Εξι ανέκδοτα ποιήματα του Γιώργου Πήττα μεταφρασμένα στα γαλλικά
από την Παρασκευή Μόλαρη, εκπαιδευτικό, μεταφράστρια, ερευνήτρια ιστορικό.
Ο Γιώργος Πήττας γεννήθηκε στη Λευκωσία το 1956. Οι γονείς του, Μικές και Αλίκη, Έλληνες της Αλεξάνδρειας βρέθηκαν στην Κύπρο μετά την άνοδο του Αιγυπτιακού εθνικισμού και την καταστροφή της παροικίας. Πολύ λίγα χρόνια μετά, η οικογένεια έφυγε για τη Μεγάλη Βρετανία και στα μέσα της δεκαετίας του 60 καταστάλαξε στην Ελλάδα. Σπούδασε κινηματογράφο και επικοινωνία και εργάζεται στο Πανεπιστήμιο Frederick. Από το 2002 κατοικεί στη γενέτειρά του. Σήμερα, προσφέρουμε στο ελληνικό και γαλλόφωνο κοινό, έξι ανέκδοτα ποιήματά του σε απόδοσή στα γαλλικά.
Georges Pittas est né à Nicosie ( Chypre ) en 1956. Ses parents, Mikes et Alice, grecs résidant à Alexandrie d ’Egypte ,se sont trouvés à Chypre après l ’ ascension du mouvement nationaliste d ’Egypte et la destruction de la communauté locale hellénique. Quelques années plus tard, la famille est partie pour le Royaume Uni et, au milieu des années ’60 , s ’ est installée en Grèce. Pittas a fait des études de cinèma et de communication et travaille à l ’ Université Frederick. Depuis 2002, il habite dans son pays natal. Aujourd ’ hui, nous présentons au public grec et francophone, six poèmes inédits de lui, traduits en français.
Αρμονική
Ο κάθε ένας, κουβαλάει το βάρος του ποιητή.
Όλοι , χωρίς εξαίρεση καμιά, γεννιόνται με όλων τη μνήμη με όλων των πραγμάτων τη θύμηση , την προφητεία , τη θλίψη μα και την ευφροσύνη.
Ο κάθε ένας , αλήθεια σας λέγω , το έχω δει , το έχω ζήσει μ’ απίθανους και διαφορετικούς ανθρώπους , ο κάθε ένας έχει μια στιγμή που σαν χορδή από μια άλλη χορδή ταλαντώνεται και τότε αντηχεί αίφνης για λίγο ο λόγος του, πότε παλιός και γέρων , πότε φρέσκος και δροσερός σαν την αύρα που σηκώνει το φλοίσβο τρυφερά.
Ο κάθε ένας.
Και τι είναι πια αυτός ο κάθε ένας , εσύ και εγώ σπασμένες στάμνες , συγκολλημένα αγγεία , με τόσους επιδρομείς να έχουν πατήσει ξανά και ξανά στα κομμάτια , στα θραύσματα , κι αυτά , τόσο παράξενο και θαυμαστό , παρότι σκόνη πια, φέρνουν με μιας στο νου την παλιά τους μορφή , το αρχαίο τους κόκκινο, τη καμπύλη που έσπασε και κόβει το χάδι σε πληγή.
Του κάθε ενός την πληγή.
Harmonique
Chacun porte en lui le poids du poète.
Tous, sans exception aucune, naissent pourtant en eux la mémoire de tous, le souvenir de toute chose, la prophétie, le chagrin et la jubiliation.
Ayant vécu auprs d ’hommes extraordinaires et différents, c ’est en verité que je vous dis que chacun de nous a un moment où, tel une corde issue d ’ une autre, oscille faisant soudain retentir sa parole, tantôt vieille et usée, tantôt fraîche et douce, comme la brise créant un tendre bruissement de l ’eau.
Chacun.
C ’est finallement quoi ce chacun, toi et moi, des cruches cassés, des vases soudées, après tant d’envahisseurs ayant marché à plusieurs reprises sur les pièces, les débris ,lesquels, quoique rien que de boue, nous font rappeler d ’un coup ,de manière étrange et merveilleuse, leur vieille forme, leur ancienne couleur rouge, la courbe brisée coupant la caresse en plaie.
La plaie de chacun.
******
Κέραμοι και πλίνθοι ατάκτως
Να που οι πέτρες μιλούν για λογαριασμό των ανθρώπων.
Να που τα σύννεφα περιθάλπουν τα όνειρά μας.
Είναι τα κυπαρίσσια που ταξιδεύουν σε τούτον τον τόπο ή τα νέφη που κομίζουν τα κοιμισμένα όνειρα;
Δεν μπορώ άλλο να καταπιώ τα λόγια που ήθελα να πω, όμως, να που είναι
στεγνά είναι ξερά και σπάνε στα χείλη μου.
γεμίζει συλλαβές το σάλιο μου και πυλό γεμίζει, μα στάμνα με νερό δεν βλέπω πουθενά.
Πέτρες και λέξεις που γίνανε κεραμίδι.
Και οι βουκαμβίλιες του κήπου μοιάζουν πρόωρη μνήμη.
Λογάριασε πως αναίμακτα έφτασε ως εδώ, αλήθεια πως αγνοεί κανείς το πένθος;
Και τι είναι το πένθος αφού δεν είναι του θανάτου τι ο θάνατος είναι οριστικός;
Είναι το πένθος το κρέμασμα της ιστορίας, είναι το πένθος τα πεταμένα ρούχα στο πάτωμα, είναι το πένθος η αδυναμία μας να υπάρξουμε καλύτεροι ενώ γνωρίζουμε τον τρόπο μα προτιμούμε το θάλπος των σφαλμάτων, είναι το πένθος του ανάμεσα που μας καθιστά αόρατους σε μιαν αναμονή μέχρι να ρθεί ο θάνατος να καταλήξει τα ερωτηματικά, τι ευτυχία!
Πέτρες και λέξεις που γίνανε κεραμίδι
Να μας αγγίζει ο Θεός και συ κοιμάσαι ή σιωπάς το ίδιο είναι.
Τα θαύματα, δεν περιμένουν.
Tuiles et briques eparpillés
En voici les pierres parlant pour les hommes.
En voici les nuages prenant soin de nos rêves.
Seraient-ils les cyprés qui voyagent en ces lieux ou les nuages qui transportent nos rêves endormis ?
Je ne peux plus cacher les paroles que je voulais prononcer, sèches et arides, pourtant, au point de faire craquer mes lèvres.
Ma salive pleine de syllables et de boue, aucun signe de cruche en eau.
Pierres et paroles devenues tuile.
Et les bougainvilliers du jardin ressemblant à une mémoire prématurée.
Prenant en considération d ’y être arrivé sans effusion de sang, comment pourrait-on ,en effet, ignorer le deuil ?
C ’est quoi le deuil puisqu’il ne s ’ agit pas de deuil de mort celle-ci étant definitive ?
Le deuil c ’est la pandaison de l ’histoire, le deuil c ’est les vêtements jetés par terre, le deuil c ’ est notre faiblesse d ’ être meilleurs tandis que nous connaissons le moyen mais y préférons la splendeur des erreurs ; c ’ est l ’entre-deuil qui nous rend invisibles dans l ’ attente de la mort qui marquera – quel bonheur !-la fin des questions !
Pierres et paroles devenues tuile.
Au moment où Dieu nous touche, toi tu dors, c ’est pareil.
Les nuages ne peuvent pas attendre.
******
Επτά μικρά
I. (αφιερωμένο στον Βαρόνο της Ποίησης και τα βαποράκια του)
Πως μπορείς το Φως να εξωθείς τόσο αργά, τόσο επίμονα Να εξωθείς λοιπόν το Φως, στην Αγορά του Σκότους, στη νύχτα εμετικών συναλλαγών. Να καθιστάς αφιέρωμα -τάμα σχεδόν- την Προφητεία, στην εκκλησία των Φθηνών, των Λίγων, των Ανεπαρκών. Το ξέρω. Η αναπηρία σου να λειτουργείς, μετέθεσε τα πάθη σου αλλού κι αντί να Υπηρετείς το Λόγο, τάχθηκες άβουλα με τη Ντροπή. Ο Κόσμος; Δε γνωρίζει. Μα ένας Θεός, ένας κάποιος Θεός, θυμώνει όταν φιμώνουν Ποιητές.
II. Πως μπορεί ο Ποιητής να ζήσει ανάμεσα σε στίχους που λησμόνησαν τον Ποιητή τους;
III. Ελάφρυνε η Ποίηση, απέβαλλε ως περιττό το «Π» της. Έμεινε λοιπόν η Οίηση να γιορτάζει μέρες παγκόσμιες, τιμές να δέχεται και χειροκροτήματα από τους λοβοτομητές. Ουαί τοις ηττημμένοις.
IV. Σαν καταδυθώ Στο βυθό της έσχατης πέτρας Θα ξεδιψάσω Θα ρουφήξω την τελευταία υγρασία Που έχει απομείνει Μυστική, κρυφή, σχεδόν παράνομη Μετά από την αιώνων διαχείριση του κόσμου μου Από τους άθλιους εμπόρους.
V. Αύτανδρος καταβυθίσθηκε Στο πέλαγος των ονείρων του.
VI. Φέρων Χριστός, Άνω τελεία ο Θάνατος. Έλα κάτω Μήπως και ξημερώσει. VII. Έρπει ο Θάνατος Αιφνίδιος της νιότης μου Ζωστήρ.
Brefs au nombre de sept
(dedicassé au Baron de la Poésie et à ses complices )
Comment peut-on expulser la Lumière si lentement, si opiniâtrement
Expulser la Lumière dans le Marché des Ténèbres, dans la nuit des échanges émétiques .
Rendre hommage à la Prophétie – presque un ex-voto – dans l ’ église des Vulgaires, des Peu nombreux, des Insuffisants.
Je le sais.
Ton infirmité de fonctionner ,a fait déplacer tes passions ailleurs et au lieu de Servir à la Parole ,tu t ’es rangé du côté de la Honte.
L ’ univers ?
Ignorant.
Pourtant, quelque Dieu, un certain Dieu, se met en colère lorsque les poètes sont baillonnés.
II.
Comment le Poète peut-il vivre parmi des vers qui ont oublié leur poète ?
III.
La Poésie s ’ est allégée, elle a renvoyé son ‘ P ’ superflu.
Resta donc la ‘Oésie ’ à fêter les journées mondiales, recevant les honneurs et les applaudissemnets des chargés de la lobotomie.
Hélas pour les battus .
IV.
Plongé
Dans le fond de l ’ ultime pierre
Je me désaltérerai
J ’aspirerai la dernière humidité
Qui reste
Secrète, clandestine, presque illégale
Après des siècles de gestion de l ’ univers
Par des commerçants mesquins.
V.
Il s ’est coulé corps et biens
Dans le large de ses rêves.
VI .
Christ portant
La Mort point virgule.
Descends
Espérant qu ’il commence à poindre
VI.
La Mort rampe
Herpès subit de ma jeunesse.
******
- Ένας
Τι μόνος που είναι αυτός βλέπει το Θάνατο να θριαμβεύει. Ξέρει πως μοιάζουν χαμένα όλα και μελετά στα μάτια των ηττημένων
τους ίσκιους της αγοραίας άγνοιας. Σκύβει Χωρίς να γνωρίζει αν θα ξανασηκωθεί, σκύβει να μαζέψει ένα φθινοπωρινό φύλλο, που μυρωδάτα σαπίζει στη μνήμη μιας βροχής πού κάποτε ξέπλενε τα χώματα, μα τώρα, ανίκανη κι αυτή να υπάρξει ως πρέπει, αδιάφορη κυλά, κυλά στους υπονόμους. Σκύβει. Και μ’ ένα παραπάτημα, βρίσκεται κάτω από τα σκουπίδια που μάζεψε ο χείμαρρος, σε μια γωνιά, αυτή του σπιτιού του κάπου στον κόσμο, μπορεί και σ’ αυτή που βρίσκεται αιώνες τώρα λαξευμένη από βροχές στα πόδια του πιο ψηλού βουνού. Καθώς γλιστρά. Καθώς βουτά. Καθώς χάνεται ίσως, ίσως και να προλαβαίνει να αρπάξει στο δάκρυ του, το πρώτο άστρο τ ουρανού, που μόλις τώρα άρχισε να προβάλλει πίσω από τα σύννεφα, τα σύννεφα που τρέχουν παρασυρμένα από έναν άνεμο που δεν ηχεί που δεν θροΐζει, από έναν άνεμο που δεν βογκά. Τι μόνος που είναι αυτός ο κάθε, που είναι Ένας , μέσα στον κόσμο των μαζί, μέσα στους κόκκους της ερήμου, που μια βροχή -αρκεί- για να τους κάμει λάσπη έτοιμη για να πλασθεί στο όπως είναι αρεστές στους άλλους οι μορφές -πάντα σ αυτούς τους άλλους…
Un seul
Qu ’est-ce qu ’il est seul
A voir la Mort triompher.
Il sait que tout semble perdu et lit dans les yeux des battus les ombres de l ’ ignorance triviale.
Il se penche
Sans savoir s ’il se redressera, il se penche pour cueillir la feuille automnale qui pourrit, odorante, dans la mémoire d ’ une pluie qui lavait jadis les couleurs mais actuellement incapable d’exister, comme elle le doit, coulant indiffèrente dans les égouts.
Il se penche.
Et d ’un faux pas, il se trouve sous les ordures ramassées par le torrent, dans un coin de son foyer quelque part dans l ’univers ; peut-être au coin qui se trouve, depuis des siècles, taillé par les pluies au pied de la plus haute montagne.
