Ομιλία του ποιητή Κ. Μπούρα στο αφιέρωμα του ΣΕΚΒ κατά τη διάρκεια της Εκθέσης Βιβλίου στο Ζάππειο, το Σάββατο 3 Σεπτεμβρίου 2016
«ΛΟΡΚΑ, Ο ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΣ ΡΟΜΑΝΤΙΚΟΣ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ με την έντονη σωματικότητα»
Από τον θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα
Ο Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα, θύμα των ομοφοβικών φασιστών έμεινε στην Ιστορία όχι τόσο για τον ηρωικό κι ένδοξο θάνατό του, αλλά κυρίως γιατί είναι ο τελευταίος ρομαντικός ποιητής που γράφει με θεατρικό τρόπο ακόμα κι όταν τα γραπτά του δεν προορίζονται για τη σκηνή. Αυτή η διάχυτη δραματικότητα σε συνδυασμό με την ανάγκη επανασύνδεσης με τη Φύση, η νοσταλγία ενός προβιομηχανικού πολιτισμού, η κυριαρχία του ζωογόνου και ζωοποιού ενστίκτου εναντίον της δολοφονικής λογικής ενέταξαν τον Ανδαλουσιανό «σκύλο» στους μεγάλους ερωτικούς ποιητές όλων των εποχών. Από την προκλασική Αρχαιότητα μέχρι σήμερα, ο Λόρκα είναι ακόμα ένας κρίκος στην άρρηκτη αλυσίδα του ελληνορωμαϊκού πολιτισμού που σηματοδοτεί κι έναν άλλον τρόπο σκέψης, τον ανθρωποκεντρικό. Από αυτή την πνευματική κοιτίδα αναπήδησαν και η Αναγέννηση και ο Διαφωτισμός. Τα ανθρωπιστικά ιδεώδη είναι απόρροια και άμεση συνέπεια της Δημοκρατίας. Η μοναδικότητα του ατόμου κι ο σεβασμός της πολυχρωμίας-ετερότητάς του δεν είναι νοητή παρά μόνον στα πλαίσια της Ελευθερίας, της Ισότητας και της Δικαιοσύνης-Ισονομίας. Τόσον ο Χριστιανισμός όσον και τα κινήματα για την απελευθέρωση του Ανθρώπου από κάθε λογής δουλείες και δεσμά (έτσι όπως εκφράστηκαν στη Γαλλική Επανάσταση, στην Οκτωβριανή Επανάσταση, στην Ελληνική Επανάσταση και στα εθνικο-απελευθερωτικά κινήματα των αρχών του δέκατου ένατου αιώνα που οδήγησαν την πανίσχυρη οθωμανική αυτοκρατορία σε κατάρρευση, αλλά και άλλες μονοκρατορίες που βασίζονταν στην αλαζονεία και στον αυταρχισμό των ολιγαρχών)… όλ’ αυτά οφείλονται στις βιωμένες δημοκρατικές πεποιθήσεις των λαών γύρω από τη Μεσόγειο, όπως τους ενέπνευσε τόσον η θεοποιημένη Φύση ως Μητέρα-Γαία-στεατοπυγική θεά της Αφθονίας όσο κι ο εφαρμοσμένος Ορφικός-συμπαντικός-κοσμικός Έρως, ένας έρωτας καθόλου «μετά-φυσικός» αλλά απολύτως συνδεδεμένος με το υγιές ανθρώπινο σώμα, που υπακούει κι εμφορείται από τις αναλογίες της «χρυσής τομής φ» που πρώτοι οι Πυθαγόρειοι εφάρμοσαν και δίδαξαν. Ο Λόρκα είναι ο τελευταίος αυτής της άρρηκτης αλυσίδας των δημοκρατών-ανθρωπιστών πολεμιστών της Ελευθερίας, της Ισότητας και της Αδελφοσύνης των ανθρώπων απανταχού της Γης. Αμέσως μετά, οι ποιητές κι οι λογοτέχνες που είδαν τα γραπτά τους να «σταδιοδρομούν» στις θεατρικές σκηνές του κόσμου έρεπαν προς το Ά-λογο, το Παράλογο, τη δυσαρμονία, το υπερβατικό, το «σκοτεινό», το ερεβώδες. Προδίδοντας μια βαθιά συλλογική ενοχή που ενισχύθηκε από τις θηριωδίες του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και τις καταστροφικές συνέπειες των δύο πρώτων ατομικών βομβών στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι, οι ποιητές της υφηλίου δεν είναι ποτέ πια τόσο ρομαντικά αθώοι, τόσο ερωτικοί, τόσο «σωματικοί». Αυτή η σωματικότητα είναι που χαρίζει στην αισθητικώς παρωχημένη ποίηση του Λόρκα τη διαχρονικότητά της. Γιατί το σώμα είναι ένας κώδικας. Η γλώσσα είναι ένας άλλος. Το θέατρο συν-κερνάει και συνενώνει πολλαπλούς κώδικες. Και σ’ αυτό έγκειται η μαγεία του. Ο Λόρκα διαπέρασε το φράγμα του χρόνου, τα όρια της πατρίδας του, ακόμα όμως δεν έχει διαπεράσει τα όρια του μύθου του. Όταν θα συμβεί κι αυτό, τότε θα μένει το έργο του αυτούσιο, ως δραματικό υλικό για κάθε χρήση, ακόμα και μετά-μεταμοντέρνα. Τότε θα αναδειχθεί και η πλήρης αξία του. Στο ίδιο επίπεδο, κατά την ταπεινή μου γνώμη, με τη Σαπφώ, τον Αλκαίο, τον Ίβυκο, τον Ευριπίδη. Ίδωμεν.
Κωνσταντίνος Μπούρας
«Ελευθέριος Βενιζέλος» από τον Γιάννη Μόρτζο
Από τον θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα
Διδακτικό θέατρο, θεατροποιημένη Ιστορία, εκπαιδευτικός προσανατολισμός του δραματοποιημένου παρελθόντος με τον απώτερο σκοπό της μη επανάληψης των ίδιων λαθών που οδήγησαν την ταλαίπωρη χώρα μας στην χρεοκοπία. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος είναι ένας πρώτης τάξεως παράδειγμα προς μίμησιν, μαζί με τον Ιωάννη Καποδίστρια που είχε τραγικό τέλος δολοφονημένος από τους Μαυρομιχαλαίους (άποψη που αμφισβητείται από κάποιους). Οι δύο απόπειρες δολοφονίας του Ελευθέριου Βενιζέλου τον καθιστούν εθνικό ήρωα. Παρά τα όποια λάθη και τις αστοχίες του, εξακολουθεί να παραμένει ένας πατριώτης Έλληνας, μυθοποιημένος από τη λαϊκή φαντασία. Και μόνο ότι δώσαμε στο πρώτο εθνικό μας αεροδρόμιο το όνομά του σημαίνει κάτι. Το άγαλμά του κοσμεί το Πάρκο όπου κάποτε στέγαζε τη φρικτή ΕΑΤ-ΕΣΑ και πολλοί δρόμοι έχουν πάρει το όνομά του. Σύμβολο αντίστασης κατά των ξένων δυνάμεων που επιβουλεύτηκαν στον παρελθόν την ακεραιότητα της χώρας μας.
Ο Γρηγόρης Χαλιακόπουλος συνθέτει τώρα εδώ ένα γερά δομημένο ιστορικό δράμα που βρίθει διδακτισμού χωρίς όμως ποτέ να γίνεται γραφικό. Κάποια «κοψίματα» είναι απαραίτητα για να αποκτήσει καλύτερο δραματικό ρυθμό και να μην γίνεται τόσο βερμπαλιστικά φλύαρο σε ορισμένα σημεία.
Ο Γιάννης Μόρτζος, ώριμος πλέον ηθοποιός, αποδίδει με κινηματογραφική εσωτερικότητα το ρόλο του. Σα να έχει μια κάμερα που του κάνει διαρκώς γκρο-πλαν. Ίσως σε κλειστό θέατρο αυτό να αποδίδει καλύτερα γιατί το θορυβώδες ανοιχτό θέατρο των Βράχων στον Βύρωνα «έτρωγε» πολλές φορές τη φωνή του.
Η Γιούλη Ζήκου είναι μια σημαντική ηθοποιός που μπορεί να υποδυθεί ο,τιδήποτε, επομένως και την Έλενα Βενιζέλου, τραυματισμένη από την έλλειψη ερωτικής έλξης εκ μέρους του αγαπημένου συζύγου της, στον οποίο αφιερώθηκε ψυχή τε σώματι και χρήμασιν.
Οι υπόλοιποι ηθοποιοί επαρκώς καλοί στους μάλλον σχηματικούς ρόλους τους. Αυτό είναι ένα χαρακτηριστικό στοιχείο της εμπορικής δραματουργίας του Γρηγόρη Χαλιακόπουλου: ρίχνει όλο το βάρος στα κυρίως πρόσωπα, οι πρωταγωνιστές έχουν πού να πατήσουν, ενώ οι δευτεραγωνιστές πασχίζουν να τα βγάλουν πέρα.
Όχι, δεν έπλασε χαρακτήρες ο θεατρικός αυτός συγγραφέας. Ομιλώντα κάδρα έφτιαξε, ταμπλώ-βιβάν, ιστορικά κόμικς, υψηλής συμπυκνώσεως και αναμφισβήτητου διδακτισμού. Μέχρι εδώ όλα καλά. Μένει τώρα να δούμε και την παράσταση στο κλειστό θέατρο για να την απολαύσουμε καλύτερα.
Κωνσταντίνος Μπούρας
info:
http://www.festivalvraxon.gr/show.php?id=31
«Οι πολιτισμένοι λαοί κερδίζουν την εξουσία με την ψήφο των πολλών, κυβερνώνται με την ικανότητα των ολίγων και μεγαλουργούν με την πνοή του ενός» Ελευθέριος Βενιζέλος
Είναι η πρώτη φορά που η ζωή και το έργο του μεγάλου πολιτικού άνδρα, που χάραξε τον 20ο αιώνα, πρόκειται να παρουσιάζεται μέσω της θεατρικής τέχνης.
Ογδόντα χρόνια μετά το θάνατό του, οι θεατές θα έχουν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν την πορεία και τη δράση της ιστορικής αυτής προσωπικότητας, που ξεκίνησε με την Κρητική Επανάσταση, στη συνέχεια διπλασίασε τα σύνορα της Ελλάδας, κέρδισε δύο Βαλκανικούς Πολέμους και βρέθηκε κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο με την πλευρά των νικητών. Μέσα από μια αναμέτρηση με το χρόνο, η μορφή του Ελευθέριου Βενιζέλου περνά από σκηνή σε σκηνή φωτίζοντας γεγονότα, συμβάντα και άγνωστες πτυχές της ζωής του. Τα νεανικά του χρόνια, η Κρήτη, οι γυναίκες που αγάπησε, τα επιτεύγματα και τα λάθη των πολιτικών του επιλογών, οι νίκες και οι ήττες του, υφαίνονται θεατρικά μέσα από την σκηνοθετική δεινότητα του Γιάννη Μόρτζου, που συνάμα υποδύεται και τον μεγάλο πολιτικό άνδρα.
