Αντρέας Πολυκάρπου, ποίηση
Ο Αντρέας Πολυκάρπου γεννήθηκε το 1984 στη Λευκωσία. Τα τελευταία δέκα χρόνια ζει μεταξύ Κύπρου και Ελλάδας. Εξέδωσε τρεις ποιητικές συλλογές : το 2006 «Τα πρωτοβρόχια της ψυχής μου», εκδόσεις Power publishing, το 2010 τη συλλογή «Διάφανες βάρκες», εκδόσεις Εν τύποις και το 2013 τη συλλογή «Απρόσωπα Φαγιούμ», εκδόσεις Άπαρσις. Το 2014 εκδόθηκε από τις εκδόσεις Vakxikon. gr το θεατρικό του έργο «Κατά Ιωάννη αποκαθήλωση». Βραβεύτηκε δύο φορές (2008- 2010) από τη European Commission και τη Media Consulta ως ο καλύτερος, νέος, Κύπριος δημοσιογράφος. Το 2014 πήρε το δεύτερο πανελλήνιο βραβείο σε λογοτεχνικό διαγωνισμό. Από το 2013 είναι υποψήφιος διδάκτορας στο τμήμα Επικοινωνίας Μέσων και Πολιτισμού του Παντείου Πανεπιστημίου. Ποιήματα του έχουν δημοσιευτεί σε έντυπα και ηλεκτρονικά λογοτεχνικά περιοδικά της Ελλάδας.
ΖΩΣΙΜΟΣ Ο ΦΑΛΗΡΕΑΣ
Με αδαμιαία περιβολή, του Ερμή οι ακόλουθοι
περιπλανιούνται με τη βάρκα του χάροντα στους καταρράκτες των ψυχών.
Και πίσω τους σκυφτός και σιωπηλός ακολουθεί ο Ζώσιμος ο Φαληρέας.
Κανένα δεν φέρει νόμισμα κάτω από τη γλώσσα.
Μήτε χρυσάφια έχει στα χέρια, μήτε με μετάξια έχει το σώμα του ντυμένο.
Μόνο στα χέρια του, με τα πετρωμένα και αγκυλωμένα δάχτυλα
σφικτά κρατά τους στίχους του.
Η μόνη του περιουσία που εξαργύρωση στο θάνατο ψάχνει να βρει.
Υπήρξε ποιητής μα λίγοι το γνώριζαν.
Κι όσοι έτυχε τους στίχους του να ακούσουν
έστρεφαν επιδεικτικά την πλάτη τους μη μπορώντας
και μη θέλοντας- ίσως- το νέο να ακούσουν.
Αυτός διέφθειρε έλεγαν τον Πρωτότοκο.
Αδύνατο του ήταν συγχώρεση να βρει
και το όνομα του με υστεροφημία να στολίσει.
Στην ψυχή του βαθιά φώλιαζαν τερατόμορφες όρνιθες
που έψελναν τις νεκρώσιμες ακολουθίες του Άδη.
Τον πλησίασε κάποτε απεσταλμένος από την Ιουδαία.
Ο ίδιος που λιθοβόλησε τον Άγιο Στέφανο
σε ένα του λιμανιού μπουρδέλο την ώρα που αγόραζε το λαθραίο έρωτα
στα ματωμένα σεντόνια της ιερόδουλης παρθένας.
Κι απέξω να περιμένει ένας εξόριστος πρόσφυγας που του έλαχε να αμαρτήσει
μια βραδιά σε ένα του Πατέρα του ξωκλήσι με τη Μαγδαληνή των ονείρων.
Της παρθένας ο γιος με πόρνες πλάγιαζε πριν τον στιγματίσει ο Βαπτιστής.
- Πόσοι αλήθεια άγιοι με πόρνες θέλησαν να πλαγιάσουν;
Σαν οι Ρωμαίοι το σώμα Του θέλησαν σε δυο ξύλα να καρφώσουν
Αυτός μπαρκάρισε με τον πολυμήχανο τις Ιθάκες να βρει
μακριά από τους ευαγγελιστές και όσους άλλους τον ήθελαν ευνούχο.
Στο Φάληρο ο Ιουδαίος γνώρισε το Ζώσιμο.
Ποιητής στην πρώτη νιότη κι Αυτός ήδη για τους πιστούς νεκρός.
Κανένας δεν κατάλαβε ότι στο σταυρό ο έκπτωτος μονάχα ψυχορραγούσε.
Μόνο η παρθένα ήξερε την αλήθεια.
Μα αυτή από χρόνια αγαπούσε σαν δικό της παιδί τον Εωσφόρο.
Ο Ζώσιμος άκουσε για κάποιον Ισκαριώτη και το φρικτό του τέλος
και ήταν πια σίγουρος ότι σε κολυμβήθρες δεν ήθελε να ξεπλύνει
τα μύρα των Ελευσίνιων μυστηρίων.
Σε δώδεκα μόνο πίστευε Θεούς
γιατί λοιπόν τους δώδεκα να ακολουθήσει Αποστόλους;
Τον Ιουδαίο έκρυψε ανάμεσα στα βράχια
μα κάθε βράδυ Αυτός έφευγε με το πλοίο της γραμμής
για τις απέναντι ακτές της Δήλου.
Γυμνός όπως τον γέννησε η παρθένα
άφηνε το σώμα του στον ίσκιο των άστρων
και στα ομόφυλα χάδια των μυστών.
Ανήμπορος, λοιπόν, ο Ζώσιμος την ψυχή του από τον Άδη να σώσει.
Μόνο τα άθλια του γραπτά κουβαλά παρηγοριά στην κόλαση να έχει.
Καταραμένε Ζώσιμε! Την ψυχή μαγάρισες του θεόπεμπτου υιού.
Άθλιε εσύ γραφιά μην ψάξεις την ψυχή σου να σώσεις.
Καμία επιτύμβια στον Κεραμεικό στήλη δεν θα ορθωθεί για σένα.
Καταραμένε Ζώσιμε! Μην ακουμπάς σε μένα τα κρίματα σου.
Αμαρτωλός είμαι πηλός και σκιάζομαι.
Σκιάζομαι Φαληρέα.
Είδα, τον Ιουδαίο Ζώσιμε.
Αυτόν που έστειλες στα σκοτάδια της σάρκας.
Τον είδα Ζώσιμε.
Ζητιανεύει σε ένα του Φαλήρου πολυσύχναστο δρόμο
και πλάι του ο Σατανάς να του σκουπίζει το ιδρωμένο από τις αμαρτίες πρόσωπο.
ΠΡΙΝ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ
Νιώθω και πάλι στους ώμους μου να φυτρώνουν τα μαύρα φτερά.
Τα ίδια αυτά που φορούσε ο θάνατος
όταν με παραμύθια με νανούριζε στο παιδικό μου νεκροκρέβατο.
Νεκροκεφαλές του αρλεκίνου οι κουδουνίστρες
αφυπνίζουν το σκοτεινό μελάνι των φλεβών μου.
Τα φτερά αυτά απλώνονται και γεμίζουν το φως με λέξεις.
Λέξεις από τα μακάβρια αλφαβητάρια των κοιμητηρίων
με τα αποστεωμένα σκέλεθρα στα βάθη των τάφων.
Η άμμος που σκέπαζε το ακίνητο σώμα μου
σκορπίζει στον άνεμο του στροβιλιζόμενου χάους.
Το βαθύ του τάφου μου σκοτεινό μνήμα ευωδιάζει
σπαρμένο με το πράσινο των ματιών σου χρώμα.
Διαρρηγνύω τα σάβανά μου και ψηλαφώ το σάπιο σώμα
με τα εξογκωμένα και άκαμπτα οστά.
Ριζωμένος για καιρό,
θαμμένος στου λόγου τη σιωπή
θέριευα γύρω από τη θηλιά του Σατανά.
Περίμενα τα χέρια σου την άμμο να σκορπίσουν.
Το σώμα μου να αποκαθηλώσουν από το σταυρό του μαρτυρίου της ζωής.
Ανάσταση να νιώσω στο λεκτικό Άδη.
Να χαθώ και πάλι
στου μεταμεσονύχτιου ουρανού το συννεφιασμένο σημαινόμενο.
Την ώρα που αιθεροβατούν οι νυχτερίδες
και οι αυτόχειρες με την απόφαση του επικείμενου θανάτου στα μάτια.
Μακριά να με πάρεις από το φως που εξαφάνιζε τις λέξεις από τα καταραμένα μου γραπτά.
Οι διάφανες, μαύρες μεμβράνες που έχω για φτερά είναι δυνατές.
Τον άνεμο της ανίας αντίπαλο στο διάβα τους έχουν.
Με υπομονή να με αντέξεις.
Στους λαβύρινθους της σιωπής
που εκπέμπει η κυριακάτικη, εκκλησιαστική καμπάνα
είσαι η Αριάδνη που καρτερικά τον Αιγαία να ονοματίζει τη θάλασσα προσμένει.
Με υπομονή να με αντέξεις.
Αποδημητικό θα γίνω αρπακτικό
και μακριά από σένα
θα βρω άλλο κιβούρι, άλλα να προσμένω χέρια.
ΚΡΑΤΑΩ ΤΑ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΑ
Κρατάω μέσα μου τα καλοκαίρια.
Αυτά που πέρασαν και έφυγαν χωρίς να χαράξουν το φως
χωρίς να ανθίσουν το γιασεμί.
Το ξεχασμένο γραμμόφωνο, το γαλάζιο ηλιοβασίλεμα
και τις φωνές των παιδιών με τα ρυτιδιασμένα χέρια.
Τον αέρα με τους κόκκους της αλμύρας και την καυτή άμμο
στοιβαγμένη πάνω από τα ανοιχτά μου μάτια,
φυτεμένα στα πράσινα βράχια.
Κρατάω μέσα μου τα καλοκαίρια.
Τα σκεβρωμένα αρμυρίκια και το λευκό σου χέρι
να ψαχουλεύει τον ήλιο.
ΑΝΤΡΕΑΣ ΠΟΛΥΚΑΡΠΟΥ
Δημήτρης Μενίδης: Ένας αθόρυβος δημιουργός
από την Δρα Αγγελική Κομποχόλη, Φιλόλογο-Κριτικό
Ο Διονύσης Μενίδης (1958-2014) υπήρξε μία σημαντική μορφή των ελληνικών γραμμάτων, ένας σεμνός και αθόρυβος ποιητής, ένας διακριτικός και συνάμα οξυδερκής στοχαστής, τον οποίο οι εκδόσεις «ΑΩ», σε συνεργασία με τον πολιτιστικό χώρο «Polis Art Café», τίμησαν την Πέμπτη 23 Ιουνίου 2016 με ειδική συναυλία, αφιερωμένη στη μνήμη του, στα πλαίσια της παρουσίασης του βιβλίου του Δ. Φύσσα «Εμένα μου λες», ο οποίος και μίλησε για το έργο του Mενίδη στο σύνολό του. Στην ίδια εκδήλωση παρευρέθηκαν και μίλησαν (αλφαβητικά) οι συγγραφείς και δημοσιογράφοι Ηλίας Καφάογλου και Δημήτρης Μανιάτης, η μεταφράστρια νεοελληνίστρια Χριστιάνα Μυγδάλη, η ιστορικός Μαρία Σαμπατακάκη και ο συγγραφέας Χρήστος Χωμενίδης. Στη συναυλία που ακολούθησε συμμετείχαν η θεατρολόγος Δήμητρα Κονδυλάκη (τραγούδι), η δικηγόρος Μαρία Πιτσαρού (τραγούδι), η μουσικός Βάσω Τουμπακάρη (κιθάρα), ο γιατρός Γιάννης Φύσσας (μπουζούκι) και ο ίδιος ο Δημήτριος Φύσσας (τραγούδι). Μία εξαιρετική βραδιά, φόρος αναγνώρισης και σεβασμού, στον (σχετικά) κοντινά χαμένο ποιητή. Έναν από τους καλύτερους της γενιάς του.
