Τρία ποιήματα της Έμυς Τζωάννου
σε γαλλική απόδοση της Παρασκευής Μόλαρη-εκπαιδευτικού, μεταφράστριας, ερευνήτριας, ΜΑ LLCER Université Paul Valéry Montpellier3 
“Αμόλυντοι ήχοι”
Mαρτυρικές μαρτυρίες
απόστασης
Τραγικές παραλίες
μνήμης
Εφιαλτικοί κύκλοι
αγωνίας
Ιερά αγγίγματα
ένωσης
Αθώες κραυγές
σιωπής
Ακριβοθώρητες νύχτες
αντάμωσης
Διάχυτες προσδοκίες
αναμονής
Αμόλυντοι ήχοι
λάμψης
Οδυνηρές αντανακλάσεις
απουσίας
Μετέωροι ψίθυροι
υπόσχεσης
Λεηλατημένες αστραπές
ευτυχίας
“Sons immaculés”
Témoignages de distance
martyriques
Côtes de mémoire
tragiques
Cercles cauchemardesques
d’angoisse
Effleurements d’union
sacrés
Cris de silence
innocents
Nuits de rencontre
rares
Espérances d’attente
diffuses
Sons d’éclat
immaculés
Reflets d’absence
douloureux
Chuchotements de promesse
suspendus
Eclairs de bonheur
pillés
*****
“Σε παλέτες αισθαντικές”
Η μυρωδιά της θάλασσας
από τα φουσκωμένα κύματα
η γεύση του ανέμου
από το θρόισμα των φύλλων
το αγνάντεμα του δειλινού
στα κίτρινα, κόκκινα και πορτοκαλιά χρώματα
Λικνίζουν αρμονικά
συναισθήματα
σε παλέτες αισθαντικές
“Sur des palettes raffinées”
L’odeur de la mer
émanant des vagues houleuses
le goût du vent
émanant du bruissement des feuilles
la contemplation du crepuscule
en couleurs jaunes, rouges et oranges
Font bercer harmonieusement
des sentiments
sur des palettes raffinées
*****
“Γράφοντας ελεγείες”
Θα αφήσω τα χνάρια μου
να ανθίζουν
στους κήπους της Ζωής
Μαντεύοντας αινίγματα
ηχώντας καλοσύνη
πίνοντας γνώσεις
χαράζοντας μνήμες
αντηχώντας όνειρα
γράφοντας ελεγείες…
“Ecrire de élégies”
Je laisserai mes traces
fleurir
dans les jardins de la Vie
Devinant des énigmes
faisant sonner la bonté
buvant des connaissances
traçant des mémoires
faisant résonner des rêves
écrivant des élégies…
*****
Μία νεοκλασικά στερεότυπη «ΙΦΙΓΕΝΙΑ ΕΝ ΑΥΛΙΔΙ» σε συναρπαστική σκηνοθεσία του εικαστικού Λεωνίδα Τσιριγκούλη στο θέατρο «ΕΛΥΖΕ».
Από τον θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα
Ο εικαστικός Λεωνίδας Τσιριγκούλης είναι ένας επίμονος, υπομονετικός και στοχαστικός άνθρωπος της Τέχνης, από τότε που συνεργαζόταν με τον ιδιοφυή συλλέκτη Αλέξανδρο Ιόλα. Στον χώρο του θεάτρου εργάζεται συστηματικά ως μυρμήγκι, μέλισσα, μεταξοσκώληξ και πεταλούδα από αυτές που λένε «ψυχάρα» και λένε πως κουβαλάνε από το Επέκεινα το βάρος των πνευμάτων. Πατριωτικά εικονολατρική η «Ιφιγένεια εν Αυλίδι», προτελευταία τραγωδία που έγραψε ο Ευριπίδης στην αυλή του Αρχέλαου, του παππού του Μεγαλέξαντρου, στην Πέλλα, πριν συνθέσει το κύκνειο άσμα του, τις κρυπτικές και δυσεξιχνίαστες «Βάκχες». Ο εξόριστος από την Αθήνα μέγιστος τών τραγικών (ενόχλησε την Κοινή Γνώμη των μετριοκρατούντων – παντού και πάντα τα ίδια, γιατί η χαροκαμένη Εκάβη στις ευριπίδειες «Τρωάδες» κατηγορεί τους Έλληνες για άσπλαχνη ιεροσυλία), ο εξόριστος λοιπόν μοιάζει να παλινωδεί και να