«Με το έργο αυτό, πραγματώνεται μια επιθυμία μου κι ένα όνειρο πολλών ετών. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος αποτελεί την σημαντικότερη πολιτική προσωπικότητα της σύγχρονης ιστορίας μας. Κι ο δικός μου σκοπός, είναι να αποδώσω τη ζωή και το έργο του με τη μεγαλύτερη δυνατή αντικειμενικότητα»
Γιάννης Μόρτζος
Συντελεστές:
Συγγραφέας: Γρηγόρης Χαλιακόπουλος
Σκηνοθεσία: Γιάννης Μόρτζος
Μουσική: Φίλιππος Περιστέρης
Σκηνικά κοστούμια: Λαμπρινή Καρδαρά
Video, οπτική απεικόνιση: Χριστίνα Οικονόμου
Φωτισμοί: Τάκης Ποδαρόπουλος
Βοηθός σκηνοθέτη: Ειρήνη Παπαδημητρίου
Παίζουν:
Γιάννης Μόρτζος, Γιούλη Ζήκου, Βαγγέλης Πετρόπουλος, Βασίλης Σαμαριτάκης, Φώτης Τρυφωνόπουλος, Μανώλης Γεραπετρίτης, Τιτίκα-Ποθητή Μαρίνου, και Ειρήνη Παπαδημητρίου.
"Ο ΜΑΡΑΜΕΝΟΣ ΒΑΣΙΛΙΚΟΣ". Ένα ανέκδοτο βραβευμένο ποίημα του Κώστα Βασιλάκου
μεταφρασμένο στα γαλλικά από την Παρασκευή Β. Μόλαρη ΜΑ LLCER Paul Valéry Montpellier 3
Μετά από τις ποιητικές συλλογές “Σκέψεις Θραύσματα” (2012 ) και “Λόγια Δραπέτες” ( 2015 ), ο Κώστας Βασιλάκος εξακολουθεί να μας μαγεύει με τον στίχο του υποσχόμενος και δεσμευόμενος για έκδοση νέας ποιητικής συλλογής που με αγωνία θα αναμένουμε. Το βραβευμένο πρόσφατα στους Δελφούς ποίημά του “Ο μαραμένος βασιλικός” που ακολουθεί σε δίγλωσση μορφή ( ελληνικό πρωτότυπο κείμενο και απόδοσή μας στα γαλλικά) αποτελεί έναν ύμνο στην κρυφή αλλά υπαρκτή ελπίδα που πάντα υπάρχει σε καιρούς σήψης και παρακμής. Ο μαραμένος βασιλικός που ακόμα μοσχοβολάει αποτελεί την αντίσταση της φύσης στην επαπειλούμενη φυσική διάβρωση η οποία, πέρα από φυσική, είναι και ψυχική αφού ο περεμβατικός-παραβατικός ανθρώπινος παράγοντας έχει παρεισφρήσει στην φυσική ροή του περιβάλλοντος αναδεικνυόμενος σε αρνητικό καταλύτη.
O μαραμένος βασιλικός
Από ξεχασμένους τοίχους εκλιπαρούν
οι σιωπές να τις προσέξει ο χρόνος.
Η σκόνη, ετοιμόρροπη,
αιωρείται στην αγκαλιά των ιστών,
μιλάει συνθηματικά στα αδιάφορα βλέμματα.
Ίσως και να την προσέξουν.
Οι ανοιχτές πόρτες σαστισμένες,
δεν μπαίνει πλέον κανένα κύτταρο,
ούτε σαν βιαστής της μοναξιάς.
Τα λιγοστά χαμόγελα ζουν έναν περίεργο θάνατο,
μέσα στην καρδιά του κόσμου δηλώνουν αγνοούμενα.
Όμως, για δες…
ο μαραμένος βασιλικός μοσχοβολάει ακόμα.
Le basilic fané
Par des murs oubliés
les silences implorent
que le temps leur prête attention.
La poussière, délabrée,
plane sur les bras des mâts,
elle parle dans un langage codé
aux regards indifférents.
Il se peut qu’il lui prête attention.
Les portes ouvertes, époustouflées
aucune cellule n’y entre plus,
même pas comme violeur de la solitude .
Les sourires insuffisants vivent une mort étrange,
Se déclarant disparus dans le coeur du monde.
Regarde, pourtant…
le basilic fané sent encore bon.
Πέντε ποιήματα του Κωνσταντίνου Μπούρα από την ανέκδοτη ποιητική συλλογή του
“Τρία ΆΛΦΑ, μία ΉΤΤΑ κι ένα ΩΜΕΓΑ”σε γαλλική μετάφραση της Παρασκευής Β. Μόλαρη, Εκπαιδευτικού, Μεταφράστριας, ΜΑ LLCER Université Paul Valéry Mοntpellier 3.
Ηλιοβασίλεμα
Πεθαίνουμε κάθε δειλινό
Με τον ήλιο.
Αγωνιούμε για τη λειψυδρία
Κάθε γΙούλιο.
Ανασταινόμαστε κάθε αυγή
Και γιορτάζουμε την πρώτη
Σταγόνα στο κούτελό μας.
Αυτή η εξορία
Τελειώνει ευτυχώς
Κάθε εβδομήντα χρόνια
Για να επανέλθουμε
Τρία ή τριάντα τρία
Χρόνια μετά…
Coucher de soleil
Nous mourons à chaque crépuscule
Avec le soleil.
Nous nous inquiétons du manque d ’eau
A chaque mois de juillet.
Nous ressuscitons à chaque aube
Et célébrons la première goutte
Sur notre front.
Cet exil
Finit heureusement
Tous les soixante-dix ans
Pour revenir
Trois
Ou trente trois ans plus tard…..
******
Η πρώτη φορά που πέθανα
Κι έπειτα, έπεφτα…
Οργίλος και θεός
Σαν αμαρτωλός
Χωρίς έλεος για τον
Εαυτό του.
Με τα χρόνια έγινα πιο επιεικής.
Έτσι έχω πεθάνει μόνο τέσσερις
Φορές μέχρι τώρα.
Απομένουν άλλες τρεις.
Επτάψυχος γαλή.
Γάτος εφτάψυχος.
Ma première mort
Et puis, je tombais
Furieux et dieu
Comme un pêcheur
Sans merci
Pour soi-même.
Au fur et à mesure des années
Je devins plus indulgent.
Ainsi, je ne suis mort que quatre fois
Jusqu’à présent.
Chatte aux sept vies.
Chat aux sept vies.
******
Η σπασμένη φτερούγα
Γιατί υπάρχουν και ζωές
Χωρίς σπασμένη φτερούγα,
Πτηνά που τα βρίσκει
Ο χάρος στο λαιμό
Όταν τσιμπολογάνε
Τους σπόρους ενός δέντρου
Χωρίς να γνωρίζουν
Ότι αυτό θα είναι το έσχατο
Μιας ζωής βυθισμένης
Στην ασυδοσία
Της κατανάλωσης
Ενός ουρανού
Πιο γαλάζιου
Κι από τον πυθμένα
Του πηγαδιού
Τη μυστική εκείνη ώρα
Που το σκοτάδι φωτίζει
Από μέσα
Κι είναι πιο εύκολο ν’ αφεθείς
Να πέσεις
Παρά να σκαρφαλώσεις
Με νύχια και με δόντια
Τα μουχλιασμένα τειχιά
Μέχρι να βγεις ο μισός έξω:
Πρώτα το κεφάλι,
Μετά τα δύο χέρια
Στο φιλιατρό,[1]
Ο κορμός
Κι έπειτα βουτάς
Έξω
Στην έναστρη νύχτα
Που λάμπει
Πιο εκτυφλωτικά
Κι από ντάλα μεσημέρι
Ενώ στην κορυφή
Της χλωρής καρυδιάς
Ένα αηδόνι ψάλλει
Τα λάθη μιας ζωής
Χωρίς σπασμένη φτερούγα.
L’aile brisée
Pourquoi des vies
Sans aile brisée,
Des oiseaux
Blessés au cou par la mort
Au moment où ils picotent
Les grains d’un arbre
Sans savoir
Que ceci sera le dernier moment
D’une vie
Plongée dans la débauche
De la consommation
D’un ciel
Plus bleu
Que le fond du puits
En ce moment mystique
Où l’obscurité
Ilumine de l’intérieur
Rendant ainsi plus facile
De se laisser tomber
Au lieu de grimper
Coûte que coûte
Les murs noisis
Jusqu’à la moitié du corps
Apparaissent déhors :
D ’ abord la tête
Puis les deux mains
Sur l’orifice, *
Le tronc
Puis plonger dehors
Dans la nuit étoilée
Brillant fort
A te rendre aveugle
Et de plein midi
Jusqu’au sommet
Du noyer vert
Un rossignol gazouille
Les erreurs d’une vie
Sans aile brisée.
………………………………………………………………
- “Les doigts sur l’ orifice” (Georges Seferis, tiré du “Roman”).
******
Νοσταλγία κεραυνού
Θα ᾽θελα να ᾽μαι κεραυνός
Κι όχι πέτρα που αφήνει ξωπίσω του.
Ούτε καν ο γλύπτης άνεμος
Που απαλλάσσει τα δέντρα
Από τα παράσιτα
Και το περιττό φύλλωμά τους.
Μήτε καν ο Χρόνος
Που σμιλεύει τα βουνά
Στο μέγεθος της πίστης μας.
Ο Έρωτας θα ήθελα να είμαι
Με την αμεσότητα του κεραυνού
Την ανεπανάληπτη.
Μόνον έτσι αξίζει να ζει κανείς
Κι όχι σκυμμένος
Μηρυκάζοντας
Τις ίδιες ιδεοληψίες.
Όσο για τις μνησικακίες,
Ρήμαξαν το συκώτι μας,
Τόσο που κι έναν λειμώνα
Γαϊδουράγκαθα
Αν βοσκήσεις
Να μην το αναπλάσεις
Στη μορφή εκείνη που είχε κάποτε,
την ένδοξη…
Nostalgie de foudre
Je voudrais être foudre
Et non pas pierre laissée derrière par elle.
Même pas le vent sculpteur
Qui débarasse les arbres
Des parasites
Et de leur feuillage superflu.
Même pas le Temps
Qui cisèle les montagnes
A la dimension de notre foi.
Je voudrais être l’Eros
Avec l’immmédiateté époustouflante
De la foudre.
Ce n’est qu’ainsi que la vie prend valeur
Et non pas tête baissée
Ruminant
Les mêmes obsessions.
Quant à la rancune,
C’ est elle qui a saccagé notre foie,
A tel point que
Même si tu patures
Dans une prairie pleine de chardons,
Tu ne sauras le reformer
A l’image glorieuse
Qu’il avait jadis…
******
Αναπολήσεων μεταμέλειες
«Όλα ήταν καλά
Κι έγιναν στη σωστή ώρα»,
Λέω κάθε φορά
Που τών αναπολήσεων μεταμέλειες
Με καταβάλλουν.
Ως άνθρωπος, ακολούθησες
Την αρχή τής ηδονής
Κι απέφυγες τις σκιές.
Αυτές πήραν όμως
Μορφήν αγαπησιάρικη,
Οικογενειακή
Και εισέβαλαν στις ρωγμές
Ενός κόσμου αφηρημένου
Καθημαγμένου
Από τις οιμωγές
Τών φιλάθλων
Και τους εορτασμούς
Για μια νίκη αναμενόμενη
Πλην όμως ουδέποτε
Επιτευχθείσα.
