Ευχαριστούμε τον ακάματο ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΆΝΘΡΩΠΟ ΚΑΙ ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΟ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ ΕΛΠΙΔΟΦΟΡΟ ΙΝΤΖΕΜΠΕΛΗ για μια ακόμη συλλεκτική ανθολογία:
Κυκλοφόρησε ο συλλογικός τόμος -36 Συγγραφείς γράφουν για τη ΣΜΥΡΝΗ της φαντασίας και της μνήμης-εκδόσεις Ελληνοεκδοτική
Στο βιβλίο συμμετέχουν οι συγγραφείς:
1)Αζαριάδης Γρηγόρης,
2)Αθανασίου Έρικα
3)Αφεντουλίδου Άννα,
4)Βαρβαρήγος Δημήτρης,
5)Βιντιάδης Μηνάς
6)Βοϊκλής Γιώργος
7)Γιαννέλης-Θεοδοσιάδης Γιάννης,
8)Γκόζης Γιώργος,
9)Γκουρογιάννης Βασίλης,
10)Δρακονταειδής Φίλιππος,
11)Ζήρας Αλέξης,
12)Θεολόγου Κώστας
13)Θεοχάρης Γιώργος,
14)Ιωάννου Νιόβη,
15)Ιντζέμπελης Ελπιδοφόρος,
16)Καριζώνη Κατερίνα,
17) Γιώργος, Leontaritis
18)Μαραγκοζάκη Σωτηρία,
19)Μαυρουδής Ευάγγελος,
20)Λία Μεγάλου—Σεφεριάδη,
21)Μπανά Γ. Πολύμνια,
22)Μπλάνας Γιώργος,
23)Μπούρας Κωνσταντίνος,
24)Νικηφόρου Τόλης
25)Αντώνης Νικολόπουλος ( Σουλούπ),
26)Παπαθανασόπουλος Γιώργος,
27)Πατσώνης Γιάννης,
28)Λιάνα Σακελλίου,
29)Σαραντίτη Ελένη,
30)Σκιαθάς Αντώνης,
31)Στοφόρος Κώστας,
32)Τζανακάρης Βασίλης,
33)Τότσκα Λίτσα,
34)Τσοκώνα Ιώ,
35)Φιλίππου Φίλιππος,
36)Άγγελος Χαριάτης
link τής ΗΜΕΡΙΔΑΣ που έγινε την Δευτέρα 10/7/2023 στο ΥΠΟΓΕΙΟ τού ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΕΧΝΗΣ με θέμα: «κριτική σκέψη και το αρχαίο δράμα»
https://www.facebook.com/bookia.gr/videos/290817720098980
Ομιλία μου στην ΗΜΕΡΙΔΑ για την κριτική σκέψη και το αρχαίο δράμα
στο ΘΕΑΤΡΟ ΤΕΧΝΗΣ ΚΑΡΟΛΟΥ ΚΟΥΝ (Δευτέρα 10 Ιουλίου 6-9μμ
ΘΕΑΤΡΟ ΤΕΧΝΗΣ-ΥΠΟΓΕΙΟ, Πεσμαζόγλου 5):
Από τα εγκαίνια τού θεσμού των Επιδαυρίων το 1954 μέχρι σήμερα, το σωτήριον έτος 2023, κύλησε πολύ κοσμικό αιθερικό ρευστό στο ποτάμι τού παππού Ηράκλειτου.
Από την «αναβίωση του αρχαίου δράματος» περάσαμε στην «ερμηνεία» του και τώρα στον βίαιο εξανδραποδισμό και διασυρμό του.
Τα αθάνατα κλασικά δραματικά κείμενα γίνανε σταδιακά πεδίο βολής και πειραματισμών από δοκησίσοφους, επίχρυσους σταρ, χάλκινες μετριότητες και μπρούτζινα κύμβαλα αλαλάζοντα πάσης φύσεως…
Βεβαίως υπήρχαν κι ένδοξες, μεγάλες παραστάσεις με την Callas, με την Κατίνα Παξινού, με τον Αλέξη Μινωτή, με την Ελένη Χατζηαργύρη, με την Όλγα Τουρνάκη κι άλλες μεγάλες τραγωδούς που τίμησαν και τιμούν το ποιητικό αυτό είδος.
Μεγάλοι σκηνοθέτες, όπως ο Κάρολος Κουν, ο Σπύρος Α. Ευαγγελάτος, ο Μίνως Βολανάκης, ο διεθνούς φήμης και καταξίωσης Ανδρέας Βουτσινάς (εκπληκτική ευριπίδεια «Ελένη» η Αλεξάνδρα Λαδικού), μουσικοί όπως ο Ιάνης Ξενάκης, ο Μίκης Θεοδωράκης, ο μελίρρυτος Μάνος Χατζιδάκις, εικαστικοί όπως ο Γιάννης Τσαρούχης, χορογράφοι, φωτιστές, αρχιτέκτονες, ειδικοί στις σκηνικές μηχανές, σκηνογράφοι κι ενδυματολόγοι συνέθεσαν χρόνο το χρόνο ένα πανοραμικό ψηφιδωτό που τιμάει την ελληνική γλώσσα, τον Ελληνικό Πολιτισμό και τον ΆΝΘΡΩΠΟ.
Η δημοκρατία μας στηρίζεται στην πολυμορφία, στην πολυφωνία και στην αποδοχή τού διαφορετικού.
Ας θυμηθούμε τους αιρετικούς «Όρνιθες» τού Καρόλου Κουν και τις εκστατικές, υπερκινητικές «Βάκχες» του (που έσπασαν την μέχρι τότε κατεστημένη στατικότητα, σε αντιγραφή των αρχαίων αγγείων).
Βεβαίως, μεγάλες δημιουργοί, όπως η Εύα Πάλμερ Σικελιανού κι η Ισιδώρα Ντάνκαν, όπως η περίφημη καλλιτέχνις φωτογράφος Nelly’s, απελευθέρωσαν το σώμα από τα μεσαιωνικά δεσμά του.
Έτσι όμως όπως ο Γερμανικός Ρομαντισμός παρερμήνευσε κι εξιδανίκευσε την Κλασική Αρχαιότητα, ενώ ο Νεοκλασικισμός (συνεπικουρούμενος από τον Συμβολισμό) ήταν δέσμιος τής Αναγεννησιακής άποψης για το αρχαίο δράμα (παρερμηνεία που γέννησε το υβρίδιο τής όπερας)… έτσι και σήμερα η γαλλόφερτη «αποδόμηση» και σύγχρονες γερμανοτραφείσες φόρμες ακραίου «σωματικού θεάτρου» έδωσαν την χαριστική βολή στην ποιητικότητα των παραδομένων (και σωσμένων μέσα στους σκοτεινούς αιώνες που μεσολάβησαν) κειμένων ΕΠΙΤΡΕΠΟΝΤΑΣ ΚΑΙ ΝΟΜΙΜΟΠΟΙΩΝΤΑΣ ΤΙΣ ΠΑΣΗΣ ΦΥΣΕΩΣ ΑΥΘΑΙΡΕΣΙΕΣ, αποτέλεσμα ΆΓΝΟΙΑΣ, ΡΑΘΥΜΙΑΣ, ΔΟΚΗΣΙΣΟΦΙΑΣ, ΕΠΑΝΑΠΑΥΣΗΣ, ΩΧΑΔΕΡΦΙΣΜΟΥ..
Οι συντεχνιακές σκοπιμότητες και η μετριοκρατία επιβιώνει από τα οθωμανικά χρόνια τής οριζόντιας ισοπέδωσης…
Η πολιτική ορθότητα είναι ένα καινοφανές είδος λογοκρισίας, σύγχρονου υποδόριου φασισμού.
Ποιος θέτει όρους και όρια; Ποιος τραβάει κόκκινες γραμμές;
Ποιος αφορίζει, εξορίζει (τον Αισχύλο, τον Ευριπίδη), καταδικάζει (τον Σωκράτη);
Και τι ρόλο παίζει η ΚΡΙΤΙΚΗ σήμερα;
Τι κάνουν;
Υπάρχουν πνευματικοί άνθρωποι με το θάρρος της γνώμης τους, χωρίς να φοβούνται να γίνουν ακόμα κι «εχθροί τού Λαού» (για να θυμηθούμε τον κυνηγημένον Ίψεν);
Ποιοι/ποιες οι «τα φαιά φορούντες» σήμερα;
Ποιοι/ποιες μιμούνται το ρωμαϊκό Κολοσσαίον ή τον βυζαντινό Ιππόδρομο με τα πορνικά μιμοδράματα;
Ποιοι/ποιες είναι οι επίγονοι των μεσαιωνικών μίμων και μιμάδων, ζογκλέρ και παντόμιμων που επιβίωναν μέσα σε ένα πολυπολιτισμικό, πολύγλωσσο μωσαϊκό ερεθίζοντας τα κτηνώδη ένστικτα τού Homo Erectus;
Ποιοι/ποιες δεν αισχύνονται να δρουν αυτοκαταστροφικά, υπονομεύοντας δήθεν το σύστημα, χωρίς να συνειδητοποιούν οι δόλιες / οι δό-λι-οι πως αυτοί / αυτές / αυτά ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΚΑΤΕΣΤΗΜΕΝΟ πατώντας πάνω στην άδολη περιέργεια τού αμύητου κοινού;
Ο επαρκής αναγνώστης/θεατής ποτέ δεν αντιμετώπιζε ανάλογα διλήμματα. ΑΝΑΓΝΩΡΙΖΕ ΤΟ ΑΥΘΕΝΤΙΚΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΠΙΚΡΟΤΟΥΣΕ. ΉΤΑΝ ΟΜΩΣ ΠΑΝΤΑ ΜΙΑ ΠΕΝΙΧΡΗ ΜΕΙΟΨΗΦΙΑ.
Οι ανθρωποθυσίες στο Κολοσσαίον, όπως και τα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης δεν περιμένουν χειροκροτήματα από τους πραγματικά μορφωμένους, από τους αναζητητές τής Αλήθειας, από τους εραστές τής ΓΝΩΣΕΩΣ.
Σήμερα πλημμυρίσαμε στην πανταχόθεν πληροφορία. Καλόν είναι αυτό, γιατί συμβάλλει στην ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΗΣ ΈΚΦΡΑΣΗΣ.