Δημιουργός και παρατηρητής ζωής, που δε φυλακίστηκε ποτέ στα μετρημένα όρια του ατομοκεντρικού στοχασμού, ο Διονύσης Μενίδης μας έδωσε μία ποίηση θαρραλέα κι εμψυχωτική, με τη λυρική, κάποτε σπαρακτική, παρότρυνση να περπατήσουμε τον κόσμο διακινδυνεύοντας την συμμετοχή μας σε αυτόν, έκθετοι στη διάβρωση και την ανατροπή του, γενναίοι ωστόσο στη θέαση και τη βίωσή του. Χωρίς ρομαντική εκμετάλλευση του υλικού του, χωρίς συμβολικές κατασκευές, χωρίς διάθεση εξωραϊσμού πρόβαλε και φώτισε αδρά την αδυσώπητη πραγματικότητα στις ανεπανόρθωτες ήττες της, στις ψυχικές καθιζήσεις της, στις συναισθηματικές ματαιώσεις της κρατώντας από την εμπειρία, όχι τον ματωμένο πυρήνα της, αλλά την σοφή επίγνωση. Με πέντε ποιητικές συλλογές που ανέδειξαν μία ρωμαλέα, γυμνή στην παραδοχή και συνάμα εκλεπτυσμένη στην εξωτερίκευσή της γραφή, η οξυδερκής ποιητική φύση του Δ. Μενίδη συνάντησε με αμερόληπτη κρίση την κοινωνική πραγματικότητα και την ξεπέρασε· την αποκωδικοποίησε στις αδιόρατες αποχρώσεις της και μας προσέφερε εξαιρετικά δείγματα λογοτεχνικής ευαισθησίας. H έλλειψη επιτήδευσης, η καθαρότητα της περιγραφής, ο εικονογραφική απόδοση, η βιωματική ορολογία είναι μερικά μόνο από τα πλεονεκτήματα του ποιητικού λόγου του σπουδαίου αυτού δημιουργού, που διατρέχουν το σύνολο της ποιητικής του δημιουργίας, η οποία αριθμεί πέντε αξιόλογα έμμετρα πονήματα: «Ρεμπέτικα», Αντιμεταρρύθμιση και άλλα ποίηματα» (1979), «Αναζήτηση έπους» (1981), «Το φως της νύχτας» (1985), «Το τόξο και η λύρα» (1994) και «Ο νερόμυλος» (1998), ίσως το κορυφαίο έργο του[1]. Και στις πέντε ποιητικές συλλογές ο Μενίδης χρησιμοποιώντας μία σκληρή, ευθύβολη και ταυτόχρονα αισθαντική φραστική δομή, ανέπτυξε μία γραφή-σηματωρό του δυτικού πολιτισμού που κινήθηκε, όπως εύστοχα έχει επισημανθεί, στον ανοιχτό χώρο του κοινωνικού κόσμου, με αποσπάσματα θεωριών, πολιτικά σύμβολα, έννοιες των φυσικών επιστημών και τη φιλοσοφίας, διαφημιστικά στιγμιότυπα, αναφορές στη ροκ του ‘ 60, τη μεσοπολεμική τζαζ και την έντεχνη μουσική, αποτύπωσε με ενάργεια τις μορφές της ζωής στον προσωπικό υπαρξιακό εγκλωβισμό τους και σε μία οξύτατη αίσθηση παραλόγου, υποδεικνύοντας ταυτόχρονα τη δυνατότητα της λύτρωσης, μέσα από εικαστικές οντολογικές κλείδες, από τα καθαρά χρώματα της ημέρας, από το αχνό, σχεδόν αγγελικό, σχεδόν ζοφερό, σκοτάδι και από το υπερβατικό βάθος.
Ο Πάουντ γράφει πως η λογοτεχνία δεν υπάρχει στο κενό, λειτουργεί σε σχέση με την πραγματικότητα κι οι συγγραφείς προωθώντας στα έσχατα όρια τις προθέσεις τους, πρέπει να απογυμνώνουν τον στόχο τους και να τον σημαδεύουν με ευστοχία, μακριά από υπεκφυγές και ακροβασίες. Μια τέτοια ποίηση, σαφής στις προσδοκίες της και ειλικρινής στην ευαίσθητη αγωνιστικότητά της, είναι η ποίηση του Δ. Μενίδη και αυτήν την ποίηση βρίσκουμε συγκεντρωμένη στo έργο του, με μία προσεκτική, από τον ίδιο τον ποιητή, σταχυολόγηση σκέψεων και ποιημάτων, δημοσιευμένων και μη, που οδηγούν σε επαναπροσδιορισμό και νέα εξακρίβωση της ποιητικής του θέσης έναντι του κοινού του. H ίδια πάντα ποιητική πρόθεση, καθαρή και αυθεντική, γίνεται τώρα πιο αιχμηρή, για να στηλιτεύσει τις αδικίες και τα παθολογικά σημεία της κοινωνικής πραγματικότητας. Παραμένει όμως αμετάβλητη η οραματική θέαση του κόσμου, λυρικά θεμελιωμένη σε ένα ποιητικό σκηνικό λιτό και ταυτόχρονα μεγαλόπνοο, με έξοχα ανοίγματα στιχουργικής ευφράδειας και σεμνής λογοτεχνικής στάσης. Της ίδιας ακριβώς στάσης με την οποία ο ωραίος αυτός δημιουργός αντίκρισε τη ζωή του και πορεύτηκε:
Ποιος είδε ψάρι στο βουνό και θάλασσα σπαρμένη; Ένα κουπί ποιος φύτεψε σε θερισμένο κάμπο; Πουλιά το βλέπουν στεριανά και το περνούν για σκιάχτρο. Πάνε δειλά από πιο κοντά, το λένε λιχνιστήρι. Κι ένας αετός που πέρναγε τον πιάσανε τα γέλια. Καλά το είπατε πουλιά πως είναι λιχνιστήρι Λιχνίζει κύματα αλμυρά στα αλώνια του πελάγου Πίσω να πάει το άχερο μπροστά ο καρπός να πέσει. Πίσω να παν μέρες πικρές, μπροστά να δεις πατρίδα. Το ονοματίζουνε κι αλλιώς: του καραβιού φτερούγα. Κι όσοι θαλασσοδέρνονται το λεν δεξί τους χέρι. Κι αυτός που το φερε ως εδώ στον ώμο κουβαλώντας Όσο μπορούσε πιο μακριά ‘π’ τη θάλασσα τη χέρσα, Και το μπηξε βαθιά σε γης που αδιάκοπα γεννάει Το λέει σταυρό στη μνήμα του: εκεί να τονε θάψουν” (Διονύσης Μενίδης, Ο νερόμυλος,1988)
ΥΓ.: Αντίο Διονύση, αντίο ωραίε μου φίλε..Έφυγες στην πιο μεγάλη νύκτα, λίγο πριν το πρώτο φως…Αποχαιρέτησες τη ζωή σου με τον ίδιο τρόπο που την κοίταξες…Ποιητικά….
Αγγελική Κομποχόλη
Φιλόλογος-Δρ. Πανεπιστημίου Αθηνών
[1] Mετά τον θάνατό του η αγαπημένη σύζυγός του Σίσσυ Μπελσή-Μενίδη επιμελήθηκε, με πολλή φροντίδα, την έκδοση ποιημάτων του από το σύνολο του ποιητικού του έργου, που ο ίδιος ο ποιητής είχε επιλέξει και επεξεργαστεί εκ νέου, λίγους μήνες πριν τον θάνατό του. Τα ποιήματα αυτά συμπεριλήφθησαν στην ποιητική συλλογή «Ο Αχιλλέας και ο Αίαντας παίζουν πεσσούς», η οποία εκδόθηκε στην Αθήνα τον Ιανουάριο του 2015, με αυτοέκδοση από την χήρα του εκλειπόντος ποιητή. Δέκα μήνες αργότερα με τον ίδιο τρόπο η κα Μπελσή επιμελήθηκε νέα έκδοση, με τον τίτλο «Διαδρομές», αυτή την φορά δημοσιεύσεων και άρθρων του ποιητή στο περιοδικό «Δέντρο», καθώς ο Δ. Μενίδης είχε μόνιμη συνεργασία με το συγκεκριμένο περιοδικό με τη στήλη που διατηρούσε κι η οποία είχε την ονομασία «Διαδρομές».
«H τέχνη αφετηρία και θεματοφύλακας πολιτισμού».
από την Αγγελική Κομποχόλη,
Φιλόλογος-Κριτικός
Όταν η δυσκολία σκιάζει τη ζωή και η πραγματικότητα τη βαραίνει, έρχεται η τέχνη, δημιουργική διαφυγή και ανακούφιση ψυχής, και αναπροσαρμόζει τούτη την πραγματικότητα «ζωγραφίζοντας» την με νέα χρώματα, βοηθώντας στην ανακάλυψη εκείνης της αλήθειας, της αλήθειας μέσα από τις αντιξοότητες, που οδηγεί τον άνθρωπο στην ανεύρεση του ουσιαστικού νοήματος της ζωής. Αυτός είναι ο εποικοδομητικός ρόλος της τέχνης, ως πηγής εμπειρίας, που προηγείται της φιλοσοφικής και επιστημονικής γνώσης και αναφύεται αρχέγονα στον άνθρωπο, και αυτόν τον ρόλο τιμά, στις πολιτιστικές γιορτές της, η Τεχνόσφαιρα, η σημαντική αυτή πολιτιστική, μη κυβερνητική ομάδα, που χάρη στον αγόγγυστο μόχθο και το ευφάνταστο δημιουργικό πνεύμα των μελών της, μας εντυπωσιάζει με τα εικαστικά, και συνακόλουθα πολιτιστικά της δρώμενα. Έτσι στο πολιτιστικό κέντρο «Φλοίσβος» του Π. Φαλήρου, τα δύο Σαββατοκύριακα 11-12 Ιουνίου και 18-19 Ιουνίου, έλαβε χώρα ένα «φεστιβάλ τέχνης», όπως πολύ εύστοχα το όρισαν οι διοργανωτές της Τεχνόσφαιρας, με χειροτεχνήματα, Bazaar, σεμινάρια τέχνης και πολιτιστικά δρώμενα, μια γιορτή στην κυριολεξία της τέχνης, από αυτές που αναδεικνύουν το πνεύμα στην υλική του έκφραση και πρέπει να αφομοιώνονται και να γίνονται κομμάτι της καθημερινότητάς μας. Γιατί καμιά άλλη από τις τέχνες που κοσμούν τον βίο του ανθρώπου δεν έχει το πραγματικό αυτό προνόμιο να ενώνει τόσο ευφάνταστα την ύλη με το πνεύμα, το απτό με το ιδεατό όσο η εικαστική τέχνη, στις ποικίλες εκφάνσεις της. Η εικαστική τέχνη που ξεκινά από το απτό και ορατό, για να το μετατρέψει σε υψηλό και ιδεατό. Μιλούμε δηλαδή για μία τέχνη που αναδομεί άμεσα, αυθόρμητα και ασυνείδητα την ανθρώπινη σκέψη, θρέφοντάς την γόνιμα. Αυτήν την σπουδαιότητα της εικαστικής τέχνης είχαν αναγνωρίσει οι σοφοί πρόγονοί μας ήδη από τους αρχαίους χρόνους και οι κοινωνίες που έφτιαξαν την πρόσφεραν απλόχερα και δωρεάν στους πολίτες τους. Αυτήν την σπουδαιότητα αναγνωρίζουμε και σήμερα , σε κοινωνίες ωστόσο που αν και προχωρημένες, συχνά και παράδοξα περιθωριοποιούν στο αξιακό τους σύστημα τη σημασία της τέχνης ως προς τον πραγματικό της σκοπό, που είναι ο μορφωτικός, ο πνευματικά διαπλαστικός, δίνοντας έμφαση περισσότερο στο κοινωνικό από πλευράς γοήτρου ρόλο(με τον ακριβό πίνακα ανεβαίνω τάξη) ή τον καθαρά εμπορικό (ένα δεύτερο ακριβό χρηματιστήριο στις ημέρες μας είναι αυτό της εμπορίας έργων τέχνης). Και είναι σε αυτήν την περίσταση η σωτήρια ιδιωτική παρέμβαση (κυρίως από ανθρώπους που ζουν μέσα στην τέχνη κοπιάζοντας για αυτήν), είναι αυτή η σωτήρια ιδιωτική παρέμβαση που έρχεται να αποκαταστήσει τα πράγματα και να τα βάλει στο σωστό τους μέτρο προσφέροντας την τέχνη, με ποιότητα, εκεί που πραγματικά ανήκει, δηλαδή στο ευρύ κοινό της. Μία τέτοια πρωτοβουλία χειροκροτήσαμε τα δύο σαββατοκύριακα του Ιουνίου από την Τεχνόσφαιρα, αυτόν τον σημαντικό καλλιτεχνικό και πολιτιστικό φορέα, που δημιουργήθηκε το 2010 με την ιδρυτική πρωτοβουλία της κας Ταμπούρη, και αθόρυβα μα αποτελεσματικά εργάζεται και συνεισφέρει στην πνευματική πορεία του τόπου μας, με τη δημιουργία τέτοιου υψηλού επιπέδου εκδηλώσεων. Μια εκδήλωση που καλωσόρισε με αγάπη όλους τους εικαστικούς δημιουργούς που συμμετείχαν σε αυτή την τόσο όμορφη έκθεση, μία έκθεση που τιμά τον χρόνο στις εποχές του, και τώρα ειδικά στην περίοδο τη γλυκιάς καλοκαιρία του θέρους. Ένας ξεχωριστός έπαινος αξίζει επίσης στο δήμο του Παλαιού Φαλήρου και στον δήμαρχο, για τη θερμή υποδοχή που επιφύλαξε σε αυτήν την ωραία εκδήλωση σε έναν υπέροχο χώρο δίπλα στη φαληρική θάλασσα, στη θάλασσα που πάντα ενέπνεε γόνιμα την τέχνη, πόσο μάλλον την φαληρική που συνάρπαζε από την αρχαιότητα με την ομορφιά και τη λάμψη των λευκών κυμάτων της.
Εξι ανέκδοτα ποιήματα του Γιώργου Πήττα μεταφρασμένα στα γαλλικά
από την Παρασκευή Μόλαρη, εκπαιδευτικό, μεταφράστρια, ερευνήτρια ιστορικό.