Τελικώς, είμαστε όλοι χαμένοι,
Αποτυχημένοι
Κι η θεά Τύχη, κοπέλλα
Με πλούσια μαλλιά
Αλλά φαλακρή από πίσω,
Γιατί όλοι την τραβολογούν
Αφού τους έχει ήδη προ πολλού
Προσπεράσει.
Όμως δεν ταιριάζουν μεταμέλειες
Στους πνευματικούς. Όλα έγιναν άριστα
Και στη σωστή ώρα. Εμπειρίες και μαθήματα.
Φτάνει να είσαι ζωντανός μετά. Τότε…
«Βάζω μπρος τα δυο μου χέρια και σηκώνομαι»
Που έλεγε η γιαγιά Ευφημία
Πίνοντας ήσυχα ήσυχα το συνηθισμένο
Αφέψημά τους
Με την γειτόνισσα κυρία Ευανθία
Κάθε απόγευμα στις πέντε
Ανάμεσα στις ορτανσίες
Που δεν μοσχοβολούσαν
Αλλά πλήγωναν το βλέμμα
Με την ανώφελη μεταμέλειά τους.
Se repentir des réminiscences
“Tout était correct
Tout s’est fait au bon moment”
Dis-je à chaque fois
Que le repentir des réminiscences
M’abat.
En tant qu’homme,
Tu as suivi le principe da la volupté
Evitant les ombres.
Celles-ci ont neanmoins pris
Une figure chère
Familiale
Et ont envahi par les fissures
D’un monde abstrait
En sang
Par les cris de lamentation
Des supporteurs
Et les célébrations
Pour une victoire attendue
Pourtant jamais remportée.
En fin de compte, on est tous perdus,
Ratés
Et la déesse Chance,
Jeune femme aux cheveux opulentes
Mais chauve à la nuque
Car tous la tiraillent
Les ayant, elle, depuis longtemps doublés.
Pourtant, se repentir
Ne convient pas aux hommes d’esprit.
Tout fut correct.
Au bon moment. Expériences et leçons.
Pourvu d’en sortir vivant. Alors…
“Mettre mes deux mains devant et me soulever”
Comme disait mamie Eftimia
En buvant en calme
Leur tisane habituelle
Avec Evanthia, une femme voisine
Tous les après –midis à cinq heures
Parmi les hortensias
Qui ne sentent pas bon
Mais blessent le regard
Par leur repentir inutile.
[1] «τα δάχτυλα στο φιλιατρό», Γιώργος Σεφέρης (από το «Μυθιστόρημα»)
Η Σοφόκλεια «Αντιγόνη» κι οι άταφοι νεκροί στην Τουρκία
Από τον θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα
Είδα και άκουσα (;) [τρόπος του λέγειν, λόγω κακής mise-en-place των φοιτητών] την πρεμιέρα τής κατά Λιβαθινόν «Αντιγόνης» στην Επίδαυρο τη νύχτα που ξεσπούσε το πραξικόπημα στην Τουρκία. Λίγες μέρες μετά οι άταφοι νεκροί στην γείτονα χώρα πληθαίνουν γεννώντας Ύβριν και προκαλώντας το άγραφο και απαράγραπτο ανθρώπινο Δίκαιο.
Τα ζητήματα που θέτει ο Σοφοκλής στην Αντιγόνη, είναι η Αλαζονεία της Εξουσίας, η Κατάχρηση και η Παράβαση Καθήκοντος τα οποία δεν πρέπει να μένουν ατιμώρητα στα κράτη όπου πρυτανεύει το Δίκαιο, η Λογική και οι Θεσμοί λειτουργούν. Η δημοκρατία είναι το τελειότερο πολίτευμα, αφού οι πράξεις των αρχόντων τελούν υπό την διαρκήν αίρεσιν του Λαού (με τη μορφή Χορού στο αρχαίο δράμα).
Απόλαυσα την παράσταση, παρά τις όποιες θεατρολογικές και κριτικές μου επιφυλάξεις που θα σας αναπτύξω πιο κάτω.
Κατ’ αρχήν, ο σκηνοθέτης σεβάστηκε το κείμενο, όσο κι αν η δύσκαμπτη μετάφραση από τον εκλιπόντα Δημήτρη Μαρωνίτη το βάραινε σε πολλά σημεία ανώφελα (όπως π.χ. η Αντιγόνη χαρακτηρίζει τον εαυτό της «άπαιδη» – έλεος βρε παιδιά, και το «άτεκνη» μια χαρά είναι και η περίφραση «χωρίς παιδιά» μια χαρά παίζει, εκτός εάν το άτεκνη φέρνει άλλους συνειρμούς…). Ο Λιβαθινός, αντίθετα από τον Χουβαρδά, είναι συντηρητικός ως προς την υπέρβαση των λογικών και θεματικών ορίων που θέτει το ίδιο το κείμενο. Δείχνει δηλαδή περισσότερο σεβασμό στα λόγια και στο «πνεύμα» του συγγραφέα. Δεν έφτασε, φυσικά, να καταργήσει τελείως τον Χορό, όπως έκανε ο Χουβαρδάς, γιατί αυτό θα ήταν ένα αποδομητικό πλήγμα στην ίδια τη σύσταση, τη μορφή και την ουσία της αρχαίας τραγωδίας. Τον περιόρισε όμως σε αγοραίες εκδηλώσεις, κάπως νευρωτικές και σπασμωδικές, ως αντιδράσεις καφενείου σε παράσταση «θεάτρου σκιών». Έτσι ο Χορός δεν ακούστηκε ευκρινώς και δεν απολαύσαμε τα κλασικά χορικά. Όπως δεν ακούγονταν και οι λοιποί υποκριτές, αφού χάριν αληθοφανείας ο σκηνοθέτης τους τοποθετούσε να μιλούν ¾ ή πλάτη στο κοινό, ενώ το αρχαίο αργολικό θέατρο απαιτεί μετωπική εκφορά του λόγου, όσο κοντά στη θυμέλη τόσο καλύτερα.
Από την άλλη, η αισθητική της όλης παράστασης, η «όψις» σύμφωνα με την «Ποιητική» του Αριστοτέλη, παραείχε άρβυλα (η γιορτή της ποδο-μυκητίασης!). Δεν χρειαζόταν να φοράει άρβυλα και η Αντιγόνη και η Ισμήνη. Θα μπορούσαν να φορούν πιο κομψά, αρχοντικά παπουτσάκια. Τέλος πάντων. Και πάλι καλά. Η γενική σκηνογραφική ένδυση του λόγου ήταν μάλλον ανεκτή, έως και διακριτική θα έλεγα (σκηνικά-κοστούμια: Ελένη Μανωλοπούλου). Εκείνο που ήταν μεταμοντέρνο μπαρόκ ήταν τα «διαχρονικά» κοστούμια που δεν περιποιούσαν τιμή σε κανέναν και δυσκόλευαν τους ηθοποιούς, όπως το σφραγισμένο μάτι του Τειρεσία, που παραλίγο να πέσει στο χώμα! Όμως η Μπέτυ Αρβανίτη παρά τις φωνητικές της ατέλειες κι ελλείψεις απέδειξε για άλλη μια φορά ότι είναι λαμπρή ηθοποιός προσηλωμένη στην ποιότητα και με ιδιαίτερη έγνοια για τον ποιητικό δραματικό λόγο. Ήθος, σεμνότητα, ακρίβεια, συνέπεια και υπακοή στα κελεύσματα του σκηνοθέτη, δεν έκανε ούτε μια στιγμή κάτι από τα σταριλίκια στα οποία επιδίδονται διάφορες ομότεχνές της. Είναι Κυρία με κάππα κεφάλαιο και σε αυτή την παράσταση έδωσε έναν άφυλο-δίφυλο τυφλό μάντη με την ακρίβεια ενός χειρουργού που λειτουργεί τόσο συγκεντρωμένος που μοιάζει αφηρημένος. Κρίμα που οι διακυμάνσεις του λόγου της ταίριαζαν περισσότερο σε ανοικτό θέατρο. Σε αυτές τις περιπτώσεις, αν ήμασταν στην απαιτητική-ανταγωνιστική «Εσπερία» θα προσλαμβάναμε ειδικό δάσκαλο φωνητικής.
Εκείνος όμως που με εξέπληξε ευχάριστα ήταν ο Δημήτρης Λιγνάδης. Ίσως η αυταρχικότητα και η αλαζονεία του ρόλου του να συνηχούσε με κάποιες καλά κρυμμένες χορδές της ψυχοσωματικής του ύπαρξης, γιατί και στον σαιξπηρικό «Ριχάρδο Γ’» είχε βγάλει πολλή από την εσωτερική του σκοτεινιά και την είχε ξεράσει επί σκηνής ως Σκότος δραματικό κι αξιοπρόσεκτο. Τελικά, αυτοί οι «κακοί» ρόλοι αφήνουν το πεδίο ελεύθερο στον υποκριτική να ξορκίσει τους δαίμονές του αναπτύσσοντάς τους επί σκηνής.
Δεν μπορώ να πω και για τις ηθοποιές που υποδύθηκαν Ισμήνη (Δήμητρα Βλαγκοπούλου) κι Αντιγόνη (Αναστασία-Ραφαέλα Κονίδη). Πολύ «στρογγυλά» μας τα είπαν όλα, πολύ ορθοφωνημένα, πολύ αναμενόμενα, όσο κι αν κυλίστηκαν στο χώμα, όσο κι αν χώθηκαν κάτω από ξύλινα παγκάκια, όσο κι αν έκαναν κούνια-μπέλα στην αιώρα κρεμάλα της υπερυψωμένης σκηνής.
Κάτι πήγε να κάνει ο ηθοποιός που υποδύθηκε τον Αίμονα (Βασίλης Μαγουλιώτης).
Διακεκριμένη, έμπειρη κι αξιαγάπητη η Μαρία Σκούντζου ως κορυφαία του Χορού.
Μια παράσταση που δεν προσπερνά και δεν πρέπει να προσπεράσει εύκολα κανείς. Καλοί κι οι έμπειροι Κώστας Καστανάς και Νίκος Μπουσδούκος. Αν μη τι άλλο ήξεραν ορθοφωνία, χωρίς να σημαίνει κι ότι τους ακούγαμε μέσα στον γενικόν ορυμαγδό του διονυσιαζόμενου αλλά όχι και βακχικού Χορού.
Ο Στάθης Λιβαθινός είναι βαθύς γνώστης της θεατρικής πράξης. Ας μείνει λοιπόν στον εγγενή συντηρητισμό του, αφού κάθε προσπάθεια να υπερβεί τα εσκαμμένα εκθέτει αυτόν και τους καλούς συνεργάτες του.
Κωνσταντίνος Μπούρας
info:
http://www.n-t.gr/el/pressoffice/?nid=1864
«ΑΝΤΙΓΟΝΗ» του Σοφοκλή
Πρεμιέρα 15 & 16 Ιουλίου στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου
Η πρώτη συνεργασία του Εθνικού Θεάτρου με το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδας και το Θεατρικό Οργανισμό Κύπρου, σε σκηνοθεσία του Καλλιτεχνικού Διευθυντή Στάθη Λιβαθινού.
Ο Στάθης Λιβαθινός επίλεξε το κορυφαίο έργο του Σοφοκλή με τη σκέψη να συνδυάσει την παρουσίασή του με την συνύπαρξη στη σκηνή τριών γενιών ηθοποιών. Η παράσταση θα παρουσιαστεί σε νέα μετάφραση του Δημήτρη Μαρωνίτη.