εκθειάζει το φιλελεύθερο φρόνημα των Ελλήνων έναντι των δουλοπρεπών στα θεοκρατικά καθεστώτα βαρβάρων, και χάρη σε αυτό του το έργο, που διδάχθηκε από τον ομώνυμο γιο του, πέρασε στα «αναγνωστικά» βιβλία της εποχής κι έτσι σώθηκε μεγάλο μέρος του αιρετικού και πρωτοπόρου έργο του ανά τους αιώνες. Ορθώς ανέγνωσε ο Τσιριγκούλης ως σκηνοθέτης την συμβατική πλευρά του κειμένου και την απέδωσε με την παλιά, καλή δοκιμασμένη τεχνική της Σχολής του Εθνικού Θεάτρου στην ερμηνεία του Αρχαίου Δράματος: Γεωμετρία, μαθηματική δομή, καθάρια εκφορά του Λόγου και υποβάθμιση του διονυσιακού έναντι του απολλώνιου στοιχείου. Τον βοήθησε ιδιαίτερα η κλασική μετάφραση του Κώστα Τοπούζη, τα σκηνικά και τα κοστούμια του Αριστείδη Πατσόγλου κι απαξάπαντες οι ηθοποιοί και συντελεστές της παράστασης με κορυφαίο τον Αγησίλαο Σιούνα στο ρόλο του Αγαμέμνονα. Εκπληκτικά γήινη η Κλυταιμνήστρα τής Ντίνας Βούρτση. Σημαντική και μετρημένη η χορογραφία της Άννας Βαλάρη. Στο τραγούδι εκφραστικώς λυρική η Μαρία Κατσούρα. Στον ήχο μεγαλούργησε ο Παναγιώτης Φραγκούλης. Μόνον οι φωτισμοί ήταν εκτυφλωτικώς επικεντρωμένοι στο κέντρο της σκηνής. Ίσως γιατί κανείς δεν ανέλαβε την ευθύνη τους. Βοηθός σκηνοθέτη: Πόλυ Σαΐτη. Για λόγους Δικαιοσύνης αναφέρω τα ονόματα των ηθοποιών με τιμή, σαν πεσόντες σε ιερή μάχη, γιατί το να υπηρετείς την Τέχνη του Διονύσου σήμερα, ανιδιοτελώς είναι ύψιστη ανδραγαθία: Βαγγέλης Πυρινής (Πρεσβύτης), Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος (Μενέλαος), Φλώρα Καραβελατζή (Άγγελος Α’), Βίβιαν Ιωάννου (Ιφιγένεια), Νικόλας Ντάβας (Αχιλλέας), Γεώργιος Δαρείος (Άγγελος Β’) και Κορυφαίες Χορού η Δανάη Δημητροπούλου, η Φλώρα Καραβελατζή και η Αθανασία Μανιαβού. Εύγε σε όλους. Εκ βάθους καρδίας.
Κωνσταντίνος Μπούρας
Σολδάτος-Φελλίνι 1-1.
Ή έτσι θα μιλούσε ο Φελλίνι αν ζούσε σήμερα στην Κυψέλη της Κρίσης.
Από τον θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα
Μετά το επιτυχημένο μιούζικαλ με τον μακρύ αλλά ορθώς περιγραφικό τίτλο «Όταν ο Παζολίνι συνάντησε το αγόρι που του πρόσφερε το θάνατο», ο ποιητής του κινηματογράφου Γιάννης Σολδάτος επανέρχεται στο ατμοσφαιρικό «Studio Κυψέλης» και σε σκηνοθεσία Γιώργου Λιβανού, χορογραφία Σίμωνα Πάτροκλου, μεγαλουργεί, χάρη σε μια πλειάδα εκπληκτικών ηθοποιών-χορευτών-τραγουδιστών και με τους υπέροχους φωτισμούς που ο ίδιος σχεδίασε κι εκτέλεσε, φωτισμούς που διευρύνουν τη σκηνούλα αυτού του Off-Kolonaki θεάτρου προσδίδοντάς της διαστάσεις κοσμικές, σχεδόν μεταφυσικές. Η καλλιτεχνική εμπειρία του αναγενννησιακού καλλιτέχνη Γιάννη Σολδάτου σε όλο της το μεγαλείο: κινηματογράφος, τηλεόραση, συγγραφή θεατρικών έργων, εκδότης ενός από τους μεγαλύτερους και ειδικότερους οίκους στον χώρο του Θεάματος και ό,τι άλλο μπορεί να φανταστεί κανείς από έναν ανήσυχο Επτανήσιο με ταλέντο, κέφι, μεράκι, πολυπραγμοσύνη και πολυσχιδή προσωπικότητα.