Οξύνουμε όμως, παράλληλα, τις κριτικές ικανότητες τού μυαλού μας;
Μήπως παρασυρόμεθα από τις σύγχρονες Σειρήνες;
Μήπως οι τωρινοί Λαιστρυγόνες και οι Κύκλωπες συχνάζουν στα παρασκήνια των επίσημων φεστιβαλικών διοργανώσεων και φωτογραφίζονται ασύστολα;
Μήπως κάποτε, σήμερα θα πρέπει να αρχίσουμε να συζητάμε δημόσια αυτόν τον ξεπεσμό, αυτή την παρακμή, συνηθισμένη άλλωστε σε μεταβατικές, μεταιχμιακές εποχές.
«Είναι ευλογία και κατάρα να γεννιέσαι σε καιρούς που πνέουν άνεμοι αλλαγής», λέει (σε ελεύθερη, δική μου απόδοση) μία πανάρχαια, κινέζικη παροιμία.
Ας θέσουμε λοιπόν σήμερα «τον δάχτυλον επί τον τύπον των ήλων» κι ας αρχίσουμε έναν δημόσιο διάλογο με όλους τους αποδέκτες (συναυτουργούς και μη). «Ουδείς αθώος».
Στον εμφύλιο Πελοποννησιακό Πόλεμο η Αθήνα έζησε τις μεγαλύτερες προκλήσεις αλλά και τη μεγαλύτερή της ζύμωση. Τότε γράφτηκαν πολλά από τα αθάνατα έργα τής Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας.
Οιαδήποτε πολιτισμική ομοιότητα με το σήμερα ΔΕΝ είναι συγκυριακή.
Και… «ο κύβος ερρίφθη».
ΣΑΣ ΑΚΟΥΩ!!!
Δρ Κωνσταντίνος Μπούρας, ποιητής-θεατρολόγος-μεταφρασιολόγος-κριτικός, https://konstantinosbouras.gr
ΓΙΑ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΔΡΑΜΑ…
Δρ Κωνσταντίνος Μπούρας, ποιητής-θεατρολόγος-μεταφρασιολόγος-κριτικός, https://konstantinosbouras.gr
Ομιλία του στην ΗΜΕΡΙΔΑ για την κριτική σκέψη και το αρχαίο δράμα
στο ΘΕΑΤΡΟ ΤΕΧΝΗΣ ΚΑΡΟΛΟΥ ΚΟΥΝ (Δευτέρα 10 Ιουλίου 6-9μμ
ΘΕΑΤΡΟ ΤΕΧΝΗΣ-ΥΠΟΓΕΙΟ, Πεσμαζόγλου 5):
https://www.facebook.com/bookia.gr/videos/290817720098980
Από τα εγκαίνια τού θεσμού των Επιδαυρίων το 1954 μέχρι σήμερα, το σωτήριον έτος 2023, κύλησε πολύ κοσμικό αιθερικό ρευστό στο ποτάμι τού παππού Ηράκλειτου.
Από την «αναβίωση του αρχαίου δράματος» περάσαμε στην «ερμηνεία» του και τώρα στον βίαιο εξανδραποδισμό και διασυρμό του.
Τα αθάνατα κλασικά δραματικά κείμενα γίνανε σταδιακά πεδίο βολής και πειραματισμών από δοκησίσοφους, επίχρυσους σταρ, χάλκινες μετριότητες και μπρούτζινα κύμβαλα αλαλάζοντα πάσης φύσεως…
Βεβαίως υπήρχαν κι ένδοξες, μεγάλες παραστάσεις με την Callas, με την Κατίνα Παξινού, με τον Αλέξη Μινωτή, με την Ελένη Χατζηαργύρη, με την Όλγα Τουρνάκη κι άλλες μεγάλες τραγωδούς που τίμησαν και τιμούν το ποιητικό αυτό είδος.
Μεγάλοι σκηνοθέτες, όπως ο Κάρολος Κουν, ο Σπύρος Α. Ευαγγελάτος, ο Μίνως Βολανάκης, ο διεθνούς φήμης και καταξίωσης Ανδρέας Βουτσινάς (εκπληκτική ευριπίδεια «Ελένη» η Αλεξάνδρα Λαδικού), μουσικοί όπως ο Ιάνης Ξενάκης, ο Μίκης Θεοδωράκης, ο μελίρρυτος Μάνος Χατζιδάκις, εικαστικοί όπως ο Γιάννης Τσαρούχης, χορογράφοι, φωτιστές, αρχιτέκτονες, ειδικοί στις σκηνικές μηχανές, σκηνογράφοι κι ενδυματολόγοι συνέθεσαν χρόνο το χρόνο ένα πανοραμικό ψηφιδωτό που τιμάει την ελληνική γλώσσα, τον Ελληνικό Πολιτισμό και τον ΆΝΘΡΩΠΟ.
Η δημοκρατία μας στηρίζεται στην πολυμορφία, στην πολυφωνία και στην αποδοχή τού διαφορετικού.
Ας θυμηθούμε τους αιρετικούς «Όρνιθες» τού Καρόλου Κουν και τις εκστατικές, υπερκινητικές «Βάκχες» του (που έσπασαν την μέχρι τότε κατεστημένη στατικότητα, σε αντιγραφή των αρχαίων αγγείων).
Βεβαίως, μεγάλες δημιουργοί, όπως η Εύα Πάλμερ Σικελιανού κι η Ισιδώρα Ντάνκαν, όπως η περίφημη καλλιτέχνις φωτογράφος Nelly’s, απελευθέρωσαν το σώμα από τα μεσαιωνικά δεσμά του.
Έτσι όμως όπως ο Γερμανικός Ρομαντισμός παρερμήνευσε κι εξιδανίκευσε την Κλασική Αρχαιότητα, ενώ ο Νεοκλασικισμός (συνεπικουρούμενος από τον Συμβολισμό) ήταν δέσμιος τής Αναγεννησιακής άποψης για το αρχαίο δράμα (παρερμηνεία που γέννησε το υβρίδιο τής όπερας)… έτσι και σήμερα η γαλλόφερτη «αποδόμηση» και σύγχρονες γερμανοτραφείσες φόρμες ακραίου «σωματικού θεάτρου» έδωσαν την χαριστική βολή στην ποιητικότητα των παραδομένων (και σωσμένων μέσα στους σκοτεινούς αιώνες που μεσολάβησαν) κειμένων ΕΠΙΤΡΕΠΟΝΤΑΣ ΚΑΙ ΝΟΜΙΜΟΠΟΙΩΝΤΑΣ ΤΙΣ ΠΑΣΗΣ ΦΥΣΕΩΣ ΑΥΘΑΙΡΕΣΙΕΣ, αποτέλεσμα ΆΓΝΟΙΑΣ, ΡΑΘΥΜΙΑΣ, ΔΟΚΗΣΙΣΟΦΙΑΣ, ΕΠΑΝΑΠΑΥΣΗΣ, ΩΧΑΔΕΡΦΙΣΜΟΥ..
Οι συντεχνιακές σκοπιμότητες και η μετριοκρατία επιβιώνει από τα οθωμανικά χρόνια τής οριζόντιας ισοπέδωσης…
Η πολιτική ορθότητα είναι ένα καινοφανές είδος λογοκρισίας, σύγχρονου υποδόριου φασισμού.
Ποιος θέτει όρους και όρια; Ποιος τραβάει κόκκινες γραμμές;
Ποιος αφορίζει, εξορίζει (τον Αισχύλο, τον Ευριπίδη), καταδικάζει (τον Σωκράτη);
Και τι ρόλο παίζει η ΚΡΙΤΙΚΗ σήμερα;
Τι κάνουν;
Υπάρχουν πνευματικοί άνθρωποι με το θάρρος της γνώμης τους, χωρίς να φοβούνται να γίνουν ακόμα κι «εχθροί τού Λαού» (για να θυμηθούμε τον κυνηγημένον Ίψεν);
Ποιοι/ποιες οι «τα φαιά φορούντες» σήμερα;
Ποιοι/ποιες μιμούνται το ρωμαϊκό Κολοσσαίον ή τον βυζαντινό Ιππόδρομο με τα πορνικά μιμοδράματα;
Ποιοι/ποιες είναι οι επίγονοι των μεσαιωνικών μίμων και μιμάδων, ζογκλέρ και παντόμιμων που επιβίωναν μέσα σε ένα πολυπολιτισμικό, πολύγλωσσο μωσαϊκό ερεθίζοντας τα κτηνώδη ένστικτα τού Homo Erectus;
Ποιοι/ποιες δεν αισχύνονται να δρουν αυτοκαταστροφικά, υπονομεύοντας δήθεν το σύστημα, χωρίς να συνειδητοποιούν οι δόλιες / οι δό-λι-οι πως αυτοί / αυτές / αυτά ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΚΑΤΕΣΤΗΜΕΝΟ πατώντας πάνω στην άδολη περιέργεια τού αμύητου κοινού;
Ο επαρκής αναγνώστης/θεατής ποτέ δεν αντιμετώπιζε ανάλογα διλήμματα. ΑΝΑΓΝΩΡΙΖΕ ΤΟ ΑΥΘΕΝΤΙΚΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΠΙΚΡΟΤΟΥΣΕ. ΉΤΑΝ ΟΜΩΣ ΠΑΝΤΑ ΜΙΑ ΠΕΝΙΧΡΗ ΜΕΙΟΨΗΦΙΑ.
Οι ανθρωποθυσίες στο Κολοσσαίον, όπως και τα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης δεν περιμένουν χειροκροτήματα από τους πραγματικά μορφωμένους, από τους αναζητητές τής Αλήθειας, από τους εραστές τής ΓΝΩΣΕΩΣ.
Σήμερα πλημμυρίσαμε στην πανταχόθεν πληροφορία. Καλόν είναι αυτό, γιατί συμβάλλει στην ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΗΣ ΈΚΦΡΑΣΗΣ.
Οξύνουμε όμως, παράλληλα, τις κριτικές ικανότητες τού μυαλού μας;
Μήπως παρασυρόμεθα από τις σύγχρονες Σειρήνες;
Μήπως οι τωρινοί Λαιστρυγόνες και οι Κύκλωπες συχνάζουν στα παρασκήνια των επίσημων φεστιβαλικών διοργανώσεων και φωτογραφίζονται ασύστολα;
Μήπως κάποτε, σήμερα θα πρέπει να αρχίσουμε να συζητάμε δημόσια αυτόν τον ξεπεσμό, αυτή την παρακμή, συνηθισμένη άλλωστε σε μεταβατικές, μεταιχμιακές εποχές.
«Είναι ευλογία και κατάρα να γεννιέσαι σε καιρούς που πνέουν άνεμοι αλλαγής», λέει (σε ελεύθερη, δική μου απόδοση) μία πανάρχαια, κινέζικη παροιμία.