Η Αντιγόνη παρουσιάστηκε πιθανότατα στα Μεγάλα Διονύσια του 441 π.Χ και γράφτηκε από τον Σοφοκλή σαν αντίδραση για την εξορία του Θεμιστοκλή, του νικητή της Ναυμαχίας της Σαλαμίνας. Στο έργο αυτό, ένα από τα αρτιότερα της αρχαίας ελληνικής δραματουργίας, η θεματική της σύγκρουσης μεταξύ των νόμων της ηθικής και των νόμων της πολιτείας φτάνει στην κορύφωσή της, με τους δύο ήρωες να επαληθεύουν την τραγική τους υπόσταση, κρατώντας, μέχρι τέλους, τη θέση στην οποία τους έφερε η μοίρα.
Η περίληψη του έργου
Η σύγκρουση μεταξύ των δύο γιων του Οιδίποδα, Πολυνείκη και Ετεοκλή, για τον θρόνο της Θήβας έχει τελειώσει. Τα δύο αδέλφια βρίσκονται νεκρά στο πεδίο της μάχης. Ο Κρέων, ο νέος βασιλιάς της Θήβας, έχει δώσει διαταγή να παραμείνει άταφος ο Πολυνείκης, που πολέμησε ενάντια στην πατρίδα του. Όμως η αδελφή του νεκρού, Αντιγόνη, αποφασίζει να τον τιμήσει με την πρέπουσα ταφή. Συλλαμβάνεται και οδηγείται στον Κρέοντα, που, τηρώντας τους νόμους της πολιτείας, την καταδικάζει σε θάνατο. Ο βασιλιάς παραμένει αμετάπειστος ακόμη και μετά την παρέμβαση του γιου του, Αίμονα, και διατάζει να θαφτεί η Αντιγόνη ζωντανή σε μια σπηλιά. Ωστόσο, τα δεινά που έχει προβλέψει ο μάντης Τειρεσίας δεν θα αργήσουν να γίνουν πραγματικότητα. Η καθυστερημένη υπαναχώρηση του βασιλιά δεν θα προλάβει την καταστροφή. Η Αντιγόνη έχει απαγχονιστεί μέσα στη φυλακή της, ο Αίμονας έχει αυτοκτονήσει και η Ευρυδίκη, γυναίκα του Κρέοντα, ακολουθεί τον γιο της στο θάνατο.
Ταυτότητα παράστασης
Μετάφραση: Δημήτρης Μαρωνίτης
Σκηνοθεσία: Στάθης Λιβαθινός
Σκηνικά-Κοστούμια: Ελένη Μανωλοπούλου
Φωτισμοί: Αλέκος Αναστασίου
Μουσική: Χαράλαμπος Γωγιός
Διανομή (με αλφαβητική σειρά)
Μπέτυ Αρβανίτη, Δήμητρα Βλαγκοπούλου, Δημήτρης Λιγνάδης, Κώστας Καστανάς Αντώνης Κατσαρής (από Θ.Ο.Κ.), Αναστασία-Ραφαέλα Κονίδη, Μαρία Κωνσταντά, Βασίλης Μαγουλιώτης, Περικλής Μουστάκης, Νίκος Μπουσδούκος, Αστέρης Πελτέκης (από ΚΘΒΕ), Μαρία Σκούντζου, Ευτυχία Σπυριδάκη, Λυδία Τζανουδάκη, Στέλα Φυρογένη (από Θ.Ο.Κ.), Αντωνία Χαραλάμπους (από Θ.Ο.Κ.), Γιάννης Χαρίσης (από ΚΘΒΕ)
Τζωρτζίνα Κακουδάκη, «Όνειρο Καλοκαιρινής Νύχτας» του Σαίξπηρ σε θεατροπαιδαγωγική διασκευή για εφήβους από τη διάσημη θεατρολόγο
Από τον θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα
Η νεανικότητα της ματιάς μιας θεατρολόγου (από τους πρώτους αποφοιτήσαντες από το νεοσύσταστο τότε Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών, 1990-1994) συναντάει το πάντα επίκαιρο κείμενο-παραβολή ενός «αθάνατου» συγγραφέα του Σαίξπηρ, ο οποίος μακριά από ακαδημαϊσμούς και σχολαστικισμούς μίλησε για τους μύχιους πόθους και φόβους της πανανθρώπινης φυλής. Το δάσος, ως εικονοποίηση του συλλογικού ασυνείδητου, η Νύχτα ως μήτρα των πάντων, το φεγγάρι ως θηλυκή μορφή της θεάς Αρτέμιδος-Κάλλι, η ενεργοβόρρος περιπέτεια του Έρωτα, τα αλλοκοσμικά ξωτικά συναντιούνται μακριά από το αποκαλυπτικό φώς του Ήλιου και πλάθουν μια τραγι-κωμωδία παρεξηγήσεων για το ανθρώπινο είδος, το οποίο δεν μισούν αλλά ζηλεύουν και φοβούνται, ίσως…
Θαύμασα στον Εθνικό Κήπο, Σάββατο απόγευμα, λίγο πριν το σούρουπο, δίπλα στην Παιδική Βιβλιοθήκη, την παρέα των νέων, κεφάτων, εύπλαστων κι ευλύγιστων θεατρανθρώπων, υπό την καθοδήγησιν της σοφής και έμπειρης Τζωρτζίνας Κακουδάκη, να αναδημιουργεί με ευκολία, γνώση και συνέπεια το πασίγνωστο κείμενο, μακριά από τη Σκύλλα του Μοντερνισμού και τη Χάρυβδη του Μεταμοντερνισμού, χωρίς να προσκρούσει σε Λαιστρυγόνες και σε Κύκλωπες, κλείνοντας τα αυτιά της στις σειρήνες της ανώφελης ματαιόδοξης δημοσιότητας. Οι θεατές ήταν εκεί και περίμεναν, λίγο πριν τας επτά. Μαζεύτηκαν κι άλλοι αργότερα. Και μία άστεγη κλοσάρ, που παρακολουθούσε στην αρχή σαστισμένη, φοβισμένη και μισάνθρωπος, μόλις βγήκε όμως ο Πουκ κι έκανε τα μαγικά του κάθισε κι αυτή κατάχαμα κι άρχισε να απολαμβάνει το θέαμα. Χαμογελούσε σαν μάσκα κι εννοούσε ποιος ξέρει τι μέσα στο παραζαλισμένο αλλά σοφό από την παρατήρηση της Φύσης και των ζωντανών μυαλό της. Οι αντιδράσεις αυτής της εξαθλιωμένης γυναίκας, όπως και των άλλων «περιθωριακών» που άκουσαν φωνές, μουσικές και προσελκύσθηκαν όπως τα έντομα στην αναμμένη λάμπα, οι αντιδράσεις όλων αυτών μου θύμισαν όταν ο αποδέκτης του καλλιτεχνικού-ποιητικού γεγονότος είναι πάντα μόνον ένας, ατομικά, ο καθένας από μόνος του και μόνος του αποτελεί το «κοινό» κι όλοι μαζί συναπαρτίζουν ένα ρευστό και πρόσκαιρο σύνολο που συλλέγει από τον κάθε ένα χωριστά τη δράση, την ανάδραση, την αντίδραση ή τη σιωπή του. Αυτή η μαγεία του μοναδικού κι ανεπανάληπτου θεατρικού γεγονότος κάνει αυτή την πρόσκαιρη διονυσιακή τέχνη πολύτιμη κι ανεπανάληπτη. Λειτουργεί πρωτίστως ως ψυχοθεραπεία, αλλά δευτερευόντως ως άσκηση κοινωνικοποίησης. Είναι θρησκευτική ιερουργία, τελετουργία κι άρνηση του απομονωτισμού (για λίγην ώρα έστω). Η επανατελετουργοποίηση (re-ritualisation) των κλασικών κειμένων από το σύγχρονο θέατρο είναι ένα σημαντικό ζητούμενα με πολλά παράπλευρα (και δυσεξιχνίαστα ίσως) οφέλη. Ο Μπέκετ δούλεψε με φυλακισμένους και ιδρυματισμένους. Πιστεύω ότι η έξαρση της βίας στην κρίσιμη μεταβατική εποχή μας θα μπορούσε ίσως να αμβλυνθεί παραγωγικά και δημιουργικά με σύγχρονες δράσεις «θεάτρου του δρόμου», καλλιτεχνικά εργαστήρια σε κάθε γειτονιά και λοιπά. Ήδη τα δημοτικά φεστιβάλ με ελεύθερη είσοδο, δίνουν – βοηθούντος του καιρού – τη δυνατότητα στους αστούς να βγούνε από τα κλουβιά τους και να δουν το φεγγαράκι να πλέει στον έναστρο ουρανό, πλησίστιο…
Απόλαυσα διπλά, τριπλά και πολλαπλά τη δουλειά της Τζωρτζίνας Κακουδάκη, Εμψύχωσε νέους ηθοποιούς, συγκέντρωσε κοινό, φώτισε το πασίγνωστο κείμενο από απρόβλεπτες σκοπιές, έκανε εν τέλει αυτό που πρέπει να κάνουν όλοι οι γνήσιοι θεατράνθρωποι: παρήγαγε πολιτισμό μέσα από ένα ζωντανό πνευματικό κύτταρο. Ας πληθαίνουν αυτές οι μεμονωμένες δράσεις, ας γίνουν επισημότερες, ας τις ενστερνιστούν κι ας τις αναδείξουν οι φορείς, ας της φιλοξενήσουν τα κρατικά και δημοτικά θέατρα, ας τα επιχορηγήσουν οι ιδιώτες. Ίσως μόνον έτσι θα μπορούμε να καυχηθούμε σε μερικούς αιώνες για τον χρυσούν 21ον αιώνα!!!