Glissant
Plongeant
Se perdant
Il parvient peut-être à s ’ emparer de son larme, de sa première étoile du ciel qui vient de faire son apparition derrière les nuages qui courent emportés par un vent qui ne retentit pas, qui ne froufroute pas, un vent qui ne gémit pas.
Qu ’est-ce qu ’il est seul
Chacun qui est un seul dans le monde en commun ,dans les grains du désert où une pluie suffit pour les rendre boue prète à se modèler selon les goûts des figures qui plaisent aux autres, toujours à ces autres…
******
- Αξιοθέα
Κύλαγε η άμμος, κύλαγε και το ποτάμι έκλεινε, έγερνε θα έλεγε κανείς,
μέσα στην έρημο. Όταν η τελευταία λαμπερή σταγόνα στέγνωσε , σα δάκρυ που σκούπισε η γη από τον οφθαλμό της, ξεπέζεψαν από τ’ άλογα και τις καμήλες, έστησαν αντίσκηνα άναψαν φωτιές και έφτιαξαν τσάι να ξεδιψάσουν. Μαύρη ήταν η νύχτα κι έπρεπε να ξεκουραστούν. Αύριο , είχαν να φέρουν άστρα και Φεγγάρι.
Vue meritée
Le sable coulait de même que la rivière
Se penchant, se courbant, dirait-on ,
Dans le désert.
Lorsque la dernière goutte brillante a sèché
telle une larme qui a balayé la terre
de son oeil
ils ont mis pied à terre
descendant des chevaux et des chameaux,
ils ont dressé leur tentes, allumé des feux
et préparé du thé pour se désaltèrer.
La nuit toute noire tombée
Ils devaient se reposer.
Le lendemain,
Ils etaient chargés
De transporter étoile et Lune.
******
- Η θάλασσα που θάρθει έρχεται.
Να είναι η βοή της λεωφόρου που με ταράζει; Να είναι πως ξέρω καλά , κατά που βρίσκεται η θάλασσα; Τα κύματα μια μέρα, θ ανέβουν, θα πνίξουν μια μέρα τους δρόμους Κι όλα τ ανώφελα ή θα χαθούν ή θα επιπλεύσουν Ανόητα καθώς είναι, χωρίς βάρος. Θα επιπλεύσουν όμοια φελλοί. Όμοια βαλίτσες γεμάτες σκέψεις ανθρώπων μικρών, δίχως το έρμα των ονείρων, δίχως οδύνη. Κι όμως, πάλι το σκέπτομαι… Μην άθελα μου περιφρονώ πράγματα που έχουν κάποια αξία για τη ζωή; Μα πάλι ρωτώ, γιατί θα πρέπει να υποταχτώ; Γιατί θα πρέπει να εννοώ ως ”έτσι είναι” το πως η τύχη μας ορίζεται από τους πάσης φύσεως χλιαρούς κι ανύποπτους; Απ όλους αυτούς. Στελέχη ατσαλάκωτα μιας μηχανής ανάλγητης και καλογυαλισμένης που άλλο δεν κάνει από το να ασελγεί Στη Μνήμη του Χρόνου μας. Μα και στην Προφητεία του ταξιδιού μας Να είναι ναι λοιπόν η βοή της λεωφόρου; Ή μήπως ακούω αυτή τη θάλασσα; Αυτή! Τη θάλασσα που έρχεται…
La mer à venir approche
La mer à venir approche
Est-ce le brouhaha de l ’avenue qui me bouleverse ?
Est-ce car je connais bien où se trouve la mer ?
Un jour, les vagues monteront
feront noyer les rues
Toute chose inutile périra ou flottera
Dans sa sottise, sans poids.
Des lièges flotteront aussi .
De même ,des valises pleines de pensées de petits hommes
Sans le lest des rêves, sans affliction.
Et pourtant, j ’y pense à nouveau…
Est-ce sans le vouloir que je méprise ce qui vaut dans la vie ?
Et je pose à nouveau la question pourquoi dois-je m ’ y soumettre ?
Pourquoi dois-je entendre que ‘ c ’est comme ca ’ le fait que notre sort dépend de toute sorte de gens tièdes et ignorants ?
Dépendre d ’ eux.
Cadres non froissés d ’une machine
Impasssible et bien conservée
qui ne fait qu ’ abuser
De la Mémoire de notre Temps
De même que de la Prophétie de notre voyage
Serait-il donc le brouhaha de l ’avenue ?
Ou entendrais-je cette mer ?
Celle-ci !
La mer qui approche…
******
Oι περιπέτειες μιας Πριγκίπισσας….
Tης Παρασκευής Βασιλ. Μόλαρη Εκπαιδευτικού Ιστορικού Μεταφράστριας ΜΑ
Mια ακόμα δύσκολη θεατρική σεζόν ολοκληρώνει τον κύκλο της φέροντας τα τραύματα της οικονομικής ( και όχι μόνο …) κρίσης που μαστίζει τη χώρα μας επηρεάζοντας και την καλλιτεχνική της ζωή. Το πολυπαθές Φεστιβάλ Αθηνών έζησε και ζει και αυτό μια μεταβατική περίοδο που σημαδεύεται με έντονες πολιτικές παρεμβάσεις. Η καλλιτεχνική ζωή του τόπου στο ικρίωμα και αναζητούνται χειροκροτητές του φτηνού ρωμαϊκού θεάματος ! Ώρα απολογισμού, οργάνωσης θερινών περιοδειών ( όχι πάντα με τα αξιολογότερα θεατρικά έργα της χειμερινής σεζόν…) αλλά και ζυμώσεων και διερευνήσεων νέων θεατρικών παραγωγών για την επόμενη περίοδο. Πληροφορούμαι, με λύπη, ότι ούτε το καλοκαίρι αυτό θα έχουμε τελικά τη χαρά να απολαύσουμε την ελληνική πρεμιέρα της άγνωστης στην Ελλάδα ( αν και με ελληνικό θέμα) μολιερικής κωμωδίας “Η Πριγκίπισσα της Ήλιδας” παρά τις άοκνες προσπάθειες του καλού και έμπειρου σκηνοθέτη και καταξιωμένου δασκάλου της θεατρικής τέχνης και αγωγής Αντώνη Ανδριόπουλου και του άξιου μεταφραστή του έργου στα ελληνικά Δημήτρη Φίλια, Καθηγητή Λογοτεχνικής Μετάφρασης του Ιονίου Πανεπιστημίου. Ας θυμίσουμε ότι ο Αντώνης Ανδριόπουλος είναι η ψυχή της μη κερδοσκοπικής Εταιρείας “ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΤΕΧΝΗ” η οποία δραστηριοποιείται στην καλλιτεχνική εκπαίδευση και στο ανέβασμα θεατρικών παραστάσεων με ιδιαίτερη καλλιτεχνική αξία. Υπηρετεί, εδώ και χρόνια ,με ζήλο τον πολιτισμό μας, πιστεύοντας πως το ουσιαστικό πρόσωπο ενός έθνους, ενός λαού, είναι η πολιτιστική του ταυτότητα, που είναι άλλωστε και η μόνη απόδειξη ότι υπάρχει .
****
“Η πριγκίπισσα της Ήλιδας” παραστάθηκε στις Βερσαλλίες την 8η Μαϊου 1664 στο πλαίσιο οκταήμερου εορταστικού προγράμματος προς τιμήν του “Βασιλιά ήλιου” ο οποίος υπήρξε προστάτης των Τεχνών και των Γραμμάτων. Στην πραγματικότητα βέβαια, επρόκειτο για προσφορά προς την Δίδα ντε Βαλιέρ, που απολάμβανε τότε τη απόλυτη εύνοια του βασιλιά και η οποία, πριν πέντε μήνες, είχε γεννήσει τον πρωτότοκο, καρπό της ερωτικής σχέση τους. Ωστόσο, επισήμως, η εορτή γινόταν προς τιμή δύο βασιλισσών, της Άννας της Αυστρίας και της Μαρίας – Θηρεσίας , που ήταν και οι δύο Ισπανίδες. Οι τρεις πρώτες ημέρες του προγράμματος αφιερώθηκαν στις “Απολαύσεις του μαγεμένου νησιού”. Από αυτές, τη δεύτερη, παίχτηκε “Η Πριγκίπισσα της Ήλιδας”. Ο Μολιέρος ξεκίνησε να γράφει ένα έμμετρο έργο, αλλά η πίεση του χρόνου δεν τον άφησε να ολοκληρώσει την ποιητική του προσπάθεια. Έτσι, μεγάλο μέρος του έργου γράφτηκε, τελικά, σε πρόζα. Σε συνεργασία με τον Lilly, παρουσίασε μια κωμωδία – μπαλέτο με ανάμικτα στοιχεία χορού και μουσικής, η οποία σημείωσε επιτυχία και επαναλήφθηκε στο Παρίσι αρκετές φορές.
Το θέμα είναι αντλημένο από τον περίφημη κωμωδία του Ισπανού Augustin Moreto “El Desden con el Desden” ( = Η περιφρόνηση για την περιφρόνηση) που εκδόθηκε το 1645. Πρόκειται για μια απολαυστική μουσικοχορευτική ερωτική κωμωδία της οποίας η υπόθεση εκτυλίσσεται στην Αρχαία Ήλιδα, τη διοργανώτρια πόλη των Ολυμπιακών Αγώνων, και έχει κεντρικούς ήρωες την πριγκίπισσα που περιφρονεί τον έρωτα καθώς και τους πρίγκιπες της Ιθάκης Ευρύαλο, της Μεσσήνης Αριστομένη και της Πύλου Θεοκλή που είναι ερωτευμένοι μαζί της και τους οποίους ο βασιλιάς πατέρας της έχει καλέσει σε γιορτή κυνηγιού με σκοπό να διαλέξει η κόρη του έναν από τους τρεις πιο ονομαστούς άνδρες της Ελλάδας. Την καρδιά της πριγκίπισσας θα κερδίσει τελικά ο πρίγκιπας της Ιθάκης Ευρύαλος με τη βοήθεια του γελωτοποιού Μόρωνα. Στο έργο, με τις εξαιρετικές βουκολικές σκηνές, τα τραγούδια και τα κωμικά στοιχεία, κυριαρχούν τα εγκώμια για τον έρωτα που αποτελεί τη μόνη “φιλοσοφία” των αισθηματικών έργων.
****
O μεταφραστής Δημήτρης Φίλιας κατέχει πολύ καλά την τεχνική σχετικά με τη μεταφορά του ξένου κειμένου στην ελληνική γλώσσα .Βαθύς γνώστης της γαλλικής γλώσσας και κουλτούρας ,απόλυτα εξοικειωμένος με το έργο του Μολιέρου, επιδεικνύει ανεπτυγμένη διαισθητική κατανόηση της γλώσσας επιλύοντας με ιδανικό τρόπο τα προβλήματα που αναφύονται κατά τη διαδικασία του περάσματος από τη γλώσσα εκκίνησης στη γλώσσα άφιξης με σεβασμό στις γλωσσικές προσδοκίες των αποδεκτών. Τούτο το πετυχαίνει χάρη κυρίως σε ένα ιδανικό πάντρεμα δύο τάσεων, της “πιστής ιδεώδους” από τη μια και της “δυναμικής” μετάφρασης από την άλλη. Πρόκειται, δηλαδή, για μια μετάφραση που βασίζεται πρωτίστως στο σεβασμό του χαρακτήρα του κειμένου πηγής-εκκίνηση ,δίχως να αποκλείει την εφαρμογή των σύγχρονων και αναγκαίων δομών του συστήματος υποδοχής-άφιξης. Αποφεύγει να υποκύψει σε οποιοδήποτε πειρασμό εθνοκεντρικής τάσης στη μετάφρασή του αφού αναγνωρίζει ότι το πρωτότυπο κείμενο που καλείται να αποδώσει έχει γραφτεί σε μια άλλη γλώσσα και εποχή και αποτελεί, επομένως, προϊόν μιας άλλης παιδείας και κουλτούρας. Ο Φίλιας δεν μεταφράζει απλώς ένα κείμενο. Πολύ περισσότερο ερμηνεύει τον πολιτισμό που γέννησε το κείμενο της “Πριγκίπισσα της Ήλιδας”.
****
Θεωρώ ότι σκηνική διδασκαλία του έργου αυτού δεν πρέπει να αργήσει άλλο, αφού, μετά τις πολλαπλές ( και όχι πάντα επιτυχημένες… ) παραστάσεις των τελευταίων δεκαετιών κυρίως του “Κατά φαντασία ασθενή” του “Μισάνθρωπου”, του “Φιλάργυρου” και του “Αρχοντοχωριάτη”, το ανέβασμα της “Πριγκίπισσας της Ήλιδας” θα παράσχει το μέγα πλεονέκτημα της μοναδικότητας να καταγραφεί ως ιστορικό θεατρικό γεγονός, αφού θα παρασταθεί σε ελληνική πρεμιέρα και θα αποτελέσει γεγονός που θα τιμήσει ιδιαίτερα την Ελλάδα, λόγω, κυρίως, της ξεχωριστής μνείας στην Αρχαία Ήλιδα και στις πόλεις της Μεσσήνης, της Πύλου και της Ιθάκης. Ας ελπίσουμε λοιπόν ότι, ενστερνιζόμενοι τον σκοπό αυτό και συνειδητοποιώντας ότι είναι αδύνατον να πραγματοποιηθούν με αυτοχρηματοδότηση παραγωγές τέτοιου μεγέθους, δημόσιοι και ιδιωτικοί φορείς δεν θα αργήσουν να ανταποκριθούν σύντομα συμβάλλοντας με την πολύτιμη αρωγής τους με την μορφή πολιτιστικής χορηγίας. Μέσα στην δίνη των καιρών, το Φεστιβάλ Αθηνών οφείλει να εντάξει σύντομα στο πρόγραμμά του μια τέτοια μοναδική παράσταση κάνοντας, έτσι, ένα σημαντικό βήμα προς τα εμπρός.