Ο Γιώργος Πήττας γεννήθηκε στη Λευκωσία το 1956. Οι γονείς του, Μικές και Αλίκη, Έλληνες της Αλεξάνδρειας βρέθηκαν στην Κύπρο μετά την άνοδο του Αιγυπτιακού εθνικισμού και την καταστροφή της παροικίας. Πολύ λίγα χρόνια μετά, η οικογένεια έφυγε για τη Μεγάλη Βρετανία και στα μέσα της δεκαετίας του 60 καταστάλαξε στην Ελλάδα. Σπούδασε κινηματογράφο και επικοινωνία και εργάζεται στο Πανεπιστήμιο Frederick. Από το 2002 κατοικεί στη γενέτειρά του. Σήμερα, προσφέρουμε στο ελληνικό και γαλλόφωνο κοινό, έξι ανέκδοτα ποιήματά του σε απόδοσή στα γαλλικά.
Georges Pittas est né à Nicosie ( Chypre ) en 1956. Ses parents, Mikes et Alice, grecs résidant à Alexandrie d ’Egypte ,se sont trouvés à Chypre après l ’ ascension du mouvement nationaliste d ’Egypte et la destruction de la communauté locale hellénique. Quelques années plus tard, la famille est partie pour le Royaume Uni et, au milieu des années ’60 , s ’ est installée en Grèce. Pittas a fait des études de cinèma et de communication et travaille à l ’ Université Frederick. Depuis 2002, il habite dans son pays natal. Aujourd ’ hui, nous présentons au public grec et francophone, six poèmes inédits de lui, traduits en français.
Αρμονική
Ο κάθε ένας, κουβαλάει το βάρος του ποιητή.
Όλοι , χωρίς εξαίρεση καμιά, γεννιόνται με όλων τη μνήμη με όλων των πραγμάτων τη θύμηση , την προφητεία , τη θλίψη μα και την ευφροσύνη.
Ο κάθε ένας , αλήθεια σας λέγω , το έχω δει , το έχω ζήσει μ’ απίθανους και διαφορετικούς ανθρώπους , ο κάθε ένας έχει μια στιγμή που σαν χορδή από μια άλλη χορδή ταλαντώνεται και τότε αντηχεί αίφνης για λίγο ο λόγος του, πότε παλιός και γέρων , πότε φρέσκος και δροσερός σαν την αύρα που σηκώνει το φλοίσβο τρυφερά.
Ο κάθε ένας.
Και τι είναι πια αυτός ο κάθε ένας , εσύ και εγώ σπασμένες στάμνες , συγκολλημένα αγγεία , με τόσους επιδρομείς να έχουν πατήσει ξανά και ξανά στα κομμάτια , στα θραύσματα , κι αυτά , τόσο παράξενο και θαυμαστό , παρότι σκόνη πια, φέρνουν με μιας στο νου την παλιά τους μορφή , το αρχαίο τους κόκκινο, τη καμπύλη που έσπασε και κόβει το χάδι σε πληγή.
Του κάθε ενός την πληγή.
Harmonique
Chacun porte en lui le poids du poète.
Tous, sans exception aucune, naissent pourtant en eux la mémoire de tous, le souvenir de toute chose, la prophétie, le chagrin et la jubiliation.
Ayant vécu auprs d ’hommes extraordinaires et différents, c ’est en verité que je vous dis que chacun de nous a un moment où, tel une corde issue d ’ une autre, oscille faisant soudain retentir sa parole, tantôt vieille et usée, tantôt fraîche et douce, comme la brise créant un tendre bruissement de l ’eau.
Chacun.
C ’est finallement quoi ce chacun, toi et moi, des cruches cassés, des vases soudées, après tant d’envahisseurs ayant marché à plusieurs reprises sur les pièces, les débris ,lesquels, quoique rien que de boue, nous font rappeler d ’un coup ,de manière étrange et merveilleuse, leur vieille forme, leur ancienne couleur rouge, la courbe brisée coupant la caresse en plaie.
La plaie de chacun.
******
Κέραμοι και πλίνθοι ατάκτως
Να που οι πέτρες μιλούν για λογαριασμό των ανθρώπων.
Να που τα σύννεφα περιθάλπουν τα όνειρά μας.
Είναι τα κυπαρίσσια που ταξιδεύουν σε τούτον τον τόπο ή τα νέφη που κομίζουν τα κοιμισμένα όνειρα;
Δεν μπορώ άλλο να καταπιώ τα λόγια που ήθελα να πω, όμως, να που είναι
στεγνά είναι ξερά και σπάνε στα χείλη μου.
γεμίζει συλλαβές το σάλιο μου και πυλό γεμίζει, μα στάμνα με νερό δεν βλέπω πουθενά.
Πέτρες και λέξεις που γίνανε κεραμίδι.
Και οι βουκαμβίλιες του κήπου μοιάζουν πρόωρη μνήμη.
Λογάριασε πως αναίμακτα έφτασε ως εδώ, αλήθεια πως αγνοεί κανείς το πένθος;
Και τι είναι το πένθος αφού δεν είναι του θανάτου τι ο θάνατος είναι οριστικός;
Είναι το πένθος το κρέμασμα της ιστορίας, είναι το πένθος τα πεταμένα ρούχα στο πάτωμα, είναι το πένθος η αδυναμία μας να υπάρξουμε καλύτεροι ενώ γνωρίζουμε τον τρόπο μα προτιμούμε το θάλπος των σφαλμάτων, είναι το πένθος του ανάμεσα που μας καθιστά αόρατους σε μιαν αναμονή μέχρι να ρθεί ο θάνατος να καταλήξει τα ερωτηματικά, τι ευτυχία!
Πέτρες και λέξεις που γίνανε κεραμίδι
Να μας αγγίζει ο Θεός και συ κοιμάσαι ή σιωπάς το ίδιο είναι.
Τα θαύματα, δεν περιμένουν.
Tuiles et briques eparpillés
En voici les pierres parlant pour les hommes.
En voici les nuages prenant soin de nos rêves.
Seraient-ils les cyprés qui voyagent en ces lieux ou les nuages qui transportent nos rêves endormis ?
Je ne peux plus cacher les paroles que je voulais prononcer, sèches et arides, pourtant, au point de faire craquer mes lèvres.
Ma salive pleine de syllables et de boue, aucun signe de cruche en eau.
Pierres et paroles devenues tuile.
Et les bougainvilliers du jardin ressemblant à une mémoire prématurée.
Prenant en considération d ’y être arrivé sans effusion de sang, comment pourrait-on ,en effet, ignorer le deuil ?
C ’est quoi le deuil puisqu’il ne s ’ agit pas de deuil de mort celle-ci étant definitive ?
Le deuil c ’est la pandaison de l ’histoire, le deuil c ’est les vêtements jetés par terre, le deuil c ’ est notre faiblesse d ’ être meilleurs tandis que nous connaissons le moyen mais y préférons la splendeur des erreurs ; c ’ est l ’entre-deuil qui nous rend invisibles dans l ’ attente de la mort qui marquera – quel bonheur !-la fin des questions !
Pierres et paroles devenues tuile.
Au moment où Dieu nous touche, toi tu dors, c ’est pareil.
Les nuages ne peuvent pas attendre.
******
Επτά μικρά
I. (αφιερωμένο στον Βαρόνο της Ποίησης και τα βαποράκια του)
Πως μπορείς το Φως να εξωθείς τόσο αργά, τόσο επίμονα Να εξωθείς λοιπόν το Φως, στην Αγορά του Σκότους, στη νύχτα εμετικών συναλλαγών. Να καθιστάς αφιέρωμα -τάμα σχεδόν- την Προφητεία, στην εκκλησία των Φθηνών, των Λίγων, των Ανεπαρκών. Το ξέρω. Η αναπηρία σου να λειτουργείς, μετέθεσε τα πάθη σου αλλού κι αντί να Υπηρετείς το Λόγο, τάχθηκες άβουλα με τη Ντροπή. Ο Κόσμος; Δε γνωρίζει. Μα ένας Θεός, ένας κάποιος Θεός, θυμώνει όταν φιμώνουν Ποιητές.
II. Πως μπορεί ο Ποιητής να ζήσει ανάμεσα σε στίχους που λησμόνησαν τον Ποιητή τους;
III. Ελάφρυνε η Ποίηση, απέβαλλε ως περιττό το «Π» της. Έμεινε λοιπόν η Οίηση να γιορτάζει μέρες παγκόσμιες, τιμές να δέχεται και χειροκροτήματα από τους λοβοτομητές. Ουαί τοις ηττημμένοις.
IV. Σαν καταδυθώ Στο βυθό της έσχατης πέτρας Θα ξεδιψάσω Θα ρουφήξω την τελευταία υγρασία Που έχει απομείνει Μυστική, κρυφή, σχεδόν παράνομη Μετά από την αιώνων διαχείριση του κόσμου μου Από τους άθλιους εμπόρους.
V. Αύτανδρος καταβυθίσθηκε Στο πέλαγος των ονείρων του.
VI. Φέρων Χριστός, Άνω τελεία ο Θάνατος. Έλα κάτω Μήπως και ξημερώσει. VII. Έρπει ο Θάνατος Αιφνίδιος της νιότης μου Ζωστήρ.
Brefs au nombre de sept
(dedicassé au Baron de la Poésie et à ses complices )
Comment peut-on expulser la Lumière si lentement, si opiniâtrement
Expulser la Lumière dans le Marché des Ténèbres, dans la nuit des échanges émétiques .
Rendre hommage à la Prophétie – presque un ex-voto – dans l ’ église des Vulgaires, des Peu nombreux, des Insuffisants.
Je le sais.
Ton infirmité de fonctionner ,a fait déplacer tes passions ailleurs et au lieu de Servir à la Parole ,tu t ’es rangé du côté de la Honte.
L ’ univers ?
Ignorant.
Pourtant, quelque Dieu, un certain Dieu, se met en colère lorsque les poètes sont baillonnés.
II.
Comment le Poète peut-il vivre parmi des vers qui ont oublié leur poète ?
III.
La Poésie s ’ est allégée, elle a renvoyé son ‘ P ’ superflu.
Resta donc la ‘Oésie ’ à fêter les journées mondiales, recevant les honneurs et les applaudissemnets des chargés de la lobotomie.
Hélas pour les battus .
IV.
Plongé
Dans le fond de l ’ ultime pierre
Je me désaltérerai
J ’aspirerai la dernière humidité
Qui reste
Secrète, clandestine, presque illégale
Après des siècles de gestion de l ’ univers
Par des commerçants mesquins.
V.
Il s ’est coulé corps et biens
Dans le large de ses rêves.
VI .
Christ portant
La Mort point virgule.
Descends
Espérant qu ’il commence à poindre
VI.
La Mort rampe
Herpès subit de ma jeunesse.
******
- Ένας
Τι μόνος που είναι αυτός βλέπει το Θάνατο να θριαμβεύει. Ξέρει πως μοιάζουν χαμένα όλα και μελετά στα μάτια των ηττημένων
τους ίσκιους της αγοραίας άγνοιας. Σκύβει Χωρίς να γνωρίζει αν θα ξανασηκωθεί, σκύβει να μαζέψει ένα φθινοπωρινό φύλλο, που μυρωδάτα σαπίζει στη μνήμη μιας βροχής πού κάποτε ξέπλενε τα χώματα, μα τώρα, ανίκανη κι αυτή να υπάρξει ως πρέπει, αδιάφορη κυλά, κυλά στους υπονόμους. Σκύβει. Και μ’ ένα παραπάτημα, βρίσκεται κάτω από τα σκουπίδια που μάζεψε ο χείμαρρος, σε μια γωνιά, αυτή του σπιτιού του κάπου στον κόσμο, μπορεί και σ’ αυτή που βρίσκεται αιώνες τώρα λαξευμένη από βροχές στα πόδια του πιο ψηλού βουνού. Καθώς γλιστρά. Καθώς βουτά. Καθώς χάνεται ίσως, ίσως και να προλαβαίνει να αρπάξει στο δάκρυ του, το πρώτο άστρο τ ουρανού, που μόλις τώρα άρχισε να προβάλλει πίσω από τα σύννεφα, τα σύννεφα που τρέχουν παρασυρμένα από έναν άνεμο που δεν ηχεί που δεν θροΐζει, από έναν άνεμο που δεν βογκά. Τι μόνος που είναι αυτός ο κάθε, που είναι Ένας , μέσα στον κόσμο των μαζί, μέσα στους κόκκους της ερήμου, που μια βροχή -αρκεί- για να τους κάμει λάσπη έτοιμη για να πλασθεί στο όπως είναι αρεστές στους άλλους οι μορφές -πάντα σ αυτούς τους άλλους…
Un seul
Qu ’est-ce qu ’il est seul
A voir la Mort triompher.
Il sait que tout semble perdu et lit dans les yeux des battus les ombres de l ’ ignorance triviale.
Il se penche
Sans savoir s ’il se redressera, il se penche pour cueillir la feuille automnale qui pourrit, odorante, dans la mémoire d ’ une pluie qui lavait jadis les couleurs mais actuellement incapable d’exister, comme elle le doit, coulant indiffèrente dans les égouts.
Il se penche.
Et d ’un faux pas, il se trouve sous les ordures ramassées par le torrent, dans un coin de son foyer quelque part dans l ’univers ; peut-être au coin qui se trouve, depuis des siècles, taillé par les pluies au pied de la plus haute montagne.
Glissant
Plongeant
Se perdant
Il parvient peut-être à s ’ emparer de son larme, de sa première étoile du ciel qui vient de faire son apparition derrière les nuages qui courent emportés par un vent qui ne retentit pas, qui ne froufroute pas, un vent qui ne gémit pas.