Αισιόδοξος πάντα κι ευελπιστών (ειδικά μέσα στην Κρίση),
Κωνσταντίνος Μπούρας
Περισσότερες πληροφορίες για τη Τζωρτζίνα Κακουδάκη και το έργο της:
http://georginakakoudaki.org/tag/oniro-kalokerinis-nychtas/
http://georginakakoudaki.org/sexpir-oniro-kalokerinis-nychtas-giati-ta-panta-ine-pithana/
Σαίξπηρ Όνειρο Καλοκαιρινής Νύχτας/ Γιατί τα πάντα είναι πιθανά Μια παράσταση βασισμένη στο ομώνυμο κείμενο του Σαίξπηρ ΕΦΗΒΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΕΝΤΟΣ ΤΩΝ ΤΕΙΧΩΝ. Πώς ορίζεται η πραγματικότητα; Τί είναι αληθινό; Τί σημαίνουν τα όνειρα; Πώς υλοποιούνται οι επιθυμίες; Πώς μπορεί ο άνθρωπος να συνδεθεί ξανά με το σύμπαν; To Όνειρο Καλοκαιρινής Νύχτας είναι μια διασκευή του γνωστού ομώνυμου έργου που απευθύνεται κυρίως στο εφηβικό κοινό, αλλά και σε όλους όσους θέλουν να δουν τα πράγματα από μια διαφορετική οπτική. Με βασικό εργαλείο το σώμα, πέντε ηθοποιοί επί σκηνής επιχειρούν να ζωντανέψουν τους τέσσερεις διαφορετικούς κόσμους που προτείνει ο Σαίξπηρ για να μιλήσει για τη δύναμη των ονείρων και των επιθυμιών. Η αφήγηση της ιστορίας γίνεται μέσα από τον Πουκ, ένα πανέξυπνο σκανταλιάρικο ξωτικό που σκοπός του είναι να διατηρεί την ισορροπία στο σύμπαν. Όμως τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Ερωτευμένα ζευγάρια εισβάλουν στο δάσος του και προκαλούν αλλόκοτα μπερδέματα στην προσπάθειά τους να κατακτήσουν με κάθε τρόπο το αντικείμενο του πόθου τους. «Τα πάντα είναι πιθανά» λοιπόν, αν κάτι το πιστέψεις πραγματικά. Η παράσταση αυτή επιθυμεί -με όπλα της το τραγούδι, το λόγο και την κίνηση- να επαναπροσδιορίσει την εικόνα που έχει δημιουργηθεί με τα χρόνια για το θέατρο, κάνοντας επίκεντρο τον άνθρωπο, όπως ήταν και στην αρχαιότητα. Διασκευή- Σκηνοθεσία: Τζωρτζίνα Κακουδάκη Χορογραφία: Πατρίσια Απέργη Koστούμια: Νίκη Ψυχογιού Μουσική Σύνθεση: Σταύρος Γιαννουλάδης- Σπύρος Πανταζής Βοηθός Σκηνοθέτης: Θανάσης Ζερίτης Θεατροπαιδαγωγικό Υλικό: Ηρώ Ποταμούση, Τζωρτζίνα Κακουδάκη Φωτογραφίες: Μαριάννα Βεριγάκη, Στάθης Μαμαλάκης Αφίσα: Χαράλαμπος Πανάγος Παίζουν: Σταύρος Γιαννουλάδης, Απόστολος Κουτσιανικούλης, Ελένη Κουτσιούμπα,Γρηγορης Λιακόπουλος(2012-2013), Θανάσης Ζερίτης(2013-2014) , Αριστέα Σταφυλαράκη [Στη σκηνή παίζεται ζωντανή μουσική] Μια παράσταση της ομάδας 4Frontal, με επίσημο συνεργαζόμενο φορέα το Πανελλήνιο Δίκτυο για το Θέατρο στην Εκπαίδευση, και την ομάδα ω2 σε συμπαραγωγή με το Θέατρο του Νέου Κόσμου. Υπό την αιγίδα του Πανελλήνιου Επιστημονικού Συλλόγου Θεατρολόγων. Xορηγία ειδών ένδυσης: Attrativo. Χορηγοί επικοινωνίας: alter vita, all4fun, videatro.
Πηγή: http://georginakakoudaki.org/sexpir-oniro-kalokerinis-nychtas-giati-ta-panta-ine-pithana/
Copyright © Τζωρτζίνα Κακουδάκη
Η Τζωρτζίνα Κακουδάκη είναι σκηνοθέτης, θεατρολόγος και θεατροπαιδαγωγός. Έχει ασχοληθεί συστηματικά με την προώθηση του θεάτρου ως μέσου κοινωνικής αλλαγής, ως δραματουργός σε παραστάσεις χορού, ως σκηνοθέτης παραστάσεων για νέους και μέσα από πλήθος κειμένων για το θέατρο και την παιδαγωγική του θεάτρου.
Πηγή: http://georginakakoudaki.org/
Copyright © Τζωρτζίνα Κακουδάκη
γιατί τα πάντα είναι πιθανά…
Μια παράσταση βασισμένη στο ομώνυμο κείμενο του Σαίξπηρ
ΕΦΗΒΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΕΝΤΟΣ ΤΩΝ ΤΕΙΧΩΝ
Πώς ορίζεται η πραγματικότητα; Τί είναι αληθινό; Τί σημαίνουν τα όνειρα; Πώς υλοποιούνται οι επιθυμίες; Πώς μπορεί ο άνθρωπος να συνδεθεί ξανά με το σύμπαν;
To Όνειρο Καλοκαιρινής Νύχτας είναι μια διασκευή του γνωστού ομώνυμου έργου που απευθύνεται κυρίως στο εφηβικό κοινό, αλλά και σε όλους όσους θέλουν να δουν τα πράγματα από μια διαφορετική οπτική. Με βασικό εργαλείο το σώμα, πέντε ηθοποιοί επί σκηνής επιχειρούν να ζωντανέψουν τους τέσσερεις διαφορετικούς κόσμους που προτείνει ο Σαίξπηρ για να μιλήσει για τη δύναμη των ονείρων και των επιθυμιών. Η αφήγηση της ιστορίας γίνεται μέσα από τον Πουκ, ένα πανέξυπνο σκανταλιάρικο ξωτικό που σκοπός του είναι να διατηρεί την ισορροπία στο σύμπαν. Όμως τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Ερωτευμένα ζευγάρια εισβάλουν στο δάσος του και προκαλούν αλλόκοτα μπερδέματα στην προσπάθειά τους να κατακτήσουν με κάθε τρόπο το αντικείμενο του πόθου τους. «Τα πάντα είναι πιθανά» λοιπόν, αν κάτι το πιστέψεις πραγματικά. Η παράσταση αυτή επιθυμεί -με όπλα της το τραγούδι, το λόγο και την κίνηση- να επαναπροσδιορίσει την εικόνα που έχει δημιουργηθεί με τα χρόνια για το θέατρο, κάνοντας επίκεντρο τον άνθρωπο, όπως ήταν και στην αρχαιότητα.
Διασκευή- Σκηνοθεσία: Τζωρτζίνα Κακουδάκη
Χορογραφία: Πατρίσια Απέργη
Koστούμια: Νίκη Ψυχογιού
Μουσική Σύνθεση: Σταύρος Γιαννουλάδης- Σπύρος Πανταζής
Βοηθός Σκηνοθέτης: Θανάσης Ζερίτης
Θεατροπαιδαγωγικό Υλικό: Ηρώ Ποταμούση, Τζωρτζίνα Κακουδάκη
Φωτογραφίες: Μαριάννα Βεριγάκη, Στάθης Μαμαλάκης
Αφίσα: Χαράλαμπος Πανάγος
Παίζουν: Σταύρος Γιαννουλάδης, Απόστολος Κουτσιανικούλης, Ελένη Κουτσιούμπα,Γρηγορης Λιακόπουλος(2012-2013), Θανάσης Ζερίτης(2013-2014) , Αριστέα Σταφυλαράκη
[Στη σκηνή παίζεται ζωντανή μουσική]
Μια παράσταση της ομάδας 4Frontal, με επίσημο συνεργαζόμενο φορέα το Πανελλήνιο Δίκτυο για το Θέατρο στην Εκπαίδευση, και την ομάδα ω2 σε συμπαραγωγή με το Θέατρο του Νέου Κόσμου. Υπό την αιγίδα του Πανελλήνιου Επιστημονικού Συλλόγου Θεατρολόγων.
Xορηγία ειδών ένδυσης: Attrativo. Χορηγοί επικοινωνίας: alter vita, all4fun, videatro.
Εξι ανέκδοτα ποιήματα του Μιχάλη Παπαδάκη
μεταφρασμένα στα γαλλικά από την Παρασκευή Μόλαρη, εκπαιδευτικό, μεταφράστρια, ερευνήτρια ιστορικό MAEn 2 LLCER Université Paul Valéry Montpellier3
Ο Mιχάλης Παπαδάκης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1966 με καταγωγή από την Χερσόνησο Ηρακλείου Κρήτης. Είναι παντρεμένος και έχει μία κόρη κι ένα γιο. Σπούδασε παιδαγωγικά στην Παιδαγωγική Ακαδημία Ηρακλείου και αργότερα στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Διδάσκει 26 χρόνια σε δημοτικά σχολεία (8 χρόνια σε ιδιωτικό σχολείο και 18 σε δημόσια).Ανέκαθεν του άρεσε η ποίηση, η λογοτεχνία και το θέατρο… Άρχισε να γράφει πριν από 3 δεκαετίες αλλά συστηματικά τα 5 τελευταία χρόνια. Έχει αρθρογραφήσει σε περιοδικά κι εφημερίδες. Έχει κάνει την εικονογράφηση σε ένα παιδικό λογοτεχνικό βιβλίο που είναι υπό έκδοση.
Τα έξι ποιήματα που ακολουθούν σε δίγλωσση μορφή ( πρωτότυπο ελληνικό κείμενο και απόδοσή μας στα γαλλικά ),προέρχονται από την ανέκδοτη ποιητική συλλογή του΄΄ Ατυχοι τοίχοι ΄΄. Πρόκειται για ποιήματα που ο Παπαδάκης εμπνεύστηκε από ένα διαφορετικό γεγονός-παρέμβαση( τα συνθήματα στους τοίχους και τα γκράφιτι ) που τον οδηγούν στην εξωτερίκευση σκέψεων και συναισθημάτων που νιώθει. Ποίηση ιδιαίτερη, προσωπική σε στίχο καλοδουλεμένο .Από κοινωνικό-πολιτικό μήνυμα-καταγγελία με έντονο επαναστατικό-ανατρεπτικό χρώμα αλλά κα στοιχεία λυρισμού και, περνώντας από οικολογικής φύσης ανησυχίες και προβληματισμούς, ο ποιητής οδηγείται στην σταδιακή διείσδυση στον προσωπικό εσωτερικό ψυχικό σου κόσμο με αναμνήσεις ,ερωτικά σκιρτήματα, αναζητήσεις, μοναξιά, Ελλάδα !
Six poèmes inédits de Michalis Papadakis traduits en français par Paraskevi Molari, enseignante, traductrice, chercheur historienne MAEn 2 LLCER Université Paul Valéry Montpellier3
Originaire de la région de Chersonissos d ’ Heraclion ( Crète ) , Michalis Papadakis est né à Athènes en 1966. Marié et père d ’ une fille et d ’un garçon. Il a fait des études en Sciences de l ’ Education à l ’ Académie Pédagogique d ’ Heraclion, puis, à l ’ Université de Jannina . Il enseigne, depuis 26 ans, dans différentes écoles primaires ( dont 8 ans dans l ’ enseignement privé et 18 dans l ’ enseignement public ). Passionné de littérature, il écrit lui-même depuis trois décennies et plus systématiquement pendant les cinq dernières années. Il est l ’auteur de plusieurs articles publiés dans des journaux et revues. Il a fait l ’illustration d’un livre pour enfants à paraître bientôt.
Les six poèmes qui suivent en forme bilingue ( texte original grec et traduction en français faite par nous ) ,sont tirés du recueil de poésie non edité , intitulé ΄΄ Μurs sans sort ΄΄.Il s ’ agit de poèmes inspirés d ’ un différent fait, une sorte d ’ intervention ( slogans et graffitis sur les murs ) qui le conduisent à extérioriser réflexions et sentiments ressentis. Poésie personnelle,vers bien travaillé portant un message politico-social imbu de révolte et de lyrisme n ’ excluant pas son souci écologique ni le retour à un monde psychologique personnel grâce à des souvenirs de jeunesse liés aux premiers amours.