****
Κλείνουμε τη σύντομη αυτή αναφορά στην μολιερική αυτή κωμωδία, παραθέτοντας τον μονόλογο της Πριγκίπισσας στο τέλος της έκτης σκηνής της τέταρτης Πράξης :
“Από ποιο άγνωστο συναίσθημα βλέπω να κυριεύεται η καρδιά μου, ποια ανησυχία μυστική ήρθε να αναστατώσει ξαφνικά την ησυχία της ψυχής μου; Να ΄ναι αυτό που μόλις άκουσαν τα αφτιά μου; Και χωρίς να το ξέρω, ν’ αγαπώ το νεαρό πρίγκιπα ; Aχ ! Αν ήταν έτσι, θα ήμουν απελπισμένη. Μα αδύνατον να συμβαίνει κάτι τέτοιο γιατί ξέρω καλά πως δεν μπορώ να τον αγαπήσω. Λες ; Θα ήμουν άραγε ικανή να γίνω τόσο λιγόψυχη ; Eίδα όλον τον κόσμο να πέφτει στα πόδια μου και τον αντιμετώπισα με την πιο μεγάλη αδιαφορία : σεβάσματα, προσφωνήσεις και υποταγές δεν κατάφεραν ποτέ να αγγίξουν την καρδιά μου .Θριάμβευε πάντα η περηφάνια και η καταφρόνια ! Περιφρόνησα όλους όσους με αγάπησαν κι αγάπησα τον μοναδικό που με περιφρονεί ! Όχι, όχι, ξέρω καλά πως δεν τον αγαπώ. Δεν υπάρχει λόγος να τον αγαπώ. Μα αν δεν είναι έρωτας αυτό που νιώθω, τι θα μπορούσε άραγε να είναι ; Πούθε να ‘ ρχεται το δηλητήριο τούτο που τρέχει μέσα σ’ όλες μου τις φλέβες και δεν με αφήνει να γαληνέψω; Έξω από την καρδιά μου, όποιος και να είσαι, αφανέρωτε εχθρέ ! Βγες απ’ την κρυψώνα σου και όρμα, πάρε στα μάτια μου τη μορφή του πιο τρομερού ζώου που ζει στα δάση μας, ώστε τ’ ακόντιο και τα βέλη μου να με απαλλάξουν από σένα. Κι εσείς, θαυμαστές μου συντρόφισσες, που με τη γλύκα του τραγουδιού σας ξέρετε να απαλύνετε τις πιο αλγεινές έγνοιες, πλησιάστε, παρακαλώ και προσπαθήστε να ξορκίστε τη θλίψη μου.’’
.
Κριτική στο έργο του Κ. Μπούρα «Φιλοσοφώντας άνευ»
από την
Αγγελική Κομποχόλη
Φιλόλογος-Κριτικός Λογοτεχνίας-Δρ. Πανεπιστημίου Αθηνών
Δεν θα κάνω σήμερα μία συνολική κριτική στο έργο του Κωνσταντίνου. Αυτή έγινε ήδη από εμένα στην προηγηθείσα παρουσίαση του βιβλίου στον Πειραιά και μία επανάληψή της εδώ θα ήταν αδόκιμη. Εξάλλου οι παρόντες ομιλητές με τις διεισδυτικές και εύστοχες επισημάνσεις τους φώτισαν με ενάργεια, σε όλο του το βάθος, το έργο του Κωνσταντίνου.
Θα ήθελα όμως να σταθώ σε θέματα που θίγει ο Κωνσταντίνος στο βιβλίο, εξαιρετικά επίκαιρα στις ημέρες μας, όχι γιατί στην ουσία τους δεν είναι διαχρονικά, αλλά γιατί η κρίση της εποχής μας επιβάλλει να σταθούμε απέναντί τους όχι πια θεωρητικά, αλλά βιωματικά. Όχι με λόγο απλώς, αλλά με δράση και έργο προσωπικό.
Και τέτοια θέματα είναι η δικαιοσύνη, η φιλία, η δημοκρατία, η παιδεία, η ισότητα κι η ισονομία, η αλήθεια, η ελευθερία, έννοιες ιδεώδεις, που πάντοτε επισείουν τον θαυμασμό, αλλά κι οι αντίρροπες τους, αυτές που κινούνται στην σκότος και την αφάνεια, εκπροσωπώντας πτυχές του εαυτού μας που θέλουμε να κρύψουμε, γιατί δεν αντέχουμε να τις ομολογήσουμε, τέτοιες όπως ο φθόνος, η αλαζονεία, ο εγωισμός, ο ατομικισμός, η περηφάνια, η μοναξιά, η αλλοτρίωση.
Γίνεται φανερό εδώ ότι Η καθαρότητα κι η διαύγεια της υψηλής ιδέας, της υψηλής προσωπικής προοπτικής συνυπάρχει με το αρνητικό στοιχείο, με αυτό που μπορεί να θεωρηθεί εχθρός του πνεύματος και της ψυχής, με το μικρό και το λίγο, που αν δεν συνειδητοποιηθεί και δεν εκφραστεί, αν δεν γίνει αίτημα για να ικανοποιηθεί και να λυθεί, φυλακίζει την ανθρώπινη δυνατότητα στην μικρόψυχη διάνοια.
Όπως ακριβώς ο συγγραφέας επισημαίνει «αυτό είναι και το κλειδί της απαλλαγής μας από σισύφεια χρέη», «αυτό η βαθιά επίγνωση» και το μέτρο της η δικαιοσύνη, μία έννοια κορυφαία στην αρχαία ελληνική σκέψη σκέψη (και όχι μόνο). Ο Πλάτωνας την ταυτίζει με τον ήλιο, ο οποίος διίων και καίων, διερχόμενος δηλαδή από παντού φωτίζει και θερμαίνει εξ ίσου τα πάντα χαρίζοντας το φως και άρα τη ζωή, η δικαιοσύνη του δηλαδή είναι το κριτήριο και η αφετηρία της ζωής. Σοφά ο συγγραφέας παραθέτει ρήσεις του Ηρακλείτου που την ταυτίζουν με το νοητό φως, αλλά και τον γνωστό, χιλιοτραγουδισμένο απ’ όλους μας, στίχο του Ελύτη, της «Δικαιοσύνης ήλιε νοητέ».
Είναι αυτή η δικαιοσύνη που ο ορφικός και ο πυθαγόρειος λόγος την ταυτίζει με την επιστήμη του σύμπαντος και την αριθμητική, «το ισάκις ισάζειν», τον τρόπο δηλαδή με τον οποίο οι κόσμοι τακτοποιούνται, διευθετούνται και γεωμετρούνται , και σε κοινωνικό επίπεδο τον τρόπο με τον οποίον τηρείται στις σχέσεις η ίδια αναλογία και η ισορροπία των μερών. Ο,τι αφαιρείται από κάποιον σε κάποια κοινωνική ανταλλαγή, πρέπει με την ίδια αναλογία να του αποδοθεί. Έτσι η δικαιοσύνη γίνεται ανταμοιβή, γίνεται αντιπεπονθός και η ποινή ανταπόδοση και εξιλέωση.
Ωραία όλα αυτά, έννοιες πολύτιμες και σεβαστές παρακαταθήκες, αλλά πως αυτά θα τα περάσεις στον κόσμο, δίχως το βάρος και-λυπάμαι που το λέω-την ανία με την οποία κάποιες φορές είναι φορτωμένα. Κι έρχεται εδώ ο συγγραφέας μας σε ένα συναρπαστικό κεφάλαιο-και με το ίδιο τρόπο και τα υπόλοιπα- και παραθέτει τις όλες τις φωτεινές απόψεις των σοφών του παρελθόντος, για τη δικαιοσύνη, πάντα σε σχέση με τη δική του κριτική ματιά, με τρόπο που σε κάνει να «ρουφάς» στην κυριολεξία το κείμενο· να ενθουσιάζεσαι με τις θέσεις που διαπραγματεύεται, η μία ωραιότερη από την άλλη, και να νιώθεις ότι βουτάς και κολυμπάς σε μία απέραντη θάλασσα γνώσεων, που όμως η πληροφόρηση ούτε συγχέεται ούτε χάνεται. Πολύπλευρη η πληροφόρηση μάλιστα.
Και διαβάζουμε: «Σύμφωνα με τον Πλωτίνο, ο Θείος Νόμος απονέμει Δικαιοσύνη με απόλυτα σοφό και ανταποδοτικό τρόπο. Ο άνθρωπος είναι άξιος της μοίρας του-μέσα σε εισαγωγικά αυτό-, μέσα από τα επίγεια βάσανα τιμωρείται για τις αστοχίες του παρελθόντος κι εξαγνίζεται από το Κακό» και λίγο πιο κάτω: «Ο Πυθαγόρας απέτρεπε τους δικαστές να τιμωρούν με ιδιαίτερη αυστηρότητα τους φονιάδες, αφού σύμφωνα με τον συμπαντικό νόμο της Αιτίας και του Αποτελέσματος ήταν καταδικασμένοι να αναστήσουν τις ψυχές των θυμάτων τους και να τα μεγαλώσουν ως τέκνα σε μία άλλη ζωή. Η απλή φράση «ανέστησα επτά παιδιά» απηχεί ίσως αυτές τις ανεξάλειπτες για το λαϊκό αίσθημα δοξασίες περί μετενσαρκώσεως-μετεμψυχώσεως».
Και στο σημείο αυτό κάνω μία μικρή επισήμανση. Για να είσαι σε θέση να βιώσεις και να διεκπεραιώσεις πράξη δικαιοσύνης θα πρέπει, φιλοσοφικά τουλάχιστον, να έχεις βιώσει την οικουμενικότητα σου ως άνθρωπος, τη συνειδητοποίηση δηλαδή πως είσαι μία ευφυής αντιστοιχία, μία ευφυής αναλογία, μία ευφυής εκδήλωση και προβολή της αρχέγονης κοσμογονίας, μία απίθανη ταλάντωση ατομικών σωματιδίων, κατά τον Μαξ Πλανκ, που στη σύμπραξη και την ένωση, στον χορό των στοιχείων τους δημιουργούν υπέροχες ουσίες, και μία από αυτές είσαι κι εσύ.
Κι αυτό κάποιος σοφός ή καλοπροαίρετος πνευματικά άνθρωπος πρέπει να στο περιγράψει παραστατικά, για να σε κάνει να νιώσεις τη μοναδικότητά σου, τη μοναδικότητα σου που δεν ανέχεται την ασχήμια, μία επέκταση της οποίας είναι η αδικία. Πρέπει κάποιος δηλαδή να σε πείσει ότι μέσα στην τάξη και την αταξία του σύμπαντος, εσύ, ως ανθρώπινη οντότητα έχεις μία ξεχωριστή θέση γιατί μπορείς να γεύεσαι και να χαίρεσαι το φως του κόσμου, μπορείς να ερωτεύεσαι, γιατί θέλεις να «κονταροχτυπηθείς και να ριψοκινδυνεύσεις για το Αγνωστο», γιατί παραδέχεσαι (ή μπορείς και παραδέχεσαι) ότι ο πυρήνας του Καλού μπορεί να είναι το Κακό και τανάπαλιν, κι έτσι ελευθερώνεσαι. Πρέπει κάποιος να σε πείσει ότι είσαι μία ύπαρξη που μπορείς και επιβιώνεις μέσα στην «κυκλικότητα των συμπαντικών ρευμάτων», «γιατί έχεις τη δύναμη να πλάθεις λέξεις, όπως λέει ο Κωνσταντίνος, «να δίνεις σάρκα και οστά στο Άυλο» και «να συμπορεύεσαι ως ουσία σε ένα «διαρκώς και Αενάως Είναι», το οποίο ομορφαίνεις σαν ένας πολύτιμος «ιριδισμός Φωτός». Έχεις ανάγκη κάποιον να σου πει ρητά και κατηγορηματικά ότι είσαι αυτός ο μόνος κι ένας άνθρωπος που όταν γνωρίσει πλέρια τον εαυτό του, αρκεί -και μόνο αυτό- για να επιτύχει η ανθρωπότητα το πολυπόθητο «ποιοτικό άλμα» κι έτσι ο ίδιος να δικαιώσει την ύπαρξη του στη ζωή…Κι αν αυτά τα έχουν πει παλιοί σοφοί έχεις ανάγκη κάποιον να στα υπενθυμίσει. Και στις δύο περιπτώσεις, εμείς ευγνωμονούμε τον Κωνσταντίνο για την πολύτιμη πνευματική δωρεά που μας χαρίζει. Ευχαριστώ.