Το όλον θέαμα με τίτλο «Ο Fellini και τα όνειρα των κλόουν» είναι μια μουσική κωμωδία, που δεν αποτελεί κολλάζ από γνωστές ταινίες του Φελλίνι αλλά ένα «μετά-κείμενο» (για να το πούμε πιο επιστημονικά) περασμένο μέσα από την ιδιοφυή δημιουργική φαντασία ενός επαρκούς θεατή-συνδημιουργού-παν-καλλιτέχνη.
Μετά από εντατικές πρόβες τεσσάρων μηνών, είναι γνωστή η τελειομανία του Γιάννη Σολδάτου αλλά και του σκηνοθέτη Γιώργου Λιβανού, άπαντες οι ηθοποιοί έλαμψαν με τη διάρκεια αστέρος κι ουχί μετεώρου. Αστέρια χωρίς σκιά, ολόλαμπρα, σεμνά και ταπεινά: Γιώργος Λιβανός, Ελευθερία Ρήγου, Αλέξανδρος Αθανασίου, Σοφία Μπεράτη, Ωραιοζήλη Καραγιαννίδου, Λίλη Τέγου, Μαρία Δρακοπούλου, Ελένη Μπέη, Κωνσταντίνος Μενούνος, Ζωρζέτ Μιρόν, Γιάννος Τριανταφύλλου, Γιάννος Θεοδούλου.
Μία από τις ελάχιστες παραστάσεις της τρέχουσας θεατρικής περιόδου που απόλαυσα έμπλεος αισθητικής ηδονής και χωρίς καμία απολύτως επιφύλαξη.
Θρίαμβος!!! Έτσι θα μιλούσε ο Φελλίνι αν ζούσε σήμερα στην Κυψέλη της Κρίσης, αλλά και της γενναιότητας, του ηρωισμού και της αδιαπραγμάτευτης χαράς της Ζωής!!!
Κωνσταντίνος Μπούρας
«Κυμβελίνος» του Σαίξπηρ στο θέατρο Εξαρχείων
σε σκηνοθεσία του ταλαντούχου Αλέξανδρου Κοέν σε μια πιστή εκσυγχρονισμένη και διαχρονική απόδοση του κλασικού κειμένου
Από τον θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα
Η πίκρα του ώριμου Σαίξπηρ για την κωμωδία του Έρωτα και την αρρώστεια της Τρέλας και της Φρονιμάδας που κατατρέχει το ανθρώπινο είδος απεικονίζεται δραματικά σε αυτό το λιγότερο γνωστό έργο του, που σπάνια ανεβαίνει στις θεατρικές σκηνές. Γιατί; Μα γιατί παραείναι αληθινό για να είναι δημοφιλές. Παραείναι πικρό για να χαϊδεύει τα αυτιά και τις καρδιές. Παραείναι σκοτεινό για να μας πείθει η επιφανειακή αισιοδοξία του happy-end.