- Ελευθερία
Ο κάματος… σωματικός και ψυχικός
Στιγμές χαλάρωσης… ασήκωτο το φορτίο που κουβαλούν στην ράχη τους
Μια λέξη που ζυγίζει όσο μια ανθρώπινη ζωή
Ο ήλιος της δικαιοσύνης ζεσταίνει τα νεανικά όνειρα
Ο τοίχος καθρεφτίζει τα ιδανικά τους
Κλείστε τα μάτια και ονειρευτείτε την…
Ανοίξτε τα κι αγωνιστείτε
Ύμνο ξαναγράφετε για λόγου της
Ευχαριστούμε από καρδιάς
Ελευθερία
Εμείς σήμερα τη βιώνουμε και την (παρά)βιάζουμε !
1.Liberté
La fatigue physique et psychique
Moments de détente…fardeau très lourd porté sur les épaules
Un mot pesant autant qu ‘ une vie humaine
Le soleil de la justice fait chauffer les rêves de jeunesse
Le mur reflète leurs ideaux
Fermez les yeux et rêvez d ‘ elle…
Ouvrez-les et combattez
Vous recomposez un hymne pour elle
Remerciant de tout coeur
La Liberté
Nous la vivons aujourd ‘ hui et la violons !
*****
Ευτυχία
Γκρίζοι τοίχοι, γκρίζα πόλη, γκρίζος αέρας, γκρίζα ζωή
Τσιμέντο δεξιά, τσιμέντο αριστερά, μπρος και πίσω, σε κυκλώνει,
σε πνίγει, ασφυκτιάς
Πράσινο λιγοστό, εγκαταλειμμένα παρτέρια, διψασμένα, καχεκτικά δεντράκια
Άχρωμοι ήχοι, μονότονοι και κουραστικοί
Έρημη πολιτεία με μιλιούνια κόσμο.
Υποσχέσεις για καλύτερο αύριο, που πέφτουν στο κενό
Παχιά λόγια από αδύναμα μυαλά
Θεωρία που δε γίνεται πράξη
Δε θα τα καταφέρετε…
Η υποταγή είναι ήττα
Η ευτυχία θα είναι η εκδίκησή μας
2.Bonheur
Murs gris, ville grise, air gris, vie grise
Ciment à droite, ciment à gauche, devant et derrière,
Te cernant, t’ étouffant, tu suffoques
Manque de verdure, parterres abandonnés,
Petits arbres assoiffés, malingers
Sons sans ton, monotones et fatigants
Cité deserte pleine de monde.
Promesses pour un meilleur avenir, tombées dans le vide
Paroles vides de sens, prononcées par des esprits frêles
Théorie qui ne devient jamais acte
Vous n ‘ y arriverez pas…
Soumission signifie défaite
Le Bonheur sera notre vengeance
*****
3 . Αντίσταση
Σε γεμίζουνε με ψέμα
σου αδειάζουνε το αίμα
στο ρουφούν με θράσος περίσσιο
κορδωμένοι με το κορμί τους ίσιο
Σε ενοχλούνε διαρκώς
δρώντας περισσότερο στο φως
σου μολύνουν τον αέρα
σε τρελαίνουν κάθε μέρα
Σήκωσε το χέρι
χτύπα δυνατά…
το κουνούπι μόνο ξέρει
πότε να πετά
- Résistance
On te fait remplir de mensonges
on te vide se sang
te l ’ absorbant avec audace superflu
marchant la tête haute tout droits
Ils t ’ importunent sans cesse
agissant advantage dans la lumière
ils te polluent l ’ air
te rendent fou chaque jour
Lève la main
bat fort…
seule la moustique sait
quand voler
*****
4. Δέντρα
Δέντρα…
Είδος προς εξαφάνιση
Στέκονται αγέρωχα μπροστά στην πύρινη απειλή
ακίνητα περιμένουν το άδοξο τέλος τους
Πόσα δέντρα μπορεί να αντιστοιχούν σε ένα οικόπεδο;
Πόσα δέντρα μπορεί να αντιστοιχούν σε ένα οικόπεδο με θέα;
Δέντρα καμένα θυσία της ανθρώπινης απληστίας
Δέντρα καμένα θυσία κερδοσκοπικής ληστείας
Δέντρα…
Είδος προς εξαφάνιση
Στέκονται μαύρα πάνω στην έρημη γη
να παραδώσουν τη θέση τους στο θλιβερό τσιμέντο
Πόσα δέντρα μπορεί να αντιστοιχούν σε μία μεζονέτα;
Πόσα δέντρα μπορεί να αντιστοιχούν σε μία μεζονέτα με πισίνα;
Δέντρα καμένα θυσία σε έργα κοινής ωφέλειας
Δέντρα καμένα θυσία λόγω κοινής αφέλειας
«Το τελευταίο δέντρο κρατήστε το για να κρεμαστείτε…»
Arbres
Arbres
Espèce en voie de disparition
Ils se tiennent fiers devant la menace du feu
attendant, immobiles, leur fin misérable
Combien d ’ arbres peuvent correspondre à un terrain ?
Combien d ’ arbres peuvent correspondre
A un terrain avec vue ?
Arbres brulés, sacrifiés à l ’ avidité humaine
Arbres brulés, sacrifiés au pillage spéculatif
Arbres…
Espèce en voie de disparition
Ils se tiennent , noirs, sur la terre déserte
prêts à livrer leur place au triste ciment
Combien d ’ arbres peuvent correspondre à un duplex ?
Combien d ’ arbres peuvent correspondre à un duplex avec piscine ?
Arbres brulés, sacrifiés à des travaux d ’ utilité commune
Arbres brulés , sacrifiés à cause de la naïveté commune
΄΄ Gardez le dernier arbre pour vous y pendre ΄΄
*****
- Κάτω από την ελιά
Κάτω από την ελιά
φίλησα μια κοπελιά
γλυκόλογα, αγκαλιά και χάδι
έπεσε βαθύ σκοτάδι
στης ηδονής το ημέρωμα
μας βρήκε το ξημέρωμα
ξεπρόβαλε ο ήλιος βασιλιάς
μέσα απ’ τα φύλλα της ελιάς
ξανθό κοράσι γίνηκε η φύση
-θεέ μου ο χρόνος μη κυλήσει-
όνειρα κοινά στους ελαιώνες
ο έρωτας να ζήσει αιώνες
5. Sous l’ olivier
Sous l ‘ olivier
j ‘ embrassai une jeune fille
mots doux, enlacements et caresse
l’obscurité nocturne tomba
puis ,à l ‘ adoucissement de la volupté
l ‘ aube apparût
le soleil se leva
à travers le feuillage de l ‘olivier
la nature se transforma en fille blonde
-que le bon Dieu arrête le temps –
pour que l ‘ amour vive à l ‘ éternité
des rêves communs parmi les olivaies
*****
6 . Τα πρώτα σκιρτήματα
Τα πρώτα σκιρτήματα της έφηβης καρδιάς
έρωτας πλατωνικός της ακροθαλασσιάς
ανέμελα βήματα στην ξανθή αμμουδιά
νιότη τριαντάφυλλο, ξεχωριστή ευωδιά
ατίθασα κύματα, ηδονής αρώματα
έξαψης θύματα, ίριδας χρώματα
σιωπή…
Την νιώθεις να διαπερνά την ενοχή
ενοχή…
Την νιώθεις να πολεμά με την ντροπή
ντροπή…
Την νιώθεις να κυβερνά το κορμί
η καρδιά γνέφει ναι, μα ο νους λέει μη
και σβήνει σαν κερί της ήβης η ορμή
γλυκό μου απωθημένο…
η μυρωδιά σου ο πρώτος μου εθισμός
6. Les premiers tressaillements
Les premiers tressaillements du coeur adolescent
amour platonique du rivage
pas insouciant sur la plage de sable blonde
jeunesse en rose, parfum exquis
vagues indomptables arômes voluptueux
victimes d ‘ exaltation, couleur d ‘ iris
silence…
Tu la ressens transir la culpabilité
culpabilité
Tu la ressens se battre conre la honte
honte…
Tu la ressens maîtriser le corps
le coeur a beau faire signe,
l ‘ esprit n ‘ y consent pas
et la fougue de la jeunesse s ‘ éteint comme une cierge
mon doux refoulement
ton odeur ma première addiction
*****
Αντρέας Πολυκάρπου, ποίηση
Ο Αντρέας Πολυκάρπου γεννήθηκε το 1984 στη Λευκωσία. Τα τελευταία δέκα χρόνια ζει μεταξύ Κύπρου και Ελλάδας. Εξέδωσε τρεις ποιητικές συλλογές : το 2006 «Τα πρωτοβρόχια της ψυχής μου», εκδόσεις Power publishing, το 2010 τη συλλογή «Διάφανες βάρκες», εκδόσεις Εν τύποις και το 2013 τη συλλογή «Απρόσωπα Φαγιούμ», εκδόσεις Άπαρσις. Το 2014 εκδόθηκε από τις εκδόσεις Vakxikon. gr το θεατρικό του έργο «Κατά Ιωάννη αποκαθήλωση». Βραβεύτηκε δύο φορές (2008- 2010) από τη European Commission και τη Media Consulta ως ο καλύτερος, νέος, Κύπριος δημοσιογράφος. Το 2014 πήρε το δεύτερο πανελλήνιο βραβείο σε λογοτεχνικό διαγωνισμό. Από το 2013 είναι υποψήφιος διδάκτορας στο τμήμα Επικοινωνίας Μέσων και Πολιτισμού του Παντείου Πανεπιστημίου. Ποιήματα του έχουν δημοσιευτεί σε έντυπα και ηλεκτρονικά λογοτεχνικά περιοδικά της Ελλάδας.
ΖΩΣΙΜΟΣ Ο ΦΑΛΗΡΕΑΣ
Με αδαμιαία περιβολή, του Ερμή οι ακόλουθοι
περιπλανιούνται με τη βάρκα του χάροντα στους καταρράκτες των ψυχών.
Και πίσω τους σκυφτός και σιωπηλός ακολουθεί ο Ζώσιμος ο Φαληρέας.
Κανένα δεν φέρει νόμισμα κάτω από τη γλώσσα.
Μήτε χρυσάφια έχει στα χέρια, μήτε με μετάξια έχει το σώμα του ντυμένο.
Μόνο στα χέρια του, με τα πετρωμένα και αγκυλωμένα δάχτυλα
σφικτά κρατά τους στίχους του.
Η μόνη του περιουσία που εξαργύρωση στο θάνατο ψάχνει να βρει.
Υπήρξε ποιητής μα λίγοι το γνώριζαν.
Κι όσοι έτυχε τους στίχους του να ακούσουν
έστρεφαν επιδεικτικά την πλάτη τους μη μπορώντας
και μη θέλοντας- ίσως- το νέο να ακούσουν.
Αυτός διέφθειρε έλεγαν τον Πρωτότοκο.
Αδύνατο του ήταν συγχώρεση να βρει
και το όνομα του με υστεροφημία να στολίσει.
Στην ψυχή του βαθιά φώλιαζαν τερατόμορφες όρνιθες
που έψελναν τις νεκρώσιμες ακολουθίες του Άδη.
Τον πλησίασε κάποτε απεσταλμένος από την Ιουδαία.
Ο ίδιος που λιθοβόλησε τον Άγιο Στέφανο
σε ένα του λιμανιού μπουρδέλο την ώρα που αγόραζε το λαθραίο έρωτα
στα ματωμένα σεντόνια της ιερόδουλης παρθένας.
Κι απέξω να περιμένει ένας εξόριστος πρόσφυγας που του έλαχε να αμαρτήσει
μια βραδιά σε ένα του Πατέρα του ξωκλήσι με τη Μαγδαληνή των ονείρων.