Ας θέσουμε λοιπόν σήμερα «τον δάχτυλον επί τον τύπον των ήλων» κι ας αρχίσουμε έναν δημόσιο διάλογο με όλους τους αποδέκτες (συναυτουργούς και μη). «Ουδείς αθώος».
Στον εμφύλιο Πελοποννησιακό Πόλεμο η Αθήνα έζησε τις μεγαλύτερες προκλήσεις αλλά και τη μεγαλύτερή της ζύμωση. Τότε γράφτηκαν πολλά από τα αθάνατα έργα τής Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας.
Οιαδήποτε πολιτισμική ομοιότητα με το σήμερα ΔΕΝ είναι συγκυριακή.
Και… «ο κύβος ερρίφθη».
ΣΑΣ ΑΚΟΥΩ!!!
ΣΑΣ ΠΕΡΙΜΕΝΟΥΜΕ ΑΠΟΨΕ Δευτέρα 10 Ιουλίου 2023, στις 6μμ στο ιστορικό ΥΠΟΓΕΙΟ τού ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΕΧΝΗΣ.
https://www.facebook.com/bookia.gr/videos/290817720098980
ΗΜΕΡΙΔΑ για την κριτική σκέψη και το αρχαίο δράμα
στο ΘΕΑΤΡΟ ΤΕΧΝΗΣ ΚΑΡΟΛΟΥ ΚΟΥΝ
Δευτέρα 10 Ιουλίου 6-9μμ
ΘΕΑΤΡΟ ΤΕΧΝΗΣ-ΥΠΟΓΕΙΟ, Πεσμαζόγλου 5
Με αφορμή την έναρξη του Φεστιβάλ Επιδαύρου 2023 αλλά και την πρεμιέρα παραστάσεων αρχαίου δράματος σε μικρά και μεγάλα φεστιβάλ της χώρας, το Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν φιλοξενεί μια ημερίδα με θέμα την «κριτική σκέψη και το αρχαίο δράμα» .
Κριτικοί, θεατρολόγοι και καλλιτέχνες συζητούν για τη θέση της κριτικής απέναντι στην ερμηνεία του αρχαίου δράματος σήμερα.
Την εκδήλωση συντονίζει ο δρ. Κωνσταντίνος Μπούρας.
Συμμετέχουν με εισηγήσεις τους οι (αλφαβητικά):
Πόπη Αρωνιάδα, Ανθούλα Δανιήλ, Κατερίνα Ζαχαριάδου, Κωστούλα Μάκη, Σίσσυ Παπαθανασίου, Έρση Πίττα, Λέανδρος Πολενάκης, Θανάσης Σαράντος, Γιώργος Ρούσκας, Χριστόφορος Χριστοφής.
Ακολουθεί συζήτηση με το κοινό.
Η εκδήλωση θα μεταδίδεται και σε livestreaming από το «Bookia».
Η είσοδος για το κοινό είναι ελεύθερη.
«Η εκδίκηση τής Μελιτώς», πρωτότυπο ποιητικό δράμα
τού πολυβραβευμένου Χριστόφορου Χριστοφή για πρώτη φορά στο «Θέατρο Κατίνα Παξινού» τού Αττικού Άλσους, στο πλαίσιο τού επιτυχημένου πλέον θεσμού τής Περιφέρειας Αττικής «2ο Διαβαλκανικό Φεστιβάλ Αρχαίου Δράματος».
Γράφει ο ποιητής, θεατρολόγος, μεταφρασιολόγος και κριτικός Κωνσταντίνος Μπούρας
Την τελευταία, τέταρτη ημέρα τού Διαβαλκανικού Φεστιβάλ Αρχαίου Δράματος, που θεσμοθετήθηκε χάρη σε μια ιδέα τής Μαίρης Βιδάλη, που υιοθέτησε και περιέβαλε με ιδιαίτερη στοργή ο πάντα εναργής σε θέματα πολιτισμού Περιφερειάρχης Αττικής Κύριος ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΤΟΥΛΗΣ, έχουμε την τιμή και χαρά να παρακολουθήσουμε – κυριολεκτικά – σε παγκόσμια πρώτη μία σύγχρονη τραγωδία, ένα σύγχρονο (αλλά και διαχρονικό) δράμα υψηλών προδιαγραφών, γραμμένο με πολύ γνώση και μεράκι, σκηνοθετημένο με ιδιαίτερη επιμέλεια και προσοχή στη λεπτομέρεια από τον πολυβραβευμένο ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟ ΧΡΙΣΤΟΦΗ, που ξεκίνησε την διεθνή καλλιτεχνική του σταδιοδρομία ως πρωτότυπος κινηματογραφιστής, ποιητής τής μεγάλης οθόνης, συνέχισε ως σκηνοθέτης όπερας σε μεγάλες σκηνές τής αλλοδαπής και σήμερα μετράει ήδη τρεις τόμος εκδοθέντων πρωτότυπων θεατρικών έργων (ο τέταρτος τόμος ετοιμάζεται ήδη κι ο πέμπτος είναι ήδη στα σκαριά).
Η μοναδικότητα αυτής της γραφής έγκειται (όπως και με τον Ανούιγ, τον Ευγένιο Ο’ Νηλ, τον Ζαν-Πωλ Σαρτρ) στην πλήρη αναδημιουργία τού αρχαίου δράματος, χωρίς να μιλάμε διόλου για «διασκευή», «ελεύθερη απόδοση», μετάφραση, μήτε καν συρραφή).
Η «Αντιγόνη» τού Ανούιγ, «Το Πένθος ταιριάζει στην Ηλέκτρα» τού Ο’ Νηλ, οι «Μύγες» του Σαρτρ (που παραπέμπουν ευθέως στις Ερινύες) είναι πρωταρχικές δημιουργίες εμπνευσμένες από την αρχαία Ελληνική Γραμματεία, όπως διαιωνίστηκε κυρίως μέσα από την Παγκόσμια πλέον Μυθολογία, αλλά εκφράστηκε ποιητικά από το ανεξίτηλο αρχαίο δράμα.
Αυτά τα κείμενα είναι κλασικά, γιατί είναι ανοικτά (παρά την αυστηρά γεωμετρημένη δομή τους – θυμηθείτε «μηδείς αγεωμέτρητος εισίτω» στον ναό τού Μουσηγέτη Απόλλωνα στους Δελφούς).
Αυτό το φαινομενικώς παράδοξο έγκειται στην αν-οικειωτική χρήση τού λόγου από τους ποιητές: μορφή και περιεχόμενο είναι τόσο αλληλένδετα που κάθε καταστρατήγηση τα ακυρώνει, ή τα τραυματίζει θανάσιμα. Αφ’ ετέρου όμως, τα νοήματα που περνούν είναι τόσο εξατομικευμένα μέσα από το ομιλώντα πρόσωπα, που εκείνα αποκτούν αυθύπαρκτες διαστάσεις και ως αυθύπαρκτες οντότητες, διαχρονικές, αναζητούν συγγραφέα που θα μιλήσει στη γλώσσα, στο ιδίωμα τής κάθε εποχής χωρίς να προδώσει το βαθύτερο νόημά τους, την ουσία τους.
Αυτό ακριβώς επιλέγει να πράξει κι ο Χριστόφορος Χριστοφής. Αλλά με την ελευθερία των εμπνευσμένων ποιητών που βασίζονται στην διαρκώς εξελισσόμενη αρχαιογνωσία τους και μπορούν να φωτίζουν στο προσκήνιο δευτερεύοντα πρόσωπα, να τους δίνουν βήμα και λόγο ύπαρξης, να μας πληροφορούν για την επίσημη παραδομένη Ιστορία αλλά και για τα παραλειπόμενά της.
Έτσι γίνεται κι εδώ: η δεύτερη και παραμελημένη σύζυγος τού Ευριπίδη (μητέρα των δύο γιων του) συνομιλεί εδώ με τον παραγνωρισμένο σήμερα, αλλά βραβευμένο στην εποχή του ποιητή Αγάθωνα, τον οποίο θα αγνοούσαμε παντελώς, εάν δεν παρωδούσε τον βίο και την πολιτεία του ο πάντοτε δηκτικός Αριστοφάνης.
Μαζί τους ο Δάος, ο δούλος και συνεργάτης τού Ευριπίδη στις καινοτόμες μουσικές συνθέσεις του, αλλά και ο Κανένας, ο Ούτις, ο ανώνυμος ψαράς εραστής κι επίδοξος απελευθερωτής τής αδικοδοσμένης νύφης Μελιτώς. Βλέποντας τις πρόβες αυτής τής παράστασης και διαβάζοντας το εμβριθέστατο κείμενο τού Χριστόφορου Χριστοφή, νομίζω ότι αυτό το πρόσωπο συμφωνεί με το τέλος τού πασίγνωστου ποιήματος τού Νομπελίστα Γιώργου Σεφέρη με τίτλο «Δ΄ Αργοναύτες» [1935]: Τα κουπιά τους δείχνουν το μέρος που κοιμούνται στ’ ακρογιάλι. Κανείς δεν τους θυμάται. Δικαιοσύνη.
Η εταίρα Φανώ, ως ακόλουθος κι έμπιστη τής Μελιτώς, συμπληρώνει αυτό το απολύτως αρμονικό quintetto.
Ο ποδηλάτης πανούργος υπηρέτης τού «τραγικότερου των τραγικών ποιητών» περιέρχεται τη σκηνή, ως οπτική υπόμνησις τού κυκλικού χρόνου, που πίστευαν οι αρχαίοι και χάθηκε μέσα στη γραμμικότητα τού σκοτεινού Μεσαίωνα.
Η πρωτότυπη αρχαιοπρεπής μουσική τού Γιάννη Ξανθούλη επενδύει, μεθερμηνεύει και σχολιάζει υπαινικτικά το ποιητικό και σκηνοθετικό όραμα.
Την ερμηνεύουν ζωντανά επί σκηνής δύο αιθέριες υπάρξεις, που ξεπήδησαν θαρρείς από τα αρχετυπικά βάθη τής Προϊστορίας:
Μουσικός επί σκηνής: Σόνια Χαραλαμπίδου
Βοηθός Σκηνοθέτη/ τραγούδι: Σοφία Παπουλάκου
Δεν θα ξεχωρίσω κανέναν και καμία από τους/τις ηθοποιούς. Θα ήταν νομίζω άδικο σε μια τόσο σφιχτοδεμένη κι ενορχηστρωμένη πολυφωνική υμνωδία στο Καλό κ’ Αγαθό.