Ορθώς ο σκηνοθέτης Αλέξανδρος Κοέν το τοποθετεί στην Ευρώπη της Κρίσης, στα χρόνια του Μεσοπολέμου. Η σημερινή κρίση είναι μια απλή κυκλική επανάληψη της Ιστορίας. Ή μήπως όχι; Το σίγουρο είναι ότι η ανθρώπινη φύση δεν έχει αλλάξει σημαντικά από το 1610 (ή 1611) που γράφτηκε αυτό το έργο. Τα ίδια αδιέξοδα, οι ίδιες φενάκες, παρόμοιες ψευδαισθήσεις κι απαράλλαχτη τάση φυγής, την οποία θεραπεύει το θέατρο επαρκώς. Όταν η παράσταση είναι σωστά δομημένη, έχει ρυθμό, σωστή διανομή, καλή μετάφραση και προπάντων σεβασμό στο πνεύμα του συγγραφέα. Αντίθετα από την Ιόλη Ανδρεάδη που ανασκολόπισε τον «Βασιλιά Ληρ» του Σαίξπηρ για να πλάσει έναν δικό της “Young Lear”, χωρίς μέτρο, ρυθμό και δραματουργική δεξιοτεχνία (που να την εύρει η έρμη; Δεν γεννιέται κάθε μέρα ένας Σαίξπηρ κι ένας Ευριπίδης, κι αφού έτσι συμβαίνει καλόν είναι να ανεβάζουμε τα έργα τους με αιδώ ή να συγγράφουμε τα δικά μας μεταμοντέρνα θνησιγενή βαλκανικά εργάκια). Ο Αλέξανδρος Κοέν είναι δύναμη στο ελληνικό θέατρο. Επίμονος κι ακυκλωμάτιστος, μελετηρός κι εμβριθής, υπομένων και αποτελεσματικός, μετέφρασε, διασκεύασε και δίδαξε αυτό το αριστούργημα με έναν τρόπο που δείχνει βαθιά γνώση του θεατρικού φαινομένου και πλήρη επάρκεια.
Η διανομή εξαίρετη. Τι να πω για τον πολυτάλαντο, εκφραστικό κι έμπειρο Τάκη Βουτέρη, που με την τεχνική του κλόουν ντύνει τους ρόλους του με ένα μεταφυσικό μυστήριο παρόμοιο με τις ερεβώδεις πινελιές του μεγάλου Βελάσκεθ στη σειρά “Las meninas”. Χαίρομαι που αφέθηκε με εμπιστοσύνη στα χέρια ενός νεότερου σκηνοθέτη για να τον πλάσει όπως εκείνος επιθυμεί.
Αξιόμαχοι κι αξεχώριστοι οι υπόλοιποι ηθοποιοί, δημιούργησαν ένα αρμονικό σύνολο, αξιοποιώντας στο έπακρο το εκφραστικότατο όργανο του σώματός τους. Η Ελένη Κρίτα, ο Αντώνης Φραγκάκης, η Αντιγόνη Δρακουλάκη, ο Σαράντος Γεωγλερής, ο Παναγιώτης Εξαρχέας, η Νεκταρία Γιαννουδάκη, Ρωμανός Μαρούδης υπάκουσαν στην ενορχήστρωση του σκηνοθέτη κι έκαναν θαύματα! Κυριολεκτώ.
Αξιολάτρευτοι, αν και κάπως περιγραφικοί οι φωτισμοί της Κατερίνας Μαραγκουδάκη.
Εύγλωττα τα κοστούμια και τα σκηνικά της Χριστίνας Κωστέα.
Επαγγελματική και τελεσφόρα η κινησιολογία που δίδαξε η Φρόσω Κορρού.
Δραματολόγος: Κατερίνα Διακουμοπούλου. Καλό αυτό. Πολύ καλό! Ας μάθουν τα θέατρα, οι θίασοι και οι επιχορηγούμενες σκηνές να αξιοποιούν δραματολόγους-δραματουργούς. Τόσους καλούς θεατρολόγους και θεατρικούς συγγραφείς έχουμε. Όχι μόνον θεωρία, αλλά και πράξη!!! Εύγε σε όλους.
Βοηθοί σκηνοθέτη: Αλίκη Μπομποτά – Ειρήνη Δρακοπούλου
Κωνσταντίνος Μπούρας
Info:
ΚΥΜΒΕΛΙΝΟΣ
Cymbeline, 1610
του Γουίλλιαμ Σαίξπηρ
κωμωδία
Στην έκτη της παραγωγή η Εταιρεία Θεάτρου Υπερίων παρουσιάζει την αινιγματική περιπετειώδη κωμωδία του Σαίξπηρ «Κυμβελίνος» σε σκηνοθεσία του Αλέξανδρου Κοέν.
Το ιστορικό Θέατρο Εξαρχείων στον πεζόδρομο της Θεμιστοκλέους επιστρέφει και πάλι παρουσιάζοντας το σαιξπηρικό έργο “Κυμβελίνος”, ένα από τα σημαντικότερα ποιητικά κείμενα του Άγγλου ποιητή που ακροβατεί ανάμεσα στην τραγωδία και την κωμωδία.