Της παρθένας ο γιος με πόρνες πλάγιαζε πριν τον στιγματίσει ο Βαπτιστής.
- Πόσοι αλήθεια άγιοι με πόρνες θέλησαν να πλαγιάσουν;
Σαν οι Ρωμαίοι το σώμα Του θέλησαν σε δυο ξύλα να καρφώσουν
Αυτός μπαρκάρισε με τον πολυμήχανο τις Ιθάκες να βρει
μακριά από τους ευαγγελιστές και όσους άλλους τον ήθελαν ευνούχο.
Στο Φάληρο ο Ιουδαίος γνώρισε το Ζώσιμο.
Ποιητής στην πρώτη νιότη κι Αυτός ήδη για τους πιστούς νεκρός.
Κανένας δεν κατάλαβε ότι στο σταυρό ο έκπτωτος μονάχα ψυχορραγούσε.
Μόνο η παρθένα ήξερε την αλήθεια.
Μα αυτή από χρόνια αγαπούσε σαν δικό της παιδί τον Εωσφόρο.
Ο Ζώσιμος άκουσε για κάποιον Ισκαριώτη και το φρικτό του τέλος
και ήταν πια σίγουρος ότι σε κολυμβήθρες δεν ήθελε να ξεπλύνει
τα μύρα των Ελευσίνιων μυστηρίων.
Σε δώδεκα μόνο πίστευε Θεούς
γιατί λοιπόν τους δώδεκα να ακολουθήσει Αποστόλους;
Τον Ιουδαίο έκρυψε ανάμεσα στα βράχια
μα κάθε βράδυ Αυτός έφευγε με το πλοίο της γραμμής
για τις απέναντι ακτές της Δήλου.
Γυμνός όπως τον γέννησε η παρθένα
άφηνε το σώμα του στον ίσκιο των άστρων
και στα ομόφυλα χάδια των μυστών.
Ανήμπορος, λοιπόν, ο Ζώσιμος την ψυχή του από τον Άδη να σώσει.
Μόνο τα άθλια του γραπτά κουβαλά παρηγοριά στην κόλαση να έχει.
Καταραμένε Ζώσιμε! Την ψυχή μαγάρισες του θεόπεμπτου υιού.
Άθλιε εσύ γραφιά μην ψάξεις την ψυχή σου να σώσεις.
Καμία επιτύμβια στον Κεραμεικό στήλη δεν θα ορθωθεί για σένα.
Καταραμένε Ζώσιμε! Μην ακουμπάς σε μένα τα κρίματα σου.
Αμαρτωλός είμαι πηλός και σκιάζομαι.
Σκιάζομαι Φαληρέα.
Είδα, τον Ιουδαίο Ζώσιμε.
Αυτόν που έστειλες στα σκοτάδια της σάρκας.
Τον είδα Ζώσιμε.
Ζητιανεύει σε ένα του Φαλήρου πολυσύχναστο δρόμο
και πλάι του ο Σατανάς να του σκουπίζει το ιδρωμένο από τις αμαρτίες πρόσωπο.
ΠΡΙΝ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ
Νιώθω και πάλι στους ώμους μου να φυτρώνουν τα μαύρα φτερά.
Τα ίδια αυτά που φορούσε ο θάνατος
όταν με παραμύθια με νανούριζε στο παιδικό μου νεκροκρέβατο.
Νεκροκεφαλές του αρλεκίνου οι κουδουνίστρες
αφυπνίζουν το σκοτεινό μελάνι των φλεβών μου.
Τα φτερά αυτά απλώνονται και γεμίζουν το φως με λέξεις.
Λέξεις από τα μακάβρια αλφαβητάρια των κοιμητηρίων
με τα αποστεωμένα σκέλεθρα στα βάθη των τάφων.
Η άμμος που σκέπαζε το ακίνητο σώμα μου
σκορπίζει στον άνεμο του στροβιλιζόμενου χάους.
Το βαθύ του τάφου μου σκοτεινό μνήμα ευωδιάζει
σπαρμένο με το πράσινο των ματιών σου χρώμα.
Διαρρηγνύω τα σάβανά μου και ψηλαφώ το σάπιο σώμα
με τα εξογκωμένα και άκαμπτα οστά.
Ριζωμένος για καιρό,
θαμμένος στου λόγου τη σιωπή
θέριευα γύρω από τη θηλιά του Σατανά.
Περίμενα τα χέρια σου την άμμο να σκορπίσουν.
Το σώμα μου να αποκαθηλώσουν από το σταυρό του μαρτυρίου της ζωής.
Ανάσταση να νιώσω στο λεκτικό Άδη.
Να χαθώ και πάλι
στου μεταμεσονύχτιου ουρανού το συννεφιασμένο σημαινόμενο.
Την ώρα που αιθεροβατούν οι νυχτερίδες
και οι αυτόχειρες με την απόφαση του επικείμενου θανάτου στα μάτια.
Μακριά να με πάρεις από το φως που εξαφάνιζε τις λέξεις από τα καταραμένα μου γραπτά.
Οι διάφανες, μαύρες μεμβράνες που έχω για φτερά είναι δυνατές.
Τον άνεμο της ανίας αντίπαλο στο διάβα τους έχουν.
Με υπομονή να με αντέξεις.
Στους λαβύρινθους της σιωπής
που εκπέμπει η κυριακάτικη, εκκλησιαστική καμπάνα
είσαι η Αριάδνη που καρτερικά τον Αιγαία να ονοματίζει τη θάλασσα προσμένει.
Με υπομονή να με αντέξεις.
Αποδημητικό θα γίνω αρπακτικό
και μακριά από σένα
θα βρω άλλο κιβούρι, άλλα να προσμένω χέρια.
ΚΡΑΤΑΩ ΤΑ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΑ
Κρατάω μέσα μου τα καλοκαίρια.
Αυτά που πέρασαν και έφυγαν χωρίς να χαράξουν το φως
χωρίς να ανθίσουν το γιασεμί.
Το ξεχασμένο γραμμόφωνο, το γαλάζιο ηλιοβασίλεμα
και τις φωνές των παιδιών με τα ρυτιδιασμένα χέρια.
Τον αέρα με τους κόκκους της αλμύρας και την καυτή άμμο
στοιβαγμένη πάνω από τα ανοιχτά μου μάτια,
φυτεμένα στα πράσινα βράχια.
Κρατάω μέσα μου τα καλοκαίρια.
Τα σκεβρωμένα αρμυρίκια και το λευκό σου χέρι
να ψαχουλεύει τον ήλιο.
ΑΝΤΡΕΑΣ ΠΟΛΥΚΑΡΠΟΥ
Δημήτρης Μενίδης: Ένας αθόρυβος δημιουργός
από την Δρα Αγγελική Κομποχόλη, Φιλόλογο-Κριτικό
Ο Διονύσης Μενίδης (1958-2014) υπήρξε μία σημαντική μορφή των ελληνικών γραμμάτων, ένας σεμνός και αθόρυβος ποιητής, ένας διακριτικός και συνάμα οξυδερκής στοχαστής, τον οποίο οι εκδόσεις «ΑΩ», σε συνεργασία με τον πολιτιστικό χώρο «Polis Art Café», τίμησαν την Πέμπτη 23 Ιουνίου 2016 με ειδική συναυλία, αφιερωμένη στη μνήμη του, στα πλαίσια της παρουσίασης του βιβλίου του Δ. Φύσσα «Εμένα μου λες», ο οποίος και μίλησε για το έργο του Mενίδη στο σύνολό του. Στην ίδια εκδήλωση παρευρέθηκαν και μίλησαν (αλφαβητικά) οι συγγραφείς και δημοσιογράφοι Ηλίας Καφάογλου και Δημήτρης Μανιάτης, η μεταφράστρια νεοελληνίστρια Χριστιάνα Μυγδάλη, η ιστορικός Μαρία Σαμπατακάκη και ο συγγραφέας Χρήστος Χωμενίδης. Στη συναυλία που ακολούθησε συμμετείχαν η θεατρολόγος Δήμητρα Κονδυλάκη (τραγούδι), η δικηγόρος Μαρία Πιτσαρού (τραγούδι), η μουσικός Βάσω Τουμπακάρη (κιθάρα), ο γιατρός Γιάννης Φύσσας (μπουζούκι) και ο ίδιος ο Δημήτριος Φύσσας (τραγούδι). Μία εξαιρετική βραδιά, φόρος αναγνώρισης και σεβασμού, στον (σχετικά) κοντινά χαμένο ποιητή. Έναν από τους καλύτερους της γενιάς του.
Δημιουργός και παρατηρητής ζωής, που δε φυλακίστηκε ποτέ στα μετρημένα όρια του ατομοκεντρικού στοχασμού, ο Διονύσης Μενίδης μας έδωσε μία ποίηση θαρραλέα κι εμψυχωτική, με τη λυρική, κάποτε σπαρακτική, παρότρυνση να περπατήσουμε τον κόσμο διακινδυνεύοντας την συμμετοχή μας σε αυτόν, έκθετοι στη διάβρωση και την ανατροπή του, γενναίοι ωστόσο στη θέαση και τη βίωσή του. Χωρίς ρομαντική εκμετάλλευση του υλικού του, χωρίς συμβολικές κατασκευές, χωρίς διάθεση εξωραϊσμού πρόβαλε και φώτισε αδρά την αδυσώπητη πραγματικότητα στις ανεπανόρθωτες ήττες της, στις ψυχικές καθιζήσεις της, στις συναισθηματικές ματαιώσεις της κρατώντας από την εμπειρία, όχι τον ματωμένο πυρήνα της, αλλά την σοφή επίγνωση. Με πέντε ποιητικές συλλογές που ανέδειξαν μία ρωμαλέα, γυμνή στην παραδοχή και συνάμα εκλεπτυσμένη στην εξωτερίκευσή της γραφή, η οξυδερκής ποιητική φύση του Δ. Μενίδη συνάντησε με αμερόληπτη κρίση την κοινωνική πραγματικότητα και την ξεπέρασε· την αποκωδικοποίησε στις αδιόρατες αποχρώσεις της και μας προσέφερε εξαιρετικά δείγματα λογοτεχνικής ευαισθησίας. H έλλειψη επιτήδευσης, η καθαρότητα της περιγραφής, ο εικονογραφική απόδοση, η βιωματική ορολογία είναι μερικά μόνο από τα πλεονεκτήματα του ποιητικού λόγου του σπουδαίου αυτού δημιουργού, που διατρέχουν το σύνολο της ποιητικής του δημιουργίας, η οποία αριθμεί πέντε αξιόλογα έμμετρα πονήματα: «Ρεμπέτικα», Αντιμεταρρύθμιση και άλλα ποίηματα» (1979), «Αναζήτηση έπους» (1981), «Το φως της νύχτας» (1985), «Το τόξο και η λύρα» (1994) και «Ο νερόμυλος» (1998), ίσως το κορυφαίο έργο του[1]. Και στις πέντε ποιητικές συλλογές ο Μενίδης χρησιμοποιώντας μία σκληρή, ευθύβολη και ταυτόχρονα αισθαντική φραστική δομή, ανέπτυξε μία γραφή-σηματωρό του δυτικού πολιτισμού που κινήθηκε, όπως εύστοχα έχει επισημανθεί, στον ανοιχτό χώρο του κοινωνικού κόσμου, με αποσπάσματα θεωριών, πολιτικά σύμβολα, έννοιες των φυσικών επιστημών και τη φιλοσοφίας, διαφημιστικά στιγμιότυπα, αναφορές στη ροκ του ‘ 60, τη μεσοπολεμική τζαζ και την έντεχνη μουσική, αποτύπωσε με ενάργεια τις μορφές της ζωής στον προσωπικό υπαρξιακό εγκλωβισμό τους και σε μία οξύτατη αίσθηση παραλόγου, υποδεικνύοντας ταυτόχρονα τη δυνατότητα της λύτρωσης, μέσα από εικαστικές οντολογικές κλείδες, από τα καθαρά χρώματα της ημέρας, από το αχνό, σχεδόν αγγελικό, σχεδόν ζοφερό, σκοτάδι και από το υπερβατικό βάθος.