Qu ’est-ce qu ’il est seul
Chacun qui est un seul dans le monde en commun ,dans les grains du désert où une pluie suffit pour les rendre boue prète à se modèler selon les goûts des figures qui plaisent aux autres, toujours à ces autres…
******
- Αξιοθέα
Κύλαγε η άμμος, κύλαγε και το ποτάμι έκλεινε, έγερνε θα έλεγε κανείς,
μέσα στην έρημο. Όταν η τελευταία λαμπερή σταγόνα στέγνωσε , σα δάκρυ που σκούπισε η γη από τον οφθαλμό της, ξεπέζεψαν από τ’ άλογα και τις καμήλες, έστησαν αντίσκηνα άναψαν φωτιές και έφτιαξαν τσάι να ξεδιψάσουν. Μαύρη ήταν η νύχτα κι έπρεπε να ξεκουραστούν. Αύριο , είχαν να φέρουν άστρα και Φεγγάρι.
Vue meritée
Le sable coulait de même que la rivière
Se penchant, se courbant, dirait-on ,
Dans le désert.
Lorsque la dernière goutte brillante a sèché
telle une larme qui a balayé la terre
de son oeil
ils ont mis pied à terre
descendant des chevaux et des chameaux,
ils ont dressé leur tentes, allumé des feux
et préparé du thé pour se désaltèrer.
La nuit toute noire tombée
Ils devaient se reposer.
Le lendemain,
Ils etaient chargés
De transporter étoile et Lune.
******
- Η θάλασσα που θάρθει έρχεται.
Να είναι η βοή της λεωφόρου που με ταράζει; Να είναι πως ξέρω καλά , κατά που βρίσκεται η θάλασσα; Τα κύματα μια μέρα, θ ανέβουν, θα πνίξουν μια μέρα τους δρόμους Κι όλα τ ανώφελα ή θα χαθούν ή θα επιπλεύσουν Ανόητα καθώς είναι, χωρίς βάρος. Θα επιπλεύσουν όμοια φελλοί. Όμοια βαλίτσες γεμάτες σκέψεις ανθρώπων μικρών, δίχως το έρμα των ονείρων, δίχως οδύνη. Κι όμως, πάλι το σκέπτομαι… Μην άθελα μου περιφρονώ πράγματα που έχουν κάποια αξία για τη ζωή; Μα πάλι ρωτώ, γιατί θα πρέπει να υποταχτώ; Γιατί θα πρέπει να εννοώ ως ”έτσι είναι” το πως η τύχη μας ορίζεται από τους πάσης φύσεως χλιαρούς κι ανύποπτους; Απ όλους αυτούς. Στελέχη ατσαλάκωτα μιας μηχανής ανάλγητης και καλογυαλισμένης που άλλο δεν κάνει από το να ασελγεί Στη Μνήμη του Χρόνου μας. Μα και στην Προφητεία του ταξιδιού μας Να είναι ναι λοιπόν η βοή της λεωφόρου; Ή μήπως ακούω αυτή τη θάλασσα; Αυτή! Τη θάλασσα που έρχεται…
La mer à venir approche
La mer à venir approche
Est-ce le brouhaha de l ’avenue qui me bouleverse ?
Est-ce car je connais bien où se trouve la mer ?
Un jour, les vagues monteront
feront noyer les rues
Toute chose inutile périra ou flottera
Dans sa sottise, sans poids.
Des lièges flotteront aussi .
De même ,des valises pleines de pensées de petits hommes
Sans le lest des rêves, sans affliction.
Et pourtant, j ’y pense à nouveau…
Est-ce sans le vouloir que je méprise ce qui vaut dans la vie ?
Et je pose à nouveau la question pourquoi dois-je m ’ y soumettre ?
Pourquoi dois-je entendre que ‘ c ’est comme ca ’ le fait que notre sort dépend de toute sorte de gens tièdes et ignorants ?
Dépendre d ’ eux.
Cadres non froissés d ’une machine
Impasssible et bien conservée
qui ne fait qu ’ abuser
De la Mémoire de notre Temps
De même que de la Prophétie de notre voyage
Serait-il donc le brouhaha de l ’avenue ?
Ou entendrais-je cette mer ?
Celle-ci !
La mer qui approche…
******
Oι περιπέτειες μιας Πριγκίπισσας….
Tης Παρασκευής Βασιλ. Μόλαρη Εκπαιδευτικού Ιστορικού Μεταφράστριας ΜΑ
Mια ακόμα δύσκολη θεατρική σεζόν ολοκληρώνει τον κύκλο της φέροντας τα τραύματα της οικονομικής ( και όχι μόνο …) κρίσης που μαστίζει τη χώρα μας επηρεάζοντας και την καλλιτεχνική της ζωή. Το πολυπαθές Φεστιβάλ Αθηνών έζησε και ζει και αυτό μια μεταβατική περίοδο που σημαδεύεται με έντονες πολιτικές παρεμβάσεις. Η καλλιτεχνική ζωή του τόπου στο ικρίωμα και αναζητούνται χειροκροτητές του φτηνού ρωμαϊκού θεάματος ! Ώρα απολογισμού, οργάνωσης θερινών περιοδειών ( όχι πάντα με τα αξιολογότερα θεατρικά έργα της χειμερινής σεζόν…) αλλά και ζυμώσεων και διερευνήσεων νέων θεατρικών παραγωγών για την επόμενη περίοδο. Πληροφορούμαι, με λύπη, ότι ούτε το καλοκαίρι αυτό θα έχουμε τελικά τη χαρά να απολαύσουμε την ελληνική πρεμιέρα της άγνωστης στην Ελλάδα ( αν και με ελληνικό θέμα) μολιερικής κωμωδίας “Η Πριγκίπισσα της Ήλιδας” παρά τις άοκνες προσπάθειες του καλού και έμπειρου σκηνοθέτη και καταξιωμένου δασκάλου της θεατρικής τέχνης και αγωγής Αντώνη Ανδριόπουλου και του άξιου μεταφραστή του έργου στα ελληνικά Δημήτρη Φίλια, Καθηγητή Λογοτεχνικής Μετάφρασης του Ιονίου Πανεπιστημίου. Ας θυμίσουμε ότι ο Αντώνης Ανδριόπουλος είναι η ψυχή της μη κερδοσκοπικής Εταιρείας “ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΤΕΧΝΗ” η οποία δραστηριοποιείται στην καλλιτεχνική εκπαίδευση και στο ανέβασμα θεατρικών παραστάσεων με ιδιαίτερη καλλιτεχνική αξία. Υπηρετεί, εδώ και χρόνια ,με ζήλο τον πολιτισμό μας, πιστεύοντας πως το ουσιαστικό πρόσωπο ενός έθνους, ενός λαού, είναι η πολιτιστική του ταυτότητα, που είναι άλλωστε και η μόνη απόδειξη ότι υπάρχει .
****
“Η πριγκίπισσα της Ήλιδας” παραστάθηκε στις Βερσαλλίες την 8η Μαϊου 1664 στο πλαίσιο οκταήμερου εορταστικού προγράμματος προς τιμήν του “Βασιλιά ήλιου” ο οποίος υπήρξε προστάτης των Τεχνών και των Γραμμάτων. Στην πραγματικότητα βέβαια, επρόκειτο για προσφορά προς την Δίδα ντε Βαλιέρ, που απολάμβανε τότε τη απόλυτη εύνοια του βασιλιά και η οποία, πριν πέντε μήνες, είχε γεννήσει τον πρωτότοκο, καρπό της ερωτικής σχέση τους. Ωστόσο, επισήμως, η εορτή γινόταν προς τιμή δύο βασιλισσών, της Άννας της Αυστρίας και της Μαρίας – Θηρεσίας , που ήταν και οι δύο Ισπανίδες. Οι τρεις πρώτες ημέρες του προγράμματος αφιερώθηκαν στις “Απολαύσεις του μαγεμένου νησιού”. Από αυτές, τη δεύτερη, παίχτηκε “Η Πριγκίπισσα της Ήλιδας”. Ο Μολιέρος ξεκίνησε να γράφει ένα έμμετρο έργο, αλλά η πίεση του χρόνου δεν τον άφησε να ολοκληρώσει την ποιητική του προσπάθεια. Έτσι, μεγάλο μέρος του έργου γράφτηκε, τελικά, σε πρόζα. Σε συνεργασία με τον Lilly, παρουσίασε μια κωμωδία – μπαλέτο με ανάμικτα στοιχεία χορού και μουσικής, η οποία σημείωσε επιτυχία και επαναλήφθηκε στο Παρίσι αρκετές φορές.
Το θέμα είναι αντλημένο από τον περίφημη κωμωδία του Ισπανού Augustin Moreto “El Desden con el Desden” ( = Η περιφρόνηση για την περιφρόνηση) που εκδόθηκε το 1645. Πρόκειται για μια απολαυστική μουσικοχορευτική ερωτική κωμωδία της οποίας η υπόθεση εκτυλίσσεται στην Αρχαία Ήλιδα, τη διοργανώτρια πόλη των Ολυμπιακών Αγώνων, και έχει κεντρικούς ήρωες την πριγκίπισσα που περιφρονεί τον έρωτα καθώς και τους πρίγκιπες της Ιθάκης Ευρύαλο, της Μεσσήνης Αριστομένη και της Πύλου Θεοκλή που είναι ερωτευμένοι μαζί της και τους οποίους ο βασιλιάς πατέρας της έχει καλέσει σε γιορτή κυνηγιού με σκοπό να διαλέξει η κόρη του έναν από τους τρεις πιο ονομαστούς άνδρες της Ελλάδας. Την καρδιά της πριγκίπισσας θα κερδίσει τελικά ο πρίγκιπας της Ιθάκης Ευρύαλος με τη βοήθεια του γελωτοποιού Μόρωνα. Στο έργο, με τις εξαιρετικές βουκολικές σκηνές, τα τραγούδια και τα κωμικά στοιχεία, κυριαρχούν τα εγκώμια για τον έρωτα που αποτελεί τη μόνη “φιλοσοφία” των αισθηματικών έργων.
****
O μεταφραστής Δημήτρης Φίλιας κατέχει πολύ καλά την τεχνική σχετικά με τη μεταφορά του ξένου κειμένου στην ελληνική γλώσσα .Βαθύς γνώστης της γαλλικής γλώσσας και κουλτούρας ,απόλυτα εξοικειωμένος με το έργο του Μολιέρου, επιδεικνύει ανεπτυγμένη διαισθητική κατανόηση της γλώσσας επιλύοντας με ιδανικό τρόπο τα προβλήματα που αναφύονται κατά τη διαδικασία του περάσματος από τη γλώσσα εκκίνησης στη γλώσσα άφιξης με σεβασμό στις γλωσσικές προσδοκίες των αποδεκτών. Τούτο το πετυχαίνει χάρη κυρίως σε ένα ιδανικό πάντρεμα δύο τάσεων, της “πιστής ιδεώδους” από τη μια και της “δυναμικής” μετάφρασης από την άλλη. Πρόκειται, δηλαδή, για μια μετάφραση που βασίζεται πρωτίστως στο σεβασμό του χαρακτήρα του κειμένου πηγής-εκκίνηση ,δίχως να αποκλείει την εφαρμογή των σύγχρονων και αναγκαίων δομών του συστήματος υποδοχής-άφιξης. Αποφεύγει να υποκύψει σε οποιοδήποτε πειρασμό εθνοκεντρικής τάσης στη μετάφρασή του αφού αναγνωρίζει ότι το πρωτότυπο κείμενο που καλείται να αποδώσει έχει γραφτεί σε μια άλλη γλώσσα και εποχή και αποτελεί, επομένως, προϊόν μιας άλλης παιδείας και κουλτούρας. Ο Φίλιας δεν μεταφράζει απλώς ένα κείμενο. Πολύ περισσότερο ερμηνεύει τον πολιτισμό που γέννησε το κείμενο της “Πριγκίπισσα της Ήλιδας”.
****
Θεωρώ ότι σκηνική διδασκαλία του έργου αυτού δεν πρέπει να αργήσει άλλο, αφού, μετά τις πολλαπλές ( και όχι πάντα επιτυχημένες… ) παραστάσεις των τελευταίων δεκαετιών κυρίως του “Κατά φαντασία ασθενή” του “Μισάνθρωπου”, του “Φιλάργυρου” και του “Αρχοντοχωριάτη”, το ανέβασμα της “Πριγκίπισσας της Ήλιδας” θα παράσχει το μέγα πλεονέκτημα της μοναδικότητας να καταγραφεί ως ιστορικό θεατρικό γεγονός, αφού θα παρασταθεί σε ελληνική πρεμιέρα και θα αποτελέσει γεγονός που θα τιμήσει ιδιαίτερα την Ελλάδα, λόγω, κυρίως, της ξεχωριστής μνείας στην Αρχαία Ήλιδα και στις πόλεις της Μεσσήνης, της Πύλου και της Ιθάκης. Ας ελπίσουμε λοιπόν ότι, ενστερνιζόμενοι τον σκοπό αυτό και συνειδητοποιώντας ότι είναι αδύνατον να πραγματοποιηθούν με αυτοχρηματοδότηση παραγωγές τέτοιου μεγέθους, δημόσιοι και ιδιωτικοί φορείς δεν θα αργήσουν να ανταποκριθούν σύντομα συμβάλλοντας με την πολύτιμη αρωγής τους με την μορφή πολιτιστικής χορηγίας. Μέσα στην δίνη των καιρών, το Φεστιβάλ Αθηνών οφείλει να εντάξει σύντομα στο πρόγραμμά του μια τέτοια μοναδική παράσταση κάνοντας, έτσι, ένα σημαντικό βήμα προς τα εμπρός.