«Τέχνη, Οικονομία και Management από τον 5ο αι. π.Χ. μέχρι και σήμερα»,
ομιλία[1] του διπλ. μηχανολόγου μηχανικού Ε.Μ.Π., θεατρολόγου και συγγραφέα Κωνσταντίνου Μπούρα
σε Συνεδριακή εκδήλωση στα πλαίσια του
MONEY SHOW
με θέμα: ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ. Προοπτικές ανάπτυξης των εικαστικών τεχνών στην εποχή της οικονομικής ύφεσης (Προήδρευσε η Ιστορικός Τέχνης ΑΝΝΙΤΑ ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΗ)
Πηγαίνοντας πίσω βαθιά μέσα στα «προϊστορικά» χρόνια (κατά την επίσημη χρονολόγηση της ανθρώπινης περιπέτειας στον πλανήτη Γη) ας αναφερθούμε στους περίφημους «ανθρώπους των σπηλαίων» και τις υπέροχες βραχογραφίες του, ανεξίτηλα έργα, «αθάνατων» καλλιτεχνών, αγνώστου επωνύμου και κυρίου ονόματος. Ο προλαλήσας Καθηγητής Χάρης Κοντοσφύρης[2] 
ερμήνευσε αυτά τα καλλιτεχνήματα σε δύσβατα, σκοτεινά και ασφυκτικά θαλάμια των σπηλαίων, ως απόπειρες χαρτογράφησης του εγκεφάλου των πρωτανθρώπων αυτών, αναφερόμενες μάλιστα στις σύγχρονες Νευροεπιστήμες και στα πορίσματά τους. Ευθύς αναρωτήθηκα μήπως τους υπερεκτιμάμε χωρίς να τους γνωρίζουμε. Θα μπορούσε, ας πούμε να είναι απλώς graffiti φυλακισμένων-περιθωριοποιημένων, «απόκληρων», αναπήρων, ανικάνων, ακαταλλήλων για κοινωφελή θητεία, ατόμων με ειδικές ικανότητες, ίσως όμως παντελώς ανεπαρκείς για το κυνήγι θηραμάτων που θα εξασφάλιζαν την επιβίωση της ομάδας. Και προχώρησα ακόμη παραπέρα τον προβληματισμό μου: μήπως εξασφάλιζαν με το πενιχρό τους «έργο Τέχνης» τον άρτον τον επιούσιον; Ή μήπως ήταν οι πρώτοι εκπαιδευτές των επίδοξων κυνηγών; Ερωτήματα-τροφή για σκέψη, αναπάντητα όμως αναγκαστικώς, λόγω παρελεύσεως ικανού χρονικού διαστήματος, απαγορευτικού για την εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων.
Ας περάσουμε όμως από τα «προϊστορικά» χρόνια στην Κλασική Αρχαιότητα. Από το τέλος του 7ου π.Χ. αιώνα και περνώντας στον 6ο π.Χ. παρατηρούμε ξαφνικά ταυτόχρονη εμφάνιση σε Ανατολή και Δύση μεγάλων πνευμάτων, νομοθετών-μεταρρυθμιστών-φιλοσόφων-ποιητών-«επιστημόνων» υψηλού βεληνεκούς και διαχρονικών, όπως αποδεικνύουν τα τελευταία πορίσματα της Πυρηνικής Φυσικής. Στο CERN επαληθεύονται καθημερινά θεωρίες κι ενοράσεις του Δημόκριτου, του Ηράκλειτου και των «προσωκρατικών» φιλοσόφων, ενώ ο Πυθαγόρας στην Ηθική και ο Σόλων στην Νομοθετική μεταρρύθμιση και καινοτομία (για την Αθήνα), ο Λυκούργος στη Σπάρτη, βρίσκουν τα ανάλογά τους προς ανατολάς στον Lao Tsu και στον Κομφούκιο, που εξακολουθούν να εμπνέουν ακόμα τους κατοίκους της μεγάλης αυτής ηπείρου, ακόμα και σήμερα.
Ποιες είναι όμως οι διαφορές μεταξύ Ανατολής-Δύσης; Οι Ασιάτες (ας τους πούμε έτσι, χάριν συντομίας) αντιμετώπιζαν κι αντιμετωπίζουν ίσως ακόμα (στο βουδιστικό και ινδουιστικό μέρος της Ανατολής) τα πολιτικά, κοινωνικά, οικονομικά και νομικά θέματα από «μεταφυσικής» πλευράς, ενώ οι Δυτικοί (ας τους πούμε έτσι, ομιλώντας βεβαίως για τον ελληνορωμαϊκό πολιτισμό) οι Δυτικοί ανατέμνουν, αναλύουν, συνθέτουν και προτείνουν την εφαρμογή καινοτόμων ιδεών, δράσεων και μέτρων, χρησιμοποιώντας αυστηρά τον ορθολογισμό και την επιστημονική μεθοδολογία. Το περίεργο είναι ότι οι «μεταφυσικοί ανατολίτες» που ερευνούν τον κόσμο και την πραγματικότητα με υποκειμενικό τρόπο, κινούμενοι εκ των έσω προς τα έξω (ένδοθεν, εκ του βάθους της συνειδήσεως προς την παρατήρησιν των φαινομένων και της Φύσεως), επιδιώκοντας τον διαλογισμό «κενού» και την απόσταση από το συναισθηματικός του σώμα, αυτοί οι ασιάτες φιλόσοφοι είναι εν τέλει λιγότερο μυστικιστές και καθόλου σχεδόν αποκρυφιστές από τους λογοκρατούμενους νοησιάρχες «δυτικούς» (ρασιοναλιστές). Ο E. R. Dodds (στο κλασικό του πλέον πόνημα με τίτλο «Οι Έλληνες και το Παράλογο», στο οποίο παραπέμπει κι ο νομπελίστας Γιώργος Σεφέρης) αναφέρεται προφανώς στη λειτουργία του δεξιού ημισφαιρίουτου εγκεφάλου (για τους δεξιόχειρες, ενώ για τους αριστερόχειρες είναι ακριβώς ανάποδα και για τους αμφίχειρες ή αμφιδέξιους τα πράγματα είναι λιγότερο σχηματικά και περισσότερον περιπεπλεγμένα). Όταν λέμε «ορθολογισμός», αριστοτελική Λογική, λογιστικό μέρος του εγκεφάλου, αναφερόμαστε στο αριστερό ημισφαίριο (για τους δεξιόχειρες πάντα…).
Οι Καλλιτέχνες, όσον αφορά την έμπνευση, λειτουργούν με το δεξί ημισφαίριο, όσον αφορά την ανάλυση, προμέτρηση, κατάστρωση σχεδίου εργασίας, δημιουργία προπλασμάτων ή προσχεδίων και της απαραίτητης οργανωμένης υποδομής για την επίτευξη του στόχου, χρησιμοποιούν το αριστερό ημισφαίριο. Κι όταν εν τέλει δημιουργούν, αμφότερα ή κι εναλλάξ για να κρίνουν μερικώς ή ολικώς το αποτέλεσμα.
Οι Managers από την άλλη χρησιμοποιούν κυρίως το αριστερό ημισφαίριο του εγκεφάλου τους κι ελάχιστα το δεξί (μόνον για τις σύγχρονες οικονομικές θεωρίες που απαιτούν την κινητοποίηση της Φαντασίας ώστε να επιτευχθεί η μέγιστη δημιουργικότητα που θα εξασφαλίσει την βέλτιστη παραγωγικότητα με τα ελάχιστα μέσα και τον ελαχιστοποιημένο κόπο.
Πώς «παντρεύονται» όμως αυτά τα δύο (Management και Τέχνη) όταν το περίφημο «ανθρώπινο δυναμικό» είναι οι καλλιτέχνες, πλάσματα εξ ορισμού «παράλογα», ανεξέλεγκτα, απείθαρχα, εκκεντρικά, μη συνεργάσιμα, εγωκεντρικά, ναρκισσιστικά και ούτω καθεξής; Πώς βάζεις σε λογική σειρά το Ά-λογο, πώς διαχειρίζεσαι το Παράλογο; ΜΟΝΟ ΜΕ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΕΝΗ, ΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΕΝΗ, ΑΡΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΠΑΝΤΩΝ, με σεβασμό στην ατομικότητα, στα οράματα και στην ιδιωτική πρωτοβουλία τους, με μία ικανή κι αναγκαία συνθήκη: ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΤΩΝ ΔΥΟ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΑΠΑΝΤΩΝ ΚΑΙ ΑΠΑΣΩΝ ΤΩΝ ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΥΣΩΝ. Κάτι τέτοιο όμως συμβαίνει αρκετά σπάνια, αφού συστηματικά αμφίχειρες ή αμφιδέξιοι είναι ελάχιστοι άνθρωποι κι ένα μικρό ποσοστό από αυτούς καταλήγει να αναγνωριστεί δημοσίως, ως εκ του έργου τους, ως ιδοφυίες, αυθεντίες ή μεγαλοφυίες, όπως π.χ. ο Leonardo da Vinci, ο Mozart και πολλοί άλλοι.
Όταν όμως δεν έχουμε να κάνουμε με εξασκημένους, χαρισματικούς, τελειομανείς ή «ταμένους» Manager-guru, πώς μπορεί άραγε ένας κοινός νους, ένας «μέσος άνθρωπος», κάτοχος M.B.A. ή άλλου μεταπτυχιακού τίτλου σπουδών, να διοικήσει έναν πολιτιστικό οργανισμό, να ηγηθεί ενός καινοτόμου πολιτιστικού οράματος, ή απλώς να διαχειριστεί τους «τρελούς καλλιτέχνες» σε ένα κρατικό ή επιχορηγούμενο θέατρο, ή ακόμα και σε κάποιο διεθνές φεστιβάλ. Για να μη λησμονούμε και το καλλιτεχνικό μέρος της διοργάνωσης των Ολυμπιακών Αγώνων. Τρία τινά ενδέχεται να συμβαίνουν: ή ο διευθύνων σύμβουλος είναι εκτός από οικονομολόγος-Manager και καλλιτέχνης, ή είναι ειδικά εκπαιδευμένος σε «άτομα με ειδικές ικανότητες», χωρίς απαραιτήτως να ανήκει κι αυτός στη συνομοταξία τους, ή (τρίτον) συνεπικουρείται από ένα άλλο άτομο με διοικητικά-λογιστικά καθήκοντα τέτοια, που να προαπαιτούν από το άτομο που θα καταλάβει τη θέση την επίδειξη ψυχρού ορθολογισμού και αυστηρής πειθαρχίας. Η δική μου γνώμη τείνει προς την σύζευξη δύο ξεχωριστών προσώπων για τις ηγετικές θέσεις των πολιτιστικών οργανισμών: άλλος ο καλλιτεχνικός διευθυντής, άλλος ο οικονομικός. Εκτός αν είσαι ο Περικλής, οπότε μπορεί να δώσεις σε έναν καινούργιο «Χρυσούν αιώνα» το όνομά σου.
Αυτό διαπίστωσα για άλλη μια φορά μελετώντας δύο εξαιρετικά πονήματα, επιστημόνων, μελετητών κι ερευνητών μεγάλης εμβρίθειας και ακαδημαϊκής πείρας: το πρώτο είναι του Θεόδωρου Δημητρόπουλου με τίτλο «Το δρόμο τον χάραξε ο Περικλής» (εκδόσεις Κάκτος) και το δεύτερο συνυπογράφουν οι δικηγόροι Αθηνών Γ.Π. Κυριακόπουλος και Μ. Χ. Σκιαδιώτη, με τίτλο «Χρήμα Τράπεζες και δάνεια στην Αρχαία Ελλάδα» (εκδόσεις Ν. & Σ. Μπατσιούλας). Αναζητείστε τα και δεν θα χάσετε. Θα διευρυνθούν οι ορίζοντές σας και θα δομήσετε αλλιώς τις ήδη κατακτημένες γνώσεις σας.
Όσο για το πάντρεμα των οικονομικών θεωριών και διαφορετικών κοσμοθεωριών και κοσμοαντιλήψεων Ανατολής-Δύσεως, σας παραπέμπω στο εξαιρετικό πόνημα του Ασιάτη Καθηγητή ΣΕ ΣΟΟΥ ΒΑ με τίτλο «Κινέζικη σοφία της ζωής και του Μάνατζμεντ» (σε μετάφραση Χριστίνας Σαραβάνου, από τις εκδόσεις «άελλα»).
Βεβαίως ο χρόνος και ο χώρος δεν είναι αρκετός να δοθούν απαντήσεις, παρά μόνον νύξεις και προτροπές για συγκεκριμένες κατευθυντήριες τροχιές της Σκέψης.
Σας ευχαριστώ που με ακούσατε (και με διαβάσατε) με τόση προσοχή μέχρι τέλους. Υπόσχομαι να επανέλθω ασχολούμενος με το θέμα σε μεγαλύτερο βάθος κι έκταση, στα πλαίσια ίσως μιας επιστημονικής διατριβής ή ενός περισσότερο ευανάγνωστου βιβλίου (κάτι που το προτιμώ τα τελευταία χρόνια). Με ιδιαίτερη εκτίμηση και σεβασμό στον κριτικό σας νου και την συνδημιουργική σας ικανότητα,
Κωνσταντίνος Μπούρας
www.konstantinosbouras.gr
[1] Δημοσιεύτηκε στο ηλεκτρονικό περιοδικό για τα Γράμματα και τις Τέχνες των Χρήστου Ναούμ και Κωνσταντίνου Μπούρα https://grafei.wordpress.com.
[2] ΧΑΡΗΣ ΚΟΝΤΟΣΦΥΡΗΣ: Εικαστικός, Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΕΤ στη Σχολή Καλών Τεχνών Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας. Στα πλαίσια τού ίδιου συνεδρίου ομίλησε με θέμα: “Πανεπιστημιακή Εκπαίδευση-Τέχνη και Οικονομία”.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΦΙΛΙΑΣ, ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΔΟΚΙΜΙΟ Φιλοσοφώντας άνευ…
(για την Κρίση και τον σύγχρονο Άνθρωπο)
ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΜΠΟΥΡΑ
“Φιλοκαλούμε τε γαρ μετ ΄ ευτελείας και φιλοσοφούμεν άνευ μαλακίας”, δηλαδή “αγαπάμε το ωραίο με απλότητα και φιλοσοφούμε χωρίς μαλθακότητα”.