Ο Πάουντ γράφει πως η λογοτεχνία δεν υπάρχει στο κενό, λειτουργεί σε σχέση με την πραγματικότητα κι οι συγγραφείς προωθώντας στα έσχατα όρια τις προθέσεις τους, πρέπει να απογυμνώνουν τον στόχο τους και να τον σημαδεύουν με ευστοχία, μακριά από υπεκφυγές και ακροβασίες. Μια τέτοια ποίηση, σαφής στις προσδοκίες της και ειλικρινής στην ευαίσθητη αγωνιστικότητά της, είναι η ποίηση του Δ. Μενίδη και αυτήν την ποίηση βρίσκουμε συγκεντρωμένη στo έργο του, με μία προσεκτική, από τον ίδιο τον ποιητή, σταχυολόγηση σκέψεων και ποιημάτων, δημοσιευμένων και μη, που οδηγούν σε επαναπροσδιορισμό και νέα εξακρίβωση της ποιητικής του θέσης έναντι του κοινού του. H ίδια πάντα ποιητική πρόθεση, καθαρή και αυθεντική, γίνεται τώρα πιο αιχμηρή, για να στηλιτεύσει τις αδικίες και τα παθολογικά σημεία της κοινωνικής πραγματικότητας. Παραμένει όμως αμετάβλητη η οραματική θέαση του κόσμου, λυρικά θεμελιωμένη σε ένα ποιητικό σκηνικό λιτό και ταυτόχρονα μεγαλόπνοο, με έξοχα ανοίγματα στιχουργικής ευφράδειας και σεμνής λογοτεχνικής στάσης. Της ίδιας ακριβώς στάσης με την οποία ο ωραίος αυτός δημιουργός αντίκρισε τη ζωή του και πορεύτηκε:
Ποιος είδε ψάρι στο βουνό και θάλασσα σπαρμένη; Ένα κουπί ποιος φύτεψε σε θερισμένο κάμπο; Πουλιά το βλέπουν στεριανά και το περνούν για σκιάχτρο. Πάνε δειλά από πιο κοντά, το λένε λιχνιστήρι. Κι ένας αετός που πέρναγε τον πιάσανε τα γέλια. Καλά το είπατε πουλιά πως είναι λιχνιστήρι Λιχνίζει κύματα αλμυρά στα αλώνια του πελάγου Πίσω να πάει το άχερο μπροστά ο καρπός να πέσει. Πίσω να παν μέρες πικρές, μπροστά να δεις πατρίδα. Το ονοματίζουνε κι αλλιώς: του καραβιού φτερούγα. Κι όσοι θαλασσοδέρνονται το λεν δεξί τους χέρι. Κι αυτός που το φερε ως εδώ στον ώμο κουβαλώντας Όσο μπορούσε πιο μακριά ‘π’ τη θάλασσα τη χέρσα, Και το μπηξε βαθιά σε γης που αδιάκοπα γεννάει Το λέει σταυρό στη μνήμα του: εκεί να τονε θάψουν” (Διονύσης Μενίδης, Ο νερόμυλος,1988)
ΥΓ.: Αντίο Διονύση, αντίο ωραίε μου φίλε..Έφυγες στην πιο μεγάλη νύκτα, λίγο πριν το πρώτο φως…Αποχαιρέτησες τη ζωή σου με τον ίδιο τρόπο που την κοίταξες…Ποιητικά….
Αγγελική Κομποχόλη
Φιλόλογος-Δρ. Πανεπιστημίου Αθηνών
[1] Mετά τον θάνατό του η αγαπημένη σύζυγός του Σίσσυ Μπελσή-Μενίδη επιμελήθηκε, με πολλή φροντίδα, την έκδοση ποιημάτων του από το σύνολο του ποιητικού του έργου, που ο ίδιος ο ποιητής είχε επιλέξει και επεξεργαστεί εκ νέου, λίγους μήνες πριν τον θάνατό του. Τα ποιήματα αυτά συμπεριλήφθησαν στην ποιητική συλλογή «Ο Αχιλλέας και ο Αίαντας παίζουν πεσσούς», η οποία εκδόθηκε στην Αθήνα τον Ιανουάριο του 2015, με αυτοέκδοση από την χήρα του εκλειπόντος ποιητή. Δέκα μήνες αργότερα με τον ίδιο τρόπο η κα Μπελσή επιμελήθηκε νέα έκδοση, με τον τίτλο «Διαδρομές», αυτή την φορά δημοσιεύσεων και άρθρων του ποιητή στο περιοδικό «Δέντρο», καθώς ο Δ. Μενίδης είχε μόνιμη συνεργασία με το συγκεκριμένο περιοδικό με τη στήλη που διατηρούσε κι η οποία είχε την ονομασία «Διαδρομές».
«H τέχνη αφετηρία και θεματοφύλακας πολιτισμού».
από την Αγγελική Κομποχόλη,
Φιλόλογος-Κριτικός
Όταν η δυσκολία σκιάζει τη ζωή και η πραγματικότητα τη βαραίνει, έρχεται η τέχνη, δημιουργική διαφυγή και ανακούφιση ψυχής, και αναπροσαρμόζει τούτη την πραγματικότητα «ζωγραφίζοντας» την με νέα χρώματα, βοηθώντας στην ανακάλυψη εκείνης της αλήθειας, της αλήθειας μέσα από τις αντιξοότητες, που οδηγεί τον άνθρωπο στην ανεύρεση του ουσιαστικού νοήματος της ζωής. Αυτός είναι ο εποικοδομητικός ρόλος της τέχνης, ως πηγής εμπειρίας, που προηγείται της φιλοσοφικής και επιστημονικής γνώσης και αναφύεται αρχέγονα στον άνθρωπο, και αυτόν τον ρόλο τιμά, στις πολιτιστικές γιορτές της, η Τεχνόσφαιρα, η σημαντική αυτή πολιτιστική, μη κυβερνητική ομάδα, που χάρη στον αγόγγυστο μόχθο και το ευφάνταστο δημιουργικό πνεύμα των μελών της, μας εντυπωσιάζει με τα εικαστικά, και συνακόλουθα πολιτιστικά της δρώμενα. Έτσι στο πολιτιστικό κέντρο «Φλοίσβος» του Π. Φαλήρου, τα δύο Σαββατοκύριακα 11-12 Ιουνίου και 18-19 Ιουνίου, έλαβε χώρα ένα «φεστιβάλ τέχνης», όπως πολύ εύστοχα το όρισαν οι διοργανωτές της Τεχνόσφαιρας, με χειροτεχνήματα, Bazaar, σεμινάρια τέχνης και πολιτιστικά δρώμενα, μια γιορτή στην κυριολεξία της τέχνης, από αυτές που αναδεικνύουν το πνεύμα στην υλική του έκφραση και πρέπει να αφομοιώνονται και να γίνονται κομμάτι της καθημερινότητάς μας. Γιατί καμιά άλλη από τις τέχνες που κοσμούν τον βίο του ανθρώπου δεν έχει το πραγματικό αυτό προνόμιο να ενώνει τόσο ευφάνταστα την ύλη με το πνεύμα, το απτό με το ιδεατό όσο η εικαστική τέχνη, στις ποικίλες εκφάνσεις της. Η εικαστική τέχνη που ξεκινά από το απτό και ορατό, για να το μετατρέψει σε υψηλό και ιδεατό. Μιλούμε δηλαδή για μία τέχνη που αναδομεί άμεσα, αυθόρμητα και ασυνείδητα την ανθρώπινη σκέψη, θρέφοντάς την γόνιμα. Αυτήν την σπουδαιότητα της εικαστικής τέχνης είχαν αναγνωρίσει οι σοφοί πρόγονοί μας ήδη από τους αρχαίους χρόνους και οι κοινωνίες που έφτιαξαν την πρόσφεραν απλόχερα και δωρεάν στους πολίτες τους. Αυτήν την σπουδαιότητα αναγνωρίζουμε και σήμερα , σε κοινωνίες ωστόσο που αν και προχωρημένες, συχνά και παράδοξα περιθωριοποιούν στο αξιακό τους σύστημα τη σημασία της τέχνης ως προς τον πραγματικό της σκοπό, που είναι ο μορφωτικός, ο πνευματικά διαπλαστικός, δίνοντας έμφαση περισσότερο στο κοινωνικό από πλευράς γοήτρου ρόλο(με τον ακριβό πίνακα ανεβαίνω τάξη) ή τον καθαρά εμπορικό (ένα δεύτερο ακριβό χρηματιστήριο στις ημέρες μας είναι αυτό της εμπορίας έργων τέχνης). Και είναι σε αυτήν την περίσταση η σωτήρια ιδιωτική παρέμβαση (κυρίως από ανθρώπους που ζουν μέσα στην τέχνη κοπιάζοντας για αυτήν), είναι αυτή η σωτήρια ιδιωτική παρέμβαση που έρχεται να αποκαταστήσει τα πράγματα και να τα βάλει στο σωστό τους μέτρο προσφέροντας την τέχνη, με ποιότητα, εκεί που πραγματικά ανήκει, δηλαδή στο ευρύ κοινό της. Μία τέτοια πρωτοβουλία χειροκροτήσαμε τα δύο σαββατοκύριακα του Ιουνίου από την Τεχνόσφαιρα, αυτόν τον σημαντικό καλλιτεχνικό και πολιτιστικό φορέα, που δημιουργήθηκε το 2010 με την ιδρυτική πρωτοβουλία της κας Ταμπούρη, και αθόρυβα μα αποτελεσματικά εργάζεται και συνεισφέρει στην πνευματική πορεία του τόπου μας, με τη δημιουργία τέτοιου υψηλού επιπέδου εκδηλώσεων. Μια εκδήλωση που καλωσόρισε με αγάπη όλους τους εικαστικούς δημιουργούς που συμμετείχαν σε αυτή την τόσο όμορφη έκθεση, μία έκθεση που τιμά τον χρόνο στις εποχές του, και τώρα ειδικά στην περίοδο τη γλυκιάς καλοκαιρία του θέρους. Ένας ξεχωριστός έπαινος αξίζει επίσης στο δήμο του Παλαιού Φαλήρου και στον δήμαρχο, για τη θερμή υποδοχή που επιφύλαξε σε αυτήν την ωραία εκδήλωση σε έναν υπέροχο χώρο δίπλα στη φαληρική θάλασσα, στη θάλασσα που πάντα ενέπνεε γόνιμα την τέχνη, πόσο μάλλον την φαληρική που συνάρπαζε από την αρχαιότητα με την ομορφιά και τη λάμψη των λευκών κυμάτων της.