****
Κλείνουμε τη σύντομη αυτή αναφορά στην μολιερική αυτή κωμωδία, παραθέτοντας τον μονόλογο της Πριγκίπισσας στο τέλος της έκτης σκηνής της τέταρτης Πράξης :
“Από ποιο άγνωστο συναίσθημα βλέπω να κυριεύεται η καρδιά μου, ποια ανησυχία μυστική ήρθε να αναστατώσει ξαφνικά την ησυχία της ψυχής μου; Να ΄ναι αυτό που μόλις άκουσαν τα αφτιά μου; Και χωρίς να το ξέρω, ν’ αγαπώ το νεαρό πρίγκιπα ; Aχ ! Αν ήταν έτσι, θα ήμουν απελπισμένη. Μα αδύνατον να συμβαίνει κάτι τέτοιο γιατί ξέρω καλά πως δεν μπορώ να τον αγαπήσω. Λες ; Θα ήμουν άραγε ικανή να γίνω τόσο λιγόψυχη ; Eίδα όλον τον κόσμο να πέφτει στα πόδια μου και τον αντιμετώπισα με την πιο μεγάλη αδιαφορία : σεβάσματα, προσφωνήσεις και υποταγές δεν κατάφεραν ποτέ να αγγίξουν την καρδιά μου .Θριάμβευε πάντα η περηφάνια και η καταφρόνια ! Περιφρόνησα όλους όσους με αγάπησαν κι αγάπησα τον μοναδικό που με περιφρονεί ! Όχι, όχι, ξέρω καλά πως δεν τον αγαπώ. Δεν υπάρχει λόγος να τον αγαπώ. Μα αν δεν είναι έρωτας αυτό που νιώθω, τι θα μπορούσε άραγε να είναι ; Πούθε να ‘ ρχεται το δηλητήριο τούτο που τρέχει μέσα σ’ όλες μου τις φλέβες και δεν με αφήνει να γαληνέψω; Έξω από την καρδιά μου, όποιος και να είσαι, αφανέρωτε εχθρέ ! Βγες απ’ την κρυψώνα σου και όρμα, πάρε στα μάτια μου τη μορφή του πιο τρομερού ζώου που ζει στα δάση μας, ώστε τ’ ακόντιο και τα βέλη μου να με απαλλάξουν από σένα. Κι εσείς, θαυμαστές μου συντρόφισσες, που με τη γλύκα του τραγουδιού σας ξέρετε να απαλύνετε τις πιο αλγεινές έγνοιες, πλησιάστε, παρακαλώ και προσπαθήστε να ξορκίστε τη θλίψη μου.’’
.
Κριτική στο έργο του Κ. Μπούρα «Φιλοσοφώντας άνευ»
από την
Αγγελική Κομποχόλη
Φιλόλογος-Κριτικός Λογοτεχνίας-Δρ. Πανεπιστημίου Αθηνών
Δεν θα κάνω σήμερα μία συνολική κριτική στο έργο του Κωνσταντίνου. Αυτή έγινε ήδη από εμένα στην προηγηθείσα παρουσίαση του βιβλίου στον Πειραιά και μία επανάληψή της εδώ θα ήταν αδόκιμη. Εξάλλου οι παρόντες ομιλητές με τις διεισδυτικές και εύστοχες επισημάνσεις τους φώτισαν με ενάργεια, σε όλο του το βάθος, το έργο του Κωνσταντίνου.
Θα ήθελα όμως να σταθώ σε θέματα που θίγει ο Κωνσταντίνος στο βιβλίο, εξαιρετικά επίκαιρα στις ημέρες μας, όχι γιατί στην ουσία τους δεν είναι διαχρονικά, αλλά γιατί η κρίση της εποχής μας επιβάλλει να σταθούμε απέναντί τους όχι πια θεωρητικά, αλλά βιωματικά. Όχι με λόγο απλώς, αλλά με δράση και έργο προσωπικό.
Και τέτοια θέματα είναι η δικαιοσύνη, η φιλία, η δημοκρατία, η παιδεία, η ισότητα κι η ισονομία, η αλήθεια, η ελευθερία, έννοιες ιδεώδεις, που πάντοτε επισείουν τον θαυμασμό, αλλά κι οι αντίρροπες τους, αυτές που κινούνται στην σκότος και την αφάνεια, εκπροσωπώντας πτυχές του εαυτού μας που θέλουμε να κρύψουμε, γιατί δεν αντέχουμε να τις ομολογήσουμε, τέτοιες όπως ο φθόνος, η αλαζονεία, ο εγωισμός, ο ατομικισμός, η περηφάνια, η μοναξιά, η αλλοτρίωση.
Γίνεται φανερό εδώ ότι Η καθαρότητα κι η διαύγεια της υψηλής ιδέας, της υψηλής προσωπικής προοπτικής συνυπάρχει με το αρνητικό στοιχείο, με αυτό που μπορεί να θεωρηθεί εχθρός του πνεύματος και της ψυχής, με το μικρό και το λίγο, που αν δεν συνειδητοποιηθεί και δεν εκφραστεί, αν δεν γίνει αίτημα για να ικανοποιηθεί και να λυθεί, φυλακίζει την ανθρώπινη δυνατότητα στην μικρόψυχη διάνοια.
Όπως ακριβώς ο συγγραφέας επισημαίνει «αυτό είναι και το κλειδί της απαλλαγής μας από σισύφεια χρέη», «αυτό η βαθιά επίγνωση» και το μέτρο της η δικαιοσύνη, μία έννοια κορυφαία στην αρχαία ελληνική σκέψη σκέψη (και όχι μόνο). Ο Πλάτωνας την ταυτίζει με τον ήλιο, ο οποίος διίων και καίων, διερχόμενος δηλαδή από παντού φωτίζει και θερμαίνει εξ ίσου τα πάντα χαρίζοντας το φως και άρα τη ζωή, η δικαιοσύνη του δηλαδή είναι το κριτήριο και η αφετηρία της ζωής. Σοφά ο συγγραφέας παραθέτει ρήσεις του Ηρακλείτου που την ταυτίζουν με το νοητό φως, αλλά και τον γνωστό, χιλιοτραγουδισμένο απ’ όλους μας, στίχο του Ελύτη, της «Δικαιοσύνης ήλιε νοητέ».
Είναι αυτή η δικαιοσύνη που ο ορφικός και ο πυθαγόρειος λόγος την ταυτίζει με την επιστήμη του σύμπαντος και την αριθμητική, «το ισάκις ισάζειν», τον τρόπο δηλαδή με τον οποίο οι κόσμοι τακτοποιούνται, διευθετούνται και γεωμετρούνται , και σε κοινωνικό επίπεδο τον τρόπο με τον οποίον τηρείται στις σχέσεις η ίδια αναλογία και η ισορροπία των μερών. Ο,τι αφαιρείται από κάποιον σε κάποια κοινωνική ανταλλαγή, πρέπει με την ίδια αναλογία να του αποδοθεί. Έτσι η δικαιοσύνη γίνεται ανταμοιβή, γίνεται αντιπεπονθός και η ποινή ανταπόδοση και εξιλέωση.
Ωραία όλα αυτά, έννοιες πολύτιμες και σεβαστές παρακαταθήκες, αλλά πως αυτά θα τα περάσεις στον κόσμο, δίχως το βάρος και-λυπάμαι που το λέω-την ανία με την οποία κάποιες φορές είναι φορτωμένα. Κι έρχεται εδώ ο συγγραφέας μας σε ένα συναρπαστικό κεφάλαιο-και με το ίδιο τρόπο και τα υπόλοιπα- και παραθέτει τις όλες τις φωτεινές απόψεις των σοφών του παρελθόντος, για τη δικαιοσύνη, πάντα σε σχέση με τη δική του κριτική ματιά, με τρόπο που σε κάνει να «ρουφάς» στην κυριολεξία το κείμενο· να ενθουσιάζεσαι με τις θέσεις που διαπραγματεύεται, η μία ωραιότερη από την άλλη, και να νιώθεις ότι βουτάς και κολυμπάς σε μία απέραντη θάλασσα γνώσεων, που όμως η πληροφόρηση ούτε συγχέεται ούτε χάνεται. Πολύπλευρη η πληροφόρηση μάλιστα.
Και διαβάζουμε: «Σύμφωνα με τον Πλωτίνο, ο Θείος Νόμος απονέμει Δικαιοσύνη με απόλυτα σοφό και ανταποδοτικό τρόπο. Ο άνθρωπος είναι άξιος της μοίρας του-μέσα σε εισαγωγικά αυτό-, μέσα από τα επίγεια βάσανα τιμωρείται για τις αστοχίες του παρελθόντος κι εξαγνίζεται από το Κακό» και λίγο πιο κάτω: «Ο Πυθαγόρας απέτρεπε τους δικαστές να τιμωρούν με ιδιαίτερη αυστηρότητα τους φονιάδες, αφού σύμφωνα με τον συμπαντικό νόμο της Αιτίας και του Αποτελέσματος ήταν καταδικασμένοι να αναστήσουν τις ψυχές των θυμάτων τους και να τα μεγαλώσουν ως τέκνα σε μία άλλη ζωή. Η απλή φράση «ανέστησα επτά παιδιά» απηχεί ίσως αυτές τις ανεξάλειπτες για το λαϊκό αίσθημα δοξασίες περί μετενσαρκώσεως-μετεμψυχώσεως».
Και στο σημείο αυτό κάνω μία μικρή επισήμανση. Για να είσαι σε θέση να βιώσεις και να διεκπεραιώσεις πράξη δικαιοσύνης θα πρέπει, φιλοσοφικά τουλάχιστον, να έχεις βιώσει την οικουμενικότητα σου ως άνθρωπος, τη συνειδητοποίηση δηλαδή πως είσαι μία ευφυής αντιστοιχία, μία ευφυής αναλογία, μία ευφυής εκδήλωση και προβολή της αρχέγονης κοσμογονίας, μία απίθανη ταλάντωση ατομικών σωματιδίων, κατά τον Μαξ Πλανκ, που στη σύμπραξη και την ένωση, στον χορό των στοιχείων τους δημιουργούν υπέροχες ουσίες, και μία από αυτές είσαι κι εσύ.
Κι αυτό κάποιος σοφός ή καλοπροαίρετος πνευματικά άνθρωπος πρέπει να στο περιγράψει παραστατικά, για να σε κάνει να νιώσεις τη μοναδικότητά σου, τη μοναδικότητα σου που δεν ανέχεται την ασχήμια, μία επέκταση της οποίας είναι η αδικία. Πρέπει κάποιος δηλαδή να σε πείσει ότι μέσα στην τάξη και την αταξία του σύμπαντος, εσύ, ως ανθρώπινη οντότητα έχεις μία ξεχωριστή θέση γιατί μπορείς να γεύεσαι και να χαίρεσαι το φως του κόσμου, μπορείς να ερωτεύεσαι, γιατί θέλεις να «κονταροχτυπηθείς και να ριψοκινδυνεύσεις για το Αγνωστο», γιατί παραδέχεσαι (ή μπορείς και παραδέχεσαι) ότι ο πυρήνας του Καλού μπορεί να είναι το Κακό και τανάπαλιν, κι έτσι ελευθερώνεσαι. Πρέπει κάποιος να σε πείσει ότι είσαι μία ύπαρξη που μπορείς και επιβιώνεις μέσα στην «κυκλικότητα των συμπαντικών ρευμάτων», «γιατί έχεις τη δύναμη να πλάθεις λέξεις, όπως λέει ο Κωνσταντίνος, «να δίνεις σάρκα και οστά στο Άυλο» και «να συμπορεύεσαι ως ουσία σε ένα «διαρκώς και Αενάως Είναι», το οποίο ομορφαίνεις σαν ένας πολύτιμος «ιριδισμός Φωτός». Έχεις ανάγκη κάποιον να σου πει ρητά και κατηγορηματικά ότι είσαι αυτός ο μόνος κι ένας άνθρωπος που όταν γνωρίσει πλέρια τον εαυτό του, αρκεί -και μόνο αυτό- για να επιτύχει η ανθρωπότητα το πολυπόθητο «ποιοτικό άλμα» κι έτσι ο ίδιος να δικαιώσει την ύπαρξη του στη ζωή…Κι αν αυτά τα έχουν πει παλιοί σοφοί έχεις ανάγκη κάποιον να στα υπενθυμίσει. Και στις δύο περιπτώσεις, εμείς ευγνωμονούμε τον Κωνσταντίνο για την πολύτιμη πνευματική δωρεά που μας χαρίζει. Ευχαριστώ.