Κυρίες και κύριοι,
Από τη ρητορική φράση του Περικλή στον Επιτάφιο λόγο του στον Κεραμικό, όπως αναφέρει ο Θουκιδίδης, είναι παρμένος ο τίτλος του βιβλίου του Κωνσταντίνου Μπούρα “Φιλοσοφώντας άνευ…”
Είναι από τις λίγες φορές που διάβασα δοκίμιο διαμορφώνοντας ,χάρη στα λεγόμενα του συντάκτη του, από την πρώτη κιόλας σελίδα, σαφή εικόνα των αποδεκτών-αναγνωστών του καθώς και του περιεχόμενου του βιβλίου !
Στον ανήσυχο αναγνώστη…
Στους πνευματικούς μου συνοδοιπόρους.
Δοκίμια για τη Ζωή σε μεταβατικούς καιρούς
Και κρίσιμες εποχές σαν τη δική μας.
Δοκίμια για τον σύγχρονο Άνθρωπο
Και την αγωνία του για το Αύριο.
Δοκίμια για τον Έρωτα και το Θάνατο,
Για το Άγνωστο και το Επιστητό,
Για την Τεχνολογία και την Κοινωνία,
Για τη Μοναξιά και την Επικοινωνία,
Για τις συμβάσεις και την Ελευθερία,
Για την Ποίηση και το Θέατρο,
Για το Νόημα και το υπαρξιακό κενό,
Για τη Δημοκρατία, την Ισότητα,
Την Ισονομία και τη Δικαιοσύνη,
Για τη Μεταφυσική, τις εναλλακτικές
Θεραπείες και το Επέκεινα…
Δύο ήταν οι εντυπώσεις που μου δημιουργήθηκαν στην ανάγνωση των εξήντα τεσσάρων σύντομων δοκιμίων που περιλαμβάνονται στο εικοστό έβδομο αυτό βιβλίο του συγγραφέα. Πρώτη, ο βαθύς ανθρωποκεντρισμός του. Το κέντρο της σκέψης του ,ο άνθρωπος στην ψυχοσωματική του οντότητα και πληρότητα. Ο πάσχων άνθρωπος, ο διαλογιζόμενος, ο αναζητών διεξόδους και λύσεις. Από τις πρώτες σελίδες του πονήματός του, ο Μπούρας εγκαθιστά επιδέξια τις συνιστώσες μιας επαφής- επικοινωνίας ανάμεσα στον ίδιο και τον άνθρωπο – αναγνώστη συνδημιουργό.
Δεύτερη εντύπωσή μου ,είναι ότι υπάρχει ίσως διάθεση αυτή η επαφή-επικοινωνία να αποτελέσει, κατά κάποιο τρόπο, το προστάδιο συγκρότησης μιας θεραπευτικής σχέσης, με τον δοκιμιογράφο να πασχίζει να αναστείλει την μεταστατικότητα της αρρώστιας του αιώνα που μαστίζει τη γενιά του, διαδραματίζοντας τον ρόλο του Δασκάλου – Εμψυχωτή του πάσχοντος ανθρώπου ο οποίος αναζητά την ανάδυση των ικανοτήτων του μέσα από επανασύνδεση με το απολεσθέν λεξιλόγιο των παιδικών χρόνων, πρώτο βήμα για την επανάκτηση της κλονισμένης ισορροπίας, γαλήνης και αυτογνωσίας του. Ενδεικτικός εξάλλου είναι και το τίτλος του δοκιμίου. :΄΄ Για την κρίση και το σύγχρονο άνθρωπο ΄΄ !
Για να επιτύχει τον θεραπευτικό αυτό στόχο, ο Μπούρας δεν προβαίνει σε κοινότοπες διαπιστώσεις, σε ηθικολογίες και διδακτισμούς, δεν προσφέρει εύκολες λύσεις .Θέτει ερωτήματα και ζητήματα, απομυθοποιώντας ,ουσιαστικά, έννοιες και παραμέτρους οι εκφραστές των οποίων ,μέσα στον μετανεωτερικό κόσμο, δημιούργησαν και επέβαλλαν ένα ανήθικο άβατο, περιορίζοντας τη συζήτηση ,τις ζυμώσεις και την έκφραση γνώμης σε ολίγους κατ’ επίφαση ειδήμονες, λεξιλάγνους και συχνά αυτοαναιρούμενους στοχαστές που έχουν βαλθεί να καταρρακώσουν την αυτόβουλη ατομική ματιά του αναγνώστη ως κυτταρικού όντος. Έχει τη θέληση, τη δύναμη και το τάλαντο να θέσει ερωτήματα και να απομυθοποιήσει έννοιες εξαγνίζοντάς τες ο Μπούρας. Και θεωρώ ιδιαίτερα ενδεικτικά της θεραπευτικής, όπως την ονόμασα, διάστασης του βιβλίου του ,δύο κεφάλαια, το περί ποίησης και το περί θεάτρου.
Στο σύντομο αλλά περιεκτικό, μεστό νοήματος και προβληματισμού τρισέλιδο κείμενό του με τίτλο “Ποίηση”, ο Μπούρας αναρωτιέται ποιος γίνεται ποιητής σε αντιποιητικούς καιρούς. Αν και οι ποιητές μοιάζουν να είναι καταδικασμένοι στην αφάνεια και την ανυπαρξία, ο δοκιμιογράφος τους χρίζει σε αυτοδύτες των μύθων που βουτούν χωρίς μάσκα στα βαθιά του συλλογικού ασυνείδητου και ανασύρουν σφουγγάρια, κοράλλια και χαμένα πετράδια από το θησαυροφυλάκιο της Γνώσης . Η δοξαστική αυτή θεώρηση της αποστολής του ποιητή, δεν θα τον εμποδίσει να επισημάνει τη σημερινή πληθώρα ποιητικών βιβλίων στα περισσότερα από τα οποία κραυγάζει μια εκφραστική ανεπάρκεια ,ενώ θα καυτηριάσει και τους ιδιότυπους άγραφους νόμους , τη σκιώδη ιεραρχία που ποδηγετεί σήμερα τα ποιητικά πράγματα της Ελλάδας απομονώνοντας τους “διαφορετικούς” έξω από τα τείχη του κόσμου των “κανονικών”.
Οσο για το σύντομο αλλά επίσης περιεκτικό και ουσιώδες κείμενό του με τίτλο “Θέατρο”, ο συγγραφέας αναφέρει ότι ο συμπαντικός Κόσμος της Αιτίας και του Αποτελέσματος βρίσκει στον σκηνικό χώρο τις αναγκαίες και ικανές συνθήκες για να επιβεβαιωθεί μέσα από τον τραγικό κύκλο. Ύβρις-καταστροφή-τιμωρία του υβριστού. Στο επίπεδο αυτό, επισημαίνει και τη σημασία του θεάτρου ως σχολείου όπου επιτυγχάνεται η διαπαιδαγώγηση του πολίτη μέσα από τη μετάγγιση διαμεσολαβημένης εμπειρίας προκειμένου να αποφευχθεί η επανάληψη λαθών και οι “οικείες συμφορές” του παρελθόντος να μην ανήκουν στη μελλοντική συλλογική μνήμη ως διαρκώς επικρεμάμενη απειλή.
Κλείνω την πολύ σύντομη αποψινή μου παρέμβαση-αναφορά στο δοκίμιο του Κωνσταντίνου Μπούρα διαβάζοντας ένα ποίημά του εμπνευσμένο από το Θέατρο :
Θέατρο
Ποιος μάς βλέπει
Πίσω απ’ το Πέπλο;
Στις κουίντες
Ποιος κρύβεται;
Πίσω από την κουρτίνα
Τών προβολέων
Που μάς τυφλώνουν
Πόσοι θεατές έχουν κόψει
Απόψε εισιτήριο;
Ποιοι κάθονται στα θεωρεία,
Στους εξώστες;
Πόσα “τιμής ένεκεν” δόθηκαν
Απόψε;
- Προ πάντων να μην ξεχαστείς
Πως είναι θέατρο
Και με μαχαιρώσεις.
- Όλος ο κόσμος μια σκηνή.
Ποιος μας ακούει;
Ποιος γράφει το έργο;
Ή μήπως αυτοσχεδιάζουμε
Πάνω σε έναν καμβά,
Όπως στην commedia dell’arte;
- Μην με πνίξεις, Οθέλλο μου,
Κι εγώ στο καπηλειό
Μετά
Θα σου διηγηθώ
Περασμένους
Και μελλοντικούς έρωτές μου.
- Είχαμε επιτυχία απόψε.
Βροχή το χειροκρότημα.
- Ξαστεριά. Και το φεγγάρι
Φέτα ροδάκινου.
Θα κάνει ζέστη
Αύριο.
Ομιλία της εκπαιδευτικού και μεταφράστριας Παρασκευής Μόλαρη στην εορταστική παρουσίαση των τριών πρόσφατων βιβλίων του Κωνσταντίνου Μπούρα από τις εκδόσεις "Momentum"
Παρασκευή Mόλαρη :
Διαβάζοντας την ‘’ Σιωπή ‘’ του Κωνσταντίνου Μπούρα
‘’ ΣΙΩΠΗ ‘’
Η ώριμη ώρα
Του δειλινού
Βγάζει τ’ αγρίμια
Απ’ τις φωλιές τους.
Τα σιωπηλά βουνά
Βλέπουν τις πόλεις
Των ανθρώπων
Να ανάβουν
Και να σβήνουν
Με απάθεια
Κι ενδιαφέρον.
Να μπορούσαμε
Κι εμείς οι θνητοί
Να βλέπαμε έτσι
Τις ζωές μας.
Η ανάσα σου
Γοργή
Μού θύμισε
τις μέρες της νιότης,
όταν ο έρωτας
και η στέρησή του
προκαλούσαν το
ίδιο άγχος.
Από τότε
Πέρασαν
– μου φαίνεται –
Αιώνες,
Και το φιλί
Στυφό.
Γι’ αυτό θα ήθελα
Να μοιάσω
Κάποια μέρα
Στα ψηλά βουνά
Που παρακολουθούν
Σιωπηλά
Τις πόλεις
Των ανθρώπων
Ν’ ανάβουν και
Να σβήνουν τις
Ζωές τους…
Κυρίες και κύριοι,
Διάβασα το ποίημα ‘’Σιωπή ‘’ από το βιβλίο ‘’Στυλίτης ‘’ που εκδόθηκε το 2014 και ήταν το εικοστό έβδομο βιβλίο του συγγραφέα, ποιητή και διανοητή Κωνσταντίνου Μπούρα ο οποίος με τιμά, εδώ και καιρό, με τη φιλία του και την πνευματική μας συμπόρευση που απλόχερα προσφέρει.
Πρόκειται, όπως είναι γνωστό, για τετρακόσια δώδεκα δραματικά ποιήματα – λυρικούς μονολόγους ενός ψυχογράφου που, με αμεσότητα και ειλικρίνεια, ιχνηλατεί τις βαθύτερες πτυχές της ανθρώπινης ύπαρξης, πιστός πάντα σε μια πορεία χρόνων, πορεία συνέπειας και ήθους. Ενας πραγματικός ‘’Στυλίτης ‘’ ο οποίος, από μοναχικός ασκητής, μετατρέπεται, μέσα από το στοχασμό του, σε στυλοβάτη, θεμέλιο λίθο, συνδημιουργό με τον πρωτομάστορα κατασκευαστή-πλάστη του Σύμπαντος !
Η πρώτη αίσθηση που μου δημιούργησε η ανάγνωση του ποιήματος ‘’Η σιωπή ‘’και με βάση την γειτνίαση-συμπόρευση με τα άλλα κείμενα του βιβλίου, είναι ο χρωματισμός που επιβάλλει η χρονική στιγμή της ουβερτούρας του ποιήματος. Η ώριμη ώρα του δειλινού ,όταν τα αγρίμια βγαίνουν από τις φωλιές τους και τα σιωπηλά βουνά θωρούν τις πόλεις των ανθρώπων.Mια σιωπηλή ματιά της φύσης στο ανθρώπινο κατάλυμα και στο περιεχόμενο του, το στατικό ,το γερασμένο. Ενα αμείλικτο φωτογραφικό ψυχογράφημα που όχι απλά αναλύει ,αλλά οδηγεί σε ένα μπωντλαιρικό ‘’ mon coeur mis a nu ‘’ ,ένα ψυχικό ξεγύμνωμα δηλαδή ,μια αποκάλυψη του καταλυτικού ρόλου που διαδραμάτισε το πέρασμα των χρόνων που έφυγαν ανεπιστρεπτί. Και κάπου εκεί, μια γοργή ανάσα, φέρνει στο ποιητικό προσκήνιο κύματα από θύμησες που αναδύονται λειτουργώντας ως καταλύτες της επανεργοποίησης της μνήμης. Επιστροφή στις ερωτικές αναμνήσεις των ημερών της νιότης, με το άγχος που προκαλούσαν ο έρωτας και η στέρησή του.