Μελιτώ: η Κωνσταντίνα Τάκαλου / Κανένας: ο Γιώργος Χρανιώτης
Φανώ: η Μαρία Παπαφωτίου / Αγάθων: ο Δημήτρης Σαμόλης
& Δάος: ο Δημήτρης Μαύρος.
«Περί Ύψους» ο Λόγος, από τον Λογγίνο μέχρι τον Χριστόφορο Χριστοφή.
Θα εξάρω όμως, οφείλω να εξάρω την σκηνογραφική και ιδίως την ενδυματολογική δουλειά τής ταλαντούχου και διακεκριμένης επιστήμονος Άσης Δημητρουλοπούλου, που εικονοποιεί κάθε στιγμή τα βαθύτερα επίπεδα τού πολυσήμαντου αυτού κειμένου και δημιουργεί αριστοτελικές «όψεις» πολύπτυχες και συμπληρωματικές τής δράσεως.
Συνεργάτης στα σκηνικά και κοστούμια: Σταύρος Μπαλής
Φώτα: Αζαντ Χαραλάμπους
Ηχολήπτης: Νίκος Καραπιπέρης
Δ/ση παραγωγής: Αναστασία Παπαγεωργίου
Βοηθός παραγωγής: Ερμιόνη Μπερτάνη
Φωτογραφίες: Ρούλα Ρέβη
Παραγωγή: Τέχνης Πολιτεία.
Υπεύθυνος επικοινωνίας: Αντώνης Κοκολάκης.
ΚΑΛΗ ΣΑΣ ΑΠΟΛΑΥΣΗ. ΚΑΛΗ ΨΥΧ-ΑΓΩΓΙΑ!!! ΘΕΑΣΗ ΚΙ ΑΚΡΟΑΣΗ ΚΟΡΥΦΑΙΕΣ ΤΩΝ ΆΛΛΩΝ ΑΙΣΘΗΣΕΩΝ ΣΥΛΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ ΣΤΗ ΣΥΝΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΕΝΟΣ (ΚΑΘΕ ΦΟΡΑ ΚΑΙ ΓΙΑ ΚΑΘΕ ΘΕΑΤΗ) ΜΟΝΑΔΙΚΟΥ ΚΙ ΑΝΕΞΙΤΗΛΟΥ ΑΠΕΙΚΑΣΜΑΤΟΣ.
(οι φωτογραφίες από τις πρόβες στο Μέγαρο Μουσικής).
Δρ Κωνσταντίνος Μπούρας
info:
https://www.ticketservices.gr/event/i-ekdikisi-tis-melitos-theatro-frynixos/?lang=el
«Η ΕΚΔΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΙΤΩΣ»
(Τραγωδία)
του Χριστόφορου Χριστοφή
Σκηνοθεσία: Χριστόφορος Χριστοφής
Μουσική: Νίκος Ξανθούλης
30 Ιουλίου 2023, ώρα έναρξης 21.00
Θέατρο «Φρύνιχος» στους Δελφούς
Ο λογοτέχνης και σκηνοθέτης Χριστόφορος Χριστοφής, ο οποίος τιμήθηκε φέτος από την Ένωση Ελλήνων Κριτικών Θεάτρου και Μουσικής με το βραβείο Κάρολος Κουν 2020-2021 για το “Το κάλεσμα του Προμηθέα” αλλά και για το σύνολο των έργων του, επανέρχεται και παρουσιάζει για το καλοκαίρι του 2023 μια σύγχρονη τραγωδία με τίτλο “Η εκδίκηση της Μελιτώς”, σε κείμενα και σκηνοθεσία του ιδίου.
«Μήτε μέλι μήτε μέλισσα σε εμένα» τραγουδάει η Σαπφώ και η Μελιτώ του Χριστόφορου Χριστοφή έρχεται από τα βάθη της Ιστορίας για να μας θυμίσει οικεία κακά και να αναμοχλεύσει τα βάθη του αστικού δράματος.
Εκεί που ο Στρίντμπεργκ συναντιέται με έναν άλλο «γιο της δούλας», τον Ευριπίδη.
Η τραγωδία είναι σύμφυτη με την ανθρώπινη κατάσταση και ο «τραγικότερος των τραγικών» είναι κατ’ εξοχήν τραγικός ήρωας, όχι μόνον εξ αιτίας του μαρτυρικού θανάτου του (πέθανε, καθώς λένε, κατασπαραγμένος από τα σκυλιά), αλλά χάρη στην εξορία του, αμέσως μετά την παράσταση των «Τρωάδων» στο αρχαίο θέατρο του Διονύσου, εκεί που ο μεγάλος διανοητής ετόλμησε να μαλώσει τους Αχαιούς για τις πολεμικές ακρότητες στην Τροία και να ανασκαλέψει τον εφησυχασμένο βούρκο των συνένοχων συνειδήσεων.
Ο Ευριπίδης είναι σύγχρονός μας, όχι για τί γράφουμε όλοι σήμερα για αυτόν, αλλά γιατί γράφουμε σχεδόν εξ ονόματός του.
Ο Χριστόφορος Χριστοφής γράφει αυτό το δράμα με πλήρη επίγνωση των ορίων του φαντασιακού, όμως τα υπερβαίνει, γιατί είναι κι αυτός ένας χαμηλόφωνος ήρωας του καιρού μας, ένας μαχητής της αλήθειας, ένας Πνευματικός Άνθρωπος ισοϋψής της αποστολής του.
Τεχνίτης της γραφής και της σκηνής, αριστοτέχνης της εικόνας αφουγκράζεται τους ήχους διαστάσεων άλλων, παραλλήλων συμπάντων και κόσμων που δεν έχουν κτιστεί ακόμη.
Γιατί είναι κυρίως Ποιητής, ο Χριστόφορος Χριστοφής, υψιπετής, ακροβατεί ανάμεσα στην καθαρή τραγωδία και στην ηθογραφική τραγικωμωδία σε αυτό του το δράμα, συναγωνιζόμενος τους μεγάλους θεατρικούς συγγραφείς παγκοσμίως.
Είμαστε τυχεροί που γράφει στα ελληνικά, ενώ υπερτοπικός και υπερχρονικός, πολίτης ενός Παραδείσου που τον θυμόμαστε βαθιά στα κύτταρά μας. Αυτό το «ωκεάνιο συναίσθημα» μας μεταλαμπαδεύει.
Λίγα λόγια από τον συγγραφέα για το έργο :
Η Μελιτώ , δεύτερη σύζυγος του Ευριπίδη, είχε την φήμη πως τον εγκατέλειψε και μάλιστα αφού τον απατούσε, πολύ πιθανόν με δούλο, μέσα στο ίδιο τους το σπίτι …εξαφανίζεται .
Ο Ευριπίδης, στα πενήντα του, έβρισκε ως γνωστό, καταφύγιο, στο κτήμα του, στην Σαλαμίνα, όπου στην κορφή ενός λόφου, μια σπηλιά, του προσέφερε καταφύγιο δροσιάς και απομόνωσης το καλοκαίρι, τα χρόνια του Πελοποννησιακού πολέμου.
Εκεί έγραψε τα σπουδαιότερα έργα του, πριν αποφασίσει να εξοριστεί στην Μακεδονία .
Ο συγγραφέας του έργου, έχει γράψει μια τριλογία με τίτλο : Ευριπίδης Μαινόμενος, βασισμένη στην απόκρυφη , δύσκολη προσωπική ζωή του Ευριπίδη .
Η Μελιτώ είναι το τρίτο μέρος, όπου περιγράφονται με χιούμορ, ειρωνεία και ποίηση, τα συμβάντα στον οίκο του μεγάλου δραματουργού.
Η Μελιτώ, έχει εραστή έναν απελεύθερο δούλο.. τον Κανέναν, στον οποίο προσβλέπει να την βοηθήσει να φύγει από την Αθήνα.
Όνειρο της, να μπορούσε να ερμηνεύσει ηρωίδες του Ευριπίδη, παρόλο που οι γυναίκες δεν έπαιζαν στο θέατρο εκείνη την εποχή.
Απ’ ό,τι μας λέει ο μύθος, έφυγε με την βοήθεια μιας εταίρας και του Κανένα… και έκανε την ζωή της…
Μέσα απ’ αυτή την συγκλονιστική γυναικεία προσωπικότητα, περιγράφεται, μια άγνωστη πτυχή της αρχαίας Αθήνας.. ένας κόσμος άγνωστος που ζούσε παράλληλα και σιωπηλά δίπλα στα γνωστά γεγονότα που περιγράφουν Ιστορικοί.
Χριστόφορος Χριστοφής
ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ:
Η ΕΚΔΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΙΤΩΣ
(Τραγωδία)
Κείμενο – Σκηνοθεσία: Χριστόφορος Χριστοφής
Μουσική: Νίκος Ξανθούλης
ΗΘΟΠΟΙΟΙ:
Μελιτώ: η Κωνσταντίνα Τάκαλου / Κανένας: ο Γιώργος Χρανιώτης
Φανώ: η Μαρία Παπαφωτίου / Αγάθων: ο Δημήτρης Σαμόλης
& Δάος: ο Δημήτρης Μαύρος
Μουσικός επί σκηνής: Σόνια Χαραλαμπίδου
Βοηθός Σκηνοθέτη/ τραγούδι: Σοφία Παπουλάκου
Σκηνογράφος: Άση Δημητρολοπούλου
Συνεργάτης στα σκηνικά και κοστούμια: Σταύρος Μπαλής
Φώτα: Αζαντ Χαραλάμπους
Ηχολήπτης: Νίκος Καραπιπέρης
Δ/ση παραγωγής: Αναστασία Παπαγεωργίου
Βοηθός παραγωγής: Ερμιόνη Μπερτάνη
Φωτογραφίες: Ρούλα Ρέβη
Παραγωγή: Τέχνης Πολιτεία
Τα πρόσωπα του Έργου:
Μελιτώ: σύζυγος Ευριπίδη –
Κανένας: ένας ψαράς – απελεύθερος δούλος –
Αγάθων: θεατρικός συγγραφέας –
Φανώ: γνωστή εταίρα της Αθήνας –
Δάος: πιστός δούλος του Ευριπίδη –
Υπεύθυνος επικοινωνίας: Αντώνης Κοκολάκης
Εmail: kokolakispr@yahoo.gr
και
Η Μαίρη Βιδάλη ως Φάντασμα τής Κλυταιμνήστρας στις «Ευμενίδες»
του Αισχύλου, σε λαγαρή μετάφραση τού Λέανδρου Πολενάκη και σε σκηνοθεσία τού πολύπειρου μάστορα τού σκηνικού ρυθμού Νίκου Χατζηπαπά.