«Τέχνη, Οικονομία και Management από τον 5ο αι. π.Χ. μέχρι και σήμερα»,
ομιλία[1] του διπλ. μηχανολόγου μηχανικού Ε.Μ.Π., θεατρολόγου και συγγραφέα Κωνσταντίνου Μπούρα
σε Συνεδριακή εκδήλωση στα πλαίσια του
MONEY SHOW
με θέμα: ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ. Προοπτικές ανάπτυξης των εικαστικών τεχνών στην εποχή της οικονομικής ύφεσης (Προήδρευσε η Ιστορικός Τέχνης ΑΝΝΙΤΑ ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΗ)
Πηγαίνοντας πίσω βαθιά μέσα στα «προϊστορικά» χρόνια (κατά την επίσημη χρονολόγηση της ανθρώπινης περιπέτειας στον πλανήτη Γη) ας αναφερθούμε στους περίφημους «ανθρώπους των σπηλαίων» και τις υπέροχες βραχογραφίες του, ανεξίτηλα έργα, «αθάνατων» καλλιτεχνών, αγνώστου επωνύμου και κυρίου ονόματος. Ο προλαλήσας Καθηγητής Χάρης Κοντοσφύρης[2] 
ερμήνευσε αυτά τα καλλιτεχνήματα σε δύσβατα, σκοτεινά και ασφυκτικά θαλάμια των σπηλαίων, ως απόπειρες χαρτογράφησης του εγκεφάλου των πρωτανθρώπων αυτών, αναφερόμενες μάλιστα στις σύγχρονες Νευροεπιστήμες και στα πορίσματά τους. Ευθύς αναρωτήθηκα μήπως τους υπερεκτιμάμε χωρίς να τους γνωρίζουμε. Θα μπορούσε, ας πούμε να είναι απλώς graffiti φυλακισμένων-περιθωριοποιημένων, «απόκληρων», αναπήρων, ανικάνων, ακαταλλήλων για κοινωφελή θητεία, ατόμων με ειδικές ικανότητες, ίσως όμως παντελώς ανεπαρκείς για το κυνήγι θηραμάτων που θα εξασφάλιζαν την επιβίωση της ομάδας. Και προχώρησα ακόμη παραπέρα τον προβληματισμό μου: μήπως εξασφάλιζαν με το πενιχρό τους «έργο Τέχνης» τον άρτον τον επιούσιον; Ή μήπως ήταν οι πρώτοι εκπαιδευτές των επίδοξων κυνηγών; Ερωτήματα-τροφή για σκέψη, αναπάντητα όμως αναγκαστικώς, λόγω παρελεύσεως ικανού χρονικού διαστήματος, απαγορευτικού για την εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων.
Ας περάσουμε όμως από τα «προϊστορικά» χρόνια στην Κλασική Αρχαιότητα. Από το τέλος του 7ου π.Χ. αιώνα και περνώντας στον 6ο π.Χ. παρατηρούμε ξαφνικά ταυτόχρονη εμφάνιση σε Ανατολή και Δύση μεγάλων πνευμάτων, νομοθετών-μεταρρυθμιστών-φιλοσόφων-ποιητών-«επιστημόνων» υψηλού βεληνεκούς και διαχρονικών, όπως αποδεικνύουν τα τελευταία πορίσματα της Πυρηνικής Φυσικής. Στο CERN επαληθεύονται καθημερινά θεωρίες κι ενοράσεις του Δημόκριτου, του Ηράκλειτου και των «προσωκρατικών» φιλοσόφων, ενώ ο Πυθαγόρας στην Ηθική και ο Σόλων στην Νομοθετική μεταρρύθμιση και καινοτομία (για την Αθήνα), ο Λυκούργος στη Σπάρτη, βρίσκουν τα ανάλογά τους προς ανατολάς στον Lao Tsu και στον Κομφούκιο, που εξακολουθούν να εμπνέουν ακόμα τους κατοίκους της μεγάλης αυτής ηπείρου, ακόμα και σήμερα.
Ποιες είναι όμως οι διαφορές μεταξύ Ανατολής-Δύσης; Οι Ασιάτες (ας τους πούμε έτσι, χάριν συντομίας) αντιμετώπιζαν κι αντιμετωπίζουν ίσως ακόμα (στο βουδιστικό και ινδουιστικό μέρος της Ανατολής) τα πολιτικά, κοινωνικά, οικονομικά και νομικά θέματα από «μεταφυσικής» πλευράς, ενώ οι Δυτικοί (ας τους πούμε έτσι, ομιλώντας βεβαίως για τον ελληνορωμαϊκό πολιτισμό) οι Δυτικοί ανατέμνουν, αναλύουν, συνθέτουν και προτείνουν την εφαρμογή καινοτόμων ιδεών, δράσεων και μέτρων, χρησιμοποιώντας αυστηρά τον ορθολογισμό και την επιστημονική μεθοδολογία. Το περίεργο είναι ότι οι «μεταφυσικοί ανατολίτες» που ερευνούν τον κόσμο και την πραγματικότητα με υποκειμενικό τρόπο, κινούμενοι εκ των έσω προς τα έξω (ένδοθεν, εκ του βάθους της συνειδήσεως προς την παρατήρησιν των φαινομένων και της Φύσεως), επιδιώκοντας τον διαλογισμό «κενού» και την απόσταση από το συναισθηματικός του σώμα, αυτοί οι ασιάτες φιλόσοφοι είναι εν τέλει λιγότερο μυστικιστές και καθόλου σχεδόν αποκρυφιστές από τους λογοκρατούμενους νοησιάρχες «δυτικούς» (ρασιοναλιστές). Ο E. R. Dodds (στο κλασικό του πλέον πόνημα με τίτλο «Οι Έλληνες και το Παράλογο», στο οποίο παραπέμπει κι ο νομπελίστας Γιώργος Σεφέρης) αναφέρεται προφανώς στη λειτουργία του δεξιού ημισφαιρίουτου εγκεφάλου (για τους δεξιόχειρες, ενώ για τους αριστερόχειρες είναι ακριβώς ανάποδα και για τους αμφίχειρες ή αμφιδέξιους τα πράγματα είναι λιγότερο σχηματικά και περισσότερον περιπεπλεγμένα). Όταν λέμε «ορθολογισμός», αριστοτελική Λογική, λογιστικό μέρος του εγκεφάλου, αναφερόμαστε στο αριστερό ημισφαίριο (για τους δεξιόχειρες πάντα…).
Οι Καλλιτέχνες, όσον αφορά την έμπνευση, λειτουργούν με το δεξί ημισφαίριο, όσον αφορά την ανάλυση, προμέτρηση, κατάστρωση σχεδίου εργασίας, δημιουργία προπλασμάτων ή προσχεδίων και της απαραίτητης οργανωμένης υποδομής για την επίτευξη του στόχου, χρησιμοποιούν το αριστερό ημισφαίριο. Κι όταν εν τέλει δημιουργούν, αμφότερα ή κι εναλλάξ για να κρίνουν μερικώς ή ολικώς το αποτέλεσμα.
Οι Managers από την άλλη χρησιμοποιούν κυρίως το αριστερό ημισφαίριο του εγκεφάλου τους κι ελάχιστα το δεξί (μόνον για τις σύγχρονες οικονομικές θεωρίες που απαιτούν την κινητοποίηση της Φαντασίας ώστε να επιτευχθεί η μέγιστη δημιουργικότητα που θα εξασφαλίσει την βέλτιστη παραγωγικότητα με τα ελάχιστα μέσα και τον ελαχιστοποιημένο κόπο.
Πώς «παντρεύονται» όμως αυτά τα δύο (Management και Τέχνη) όταν το περίφημο «ανθρώπινο δυναμικό» είναι οι καλλιτέχνες, πλάσματα εξ ορισμού «παράλογα», ανεξέλεγκτα, απείθαρχα, εκκεντρικά, μη συνεργάσιμα, εγωκεντρικά, ναρκισσιστικά και ούτω καθεξής; Πώς βάζεις σε λογική σειρά το Ά-λογο, πώς διαχειρίζεσαι το Παράλογο; ΜΟΝΟ ΜΕ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΕΝΗ, ΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΕΝΗ, ΑΡΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΠΑΝΤΩΝ, με σεβασμό στην ατομικότητα, στα οράματα και στην ιδιωτική πρωτοβουλία τους, με μία ικανή κι αναγκαία συνθήκη: ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΤΩΝ ΔΥΟ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΑΠΑΝΤΩΝ ΚΑΙ ΑΠΑΣΩΝ ΤΩΝ ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΥΣΩΝ. Κάτι τέτοιο όμως συμβαίνει αρκετά σπάνια, αφού συστηματικά αμφίχειρες ή αμφιδέξιοι είναι ελάχιστοι άνθρωποι κι ένα μικρό ποσοστό από αυτούς καταλήγει να αναγνωριστεί δημοσίως, ως εκ του έργου τους, ως ιδοφυίες, αυθεντίες ή μεγαλοφυίες, όπως π.χ. ο Leonardo da Vinci, ο Mozart και πολλοί άλλοι.
Όταν όμως δεν έχουμε να κάνουμε με εξασκημένους, χαρισματικούς, τελειομανείς ή «ταμένους» Manager-guru, πώς μπορεί άραγε ένας κοινός νους, ένας «μέσος άνθρωπος», κάτοχος M.B.A. ή άλλου μεταπτυχιακού τίτλου σπουδών, να διοικήσει έναν πολιτιστικό οργανισμό, να ηγηθεί ενός καινοτόμου πολιτιστικού οράματος, ή απλώς να διαχειριστεί τους «τρελούς καλλιτέχνες» σε ένα κρατικό ή επιχορηγούμενο θέατρο, ή ακόμα και σε κάποιο διεθνές φεστιβάλ. Για να μη λησμονούμε και το καλλιτεχνικό μέρος της διοργάνωσης των Ολυμπιακών Αγώνων. Τρία τινά ενδέχεται να συμβαίνουν: ή ο διευθύνων σύμβουλος είναι εκτός από οικονομολόγος-Manager και καλλιτέχνης, ή είναι ειδικά εκπαιδευμένος σε «άτομα με ειδικές ικανότητες», χωρίς απαραιτήτως να ανήκει κι αυτός στη συνομοταξία τους, ή (τρίτον) συνεπικουρείται από ένα άλλο άτομο με διοικητικά-λογιστικά καθήκοντα τέτοια, που να προαπαιτούν από το άτομο που θα καταλάβει τη θέση την επίδειξη ψυχρού ορθολογισμού και αυστηρής πειθαρχίας. Η δική μου γνώμη τείνει προς την σύζευξη δύο ξεχωριστών προσώπων για τις ηγετικές θέσεις των πολιτιστικών οργανισμών: άλλος ο καλλιτεχνικός διευθυντής, άλλος ο οικονομικός. Εκτός αν είσαι ο Περικλής, οπότε μπορεί να δώσεις σε έναν καινούργιο «Χρυσούν αιώνα» το όνομά σου.
Αυτό διαπίστωσα για άλλη μια φορά μελετώντας δύο εξαιρετικά πονήματα, επιστημόνων, μελετητών κι ερευνητών μεγάλης εμβρίθειας και ακαδημαϊκής πείρας: το πρώτο είναι του Θεόδωρου Δημητρόπουλου με τίτλο «Το δρόμο τον χάραξε ο Περικλής» (εκδόσεις Κάκτος) και το δεύτερο συνυπογράφουν οι δικηγόροι Αθηνών Γ.Π. Κυριακόπουλος και Μ. Χ. Σκιαδιώτη, με τίτλο «Χρήμα Τράπεζες και δάνεια στην Αρχαία Ελλάδα» (εκδόσεις Ν. & Σ. Μπατσιούλας). Αναζητείστε τα και δεν θα χάσετε. Θα διευρυνθούν οι ορίζοντές σας και θα δομήσετε αλλιώς τις ήδη κατακτημένες γνώσεις σας.
Όσο για το πάντρεμα των οικονομικών θεωριών και διαφορετικών κοσμοθεωριών και κοσμοαντιλήψεων Ανατολής-Δύσεως, σας παραπέμπω στο εξαιρετικό πόνημα του Ασιάτη Καθηγητή ΣΕ ΣΟΟΥ ΒΑ με τίτλο «Κινέζικη σοφία της ζωής και του Μάνατζμεντ» (σε μετάφραση Χριστίνας Σαραβάνου, από τις εκδόσεις «άελλα»).
Βεβαίως ο χρόνος και ο χώρος δεν είναι αρκετός να δοθούν απαντήσεις, παρά μόνον νύξεις και προτροπές για συγκεκριμένες κατευθυντήριες τροχιές της Σκέψης.
Σας ευχαριστώ που με ακούσατε (και με διαβάσατε) με τόση προσοχή μέχρι τέλους. Υπόσχομαι να επανέλθω ασχολούμενος με το θέμα σε μεγαλύτερο βάθος κι έκταση, στα πλαίσια ίσως μιας επιστημονικής διατριβής ή ενός περισσότερο ευανάγνωστου βιβλίου (κάτι που το προτιμώ τα τελευταία χρόνια). Με ιδιαίτερη εκτίμηση και σεβασμό στον κριτικό σας νου και την συνδημιουργική σας ικανότητα,
Κωνσταντίνος Μπούρας
www.konstantinosbouras.gr
[1] Δημοσιεύτηκε στο ηλεκτρονικό περιοδικό για τα Γράμματα και τις Τέχνες των Χρήστου Ναούμ και Κωνσταντίνου Μπούρα https://grafei.wordpress.com.
[2] ΧΑΡΗΣ ΚΟΝΤΟΣΦΥΡΗΣ: Εικαστικός, Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΕΤ στη Σχολή Καλών Τεχνών Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας. Στα πλαίσια τού ίδιου συνεδρίου ομίλησε με θέμα: “Πανεπιστημιακή Εκπαίδευση-Τέχνη και Οικονομία”.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΦΙΛΙΑΣ, ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΔΟΚΙΜΙΟ Φιλοσοφώντας άνευ…
(για την Κρίση και τον σύγχρονο Άνθρωπο)
ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΜΠΟΥΡΑ
“Φιλοκαλούμε τε γαρ μετ ΄ ευτελείας και φιλοσοφούμεν άνευ μαλακίας”, δηλαδή “αγαπάμε το ωραίο με απλότητα και φιλοσοφούμε χωρίς μαλθακότητα”.