Και αμέσως μετά, η αλισάχνη της μνήμης θα εξαφανιστεί και τα βουνά, σιωπηλοί θεατές-ιεροεξεταστές, θα βρεθούν στη θέα μιας μεταλλαγμένης πραγματικότητας. Το σημερινό. Διαφορετικό. Διαφοροποιημένο. Σα να έχουν ,από τότε, περάσει αιώνες. Το φιλί είναι πια στυφό. Η ψυχοσωματική οντότητα σε περίοδο κάμψης ,το πάθος σε περίοδο ύπνωσης, επικείμενης σίγασης, η ζωή στο μονοπάτι της δύσης της…Και στο τέλος του ποιήματος, να ο ποιητής, ο στοχαστικός στυλίτης που, μέσα από την πολυετή ασκητική του, εκφράζει τη επιθυμία να μοιάσει κάποια ημέρα στα ψηλά βουνά που παρακολουθούν σιωπηλά τις πόλεις των ανθρώπων ν ‘ ανάβουν και να σβήνουν τις ζωές των….Επιθυμία του ποιητή-στοχαστή να επιστρέψει κάποτε ,μετά τον δημιουργικό ποιητικό του κύκλο ,τη λογοτεχνική του διαδρομή, στην σιωπή ; Στον βαθύ στοχασμό που θα του επιτρέψει να θωρεί και να κρίνει με άλλη ματιά τα ανθρώπινα ; Πέρα από τα πρώτες εντυπώσεις, τα στεγανά της επιπόλαιης παρατήρησης ; Η ματιά του έμπειρου δημιουργού, του πνευματικού ταγού που συμπάσχει με την ανθρώπινη φθορά την οποία όμως θεωρεί φυσική κατάληξη της πορείας του είδους.
Κυρίες και κύριοι,
Ως μεταφράστρια στα γαλλικά ποιημάτων του σημαντικού λογοτέχνη Κωνσταντίνου Μπούρα, μου έχει δοθεί αρκετές φορές η δυνατότητα να συναντηθώ με αυτές του τις σιωπές. Διαπιστώνω λοιπόν ότι, πίσω από της σιωπές αυτές ,υπάρχει συχνά μια πρώτη αχτίδα επικοινωνίας, μια σύνδεση με τον λόγο, το φως ,την αναστάσιμη χαρά .Ο σιωπές στο έργο του είναι προορισμένες να μετουσιωθούν σε πράξη αφού βέβαια εξαγνιστούν πρώτα μέσα από ένα συχνά βασανιστικό αλλά απαραίτητο καθαρτήρι μπεργκμανικών κραυγών και ψιθύρων.
Σας ευχαριστώ !
Η συναισθηματική ασφάλεια και το χιούμορ: κλειδί επιτυχίας για τους ηθοποιούς. Λαμπρό παράδειγμα: η Σμαράγδα Καρύδη
κόρη των σεμνών και πολυτάλαντων ηθοποιών Ντίνου Καρύδη και Τζούλιας Αργυροπούλου
Από τον θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα
Το ελληνικό θεατρικό κοινό στα χρόνια της Κρίσης είναι απαιτητικό έως ανθρωποβόρο. Όπως και το γερμανικό θεατρόφιλο κοινό, ήδη από προγενέστερες δεκαετίες (αφού οι Γερμανοί μετά τους δύο παγκοσμίους πολέμους και μετά τον χωρισμό και την επανένωση των δύο Γερμανιών περνούσαν από την μία κρίση στην άλλη), η οικονομική στενότητα, το σφίξιμο του ζωναριού και η σκληρότητα της καθημερινής επιβίωσης, αφήνει στο πόπολο μόνο τον ρωμαϊκόν «άρτον και θεάματα», αφού οι κάθε λογής Θρησκείες, μεσσίες, προφήτες και ψευδοπροφήτες, μάγοι και μάντεις λεηλάτησαν ό,τι είχε απομείνει από τους πλέον εύπιστους και καλοπροαίρετους ανθρώπους. Οι υπόλοιποι «βάζουν μπρος τα δυο τους χέρια και σηκώνονται», γίνονται από σκληροί έως απάνθρωποι (σαν τη «Μάνα Κουράγιο» του Μπρεχτ) και πορεύονται λατρεύοντας αποκλειστικώς και μόνον την «Αγία Επιβίωση». Αυτή η σκλήρυνση, η χοντροπετσιά, ο σαδομαζοχισμός μετατρέπει τους βουλιμικούς θεατρόφιλους, που πηγαίνουν στο θέατρο για να διασκεδάσουν, να νιώσουν καλύτερα, ή ακόμα-ακόμα και να ψυχαγωγηθούν, τους μετατρέπει (κατά το μάλλον ή ήττον) σε θεατές ρωμαϊκής αρένας, αφού μόνο μέσα από την ομοιοπαθητική βία ξορκίζουν τον πόνο, τον φόβο και τον πανικό που τους προκαλεί αυτό που λέμε «αντικειμενική πραγματικότητα» και το οποίο δεν είναι παρά ένα φάντασμα στο μυαλό (του καθενός μας, διαφορετικό από κρανίου εις κρανίον). Η Τέχνη σκοπό και στόχο της έχει να μετατρέψει το φαντασιακό του αποδέκτη και συνδημιουργού της προκειμένου να κάνει περισσότερο ανεκτή, υποφερτή ή ακόμα κι ευχάριστη τη ζοφερή καθημερινότητα. Αυτή είναι η λειτουργικότητα την οποία επιτελεί από την εποχή των σπηλαίων κι ακόμα πριν.
Ο ηθοποιός, ο καλλιτέχνης, ο ραψωδός, ο μίμος, ο παντόμιμος, ο χορευτής, ο τεχνίτης του Διονύσου, πόσω μάλλον αν είναι σταρ, πρέπει να δουλέψει τόσο σκληρά με το σώμα και την ψυχή του έτσι ώστε να γίνει κυριολεκτικά λάστιχο. Η δημοφιλής τηλεοπτική σειρά “Fame” της δεκαετίας του 1980 είναι χαρακτηριστικό δείγμα αυτής της απάνθρωπης σκληρότητας. Μια διαφήμιση, τηλεοπτική, πρόσφατη, που δείχνει σε πρώτο πλάνο τα πληγωμένα πόδια των χορευτών κλασσικού μπαλέτου, χαϊδεύει τα αυτιά και μάτια των κακοπαθημένων καλοπληρωτών θεατών που πηγαίνουν για να διασκεδάσουν σε θεάματα υψηλής απαιτητικότητας σε οργάνωση-συντονισμό-ομαδική δουλειά, περφεξιονισμό τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο. Κάτι στο οποίο πάσχει η ελληνική κοινωνία. Κυρίως στο δεύτερο, ομαδικό επίπεδο, αλλιώς μεμονωμένα ταλαντούχα και πειθαρχημένα και οργανωτικά και συνεργάσιμα άτομα έχουμε ένα σωρό. Υπερπληθώρα. Όμως πόσοι από αυτούς τους τελειομανείς βρίσκουν το δρόμο τους προς την κοινωνική καταξίωση και την επιτυχία; Πολλοί λίγοι, μετρημένοι στα δάχτυλα, στον τομέα του ο καθένας.
Γιατί; Μα είναι πολύ απλό; Χρειάζεται συναισθηματική ασφάλεια, αυτογνωσία, ωριμότητα, παιδεία, εκπαίδευση, διαρκή επιμόρφωση, συστηματική δουλειά σε καθημερινή βάση και κυρίως υγιή ανταγωνιστικότητα, που βασίζεται στην άμιλλα κυρίως με τον εαυτό μας. Μάλιστα. Ούτε λίγο ούτε πολύ, η πραγματικότητα, η ζοφερή καλλιτεχνική πραγματικότητα στην Ελλάδα της Κρίσης απαιτεί ούτε λίγο ούτε πολύ να γίνουμε Ηρακλείς, ημίθεοι, υπεράνθρωποι… Κι όλ’ αυτά γιατί; Μα μόνο και μόνο για να επιβιώσουμε. Τόσο απλό.
Πήγα να δω το γνωστό και μάλλον ωραιοποιητικό της μεσο-μικροαστικής μιζέριας αμερικάνικο μιούζικαλ του Μπομ Φόσσι με τον χαρακτηριστικό τίτλο “Sweet Charity”, όπου μια συμπαθής πρωταγωνίστρια του περιθωρίου και ψιλοαποτυχημένη γενικώς φέρει το όνομα Charity Hope Valentine. Μάλιστα. Το απομυθοποιημένο «αμερικάνικο όνειρο» σε όλο του το μεγαλείο. Σαν την «Ζυστίν» του Μαρκήσιου ντε Σαντ, που όλοι τη βιάζουν, την κακοποιούν, την προδίδουν, την εγκαταλείπουν, την προδίδουν κι εκείνη απορεί διαρκώς «γιατί», χωρίς να διδάσκεται, χωρίς να χοντροπετσιάζει, χωρίς να μετατρέπεται κι αυτή σε τέρας αδηφάγο και αδίστακτο, έτσι κι η γλυκούλα «Φιλανθρωπία-Ελπίδα-Ρομαντικός Έρωτας του Αγίου Βαλεντίνου». Είναι αυτό που λένε «δώσαμε-δώσαμε στον έρανο» ή «η τελευταία Πόντια πόρνη αυτοκτόνησε όταν έμαθε ότι οι άλλες πληρώνονται». Όμως η δική μας, η συμπαθέστατη, η εύθυμη, η λαϊκιά αστή Σμαράγδα Καρύδη, πατώντας σε ένα υγιές οικογενειακό περιβάλλον σημαντικών ηθοποιών από τα γεννοφάσκια της, έδωσε στον μάλλον ασήμαντο κι αδιάφορο ρόλο ένα βάθος και μια σφαιρική αντιφατικότητα, που έμοιαζε η ερμηνεία της με κοινωνιολογικό δοκίμιο. Τέτοια αυτοπεποίθηση, τόση ασφάλεια συναισθηματική, τέτοιες σωματικές, φωνητικές και υποκριτικές ακροβασίες σπανίως βλέπουμε στο ελληνικό θέατρο και μάλιστα σε ένα τόσο δύσκολο ξενόφερτο είδος, όπως είναι το μιούζικαλ, που απαιτεί από τον ηθοποιό να είναι υποκριτής, μίμος, παντόμιμος, χορευτής και τραγουδιστής (πολλά σε ένα!!!). Η Σμαράγδα Καρύδη είναι Ηθοποιός, με Ήτα κεφαλαίο, γιατί ξέρει και την ήττα να την μετατρέπει σε Νίκη, μεγαλοπρεπή.
Η καλή και πανέμορφη ηθοποιός Τζούλια Αργυροπούλου (η μανούλα της) κι ο χιουμορίστας καρατερίστας αειθαλής κι αγέραστος πατέρας της Ντίνος Καρύδης, της έδωσαν γερές βάσεις για να ανταποκριθεί και να ανταπεξέλθει ακόμα και στις πλέον δύσκολες σκηνικές απαιτήσεις. Γιατί δεν παίζουν και οι τρεις μαζί να γίνει λαϊκό προσκύνημα; Στην «Περικειρομένη» του Μενάνδρου παραδείγματος χάριν; [Την έχω συμπληρώσει-διασκευάσει-ολοκληρώσει στο βιβλίο μου «Διασκευάζοντας άνευ ευτελείας», εκδόσεις Φαρφουλάς]. Έφερα αυτό το παράδειγμα γιατί αυτό είχα πρόχειρο. Να οργώσουν οι τρεις του τα αρχαία θέατρα της Ελλάδας και όχι μόνον και να γίνουν ένα ανεπανάληπτο τρίο, όπου ο Καρακατσάνης, ο Μιχαλακόπουλος και άλλοι σύγχρονοι αριστοφανικοί διονυσιακοί ηθοποιοί θα ωχριούν μπροστά τους. Εμπρός. Ιδού η Ρόδος ιδού το οίδημα. Παραγωγός χρειάζεται, μουσικός, χορογράφος και σκηνοθέτης. Τον μεταφραστή τον βρήκαμε [γιατί «ο παπάς πρώτα ευλογάει τα γένια του» κι «αν δεν παινέψεις το σπίτι σου πέφτει και σε πλακώνει»]:
Κωνσταντίνος Μπούρας
www.konstantinosbouras.gr
Info
Από το ΑΘΗΝΟΡΑΜΑ
http://www.athinorama.gr/theatre/performance/sweet_charity-10051100.html
Sweet Charity
Μιούζικαλ του Μπομπ Φόσι
Διαρκεια : 150 ‘
Σκηνοθ.:Τσετ Γουόκερ
Ερμηνεύουν: Σμ. Καρύδη, Ν. Αρβανίτης, Στ. Ζαλμάς, Μ. Μπεγνής, Ν. Μπουλέ, Ντ. Παπαδημητρίου, Ιβάν Σβιτάιλο. Σκην.: Γ. Πάτσας. Κοστ.: Τ. Πρίτσα. Μουσ. δ/νση: Αλ. Πρίφτης.