Γράφει ο ποιητής, θεατρολόγος, μεταφρασιολόγος και κριτικός Κωνσταντίνος Μπούρας
Το Δεύτερο Διαβαλκανικό Φεστιβάλ είναι πλέον θεσμός. Μια γόνιμη ιδέα τής Μαίρης Βιδάλη που αγκάλιασε με γνώση, στοργή και αγάπη για τους κατοίκους τής Αττικής ο αποτελεσματικός Αντιπεριφερειάρχης Γιώργος Πατούλης.
Από Τρίτη 4 Ιουλίου έως και Παρασκευή 7 Ιουλίου 2023 κάθε βράδυ στο «Θέατρο Κατίνα Παξινού» στο Αττικό Άλσος ζούμε πλευρές και όψεις τής σύγχρονης αναβίωσης αλλά και συνέχειας τού αρχαίου δράματος.
Ξεκίνησε με τις εκπληκτικές για την ανατολίτικη τελετουργία τους «Ευμενίδες» σε νέα, αδημοσίευτη ακόμη μετάφραση από τον εραστή τού Θεάτρου Λέανδρο Πολενάκη, ο οποίος, χάρη στις Νομικές σπουδές του, φώτισε τις πολιτικές, κοινωνικές και θεσμικές αλλαγές που βίωνε η Αθηναϊκή Δημοκρατία.
Η Συλλογική Συνειδητότητα δεν πέρασε αναίμακτα από την Μητριαρχία στην Πατριαρχία. Οι Αμαζόνες στον σημερινό Άρειο Πάγο, κάτω από την Ακρόπολη, στρατοπέδευσαν όταν επιτέθηκαν εναντίον τού Θησέα.
Εκεί ίδρυσε η αγέννητη από μητέρα Θεά τής Σοφίας, η διπλωμάτις Αθηνά, εκεί θεσμοθέτησε το Ανώτατο Ποινικό Κακουργιοδικείο.
Παράσταση οπτικού τύπου με ακουστικές αρετές, συνηχήσεις, παρηχήσεις και με το απαραίτητο κατά τη γνώμη μου ισοκράτημα που επέφερε και διατηρούσε η ατονική μουσική που ακουγόταν με κάποια διαλείμματα από τα μεγάφωνα.
Η δραματική ένταση που επροκαλείτο ήτο αποτελεσματικότατη.
Το «ήτο» το χρησιμοποίησε και ο εξαίρετος και βραβευμένος Λέανδρος Πολενάκης στην μετάφραση που φιλοτέχνησε, δείχνοντας ΚΑΙ έτσι τον ακραία αρχαϊκό πατριαρχιακό, πατερναλιστικό, «φαλλοκαρατικό» εάν θέλετε τύπο τού τότε πολιτεύματος, στο οποίο αποκλείοντο οι γυναίκες από κάθε έκφανση τού δημόσιου βίου.
ΟΛΕΣ ΚΑΙ ΌΛΟΙ ΟΙ ΗΘΟΠΟΙΟΙ ΕΞΑΙΡΕΤΟΙ.
ΑΠΑΞΑΠΑΝΤΕΣ ΚΑΙ ΑΠΑΞΑΠΑΣΑΙ ΟΙ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΑ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΜΕΝΟΙ ΣΤΟ ΑΝΑΤΟΛΙΤΙΚΗΣ ΈΜΠΝΕΥΣΗΣ (ως προς την «όψιν», αλλά και ως προς το «ηχοτοπίο») ΘΕΑΜΑ που έφερε μία αύρα ανανέωσης στο βασανισμένο από αδόκητους πειραματισμούς αρχαίο δράμα.
Από την παράσταση θα εξάρω την εκπληκτική, «επιδαύρεια» ερμηνεία τής δοκιμασμένης ηθοποιού, αλλά και ώριμης πλέον τραγωδού Μαίρης Βιδάλη.
Έχοντας θητεύσει δίπλα στους μεγάλους δασκάλους, τους εξειδικευμένους στο αρχαίο δράμα κι έχοντας διανύσει μία μακρά σεμνή, διακριτική, ποιητική, ποιοτική πορεία, έδωσε σε αυτόν το ρόλο το ερεβώδες βάθος που απαιτεί.
Φωνή τοποθετημένη στο διάφραγμα, ενισχυμένη κατάλληλα από το ηχείο ενός σώματος που προσιδιάζει σε σύγχρονη Καρυάτιδα, κινήθηκε κυκλικά, τελετουργικά, σεμνοπρεπώς, όπως αρμόζει στην αρχαία τραγωδία (που τόσο καταταλαιπωρείται σήμερα από ημιμαθείς και άπραγους με ο,τιδήποτε ελληνικό κι ως εκ τούτου παγκόσμιο).
Κοστούμι και μάσκα, κόθορνοι και υπνωτιστική κίνηση (ως υπνοβατούσα Λαίδη Μάκβεθ) έδωσε μία ανατριχιαστική, καταχθόνια διάσταση στο εκδικητικό, αιμοχαρές Φάντασμα, που μόνον με το Φάντασμα τού Δαρείου στους ασχύλειους «Πέρσες» και με το φάντασμα του αδικοχαμένου πατέρα και βασιλέα στον σαιξπηρικό «Άμλετ» μπορούμε να παραλληλίσουμε.
Η ΜΑΙΡΗ ΒΙΔΑΛΗ ΕΙΝΑΙ ΈΤΟΙΜΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΔΑΥΡΟ!!!
(στη φωτογραφία με τον Περιφερειάρχη Αττικής ΓΙΩΡΓΟ ΠΑΤΟΥΛΗ και τον Αντιπεριφερειάρχη Πολιτισμού ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΓΙΑΝΝΑΚΟΥΠΟΥΛΟ).
Δρ Κωνσταντίνος Μπούρας
ΗΜΕΡΙΔΑ για την κριτική σκέψη και το αρχαίο δράμα
στο ΘΕΑΤΡΟ ΤΕΧΝΗΣ ΚΑΡΟΛΟΥ ΚΟΥΝ
Δευτέρα 10 Ιουλίου 6-9μμ
ΘΕΑΤΡΟ ΤΕΧΝΗΣ-ΥΠΟΓΕΙΟ, Πεσμαζόγλου 5
https://www.facebook.com/bookia.gr/videos/290817720098980
Με αφορμή την έναρξη του Φεστιβάλ Επιδαύρου 2023 αλλά και την πρεμιέρα παραστάσεων αρχαίου δράματος σε μικρά και μεγάλα φεστιβάλ της χώρας, το Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν φιλοξενεί μια ημερίδα με θέμα την «κριτική σκέψη και το αρχαίο δράμα» .
Κριτικοί, θεατρολόγοι και καλλιτέχνες συζητούν για τη θέση της κριτικής απέναντι στην ερμηνεία του αρχαίου δράματος σήμερα.
Την εκδήλωση συντονίζει ο δρ. Κωνσταντίνος Μπούρας.
Συμμετέχουν με εισηγήσεις τους οι (αλφαβητικά):
Πόπη Αρωνιάδα, Ανθούλα Δανιήλ, Κατερίνα Ζαχαριάδου, Κωστούλα Μάκη, Σίσσυ Παπαθανασίου, Έρση Πίττα, Λέανδρος Πολενάκης, Θανάσης Σαράντος, Γιώργος Ρούσκας, Χριστόφορος Χριστοφής.
Ακολουθεί συζήτηση με το κοινό.
Η εκδήλωση θα μεταδίδεται και σε livestreaming από το «Bookia».
Η είσοδος για το κοινό είναι ελεύθερη
Λογοτεχνική και θεατρική κριτική σήμερα. Όρια, όροι, προϋποθέσεις.
https://www.youtube.com/watch?v=gL2gze_Zri0
Θεώρημα της διπλής σχισμής: μια ποιητική ενόραση.
Ο παρατηρητής επηρεάζει το παρατηρούμενο
φορτίζοντάς το με νιόνια
(υλοενεργειακά κύματα που εκπέμπει ο ανώτερος εγκέφαλος, ο νους τού ανθρώπου).
Αυτό έχει επισημανθεί και στην Ανθρωπολογία από τον Claude Lévi–Strauss.
Και στο θέατρο (studio effect), όπου όταν οι ηθοποιοί γνωρίζουν ότι φωτογραφίζονται, μαγνητοφωνούνται ή βιντεοσκοπούνται ΠΑΙΖΟΥΝ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ (αυτολογοκρινόμενοι) ή λειτουργούν ως νάρκισσοι καθρεφτιζόμενοι σε πολλαπλές ιδεατές «λίμνες» του ενεργοπληροφοριακού πεδίου.
Δρ Κ. Μπούρας, ποιητής-κριτικός
Πληροφορίες από το Διαδίκτυο:
Η κάθε σχισμή από την οποία διέρχεται ένα κύμα γίνεται νέα πηγή κύματος. Όταν συναντώνται δύο κύματα, εκεί που συμπίπτει η κορυφή του ενός κύματος με την κορυφή του άλλου τα κύματα ενισχύουν το ένα το άλλο, ενώ εκεί που συμπίπτει η κορυφή του ενός με το χαμηλότερο σημείο του άλλου εξουδετερώνονται.
Πείραμα των δύο σχισμών
Το πείραμα των δύο σχισμών: ελάχιστου μεγέθους σωματίδια ύλης ή φωτός εκπέμπονται από πηγή, διέρχονται μέσω διάταξης δύο παράλληλων σχισμών και πέφτουν σε οθόνη όπου αφήνουν ίχνος, ως σωματίδια.
Το σχήμα που προκύπτει από την κατανομή των ιχνών είναι αποτέλεσμα συμβολής, η οποία είναι κυματικό φαινόμενο.
Το πείραμα των δύο σχισμών (γνωστό και ως πείραμα του Γιανγκ) είναι μια επίδειξη πως τα σωματίδια, είτε ύλης (π.χ. ηλεκτρόνια) είτε ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας (φωτόνια), εκδηλώνουν και σωματιδιακή και κυματική συμπεριφορά.[1]. Το πείραμα αυτό πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον Άγγλο φυσικό Thomas Yang στις αρχές της δεκαετίας του 1800. Το πείραμα από τον Γιανγκ έγινε με φως και έπεισε, την εποχή εκείνη, πως η πρόταση του Ισαάκ Νεύτωνα ότι το φως είναι ρεύμα σωματιδίων, ήταν λανθασμένη.[2]. Έκτοτε το πείραμα επαναλήφθηκε με όλο και μεγαλύτερη λεπτομέρεια και παραλλαγές και δείχνει πλέον πως το φως εμφανίζει δύο φύσεις, και σωματιδιακή και κυματική, καθώς και ότι τα σωματίδια της ύλης εμφανίζουν κι αυτά κυματικές ιδιότητες.