Με αφορμή την επέτειο για τα 400 χρόνια από το θάνατο του Ουίλιαμ Σαίξπηρ, το θέατρο Εξαρχείων ανεβάζει ένα από τα λιγότερο γνωστά έργα του Άγγλου ποιητή σε σκηνοθεσία του Αλέξανδρου Κοέν. Ο “Κυμβελίνος” που πιθανότατα γράφτηκε το 1610 ή 1611 είναι ένα σκοτεινό παραμύθι με αίσιο τέλος, ενώ θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα και πιο ώριμα κείμενα του Σαίξπηρ, παρουσιάζοντας την αδυναμία του ανθρώπου να να πραγματοποιήσει όλα τα όνειρά του και την προσπάθειά του να συμβιβαστεί όσο γίνεται λιγότερο.
Υπόθεση
Ο Κυμβελίνος, ο βασιλιάς της Βρετανίας, προορίζει την μοναχοκόρη του Ιννογένη για τον γιο της δεύτερης συζύγου του. Όταν η Ιννογένη εναντιώνεται και παντρεύεται τον Πόστουμο, ο Κυμβελίνος εξορίζει τον ανεπιθύμητο γαμπρό του. Στην εξορία του ο Πόστουμος θα στοιχηματίσει με τον Ιάκιμο, έναν Ιταλό τυχοδιώκτη, πως η Ιννογένη του είναι η πιστότερη γυναίκα στον κόσμο. Ο Ιάκιμος κάνει τα πάντα ώστε να την παρουσιάσει άπιστη, και ο Πόστουμος αποφασίσει να την εκδικηθεί. Από το σημείο αυτό θα ξεκινήσει για την Ιννογένη και την υπηρέτρια της ένα γοητευτικό όσο και επικίνδυνο ταξίδι πνευματικής και συναισθηματικής ενηλικίωσης. Έργο της ωριμότητας του Σαίξπηρ ο «Κυμβελίνος» καταφέρνει να συγκεντρώσει πολλές από τις αρετές των αριστουργημάτων του ποιητή: καταιγιστική πλοκή, υψηλό χιούμορ, κορυφαίες κωμικές στιγμές – και πάνω απ’ όλα μια αισιόδοξη στάση απέναντι στη ζωή. Μια σπουδαία κωμωδία τοποθετημένη στο γνώριμο πλαίσιο των αμερικάνικων ταινιών του 1960 – γεμάτη κρυφούς έρωτες, προδοσίες, μεταμφιέσεις, περιπλανήσεις, δολοπλοκίες, αφελείς εραστές, ραδιούργες μητριές και φόντο την οικονομική κρίση της Ευρώπης. Ένα έργο του Γουίλλιαμ Σαίξπηρ που σπάνια παρουσιάζεται στην ελληνική σκηνή.
Συντελεστές
Μετάφραση – σκηνοθεσία: Αλέξανδρος Κοέν
Σκηνικά – κοστούμια: Χριστίνα Κωστέα
Φωτισμοί: Κατερίνα Μαραγκουδάκη
Κινησιολογία: Φρόσω Κορρού
Δραματολόγος: Κατερίνα Διακουμοπούλου
Βοηθοί σκηνοθέτη: Αλίκη Μπομποτά – Ειρήνη Δρακοπούλου
Διανομή: Τάκης Βουτέρης, η Ελένη Κρίτα, ο Αντώνης Φραγκάκης, η Αντιγόνη Δρακουλάκη, ο Σαράντος Γεωγλερής, ο Παναγιώτης Εξαρχέας, η Νεκταρία Γιαννουδάκη, Ρωμανός Μαρούδης
από 14 Οκτωβρίου έως 11 Δεκεμβρίου
κάθε Παρασκευή στις 21.00, Σάββατο στις 21.00 και Κυριακή στις 19.00
Ενδιαφέρον διαδραστικό «Νηπιαγωγείο» στον υπόγειο θεατρικό χώρο «Μπαγκλαντές»
Από τον θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα
Από τις πιο ενδιαφέρουσες παραστάσεις της νέας θεατρικής περιόδου. Επιτέλους το μεταμοντέρνο και το μετά το μεταμοντέρνο άρχισαν να αποδίδουν καρπούς, να σχολιάζουν βαθιά θέματα της πανανθρώπινης επικαιρότητας, να βάζουν το χέρι επί τον τύπον των ήλων της καθημερινότητας, να απασχολούν το κοινό και να προσελκύουν το ενδιαφέρον του, όχι πλέον ως παθητικού θεατή-καταναλωτή, αλλά ως συνδημιουργού-συντάκτη του τελικού καλλιτεχνικού αποτελέσματος, το οποίο δεν στοχεύει στην άψογη αισθητική και στην απολύτως εναρμονισμένη ερμηνεία ενός θεόσταλτου κειμένου από έναν αυταρχικό-τυραννικό-μεσαιωνικά φεουδαρχικό σκηνοθέτη-δικτάτορα που απαιτεί υπακοή και πίστη από τους πειθήνιους υποκριτές του. Τώρα όλα γίναν ίσα και δημοκρατικά, ο θεατής έχει λόγο και αιτία, συμμετέχει σωματικά, ψυχικά και νοητικά στα δρώμενα και αυτό συντελεί τόσο στην κοινωνική αυτοκάθαρση όσο και στην ατομική απολύτρωση.