Απολαυστικότατο μιούζικαλ που κυλάει όμορφα και ωραία μέσα σε ένα ευχάριστο νεοϋορκέζικο ’60s μουσικοχορευτικό τοπίο, κεντραρισμένο γύρω από τον γοητευτικό και γεμάτο αισιόδοξο χιούμορ χαρακτήρα της Σμαράγδας «Τσάριτι» Καρύδη
«Το Δέντρο» του Μανιώτη
και το μαύρο μας το χάλι, ως κοινωνία, όχι ως άτομα, γιατί – ως γνωστόν – ο έλληνας πάντα στην ατομική πρωτοβουλία βασίζεται για να διακριθεί, να γιγαντωθεί, να διαπρέψει, να λάμψει πανελληνίως και παγκοσμίως μην σου πω…
Από τον θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα
Άρχισα κάπως παράδοξα αυτή τη θεατρολογική κριτικογραφική μου πιρουέτα, μόνο και μόνο για να σας θυμίσω το αυτονόητο (ΜΗ κομίζων γλαύκαν εις Αθήνας) ότι το θέατρο είναι πράξις διαδραστική, που απαιτεί τουλάχιστον …δύο (άντε …τρεις, το πολύ, του συγγραφέως συμπεριλαμβανομένου). Και δεν αστειεύομαι καθόλου. Με την Κρίση μάθαμε στα One-man show, one-woman-show, One-παιδί show, Ουάν-γέρος σώου και δεν συμμαζεύεται. Τώρα ότι θα παίζει κι ένα δέντρο, και μάλιστα πεσμένο, δεν είναι να σε κάνει να απορείς. Εδώ, έμαθα, ότι λίγο πριν γεννηθώ σε κάποιες εθνικές εκλογές είχαν ψηφίσει …και τα δέντρα. Και μετά (δεν) είναι ν’ απορείς γιατί δεν πάει μπροστά αυτός ο τόπος. Μα πώς να πάει; Όταν είναι όλοι εναντίον ενός (δηλαδή εναντίον όλων, του εαυτού τους – εν τέλει – συμπεριλαμβανομένου) κι ο καθένας για την πάρτη του; Όλοι βουτηγμένοι μέχρι τα μπούνια στις ψευδαισθητικές παραισθήσεις, για να μην πω …στις λάσπες, παραζαλισμένοι, χαραμισμένοι, σε ένα ουτοπιστικό ατομικιστικό όνειρο που δεν έχει καν τα φόντα να μεταβληθεί σε μαζική υστερία! Μάλιστα, όπως το ακούσατε. Η λεγομένη «μαζική ψυχολογία» δεν έχει καμία εφαρμογή στους νεοέλληνες. Εδώ είμαστε άθροισμα μονάδων και ουχί σύνολο, υποσύνολα, ομαδοποιήσεις και λοιπά. Όχι. Ακόμα και στις πιο μικρές ομάδες (από τρεις έως πέντε) το βρισίδι, το αλληλομαχαίρωμα, η υποτίμηση, η συκοφαντία, το σκάψιμο του λάκκου (του άλλου, που πέφτει πάντα ο ακάματος …σκάπτων μέσα) πάει σύννεφο. Όμως ο καλός και άξιος θεατρικός συγγραφέας, ο μοναδικός της παλαιάς γενιάς που εξακολουθεί να αρθρώνει λόγο σήμερις, δεν βλέπει το ατομικό στον αριστοτεχνικό του μονόλογο «Το Δέντρο», από την «Τριλογία της Λιτότητας», ήτις είναι …τετραλογία. Εδώ ο ήρωάς του δεν βάλει κατά του εαυτού και των ομοίων του, αλλά εναντίον κάποιων αόρατων συνωμοτών, οίτινες εβάλθησαν να εξοντώσουν τους περισσευάμενους μεσήλικο-υπερήλικες, που ναι μεν δεν τα φάγαν τα ψωμιά τους, ούτε «μαζί (τους) τα φάγανε» βεβαίως, αλλά γίνονται αποκαΐδια στο καμίνι της Ιστορίας. Παρά τη δυσχέρεια και το μονότονο του υλικού του, ο καλός δραματουργός ξέρει να στήσει ίντριγκα ακόμα και με αντικείμενα, νεκρά. Βασιζόμενος βεβαίως σε έναν εύπλαστο ηθοποιό-κλόουν, τον Νίκο Μαγδαληνό, σε έναν καταπληκτικό δημοσιοσχεσίστα ηθοποιό, εικαστικό και βοηθό σκηνοθέτη, τον Γιάννη Γούνα (που έχει φιλοτεχνήσει και το εξώφυλλο του βιβλίου, από τις εκδόσεις Όστρια), καθώς και σε μια ομάδα που πετάει και φυσάει, υπόδειγμα συλλογικής και ομαδικής συν-εργασίας στα μοναχικά και ζελεδένια χρόνια της Κρίσης, στην Ελλάδα κι αλλού. Μην το χάσετε. Στο Θέατρο «Ελεύθερη Έκφραση» για λίγες μόνο παραστάσεις και εις το πανελλήνιον – μέχρι και το Σίδνεϋ εύχομαι – προσεχώς… Κρατηθείτε, γιατί η παράσταση είναι γροθιά στο στομάχι και ηλεκτροσόκ πολλών χιλιάδων βόλτ. Ο συγγραφέας δεν μασάει τα λόγια του. Ούτε κι εγώ ως κριτικός, άλλωστε.
Κωνσταντίνος Μπούρας
fo από τον επίσημο διαδικτυακό τόπο του θεάτρου:
http://www.eleftheri-ekfrasi.gr/
ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ
Ερμηνεία: Νίκος Μαγδαληνός
Σκηνοθεσία: Γιώργος Μανιώτης
Σκηνικα-Κουστούμια: Γιώργος Μανιώτης-Νίκος Μαγδαληνός
Φωτισμοί: Αντώνης Παναγιωτόπουλος
Μουσική: Θοδωρής Οικονόμου
Βοηθός σκηνοθέτη: Γιάννης Γούνας
Κατασκευή δέντρου: Βασίλης Παπαγεωργίου
αραστάσεις από 6 Μαΐου ως 22 Μαΐου.
Ημέρες και ώρες παραστάσεων: Καθημερινά από Δευτέρα ως και Κυριακή στις 21.00.
Γενική είσοδος: 12 ευρώ
Τιμή για συλλόγους: 10 ευρω
Φοιτητικό: 10 ευρώ
Άνεργοι: 5 ευρώ
Ένας ντοστογιεφσκικά τσεχωφικός «Μάρτυς μου ο θεός» στο θέατρο Vault βασισμένος στο πολυβραβευμένο βιβλίο του Μάκη Τσίτα
Από τον θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα
«Οι βλαβερές συνέπειες του καπνού» του Άντον Τσέχωφ, «Ο Ηλίθιος» του Φίοντορ Ντοστογιάφκσι και οι δικοί μας Βιζυηνός και Παπαδιαμάντης (θεατροπρεπείς και θεατρορρεπείς ακουσίως κι εν τη αγνοία τους), φαίνονται σαν να λειτουργούν ως πρότυπα (ηθελημένα ή υποσυνείδητα) για τον αριστουργηματικό ήρωα του Μάκη Τσίτα, που ανεδείχθη πρώτης δραματικής τάξεως χάρη στην ιδανική ερμηνεία του περιγραφικώς πληθωρικού Ιωσήφ Ιωσηφίδη. Υποκριτική επίδοσις άξια βραβείου κι όχι μόνον ελληνικού, αλλά διεθνούς, αφού – χωρίς να είναι phsyical theater – επέτυχε να εικονοποιήσει και την τελευταία ανάσα, και τον τελευταίο δισταγμό και την παραμικρή ανεπαίσθητη αγκύλωση του ήρωα που επέλεξε να υποδυθεί κι – ως φαίνεται – τον αγάπησε αλόγιστα και πλέρια. Γιατί χωρίς αγάπη δεν θεατροποιούνται τα πεζογραφήματα. Η λογοτεχνική ιδιόλεκτος δεν είναι αυτόχρημα και δραματική, όσο καλογραμμένο κι αν είναι το αφήγημα. Χρειάζεται δραματουργική «μετάφραση», τουτέστιν επεξεργασία ανακωδικοποιήσεως, με τους κανόνες της χρυσής τομής και της ευκλείδειας αναλογίας σε πρώτη ζήτηση.
Το «Μάρτυς μου ο θεός» του Μάκη Τσίτα ορθώς εβραβεύθη, γιατί – όπως καταδεικνύει η θεατρική μεταφορά του – έχει ζουμι, ρυθμό, μουσική κι ο συγγραφέας του έχει τσαγανό. Εξηγούμαι για να μην παρεξηγηθώ: χρησιμοποιεί τις προσλαμβάνουσες εικόνες του ως πρώτη ύλη, ως υλικό, όχι για συγγραφή αυτοβιογραφικού πονήματος [ως είθισται στη σαχλή περιρρέουσα ατμόσφαιρα των λογοτεχνικών μας πραγμάτων εν εποχή Κρίσεως] αλλά ως αφορμή για κοινωνική κριτική και έμμεσο σχολιασμό των κακώς κειμένων σε αυτή την πολύπαθη χώρα, χωρίς όμως να χάνει ποτέ το χιούμορ και την καλόγνωμη φιλάνθρωπη διάθεσή του, κάτι που σώζει εν τέλει το καλοδουλεμένο κείμενο από την αναγκαστική μονοτονία του μονολόγου ενός μάλλον κατατονικού κι υποτονικού «αποτυχημένου» προσώπου, που το πετάν οι οικείοι του και η κοινωνία ολόκληρη στα σκουπίδια για να «ανακυκλωθεί» εν καιρώ και να σαπίσει ζωντανό στα παγκάκια, τρώγοντας από τα αποφάγια των τυχερών και των αδίστακτων επιτυχημένων. Εκπληκτική αφηγηματική τοιχογραφία της Ελλάδας της Κρίσης, μέσα από λίγες πινελιές. Ο Μάκης Τσίτσας ως λογοτέχνης είναι λιτός, μετρημένος κι ακριβόλογος. Η θητεία του στο παιδικό κι εφηβικό βιβλίο καθώς και η συνολική δημοσιογραφική του επιλεκτική πορεία συνέτεινε τα μάλα προς τούτο.
Κωνσταντίνος Μπούρας
Info από το diastixo
http://diastixo.gr/allestexnes/theatro/3104-martis-mou-o-theos-vault
Η εταιρεία θεάτρου Gaff παρουσιάζει στο θέατρο Vault το έργο του Μάκη Τσίτα Μάρτυς μου ο Θεός, που τιμήθηκε με το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014.
Μέσα στο πανηγυρικό κλίμα που επικρατεί στην Αθήνα του 2004, ο Χρυσοβαλάντης –ένας τυπικός αντιήρωας της εποχής μας, άνθρωπος απλός αλλά οπλισμένος με χιούμορ, με φαντασία και με μια ιδιαίτερη λεκτική ευφορία–, έχοντας βρεθεί στα πενήντα του άνεργος και με υγεία κλονισμένη, εξιστορεί τα πάθη που υφίσταται από παιδί στην αναμέτρησή του με την πραγματικότητα. Όλοι –οι γυναίκες που συναντά, οι εργοδότες του, ακόμη και η ίδια η οικογένειά του– τον προδίδουν, ενώ γύρω του διαγράφεται η εικόνα μιας κοινωνίας που, παρά την επιφανειακή ευμάρεια, βυθίζεται στην παρακμή.
Μέσα από τον χειμαρρώδη μονόλογό του, που ακολουθεί τη ροή της σκέψης του, παρακολουθούμε τον αγώνα του να σταθεί όρθιος, ισορροπώντας ανάμεσα στο κωμικό και το δραματικό.
ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ
Κείμενο – δραματουργική επεξεργασία: Μάκης Τσίτας
Σκηνοθεσία: Σοφία Καραγιάννη
Μουσική επιμέλεια: Κατερίνα Πολυχρονοπούλου
Φωτισμοί: Νίκος Βλασόπουλος
Σκηνογραφική επιμέλεια: Σοφία Καραγιάννη – Λίνα Παγώνη
Βοηθός σκηνοθέτη: Μυρτώ Αθανασοπούλου
Φωτογραφίες: Χάρης Λυγούρας
ΠΑΙΖΕΙ ο Ιωσήφ Ιωσηφίδης
Έναρξη: Σάββατο 8 Νοέμβρη 2014
Κάθε Σάββατο στις 18:00 και Κυριακή στις 21:00
Τιμές εισιτηρίων: 10 ευρώ (κανονικό) και 8 ευρώ (φοιτητικό, ανέργων και ΑΜΕΑ)
Πολυχώρος Vault: Μελενίκου 26, Βοτανικός, 2130356472, 6945993870
Ομάδα Gaff: 6945247197, 6945958292
https://www.facebook.com/gaff.gafftheatre
Τέσσερα ποιήματα του Γιώργου Κεντρωτή, μεταφρασμένα στα γαλλικά από την Παρασκευή Μόλαρη, εκπαιδευτικό, ερευνήτρια ιστορικό, μεταφράστρια Παρασκευή Μόλαρη
Αποτελεί ιδιαίτερη τιμή για εμένα, ως μεταφράστρια και ως άνθρωπο, το γεγονός ότι ο Καθηγητής μου κος Γιώργος Κεντρωτής, στον οποίο χρωστώ πολλά αφού, εκτός των βιβλίων του, είχα την τύχη να υπάρξω φοιτήτριά του, μου έδωσε την άδεια να δοκιμάσω την μεταφραστική μου αντοχή αποδίδοντας στα γαλλικά τέσσερα ποιήματα του. Με την ελπίδα να μην κατηγορηθώ ότι διαπράττω « ύβριν »,απολογούμαι σήμερα στον γαλλόφωνο αναγνώστη-συνδημιουργό παραδίδοντάς του τον καρπό της προσπάθειάς μου !
Ο Γιώργος Κεντρωτής γεννήθηκε στους Μολάους Λακωνίας. Σπούδασε Νομικά και Πολιτικές Επιστήμες στην Ελλάδα και στη Γερμανία. Είναι Καθηγητής Θεωρίας της Μετάφρασης στο Τμήμα Ξένων Γλωσσών, Μετάφρασης και Διερμηνείας του Ιονίου Πανεπιστημίου.