Κυρίες και κύριοι,
Από τη ρητορική φράση του Περικλή στον Επιτάφιο λόγο του στον Κεραμικό, όπως αναφέρει ο Θουκιδίδης, είναι παρμένος ο τίτλος του βιβλίου του Κωνσταντίνου Μπούρα “Φιλοσοφώντας άνευ…”
Είναι από τις λίγες φορές που διάβασα δοκίμιο διαμορφώνοντας ,χάρη στα λεγόμενα του συντάκτη του, από την πρώτη κιόλας σελίδα, σαφή εικόνα των αποδεκτών-αναγνωστών του καθώς και του περιεχόμενου του βιβλίου !
Στον ανήσυχο αναγνώστη…
Στους πνευματικούς μου συνοδοιπόρους.
Δοκίμια για τη Ζωή σε μεταβατικούς καιρούς
Και κρίσιμες εποχές σαν τη δική μας.
Δοκίμια για τον σύγχρονο Άνθρωπο
Και την αγωνία του για το Αύριο.
Δοκίμια για τον Έρωτα και το Θάνατο,
Για το Άγνωστο και το Επιστητό,
Για την Τεχνολογία και την Κοινωνία,
Για τη Μοναξιά και την Επικοινωνία,
Για τις συμβάσεις και την Ελευθερία,
Για την Ποίηση και το Θέατρο,
Για το Νόημα και το υπαρξιακό κενό,
Για τη Δημοκρατία, την Ισότητα,
Την Ισονομία και τη Δικαιοσύνη,
Για τη Μεταφυσική, τις εναλλακτικές
Θεραπείες και το Επέκεινα…
Δύο ήταν οι εντυπώσεις που μου δημιουργήθηκαν στην ανάγνωση των εξήντα τεσσάρων σύντομων δοκιμίων που περιλαμβάνονται στο εικοστό έβδομο αυτό βιβλίο του συγγραφέα. Πρώτη, ο βαθύς ανθρωποκεντρισμός του. Το κέντρο της σκέψης του ,ο άνθρωπος στην ψυχοσωματική του οντότητα και πληρότητα. Ο πάσχων άνθρωπος, ο διαλογιζόμενος, ο αναζητών διεξόδους και λύσεις. Από τις πρώτες σελίδες του πονήματός του, ο Μπούρας εγκαθιστά επιδέξια τις συνιστώσες μιας επαφής- επικοινωνίας ανάμεσα στον ίδιο και τον άνθρωπο – αναγνώστη συνδημιουργό.
Δεύτερη εντύπωσή μου ,είναι ότι υπάρχει ίσως διάθεση αυτή η επαφή-επικοινωνία να αποτελέσει, κατά κάποιο τρόπο, το προστάδιο συγκρότησης μιας θεραπευτικής σχέσης, με τον δοκιμιογράφο να πασχίζει να αναστείλει την μεταστατικότητα της αρρώστιας του αιώνα που μαστίζει τη γενιά του, διαδραματίζοντας τον ρόλο του Δασκάλου – Εμψυχωτή του πάσχοντος ανθρώπου ο οποίος αναζητά την ανάδυση των ικανοτήτων του μέσα από επανασύνδεση με το απολεσθέν λεξιλόγιο των παιδικών χρόνων, πρώτο βήμα για την επανάκτηση της κλονισμένης ισορροπίας, γαλήνης και αυτογνωσίας του. Ενδεικτικός εξάλλου είναι και το τίτλος του δοκιμίου. :΄΄ Για την κρίση και το σύγχρονο άνθρωπο ΄΄ !
Για να επιτύχει τον θεραπευτικό αυτό στόχο, ο Μπούρας δεν προβαίνει σε κοινότοπες διαπιστώσεις, σε ηθικολογίες και διδακτισμούς, δεν προσφέρει εύκολες λύσεις .Θέτει ερωτήματα και ζητήματα, απομυθοποιώντας ,ουσιαστικά, έννοιες και παραμέτρους οι εκφραστές των οποίων ,μέσα στον μετανεωτερικό κόσμο, δημιούργησαν και επέβαλλαν ένα ανήθικο άβατο, περιορίζοντας τη συζήτηση ,τις ζυμώσεις και την έκφραση γνώμης σε ολίγους κατ’ επίφαση ειδήμονες, λεξιλάγνους και συχνά αυτοαναιρούμενους στοχαστές που έχουν βαλθεί να καταρρακώσουν την αυτόβουλη ατομική ματιά του αναγνώστη ως κυτταρικού όντος. Έχει τη θέληση, τη δύναμη και το τάλαντο να θέσει ερωτήματα και να απομυθοποιήσει έννοιες εξαγνίζοντάς τες ο Μπούρας. Και θεωρώ ιδιαίτερα ενδεικτικά της θεραπευτικής, όπως την ονόμασα, διάστασης του βιβλίου του ,δύο κεφάλαια, το περί ποίησης και το περί θεάτρου.
Στο σύντομο αλλά περιεκτικό, μεστό νοήματος και προβληματισμού τρισέλιδο κείμενό του με τίτλο “Ποίηση”, ο Μπούρας αναρωτιέται ποιος γίνεται ποιητής σε αντιποιητικούς καιρούς. Αν και οι ποιητές μοιάζουν να είναι καταδικασμένοι στην αφάνεια και την ανυπαρξία, ο δοκιμιογράφος τους χρίζει σε αυτοδύτες των μύθων που βουτούν χωρίς μάσκα στα βαθιά του συλλογικού ασυνείδητου και ανασύρουν σφουγγάρια, κοράλλια και χαμένα πετράδια από το θησαυροφυλάκιο της Γνώσης . Η δοξαστική αυτή θεώρηση της αποστολής του ποιητή, δεν θα τον εμποδίσει να επισημάνει τη σημερινή πληθώρα ποιητικών βιβλίων στα περισσότερα από τα οποία κραυγάζει μια εκφραστική ανεπάρκεια ,ενώ θα καυτηριάσει και τους ιδιότυπους άγραφους νόμους , τη σκιώδη ιεραρχία που ποδηγετεί σήμερα τα ποιητικά πράγματα της Ελλάδας απομονώνοντας τους “διαφορετικούς” έξω από τα τείχη του κόσμου των “κανονικών”.
Οσο για το σύντομο αλλά επίσης περιεκτικό και ουσιώδες κείμενό του με τίτλο “Θέατρο”, ο συγγραφέας αναφέρει ότι ο συμπαντικός Κόσμος της Αιτίας και του Αποτελέσματος βρίσκει στον σκηνικό χώρο τις αναγκαίες και ικανές συνθήκες για να επιβεβαιωθεί μέσα από τον τραγικό κύκλο. Ύβρις-καταστροφή-τιμωρία του υβριστού. Στο επίπεδο αυτό, επισημαίνει και τη σημασία του θεάτρου ως σχολείου όπου επιτυγχάνεται η διαπαιδαγώγηση του πολίτη μέσα από τη μετάγγιση διαμεσολαβημένης εμπειρίας προκειμένου να αποφευχθεί η επανάληψη λαθών και οι “οικείες συμφορές” του παρελθόντος να μην ανήκουν στη μελλοντική συλλογική μνήμη ως διαρκώς επικρεμάμενη απειλή.
Κλείνω την πολύ σύντομη αποψινή μου παρέμβαση-αναφορά στο δοκίμιο του Κωνσταντίνου Μπούρα διαβάζοντας ένα ποίημά του εμπνευσμένο από το Θέατρο :
Θέατρο
Ποιος μάς βλέπει
Πίσω απ’ το Πέπλο;
Στις κουίντες
Ποιος κρύβεται;
Πίσω από την κουρτίνα
Τών προβολέων
Που μάς τυφλώνουν
Πόσοι θεατές έχουν κόψει
Απόψε εισιτήριο;
Ποιοι κάθονται στα θεωρεία,
Στους εξώστες;
Πόσα “τιμής ένεκεν” δόθηκαν
Απόψε;
- Προ πάντων να μην ξεχαστείς
Πως είναι θέατρο
Και με μαχαιρώσεις.
- Όλος ο κόσμος μια σκηνή.
Ποιος μας ακούει;
Ποιος γράφει το έργο;
Ή μήπως αυτοσχεδιάζουμε
Πάνω σε έναν καμβά,
Όπως στην commedia dell’arte;
- Μην με πνίξεις, Οθέλλο μου,
Κι εγώ στο καπηλειό
Μετά
Θα σου διηγηθώ
Περασμένους
Και μελλοντικούς έρωτές μου.
- Είχαμε επιτυχία απόψε.
Βροχή το χειροκρότημα.
- Ξαστεριά. Και το φεγγάρι
Φέτα ροδάκινου.
Θα κάνει ζέστη
Αύριο.
Ομιλία της εκπαιδευτικού και μεταφράστριας Παρασκευής Μόλαρη στην εορταστική παρουσίαση των τριών πρόσφατων βιβλίων του Κωνσταντίνου Μπούρα από τις εκδόσεις "Momentum"
Παρασκευή Mόλαρη :
Διαβάζοντας την ‘’ Σιωπή ‘’ του Κωνσταντίνου Μπούρα
‘’ ΣΙΩΠΗ ‘’
Η ώριμη ώρα
Του δειλινού
Βγάζει τ’ αγρίμια
Απ’ τις φωλιές τους.
Τα σιωπηλά βουνά
Βλέπουν τις πόλεις
Των ανθρώπων
Να ανάβουν
Και να σβήνουν
Με απάθεια
Κι ενδιαφέρον.
Να μπορούσαμε
Κι εμείς οι θνητοί
Να βλέπαμε έτσι
Τις ζωές μας.
Η ανάσα σου
Γοργή
Μού θύμισε
τις μέρες της νιότης,
όταν ο έρωτας
και η στέρησή του
προκαλούσαν το
ίδιο άγχος.
Από τότε
Πέρασαν
– μου φαίνεται –
Αιώνες,
Και το φιλί
Στυφό.
Γι’ αυτό θα ήθελα
Να μοιάσω
Κάποια μέρα
Στα ψηλά βουνά
Που παρακολουθούν
Σιωπηλά
Τις πόλεις
Των ανθρώπων
Ν’ ανάβουν και
Να σβήνουν τις
Ζωές τους…
Κυρίες και κύριοι,
Διάβασα το ποίημα ‘’Σιωπή ‘’ από το βιβλίο ‘’Στυλίτης ‘’ που εκδόθηκε το 2014 και ήταν το εικοστό έβδομο βιβλίο του συγγραφέα, ποιητή και διανοητή Κωνσταντίνου Μπούρα ο οποίος με τιμά, εδώ και καιρό, με τη φιλία του και την πνευματική μας συμπόρευση που απλόχερα προσφέρει.
Πρόκειται, όπως είναι γνωστό, για τετρακόσια δώδεκα δραματικά ποιήματα – λυρικούς μονολόγους ενός ψυχογράφου που, με αμεσότητα και ειλικρίνεια, ιχνηλατεί τις βαθύτερες πτυχές της ανθρώπινης ύπαρξης, πιστός πάντα σε μια πορεία χρόνων, πορεία συνέπειας και ήθους. Ενας πραγματικός ‘’Στυλίτης ‘’ ο οποίος, από μοναχικός ασκητής, μετατρέπεται, μέσα από το στοχασμό του, σε στυλοβάτη, θεμέλιο λίθο, συνδημιουργό με τον πρωτομάστορα κατασκευαστή-πλάστη του Σύμπαντος !
Η πρώτη αίσθηση που μου δημιούργησε η ανάγνωση του ποιήματος ‘’Η σιωπή ‘’και με βάση την γειτνίαση-συμπόρευση με τα άλλα κείμενα του βιβλίου, είναι ο χρωματισμός που επιβάλλει η χρονική στιγμή της ουβερτούρας του ποιήματος. Η ώριμη ώρα του δειλινού ,όταν τα αγρίμια βγαίνουν από τις φωλιές τους και τα σιωπηλά βουνά θωρούν τις πόλεις των ανθρώπων.Mια σιωπηλή ματιά της φύσης στο ανθρώπινο κατάλυμα και στο περιεχόμενο του, το στατικό ,το γερασμένο. Ενα αμείλικτο φωτογραφικό ψυχογράφημα που όχι απλά αναλύει ,αλλά οδηγεί σε ένα μπωντλαιρικό ‘’ mon coeur mis a nu ‘’ ,ένα ψυχικό ξεγύμνωμα δηλαδή ,μια αποκάλυψη του καταλυτικού ρόλου που διαδραμάτισε το πέρασμα των χρόνων που έφυγαν ανεπιστρεπτί. Και κάπου εκεί, μια γοργή ανάσα, φέρνει στο ποιητικό προσκήνιο κύματα από θύμησες που αναδύονται λειτουργώντας ως καταλύτες της επανεργοποίησης της μνήμης. Επιστροφή στις ερωτικές αναμνήσεις των ημερών της νιότης, με το άγχος που προκαλούσαν ο έρωτας και η στέρησή του.