Στο πείραμα αυτό, κατά το οποίο τα σωματίδια αναγκάζονται να περάσουν μέσα από μια διάταξη με δύο λεπτές παράλληλες σχισμές που είναι πολύ κοντά η μία στην άλλη, παίζει σημαντικό ρόλο η παρατήρηση. Στην προσπάθειά του παρατηρητή να δει από ποια σχισμή περνά το κάθε σωματίδιο, αλλοιώνεται η συμπεριφορά που αυτά εμφανίζουν σε σχέση με όταν δεν τα παρατηρεί. Η προσπάθεια παρατήρησης τα κάνει να εκδηλώνουν ιδιότητες σωματιδίου ενώ όταν δεν τα παρατηρεί εμφανίζουν κυματικές ιδιότητες.[2]
Υπάρχουν διάφορες εκδοχές για το τι ακριβώς συμβαίνει όταν το σωματίδιο διέρχεται από τη διάταξη των δύο σχισμών. Η ερμηνεία της σχολής της Κοπενχάγης είναι πως δεν οφείλει κανείς να εξηγήσει τι ακριβώς συμβαίνει στο επίμαχο μέρος της πειραματικής διάταξης αρκει να δεχτούμε πως απλώς συμβαίνει σύμφωνα με τον μαθηματικό φορμαλισμό που περιγράφει με επιτυχία το σύστημα.[2]
Το 2002, η έκδοση του πειράματος των δύο σχισμών του Jönsson, με ηλεκτρόνια, ψηφίστηκε ως το πιο όμορφο πείραμα Φυσικής όλων των εποχών από τους αναγνώστες του Physics World.[3]
Σωματιδιακή και κυματική φύση του φωτός
Σωματιδιακή φύση
Ο τρόπος που απορροφάται το πολύ ασθενές φως σε κάθε σημείο που πέφτει πάνω σε μια οθόνη-ανιχνευτή δείχνει, πάντοτε, πως το φως αποτελείται από διακριτά σωματίδια με συγκεκριμένη ενέργεια, τα φωτόνια.
Κυματική φύση
Αν τα φωτόνια, πριν πέσουν στην οθόνη ανίχνευσης, διέλθουν από μια λεπτή σχισμή που έχει πάχος συγκρίσιμο με το μήκος κύματός τους, ή διέλθουν από ένα σύστημα με δύο, το ίδιο κοντινές, παράλληλες τέτοιες σχισμές (διπλή σχισμή), στην οθόνη εμφανίζονται σχήματα που εξηγούνται αν δεχτούμε πως το φως έχει κυματικές ιδιότητες. Όταν το φως περνά από μία μόνο σχισμή αποτυπώνεται στην οθόνη το σχήμα του φαινομένου της περίθλασης, ενώ όταν περνά από το σύστημα των δύο σχισμών προστίθεται στην περίθλαση και το κυματικό φαινόμενο της συμβολής.
Κροσσοί συμβολής
Η κάθε σχισμή από την οποία διέρχεται ένα κύμα γίνεται νέα πηγή κύματος. Όταν συναντώνται δύο κύματα, εκεί που συμπίπτει η κορυφή του ενός κύματος με την κορυφή του άλλου τα κύματα ενισχύουν το ένα το άλλο, ενώ εκεί που συμπίπτει η κορυφή του ενός με το χαμηλότερο σημείο του άλλου εξουδετερώνονται. Έτσι σχηματίζεται η εικόνα της συμβολής, με φωτεινές και σκοτεινές περιοχές στο φως, με μέγιστα και ελάχιστα στην ταλάντωση της επιφάνειας ενός υγρού κλπ.
Το φως από λέιζερ καθώς διέρχεται από μία μόνο κατακόρυφη σχισμή (άνω) και από δύο κατακόρυφες παράλληλες σχισμές (κάτω), με απόσταση ανάμεσα στις δύο σχισμές ίση με 0.7mm. Στην οθόνη που πέφτει το φως που διέρχεται από τη μία μόνο σχισμή έχουμε οριζοντίως περίθλαση, αντί του αποτυπώματος της κατακόρυφης σχισμής, ενώ στις δύο σχισμές εμφανίζεται επιπρόσθετα το φαινόμενο της συμβολής, με σημεία που η φωτεινότητα αυξάνει και ελαττώνεται.
Τα φαινόμενα της περίθλασης και της συμβολής παρατηρούνται σε οποιοδήποτε κύμα, όπως για παράδειγμα σε κύματα που ταξιδεύουν στην επιφάνεια του νερού και συναντώντας εμπόδια αναγκάζονται να διέλθουν από σχισμές πλάτους αντίστοιχου με το μήκος που διανύει το κύμα σε μια περίοδο ταλάντωσής του.
Σωματιδιακή και κυματική φύση της ύλης
Βώλοι που περνούν μέσα από πέτασμα με δύο σχισμές.
Ηλεκτρόνια που περνούν μέσα από πέτασμα διπλής σχισμής.
Σωματιδιακή φύση
Όταν πετάμε ύλη μακροσκοπικών διαστάσεων (π.χ. βώλους) μέσα από μια σχισμή, τα σημάδια των βόλων που περνούν από τη σχισμή και πέφτουν σε πίνακα τοποθετημένο πίσω της αποτυπώνουν το σχήμα της σχισμής (ένα ευθύγραμμο τμήμα).
Όταν πετάμε βόλους προς δύο παράλληλες σχισμές, όσοι διέρχονται από αυτές σχηματίζουν με τα ίχνη τους στον πίνακα δύο παράλληλες γραμμές (πάνω σχήμα).
Το παράδοξο της κυματικής φύσης της ύλης
Αντίθετα από ότι θα ανέμενε κανείς για την ύλη γενικά, όταν χρησιμοποιούμε σωματίδια ύλης σε ατομική και υποατομική κλίμακα, όπως ηλεκτρόνια, και αντίστοιχης κλίμακας σχισμές, τότε, ενώ σε οθόνη πίσω από μία σχισμή σχηματίζεται μια γραμμή, το σχήμα στην οθόνη πίσω από σύστημα διπλής σχισμής δεν είναι δύο γραμμές αλλά κροσσοί συμβολής (κάτω σχήμα). Η ύλη πλησιάζοντας στην ατομική κλίμακα εμφανίζει, όπως και η ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία, κυματικές ιδιότητες.[Σημ. 1]
Στην πραγματικότητα η ύλη εμφανίζει σε όλες τις κλίμακες κυματικές ιδιότητες, όμως στις πολύ μικρές διαστάσεις το μήκος κύματος της σωματιδιακής ακτινοβολίας φτάνει να είναι της ίδιας τάξης μεγέθους με το πλάτος των σχισμών από τις οποίες τα σωματίδια περνούν, με αποτέλεσμα τη σαφή εμφάνιση της κυματικής συμπεριφοράς.
Ως το 1961 το πείραμα των δύο σχισμών δεν είχε γίνει με τίποτε άλλο από φως[Σημ. 2] και τότε πρώτη φορά ο Clauss Jönsson από το πανεπιστήμιο του Tübingen το εκτέλεσε με ηλεκτρόνια.[3]
Το 1999, μόριο του άνθρακα αποτελούμενο από 60 άτομα (C60) βρέθηκε να εμφανίζει επίσης κυματική συμπεριφορά.[5] Το μόριο αυτό, διαμέτρου περίπου 7nm, σχεδόν μισό εκατομμύριο φορές μεγαλύτερο από πρωτόνιο, είναι αρκετά μεγάλο για να παρατηρηθεί με κλασικό μικροσκόπιο.
Δεύτερο παράδοξο: Ένα μοναχικό σωματίδιο φαίνεται να αλληλεπιδρά με τον «εαυτό» του
Ίχνη ηλεκτρονίων
με το πέρασμα του χρόνου
Με το σκεπτικό πως ενδεχομένως υπάρχει αλληλεπίδραση των σωματιδίων μεταξύ τους, καθώς αυτά διέρχονται από τις σχισμές, και έτσι εμφανίζεται το αποτέλεσμα της συμβολής, το πείραμα επαναλήφθηκε με τον περιορισμό να διέρχεται ένα μόνο σωματίδιο τη φορά από το σύστημα των δύο παράλληλων σχισμών. Αυτό επιτυγχάνεται όταν φτάνει να βλέπει κανείς να αφήνεται ένα ίχνος κάθε τόσο στην οθόνη, πράγμα που σημαίνει πως ένα μόνο ηλεκτρόνιο ή φωτόνιο έχει μπει και μετά έχει βγει από το σύστημα των δύο σχισμών. Η λογική πρόθεση είναι πως, στην περίπτωση που το φαινόμενο της συμβολής οφείλεται σε αλληλεπίδραση των ηλεκτρονίων λόγω συγκρούσεων μεταξύ τους, με ένα ηλεκτρόνιο τη φορά δεν είναι δυνατή μια τέτοια αλληλεπίδραση και το ίχνος στην οθόνη θα εμφανίζει πλέον το αποτύπωμα των δύο σχισμών, δύο παράλληλες γραμμές που απλώς ξεθωριάζουν με την απόσταση.
Ο ελιγμός αυτός αποδεικνύεται αναποτελεσματικός· μετά από αρκετή ώρα, καθώς τα ίχνη των ηλεκτρονίων αθροίζονται στην οθόνη, εμφανίζεται και πάλι συμβολή. Κάθε ένα ηλεκτρόνιο φαίνεται σαν να έχει περάσει και από τις δύο σχισμές, κάνοντας συμβολή με τον ίδιο του τον εαυτό. Μαθηματικά, όλο αυτό εμφανίζεται ακόμα πιο παράδοξο· η μαθηματική περιγραφή του φαινομένου εμφανίζεται ως η επαλληλία των πιθανοτήτων να περνά το ηλεκτρόνιο από τη μία μόνο σχισμή, από την άλλη, από τις δύο μαζί και από καμία, ταυτόχρονα.[6]
Η κατανομή στο χώρο
της πυκνότητας πιθανότητας
της διέλευσης ενός ηλεκτρονίου
διαμέσου του συστήματος
των δύο σχισμών.