Αντί άλλης αναφοράς μου στο τεράστιο και σημαντικό έργο του Γιώργου Κεντρωτή, χρησιμοποιώ εδώ τους τίτλους έργων του στη βάση « Βιβλιονέτ ».
| Τίτλοι στη βάση Βιβλιονέτ | |
| (2013) | Ο κόσμος καρναβάλι, Τυπωθήτω |
| (2012) | Ανάποδα ψαλίδια, Δίαυλος |
| (2009) | Παρέλαση, Τυπωθήτω |
| (2008) | Εκατόν δύο ματς, Τυπωθήτω |
| (2007) | Στις κερκίδες του λόγου, Δίαυλος |
| (2006) | Με απ’ όλα μέσα, Τυπωθήτω |
| (2003) | 45 χρόνια βάζω γκολ στους βάζελους, Δίαυλος |
| (2003) | Πόσα χουνέρια και τι πλεκτάνες, Τυπωθήτω |
| (1997) | Το αλφαβητάρι του Ολυμπιακού, Δίαυλος |
| (1996) | Θεωρία και πράξη της μετάφρασης, Δίαυλος |
| Συμμετοχή σε συλλογικά έργα | |
| (2012) | Κουίζ ολυμπιακογνωσίας και θρυλοφροσύνης, Δίαυλος |
| (2012) | Κώστας Βάρναλης: Φως που πάντα καίει, Σύγχρονη Εποχή |
| (2012) | Ποδόσφαιρο και πολιτισμός, Εκδόσεις Γκοβόστη |
| (2011) | Γιάννης Ρίτσος, Σύγχρονη Εποχή |
| (2011) | Όψεις κοινωνικής δυναμικής, Gutenberg – Γιώργος & Κώστας Δαρδανός |
| (2010) | Οπαδική βία και άλλες πτυχές της βίας στον αθλητισμό, Νόβολι |
| (2010) | Σελίδες στην οθόνη ή σε χαρτί, Gutenberg – Γιώργος & Κώστας Δαρδανός |
| (2009) | George Trakl: Από τα τέλη του 19ου στις αρχές του 21ου αιώνα, Ύψιλον |
| (2009) | Εισαγωγή στην ποίηση του Ρίτσου, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης |
| (2006) | Δέκα γραφές για τον Διονύση Σέρρα και την ποίησή του, Ραπόρτο |
| (2006) | Θρησκευόμενοι κόκκινοι επιστήμονες, Ελληνικά Γράμματα |
| (1996) | Η μεταπολεμική πεζογραφία, Σοκόλη |
| Μεταφράσεις | |
| (2015) | Vico, Giambattista, Η νέα επιστημονική γνώση, Gutenberg – Γιώργος & Κώστας Δαρδανός |
| (2014) | Brecht, Bertolt, 1898-1956, Η βαβυλωνιακή σύγχυση των λέξεων, Gutenberg – Γιώργος & Κώστας Δαρδανός |
| (2014) | Παλατινή ανθολογία, Gutenberg – Γιώργος & Κώστας Δαρδανός |
| (2013) | Πλάτων, Κρατύλος, Gutenberg – Γιώργος & Κώστας Δαρδανός [μετάφραση, επιμέλεια] |
| (2011) | Mayakovsky, Vladimir, Τραγωδία, Τυπωθήτω |
| (2011) | Musil, Robert, 1880-1942, Τρεις γυναίκες, Μεταίχμιο |
| (2009) | Κορφιάτης, Χρήστος, Διονυσίου Σολωμού, Τα κερκυραϊκά, Αλκίνοος |
| (2009) | Σολωμός, Διονύσιος, 1798-1857, Διονυσίου Σολωμού, Τα κερκυραϊκά [Διονυσίου Σολωμού: Τα ευρισκόμενα], Αλκίνοος |
| (2008) | Kandinsky, Wassily, 1866-1944, Αναδρομή 1901-1913, Διάττων |
| (2008) | Neruda, Pablo, 1904-1973, Η στείρωση των αστέρων, Τυπωθήτω |
| (2008) | Cicero, Marcus Tullius, 106-43 π.Χ.., Ο τέλειος ρήτορας, Πόλις |
| (2007) | Neruda, Pablo, 1904-1973, Στα χθόνια δώματα, Ύψιλον |
| (2007) | Éluard, Paul, 1895-1952, Των Αλγηδόνων πρωτεύουσα, Ύψιλον |
| (2007) | Mayakovsky, Vladimir, Φυσώντας των σπονδύλων μου το φλάουτο και άλλα 8 ποιήματα, Τυπωθήτω |
| (2005) | Neruda, Pablo, 1904-1973, Είκοσι ερωτικά ποιήματα και ένα τραγούδι χωρίς καμμιάν ελπίδα, Τυπωθήτω |
| (2005) | Brecht, Bertolt, 1898-1956, Σάουνα και συνουσία, Ύψιλον |
| (2004) | Hoffmann, Ernst Theodor Amadeus, 1776-1822, Κρέσπελ και Αντωνία, Μαΐστρος |
| (2004) | Αισχύλος, Προμηθέας Δεσμώτης, Μαΐστρος |
| (2004) | Σολωμός, Διονύσιος, 1798-1857, Ρίμες εξ απροόπτου, Ύψιλον |
| (2004) | Musil, Robert, 1880-1942, Τρεις γυναίκες, Μεταίχμιο |
| (2001) | Πλάτων, Κρατύλος, Πόλις [επιμέλεια, μετάφραση] |
| (2000) | Broch, Hermann, Βιργιλίου θάνατος, Gutenberg – Γιώργος & Κώστας Δαρδανός |
| (1997) | Heaton, John, Ο Βιτγκενστάιν με εικόνες, Δίαυλος |
| (1996) | Pavese, Cesare, 1908-1950, Αγροίκοι, Αλεξάνδρεια |
| (1994) | Musil, Robert, 1880-1942, Κατάλοιπα ζωντανού συγγραφέα, Αλεξάνδρεια |
| (1993) | Pavese, Cesare, 1908-1950, Στην παραλία, Ύψιλον |
| (1988) | Musil, Robert, 1880-1942, Ο κότσυφας, Διάττων |
| (1987) | Hesse, Hermann, 1877-1962, Το τελευταίο καλοκαίρι του Κλίνγκζορ. Παιδική ψυχή. Κλάιν και Βάγκνερ, Νεφέλη |
| (1986) | Musil, Robert, 1880-1942, Δεσμοί, Νεφέλη |
| (1986) | Klee, Paul, 1879-1940, Τα ημερολόγια 1898-1918, Νεφέλη |
| (1986) | Kandinsky, Wassily, 1866-1944, Τέχνη και καλλιτέχνες, Νεφέλη |
| (1985) | Klee, Paul, 1879-1940, Τα ημερολόγια 1898-1918, Νεφέλη |
| (1985) | Musil, Robert, 1880-1942, Τρεις γυναίκες, Νεφέλη |
| Λοιποί τίτλοι | |
| (2008) | Κριμπάς, Παναγιώτης Γ., Φρασεολογισμοί στη ρωσική λογοτεχνική γλώσσα και η απόδοσή τους στη νέα ελληνική, Γρηγόρη [επιμέλεια] |
| (2007) | Καρμπονάρος, Βικέντιος, Ο συνονόματος ,ή, Πέφτοντας στο κάθετο ρήγμα του λόγου, Τυπωθήτω [επιμέλεια] |
| (2006) | Ανθολογία επτανησιακής ποίησης 1950-2006, Περί Τεχνών [ανθολόγηση] |
| (2002) | Γρικώντας την άπλαστη αρμονία των ουρανών, Ύψιλον [επιμέλεια] |
| (1999) | Εγγονόπουλος, Νίκος, 1907-1985, Οι άγγελοι στον παράδεισο μιλούν ελληνικά, Ύψιλον [επιμέλεια] |
« ΣΑΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΣΚΗΝΗ ΣΕ ΣΟΛ ΜΕΙΖΟΝΑ »
Με βέβαιη άνεση μιας pretty woman
μιλώντας άλλαζε το σταυροπόδι
με βλέμματα απειλητικά, σκιώδη
σαν τις κρυφές φωνές του Ρόμπερτ Σούμαν:
φωνάζουν μεν, μα θέλουν να σημάνουν
απλώς πως γίνονται θεραπαινίδες
της βασικής αρμονικής. Κι αν είδες
να μπαίνουν αντιστικτικά, δεν φτάνουν
παρά σε ομόφωνες συμβασιλείες.
Οι λείες γάμπες της: δυό τροχαλίες!
« TELLE COMME SUR UNE SCENE D ’ ENFANTS EN SOL MINEUR »
A l ’ aise rassuré d ’une ‘‘ pretty woman ’’
elle alternait ,tout en parlant, ses jambes croisées
aux regards menaçants,ombragés
telles les voix cachées de Robert Schumann:
criant,mais ne voulant que dire
qu ’ elles deviennent simplement des servantes
de l ’ accord de base.
Même entrant à contrepoint
Elles n’ aboutissent
Qu ’ à des homophonies bien accordées.
Ses jambes lisses : deux poulies !
*****
« ΤΙΠΟΤΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ »
Μιλούσε εμβριθώς στην τηλεόραση
ο κύριος καθηγητής και ανέλυε
τη διεθνή πολιτική κατάσταση
με μαζική (θά έλεγες) και κατ’ επιφοράν
παράθεση ιστορικών παραδειγμάτων
για να τονίσει ιδιαίτερα στο τέλος ότι
οι πόλεμοι των ημερών μας
είναι κατ’ εξοχήν θρησκευτικοί.
Και την ίδια εκείνη ώρα
–τί σύμπτωση παράξενη αλήθεια–
στη Μυτιλήνη ένας παπάς δικός μας
και ένας ιμάμης σύρος στο Χαλέπι
πεθάνανε και οι δυό τους
απ’ τα γέλια.
Τίποτα δεν είναι ο άνθρωπος… τίποτα!
Εκεί που κλαίγαν απ’ τα γέλια της χαράς,
ο αγέλαστος και τους δυο ιερωμένους πήρε Χάρος.
« LA VANITE HUMAINE »
Parlant à la télevision
En penseur approfondi
monsieur le professeur
analysait la situation politique international
utlilisant, massivement, dirait-on,
des exemples historiques
en vue d ’ en aboutir à des conclusions
soulignant que les conflits de nos jours
sonts par excellence religieux.
Au même moment,
-quelle étrange coïncidence-
dans l ’ île de Mytilène, un pope orthodoxe
un imam syrien à Chalepi
éclataient de rire .
Vanité humaine !
A l ’apogée de la joie du rire,
la Mort, sans rire, s ’ est emparée des deux serviteurs de Dieu.
*****
« ΜΝΗΜΗ ΑΛΙΚΗΣ »
Όταν βγάλανε τον επιτάφιο
και το γλυκύτατον έαρ
σα βοριάς ελυσσομάναε
στη νεκρική σου κάσα,
έσκισες τα πορφυρά σεντόνια
που τα ’θρεψαν ιδρώτας και έρωτας,
πήρες στα χέρια σου τα σκοτεινά
την τρομερή την κάμα
και μ’ ένα ουρλιαχτό ανέγνωρο
την έμπηξες στα μάτια σου.
Τυφλή και αιμορροούσα
σε βρήκε η ανάσταση
κουκουλωμένη μ’ ένα σάβανο
κόκκινο κουρέλι.
« ΕN MEMOIRE D ‘ ALICE »
Lors de la procession de l ‘ Epitaphe
le doux printemps
faisant rage comme un fort vent du nord
sur ton cercueil,
tu as dechiré les draps de pourpre
nourris de sueur et d ‘ amour,
tu as saisi dans tes mains obscures
les ciseaux terribles
et par un hurlement inconnu
tu les as enfoncés dans tes yeux.
La resurrection t ‘ a trouvée
aveugle et saignante
couverte d ‘ un linceul
loque rouge.
*****
« ΡΗΤΡΕΣ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΩΣ ΑΠΟΚΛΙΝΟΥΣΕΣ »
Bibelot aboli d’inanité sonore
Stéphane Mallarmé
Στὴν ἔρημο σιωπώντας τραγουδᾶμε:
reliquia reliquiorum καὶ ὅ,τι
μὲ ραγισμένα μπιμπελὸ τὰ σκότη
νὰ διακοσμήσουν εὐκρινῶς ζητᾶμε.
Στὴν κρήνη τὰ ἱερὰ νερὰ ἀφανίζουν
στὸν ὄγκο τῶν παλμῶν καὶ τῶν ἀσμάτων
τὶς πρόσω ὀάσεις τῶν φωτοκυμάτων.
Ἐρέβη ἐμμονικὰ μᾶς συγκλονίζουν
καὶ ὁ κόσμος ἦχος γίνεται ἐπὶ τέλους:
ὡς ἔργο ὁ κόσμος στὴν τροχιὰ ἑνὸς βέλους.
« CLAUSES EN DIVERGENCE EXCLUSIVE »
Bibelot aboli d’inanité sonore
Stéphane Mallarmé
Chant silencieux dans le désert :
reliquia reliquiorum
demandant nettement que les ténèbres
soient decorées de bibelots fêlés.
A la fontaine les eaux sacrées
anéantissent les oasis en avant
des ondes lumineuses
au débit des vibrations et des chants.
Bouleversés par des ténèbres obsédantes
L ’ univers se transforme ,enfin, en son :
En tant qu ’ oeuvre l ’ univers sur la trajectoire d ’ une flèche.