Και αμέσως μετά, η αλισάχνη της μνήμης θα εξαφανιστεί και τα βουνά, σιωπηλοί θεατές-ιεροεξεταστές, θα βρεθούν στη θέα μιας μεταλλαγμένης πραγματικότητας. Το σημερινό. Διαφορετικό. Διαφοροποιημένο. Σα να έχουν ,από τότε, περάσει αιώνες. Το φιλί είναι πια στυφό. Η ψυχοσωματική οντότητα σε περίοδο κάμψης ,το πάθος σε περίοδο ύπνωσης, επικείμενης σίγασης, η ζωή στο μονοπάτι της δύσης της…Και στο τέλος του ποιήματος, να ο ποιητής, ο στοχαστικός στυλίτης που, μέσα από την πολυετή ασκητική του, εκφράζει τη επιθυμία να μοιάσει κάποια ημέρα στα ψηλά βουνά που παρακολουθούν σιωπηλά τις πόλεις των ανθρώπων ν ‘ ανάβουν και να σβήνουν τις ζωές των….Επιθυμία του ποιητή-στοχαστή να επιστρέψει κάποτε ,μετά τον δημιουργικό ποιητικό του κύκλο ,τη λογοτεχνική του διαδρομή, στην σιωπή ; Στον βαθύ στοχασμό που θα του επιτρέψει να θωρεί και να κρίνει με άλλη ματιά τα ανθρώπινα ; Πέρα από τα πρώτες εντυπώσεις, τα στεγανά της επιπόλαιης παρατήρησης ; Η ματιά του έμπειρου δημιουργού, του πνευματικού ταγού που συμπάσχει με την ανθρώπινη φθορά την οποία όμως θεωρεί φυσική κατάληξη της πορείας του είδους.
Κυρίες και κύριοι,
Ως μεταφράστρια στα γαλλικά ποιημάτων του σημαντικού λογοτέχνη Κωνσταντίνου Μπούρα, μου έχει δοθεί αρκετές φορές η δυνατότητα να συναντηθώ με αυτές του τις σιωπές. Διαπιστώνω λοιπόν ότι, πίσω από της σιωπές αυτές ,υπάρχει συχνά μια πρώτη αχτίδα επικοινωνίας, μια σύνδεση με τον λόγο, το φως ,την αναστάσιμη χαρά .Ο σιωπές στο έργο του είναι προορισμένες να μετουσιωθούν σε πράξη αφού βέβαια εξαγνιστούν πρώτα μέσα από ένα συχνά βασανιστικό αλλά απαραίτητο καθαρτήρι μπεργκμανικών κραυγών και ψιθύρων.
Σας ευχαριστώ !
Η συναισθηματική ασφάλεια και το χιούμορ: κλειδί επιτυχίας για τους ηθοποιούς. Λαμπρό παράδειγμα: η Σμαράγδα Καρύδη
κόρη των σεμνών και πολυτάλαντων ηθοποιών Ντίνου Καρύδη και Τζούλιας Αργυροπούλου
Από τον θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα
Το ελληνικό θεατρικό κοινό στα χρόνια της Κρίσης είναι απαιτητικό έως ανθρωποβόρο. Όπως και το γερμανικό θεατρόφιλο κοινό, ήδη από προγενέστερες δεκαετίες (αφού οι Γερμανοί μετά τους δύο παγκοσμίους πολέμους και μετά τον χωρισμό και την επανένωση των δύο Γερμανιών περνούσαν από την μία κρίση στην άλλη), η οικονομική στενότητα, το σφίξιμο του ζωναριού και η σκληρότητα της καθημερινής επιβίωσης, αφήνει στο πόπολο μόνο τον ρωμαϊκόν «άρτον και θεάματα», αφού οι κάθε λογής Θρησκείες, μεσσίες, προφήτες και ψευδοπροφήτες, μάγοι και μάντεις λεηλάτησαν ό,τι είχε απομείνει από τους πλέον εύπιστους και καλοπροαίρετους ανθρώπους. Οι υπόλοιποι «βάζουν μπρος τα δυο τους χέρια και σηκώνονται», γίνονται από σκληροί έως απάνθρωποι (σαν τη «Μάνα Κουράγιο» του Μπρεχτ) και πορεύονται λατρεύοντας αποκλειστικώς και μόνον την «Αγία Επιβίωση». Αυτή η σκλήρυνση, η χοντροπετσιά, ο σαδομαζοχισμός μετατρέπει τους βουλιμικούς θεατρόφιλους, που πηγαίνουν στο θέατρο για να διασκεδάσουν, να νιώσουν καλύτερα, ή ακόμα-ακόμα και να ψυχαγωγηθούν, τους μετατρέπει (κατά το μάλλον ή ήττον) σε θεατές ρωμαϊκής αρένας, αφού μόνο μέσα από την ομοιοπαθητική βία ξορκίζουν τον πόνο, τον φόβο και τον πανικό που τους προκαλεί αυτό που λέμε «αντικειμενική πραγματικότητα» και το οποίο δεν είναι παρά ένα φάντασμα στο μυαλό (του καθενός μας, διαφορετικό από κρανίου εις κρανίον). Η Τέχνη σκοπό και στόχο της έχει να μετατρέψει το φαντασιακό του αποδέκτη και συνδημιουργού της προκειμένου να κάνει περισσότερο ανεκτή, υποφερτή ή ακόμα κι ευχάριστη τη ζοφερή καθημερινότητα. Αυτή είναι η λειτουργικότητα την οποία επιτελεί από την εποχή των σπηλαίων κι ακόμα πριν.
Ο ηθοποιός, ο καλλιτέχνης, ο ραψωδός, ο μίμος, ο παντόμιμος, ο χορευτής, ο τεχνίτης του Διονύσου, πόσω μάλλον αν είναι σταρ, πρέπει να δουλέψει τόσο σκληρά με το σώμα και την ψυχή του έτσι ώστε να γίνει κυριολεκτικά λάστιχο. Η δημοφιλής τηλεοπτική σειρά “Fame” της δεκαετίας του 1980 είναι χαρακτηριστικό δείγμα αυτής της απάνθρωπης σκληρότητας. Μια διαφήμιση, τηλεοπτική, πρόσφατη, που δείχνει σε πρώτο πλάνο τα πληγωμένα πόδια των χορευτών κλασσικού μπαλέτου, χαϊδεύει τα αυτιά και μάτια των κακοπαθημένων καλοπληρωτών θεατών που πηγαίνουν για να διασκεδάσουν σε θεάματα υψηλής απαιτητικότητας σε οργάνωση-συντονισμό-ομαδική δουλειά, περφεξιονισμό τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο. Κάτι στο οποίο πάσχει η ελληνική κοινωνία. Κυρίως στο δεύτερο, ομαδικό επίπεδο, αλλιώς μεμονωμένα ταλαντούχα και πειθαρχημένα και οργανωτικά και συνεργάσιμα άτομα έχουμε ένα σωρό. Υπερπληθώρα. Όμως πόσοι από αυτούς τους τελειομανείς βρίσκουν το δρόμο τους προς την κοινωνική καταξίωση και την επιτυχία; Πολλοί λίγοι, μετρημένοι στα δάχτυλα, στον τομέα του ο καθένας.
Γιατί; Μα είναι πολύ απλό; Χρειάζεται συναισθηματική ασφάλεια, αυτογνωσία, ωριμότητα, παιδεία, εκπαίδευση, διαρκή επιμόρφωση, συστηματική δουλειά σε καθημερινή βάση και κυρίως υγιή ανταγωνιστικότητα, που βασίζεται στην άμιλλα κυρίως με τον εαυτό μας. Μάλιστα. Ούτε λίγο ούτε πολύ, η πραγματικότητα, η ζοφερή καλλιτεχνική πραγματικότητα στην Ελλάδα της Κρίσης απαιτεί ούτε λίγο ούτε πολύ να γίνουμε Ηρακλείς, ημίθεοι, υπεράνθρωποι… Κι όλ’ αυτά γιατί; Μα μόνο και μόνο για να επιβιώσουμε. Τόσο απλό.
Πήγα να δω το γνωστό και μάλλον ωραιοποιητικό της μεσο-μικροαστικής μιζέριας αμερικάνικο μιούζικαλ του Μπομ Φόσσι με τον χαρακτηριστικό τίτλο “Sweet Charity”, όπου μια συμπαθής πρωταγωνίστρια του περιθωρίου και ψιλοαποτυχημένη γενικώς φέρει το όνομα Charity Hope Valentine. Μάλιστα. Το απομυθοποιημένο «αμερικάνικο όνειρο» σε όλο του το μεγαλείο. Σαν την «Ζυστίν» του Μαρκήσιου ντε Σαντ, που όλοι τη βιάζουν, την κακοποιούν, την προδίδουν, την εγκαταλείπουν, την προδίδουν κι εκείνη απορεί διαρκώς «γιατί», χωρίς να διδάσκεται, χωρίς να χοντροπετσιάζει, χωρίς να μετατρέπεται κι αυτή σε τέρας αδηφάγο και αδίστακτο, έτσι κι η γλυκούλα «Φιλανθρωπία-Ελπίδα-Ρομαντικός Έρωτας του Αγίου Βαλεντίνου». Είναι αυτό που λένε «δώσαμε-δώσαμε στον έρανο» ή «η τελευταία Πόντια πόρνη αυτοκτόνησε όταν έμαθε ότι οι άλλες πληρώνονται». Όμως η δική μας, η συμπαθέστατη, η εύθυμη, η λαϊκιά αστή Σμαράγδα Καρύδη, πατώντας σε ένα υγιές οικογενειακό περιβάλλον σημαντικών ηθοποιών από τα γεννοφάσκια της, έδωσε στον μάλλον ασήμαντο κι αδιάφορο ρόλο ένα βάθος και μια σφαιρική αντιφατικότητα, που έμοιαζε η ερμηνεία της με κοινωνιολογικό δοκίμιο. Τέτοια αυτοπεποίθηση, τόση ασφάλεια συναισθηματική, τέτοιες σωματικές, φωνητικές και υποκριτικές ακροβασίες σπανίως βλέπουμε στο ελληνικό θέατρο και μάλιστα σε ένα τόσο δύσκολο ξενόφερτο είδος, όπως είναι το μιούζικαλ, που απαιτεί από τον ηθοποιό να είναι υποκριτής, μίμος, παντόμιμος, χορευτής και τραγουδιστής (πολλά σε ένα!!!). Η Σμαράγδα Καρύδη είναι Ηθοποιός, με Ήτα κεφαλαίο, γιατί ξέρει και την ήττα να την μετατρέπει σε Νίκη, μεγαλοπρεπή.
Η καλή και πανέμορφη ηθοποιός Τζούλια Αργυροπούλου (η μανούλα της) κι ο χιουμορίστας καρατερίστας αειθαλής κι αγέραστος πατέρας της Ντίνος Καρύδης, της έδωσαν γερές βάσεις για να ανταποκριθεί και να ανταπεξέλθει ακόμα και στις πλέον δύσκολες σκηνικές απαιτήσεις. Γιατί δεν παίζουν και οι τρεις μαζί να γίνει λαϊκό προσκύνημα; Στην «Περικειρομένη» του Μενάνδρου παραδείγματος χάριν; [Την έχω συμπληρώσει-διασκευάσει-ολοκληρώσει στο βιβλίο μου «Διασκευάζοντας άνευ ευτελείας», εκδόσεις Φαρφουλάς]. Έφερα αυτό το παράδειγμα γιατί αυτό είχα πρόχειρο. Να οργώσουν οι τρεις του τα αρχαία θέατρα της Ελλάδας και όχι μόνον και να γίνουν ένα ανεπανάληπτο τρίο, όπου ο Καρακατσάνης, ο Μιχαλακόπουλος και άλλοι σύγχρονοι αριστοφανικοί διονυσιακοί ηθοποιοί θα ωχριούν μπροστά τους. Εμπρός. Ιδού η Ρόδος ιδού το οίδημα. Παραγωγός χρειάζεται, μουσικός, χορογράφος και σκηνοθέτης. Τον μεταφραστή τον βρήκαμε [γιατί «ο παπάς πρώτα ευλογάει τα γένια του» κι «αν δεν παινέψεις το σπίτι σου πέφτει και σε πλακώνει»]:
Κωνσταντίνος Μπούρας
www.konstantinosbouras.gr
Info
Από το ΑΘΗΝΟΡΑΜΑ
http://www.athinorama.gr/theatre/performance/sweet_charity-10051100.html
Sweet Charity
Μιούζικαλ του Μπομπ Φόσι
Διαρκεια : 150 ‘
Σκηνοθ.:Τσετ Γουόκερ
Ερμηνεύουν: Σμ. Καρύδη, Ν. Αρβανίτης, Στ. Ζαλμάς, Μ. Μπεγνής, Ν. Μπουλέ, Ντ. Παπαδημητρίου, Ιβάν Σβιτάιλο. Σκην.: Γ. Πάτσας. Κοστ.: Τ. Πρίτσα. Μουσ. δ/νση: Αλ. Πρίφτης.
Απολαυστικότατο μιούζικαλ που κυλάει όμορφα και ωραία μέσα σε ένα ευχάριστο νεοϋορκέζικο ’60s μουσικοχορευτικό τοπίο, κεντραρισμένο γύρω από τον γοητευτικό και γεμάτο αισιόδοξο χιούμορ χαρακτήρα της Σμαράγδας «Τσάριτι» Καρύδη