Τρίτο παράδοξο: Η παρατήρηση εξουδετερώνει την κυματική φύση της ύλης
Στην προσπάθεια να λυθεί η απορία του τι γίνεται με το ηλεκτρόνιο που περνά από το σύστημα της διπλής σχισμής, οι επιστήμονες αποφάσισαν να κάνουν μέτρηση ώστε να δουν από ποια σχισμή περνά στ’ αλήθεια το ηλεκτρόνιο. Έτσι τοποθέτησαν μια συσκευή παρατήρησης κοντά στις σχισμές ώστε αν διέλθει από την μία από αυτές το ηλεκτρόνιο, να καταγραφεί.
Όταν τοποθετείται η μετρητική συσκευή όμως, συμβαίνει κάτι ακόμα πιο παράξενο· το ηλεκτρόνιο παύει να συμπεριφέρεται ως κύμα και δεν δίνει πια το φαινόμενο της συμβολής, παρά εμφανίζεται στην οθόνη η κατανομή που αντιστοιχεί γύρω από το αποτύπωμα των δύο σχισμών. Το ηλεκτρόνιο συμπεριφέρεται πλέον ως σωματίδιο όταν προσπαθούμε να παρατηρήσουμε τι ακριβώς κάνει! Ακόμα πιο εντυπωσιακό είναι πως έχουμε το ίδιο αποτέλεσμα είτε παρατηρούμε το ηλεκτρόνιο αμέσως πριν περάσει από τη διπλή σχισμή, είτε αφού έχει μόλις βγει από αυτήν.[6]
Ο παρατηρητής φαίνεται να αλλοιώνει το αποτέλεσμα του πειράματος στην οθόνη, απλά με την παρατήρηση!
Όταν δεν προσπαθούμε να δούμε (σχήμα αριστερά) από πού έχει περάσει κάθε ένα από τα μοναχικά ηλεκτρόνια, εμφανίζεται συμβολή. Στο δεξί σχήμα βλέπουμε το αποτέλεσμα στην προσπάθειά μας να γνωρίζουμε από ποια σχισμή διέρχεται το κάθε ηλεκτρόνιο· το φαινόμενο της συμβολής εξαφανίζεται.
Προσπάθειες ερμηνείας των φαινομένων «συμπεριφοράς» της ύλης
Υπάρχουν αρκετοί που προσπάθησαν να εξηγήσουν τι συμβαίνει στον χώρο κοντά στο σύστημα της διπλής σχισμής καθώς διέρχεται από αυτό το σωματίδιο. Οι επιστημονικές θεωρίες έχουν το σημαντικό χαρακτηριστικό ότι δεν κάνουν αχρείαστες υποθέσεις. Εδώ συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο, με «ανήκουστες» προτάσεις προκειμένου να δοθεί εξήγηση:
Χωρισμός του ηλεκτρονίου στα δύο: Φτάνοντας το ηλεκτρόνιο στη διπλή σχισμή χωρίζει στα δύο, το ένα μέρος περνά από τη μία σχισμή και το άλλο από την άλλη, συμβάλλουν, και βγαίνοντας από το σύστημα των σχισμών ενώνονται και πάλι σε ένα, το οποίο πέφτει στην οθόνη καταγραφής και ανιχνεύεται ως ένα σωματίδιο. Το «ανήκουστο» εδώ είναι πως το ηλεκτρόνιο διαιρείται, πράγμα που δεν είναι παρατηρήσιμο γενικά.
Επίδραση της συνείδησης: Τα πάντα περιγράφονται κυματικά και όλα τα πράγματα βρίσκονται σε επαλληλία καταστάσεων που ισχύουν όλες ταυτόχρονα, μέχρι να γίνει «μέτρηση» από κάποιον συνειδητό παρατηρητή. Εκεί η κυματική συνάρτηση καταρρέει και λύνεται, τυχαία, δίνοντας μια από τις εκδοχές της ως το πραγματικό αποτέλεσμα. Στην εκδοχή αυτή το «ανήκουστο» είναι πως πριν την παρατήρηση δεν υπάρχει τίποτα πραγματικό και πως το συνειδητό ον που κάνει την παρατήρηση είναι αυτό που προκαλεί να συμβαίνουν τα πράγματα επειδή τα παρατηρεί, ενώ δεν υφίσταται «πραγματική κατάσταση» πριν την παρατήρηση.[2]
Διακλαδιζόμενο σύμπαν: Θεωρείται πως υπάρχουν και δημιουργούνται συνεχώς παράλληλα σύμπαντα, τα οποία διακλαδίζουν στα σημεία που τέτοια φαινόμενα παρουσιάζονται. Στην περίπτωση του ηλεκτρονίου, το ηλεκτρόνιο στο δικό μας σύμπαν μας περνά έστω από αριστερά, ενώ σε ένα ολόιδιο σύμπαν που εφάπτεται με το δικό μας περνά από δεξιά. Τα ηλεκτρόνια αλληλεπιδρούν όσο τα σύμπαντα εφάπτονται και αμέσως μόλις τα σύμπαντα χωρίζουν χάνεται κάθε δυνατότητα επίγνωσης, από το ένα σύμπαν, του τι συμβαίνει πια στο άλλο. Το «ανήκουστο» της πρότασης είναι πως για κάθε περίπτωση αποτελέσματος μιας κβαντικής μέτρησης οφείλει να δημιουργείται, ολόκληρο, από ένα σύμπαν.[2]
Κύμα – οδηγός: Τα σωματίδια πάντα συνοδεύονται από ένα κύμα – οδηγό και δεν γίνεται διαχωρισμός του κύματος από το σωματίδιο. Το κύμα περιγράφεται από την ίδια κυματοσυνάρτηση που αναπαριστά το φαινόμενο, η οποία όμως δεν καταρρέει ποτέ, με αποτέλεσμα να χρειάζεται μόνο ένας χώρος και χρόνος για την εξήγηση. Η δυσκολία εδώ είναι στην αποδοχή της φύσης και της ύπαρξης του κύματος – οδηγού, το οποίο δεν γίνεται με άλλον τρόπο αντιληπτό, δεν φαίνεται να ανταλλάσσει ενέργεια δηλαδή ή πληροφορία με κάποιον τρόπο με το περιβάλλον.[2]
Όλες αυτές οι προσεγγίσεις, καθώς και αρκετές άλλες που έχουν προταθεί, έχουν απίθανες παραδοχές. Ενώ οι επιστήμονες και οι σχολές που εκπροσωπούν υποστηρίζουν διαφορετικές θεωρίες, με διαφορετικά αδύναμα σημεία παραδοχών σε κάθε μία από αυτές, η επίσημη θέση της Κβαντικής Μηχανικής δίνεται από τη «στάνταρ» εκδοχή (σχολή της Κοπεγχάγης): Απλώς δεν υπάρχει εξήγηση και δεν υπάρχει λόγος να διερευνάται το τι ακριβώς συμβαίνει εκεί. Αρκεί ο τρόπος που περιγράφεται το σύστημα από τις κυματοσυναρτήσεις και την επίλυσή τους και δεν έχουμε λόγο να ερευνούμε το πώς και γιατί συμβαίνουν τα πράγματα όπως συμβαίνουν. Ένα αντικείμενο, σύμφωνα με τον Νιλς Μπορ, ενός εκ των πατέρων της κβαντομηχανικής και μέλος της σχολής της Κοπεγχάγης, δεν μπορεί να είναι ταυτόχρονα σωματίδιο και κύμα. Είναι είτε το ένα είτε το άλλο και αυτό εξαρτάται από το αν το παρατηρούμε ή όχι.[7]
Σημειώσεις
Την ιδιότητα αυτή της ύλης πρώτος την πρότεινε ο Γάλλος φυσικός και πρίγκιπας Λουί ντε Μπρολί (Louis de Broglie) το 1923, βασιζόμενος στην ειδική θεωρία της σχετικότητας. Ο Μπρολί είπε ότι ο δυισμός κύματος σωματιδίου αφορά και την ύλη, βασιζόμενος στην περίφημη εξίσωση e═m*c². Με αυτόν τον τρόπο βοήθησε στην εισαγωγή ενός αυστηρού μαθηματικού πλαισίου στην κβαντομηχανική. Ο Αϊνστάιν αποδέχτηκε αμέσως τη θεωρία του Broglie και οι πειραματικοί φυσικοί Clinton Davisson και Lester Germer την επιβεβαίωσαν πειραματικά στα μέσα της δεκαετίας του ´20[4]
αν και είχε βρεθεί από άλλα πειράματα πως τα ηλεκτρόνια εμφανίζουν κυματική συμπεριφορά
Παραπομπές
Richard P. Feynman (1965). The Feynman Lectures on Physics. 3. Addison-Wesley. σελίδες 1–8. ISBN 0-201-02118-8.
Tony Hey· Patrick Walters (2005). Το νέο κβαντικό σύμπανΑπαιτείται δωρεάν εγγραφή. Κάτοπτρο (Cambridge University Press). σελίδες 23-39, 46-47, 53-55, 63-65, 184-185, 190-191, 200-206. ISBN 960-7778-86-3.
Robert P Crease (1 Σεπτεμβρίου 2002). «The most beautiful experiment» (PDF). physicsworld.com. Ανακτήθηκε στις 5 Νοεμβρίου 2011.
Μπράιαν Γκριν. Το κομψό σύμπαν. σελίδα 162
Markus Arndt; Olaf Nairz; Julian Vos-Andreae; Claudia Keller; Gerbrand van der Zouw; Anton Zeilinger (1999). «Wave–particle duality of C60 molecules». Nature 401: 680-682. doi:10.1038/44348.
David Darling. «wave-particle duality – the double-slit experiment». The Encyclopedia of Science. Ανακτήθηκε στις 5 Νοεμβρίου 2011.
David Cassidy (2008). «Quantum Mechanics 1925–1927: Triumph of the Copenhagen Interpretation». American Institute of Physics. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 14 Ιανουαρίου 2016. Ανακτήθηκε στις 5 Νοεμβρίου 2011.
ΟΜΙΛΙΑ τού Δρ Κωνσταντίνου Μπούρα: «Πόλις εστί νόμω». «Τειρεσίας η γεροντική ηλικία τού Οιδίποδα».
Εκδήλωση το Σάββατο 3 Ιουνίου 2023 / Ώρα 19.00
στο Art Cafe “Mine”, Σκουφά 48 Κολωνάκι, Αθήνα
“Οιδίπους Τύραννος – Πολιτεία & Πολίτης”
Στόχος, η εξερεύνηση του πολιτικού πλασίου στο οποίο έζησε ο Σοφοκλής και η επίδραση του έργου του στις αξίες, στους θεσμούς, και στις πολιτικές διεργασίες της εποχής του.
Εξετάζοντας το αριστοτεχνικό δράμα του Σοφοκλή “Οιδίπους Τύραννος”, οι ομιλητές θα εμβαθύνουν στο φιλοσοφικά ζητήματα του έργου όπως η σύγκρουση του θεϊκού νόμου με την ύβρη των θνητών, την αντιπαράθεση πολιτείας – ηγέτη και τον ρόλο του πολίτη, την υπαρξιακή ανάγκη του ανθρώπου ν’ αναζητά λογικές αποδείξεις ακόμα και όταν αυτές πιθανόν στρέφονται εναντίον του.
Την εκδήλωση συντονίζει :
Θανάσης Σαράντος, Σκηνοθέτης, Ηθοποιός
Ομιλητές :
Δρ. Kωνσταντίνος Μπούρας, Ποιητής, Θεατρολόγος, Μεταφρασιολόγος, Κριτικός
Λέανδρος Πολενάκης, Συγγραφέας, Δημοσιογράφος, Κριτικός Θεάτρου
Αθηνά Κακλαμάνη, Πολιτική Επιστήμων, Δημοσιογράφος “Θέατρο.gr”
Θάνος Σιούλας, Πολιτικός Επιστήμων
Οργάνωση Εκδήλωσης :
Νίκος Ζάππας, Σκηνοθέτης, Εικαστικός, Δημοσιογράφος
Παραγωγή:
Ηθικόν Ακμαιότατον, ΑΜΚΕ
Αrt Cafe “Mine”
Σκουφά 48 Κολωνάκι, Αθήνα
ΟΜΙΛΙΑ τού Δρ Κωνσταντίνου Μπούρα:
«Πόλις εστί νόμω». «Τειρεσίας η γεροντική ηλικία τού Οιδίποδα».
Η σύγκρουση τού εμείς με το ηρωικό, υπέρμετρο, υπερβολικό, υπερτιμημένο Εγώ είναι πάντα καταστροφική και τραυματική για αμφότερα τα συναλλασσόμενα μέρη.
Ύβρις: η υπέρβαση τού ανθρωπίνου και συμπαντικού μέτρου.
Νέμεσις: η προσωποιημένη έννοια τής ουράνιας Αρμονίας (από το ρήμα «νέμω»: μοιράζω, αποδίδω τα τού Καίσαρος τω Καίσαρι).
Άτη: προσωρινή παράνοια, σύγχυσις φρενών («μωραίνει Κύριος όν βούλεται απολέσαι»).
Ο Οιδίποδας λύνει το αίνιγμα τής Σφίγγας όχι γιατί είναι δύσκολο αλλά είναι ο μόνος που τολμάει να αντιμετωπίσει το τέρας έξω του. Το τέρας μέσα του όμως δεν το γνωρίζει.
Το αίτημα τής αυτογνωσίας λειτουργεί στην περίπτωσή του σαν ναρκωτικό. Ακόμα κι όταν καταλαβαίνει πως όλες οι ενδείξεις καταλήγουνε σε εκείνον ως δολοφόνο τού Λάϊου κι ως εκ τούτου ως σύνευνο τής ίδιας της μητέρας του, ΔΕΝ ΟΠΙΣΘΟΧΩΡΕΙ, ΔΕΝ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΝΕΤΑΙ ΘΕΤΙΚΑ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΙΟΚΑΣΤΗΣ ΝΑ ΣΤΑΜΑΤΗΣΕΙ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΗ ΈΡΕΥΝΑ…
Είναι τόσο το μεθύσι τής Γνώσης που δηλητηριάζεται από το ίδιο το Φως που αναζητεί η διψασμένη, η συσκοτισμένη ψυχή του.
Επιθυμεί διακαώς να βγει από το πλατωνικό «Σπήλαιο των Ιδεών», ακόμα κι αν πρέπει (;) να ξερριζώσει με τα ίδια του τα νύχια τα ατελή αισθητικά όργανα τής όρασης.
Η Πόλις παρακολουθεί έντρομη. Μα αυτό είναι τερατωδία!!! Κανείς δεν μπορεί να αντέξει το θέαμα.
Κι έτσι ο Οιδίποδας γίνεται Τειρεσίας (όπως γράφω στο ομώνυμο έργο μου, από τον τόμο «Στον αστερισμό τής Εκάτης», τώρα και στα γαλλικά).
Αυτό που κοροϊδεύει (τον τυφλό μάντη) το λούζεται, το υφίσταται. Μπορεί να μην γίνεται αναγκαστικά δίφυλος, άφιλος όμως κι ανεπιθύμητος επιδιώκει να καταστεί.
Η αυτοτιμωρία που υπερβαίνει το μέτρο είναι κι αυτή αλαζονική. Οι απλοί πολίτες, οι μέσοι άνθρωποι δεν κατανοούν μήτε τους ημίθεους (Ηρακλής) μήτε τις ενσαρκωμένες θεότητες (Πυθαγόρας, Σωκράτης) μήτε τα αλλοδιαστασιακά όντα (Ερινύες-Ευμενίδες). Τα τιμούν και τα λατρεύουν από φόβο και τρόμο να μην τους μοιάσουν!!!
Οι πολίτες τής Αθήνας που καταδίκασαν εκείνη την αποφράδα ημέρα τον Σωκράτη να πιεί το κώνειο δεν άντεχαν στον χρησμό τού Απόλλωνα που τον ανακήρυσσε τον σοφότερο μεταξύ των ανθρώπων. Ο ΦΘΟΝΟΣ είναι η άλλη πλευρά τής ΑΛΑΖΟΝΙΑΣ.
Η ΦΩΤΙΣΗ προϋποθέτει την αυτοεξοριστική σεμνότητα, την πραότητα, την ταπεινότητα. Ο Πυθαγόρας αυτοκτονεί με απεργία πείνας στην αυτοεξορία.
Η κοινωνίες δουλεύουν με τον λεγόμενο «μέσο όρο» όσο υποθετικός κι αν είναι. Η Στατιστική είναι ένα μαθηματικό εργαλείο, ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ όμως ΠΑΝΑΚΕΙΑ και δεν μπορεί να ερμηνεύσει το ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ (π.χ. τον Μότσαρτ).
Απολυταρχικά και φασιστικά καθεστώτα εξορίζουν, βασανίζουν, καταδικάζουν σε καταναγκαστικά έργα το υπερβάλλον.
Στην αρχαία αγορά τής Αθήνας οι θυσιάζοντες στον Δία προσεύχονταν: «θεέ μου, εσύ που τα πάντα βλέπεις, τα πάντα γνωρίζεις και τα πάντα ορίζεις, σε παρακαλώ εισάκουσε τις προσευχές μου, αλλά δώσε μου μόνον εκείνα που μπορώ να αντέξω».
Στην λαϊκή θυμοσοφία πέρασε αυτό ως: «Ο θεός μάς δίνει μόνον τις συμφορές που μπορούμε να αντέξουμε».
Αυτός προϋποθέτει πως είναι Πανάγαθος θεός και βέβαια όχι μισάνθρωπος, όπως πολλές από τις παγανιστικές θεότητες.
Η Νέμεσις έγινε Δίκη, η Δίκη Θέμις και η Θέμις μετά τον Διαφωτισμό προϋποθέτει την ανεκτικότητα, την ενσυναίσθηση, την κατανόηση…
Περνάνε οι καιροί, αλλάζουν οι πολιτισμοί, ο Άνθρωπος όμως πάντα ερωτά: ποιος είμαι, πού πάω, ποιος ο σκοπός τής ζωής μου;
Στην περίπτωση τού τραγικού Οιδίποδα είναι και τύραννος (απολυταρχική εξουσία) και θύτης και θύμα και κατηγορούμενος και εισαγγελέας… Ίσως μόνον ο σαιξπηρικός «Άμλετ» και η «Ποντικοπαγίδα» τής Αγκάθα Κρίστι να έχουν τόσο τέλεια χτισμένη δομή.
Το σασπένς είναι τόσο ανατριχιαστικό που κανένα σύγχρονο δικαστικό δράμα δεν σού κόβει ΤΟΣΟ την ανάσα.
Ο Οιδίποδας τύραννος είναι ανυποχώρητος ακόμα και στην αυτό-καταδίκη του, που είναι η άλλη (η σκοτεινή) όψη τής ΑΥΤΟΔΙΚΙΑΣ. Γιατί περί αυτού πρόκειται. Όπως ο Κρέων στην σοφόκλεια «Αντιγόνη», ο Οιδίπους Τύραννος προσβάλλει την Νέμεσιν αυτοδιοριζόμενος Ο Υπέρτατος Κριτής. Και τότε οι μηχανισμοί τού σύμπαντος οδηγούν στην τραγική κατά-στροφή του από την ευτυχία στη δυστυχία. Αυτός είναι – θαρρώ – κι ο λόγος που θα συνεχίσουμε να βλέπουμε πολλάκις και πλειστάκις αυτό το αριστούργημα ενώ ξέρουμε τι θα γίνει μετά. Ακριβώς γι’ αυτό: τραγική ειρωνεία. Τουτέστιν, νιώθουμε εξυπνότεροι ως θεατές από αυτά τα μυθικά, ηρωικά, αξιοζήλευτα πρόσωπα (η άλλη όψη τού θεάτρου ως κοινωνική, ομαδική, συλλογική, ομοιοπαθητική δραματοθεραπεία).
Συνήθως όταν λέμε «δράμα» ο νους μας πηγαίνει αμέσως στην τραγωδία. Η κωμωδία είναι απείρως δυσχερέστερη, γιατί προϋποθέτει την υπέρβαση τής αιχμαλωτισμένης από τα δρώμενα ενσυναίσθησης και την κινητοποίηση τής κριτικής ικανότητας τού κάθε επαρκούς θεατή / συνδημιουργικού αναγνώστη.
Θα πρέπει να ξαναδούμε τον «Οιδίποδα Τύραννο» και τον «Οιδίποδα επί Κολωνώ» (κυρίως) συμβολικά (κι ουχί κυριολεκτικά) προκειμένου να εμπλουτίσουμε την εκάστοτε επιχειρούμενη αποκωδικοποίηση ενός λειασμένου από τον Χρόνο τέλειου μύθου.
Η Μυθολογία είναι κωδικοποιημένη Γνώση, όταν κι εφ’ όσον Ποίηση, Επιστήμη και Φιλοσοφία γίνονται ΈΝΑ.
Δρ Κωνσταντίνος Μπούρας