Αυτό είναι ερευνητικό, πρωτοποριακό θέατρο κι όχι άλλα που επιχορηγούνται για να αναμασούν τα ίδια και τα ίδια.
Εύγε λοιπόν στην ομάδα «αμάλγαμα» και στη Μαρία Γοργία, στον Όσκαρ Ουάιλντ που ακόμα μας εμπνέει, στους εκπληκτικούς ηθοποιούς-χορευτές (Σάνια Στριμπάκου, Τίμος Ζέχας, Μυρτώ Δελημιχάλη, Μαρία Γοργία) και, φυσικά, σε όλους τους θεατές.
Κωνσταντίνος Μπούρας
www.konstantinosbouras.gr
Επίκαιρες «Ικέτιδες» του Αισχύλου στο «Αγγέλων Βήμα» σε παλιομοδίτικη-βέκια σκηνοθεσία του Λάμπρου Γιώτη
Από τον θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα
Το «σύστημα Στανισλάβσκι» και άλλα συστήματα υποκριτικής φαίνονται παντελώς άγνωστα στον Λάμπρο Γιώτη, αφού οι βαρυφορτωμένες (ορθώς) με τα μπαγκάζια τους ικέτιδες δεν λυγίζουν καν, δεν συσπώνται οι μυς τους, αλλά γοργανασαίνουν τεχνητά σαν μαθητές σε σχολική παράσταση που υποδύονται τα σκυλιά. Περιγραφικοί και σχηματοποιημένοι οι ρόλοι, χωρίς καν τη μινιμαλιστική αφαιρετικότητα, τη νοσταλγική πατίνα του παλιομοδίτικου ή το άλλοθι έστω του μεταμοντερνισμού που όλα τα επιτρέπει. Ο Λάμπρος Γιώτης δεν έχει δει μάλλον σύγχρονο θέατρο κι έστησε ένα θεατρικό αναλόγιο με καλές φωνές και μουσικές κορώνες πατώντας πάνω στη δοκιμασμένη κι εύγλωττη μετάφραση του Κώστα Γεωργουσόπουλου. Η Σαβίνα Γιαννάτου είναι η μόνη που θριάμβευσε γράφοντας μουσική για αυτή την άτολμη και ρητορική παράσταση. Θέατρο του νου, για να μην πω διανοουμενίστικο θέατρο, αν όχι και κουλτουριάρικο. Όμως το σύγχρονο θέατρο απαιτεί τη μέγιστη σωματικότητα, γυμνότητα ίσως κι όχι κακοραμμένα σακιά για κοστούμια. Απογοητευτικό και αποκαρδιωτικό το αποτέλεσμα, αν όχι άθλιο. Εάν επρόκειτο για κωμωδία, θα μπορούσαμε ίσως να το δεχθούμε. Ο Αριστοφάνης έχει κακοποιηθεί δεόντως και φαίνεται μάλλον να το όχι. Μπορεί και να το διασκεδάζει εκεί ψηλά που ευρίσκεται. Όμως η τραγωδία είναι κάτι ιερό και δεν ανέχεται παρωδήσεις…
Αυτά τα αυστηρά επί του παρόντος.
Αγαπητοί φίλοι, όταν με στέλνετε να δω παραστάσεις γνωστών και φίλων σας, μην περιμένετε να τους «χαϊδέψω» κιόλας. Δεν χαρίζω κάστανα κι ως κριτικός σέβομαι πρώτα από όλα το κοινό.
Μετά λόγου γνώσεως,
Κωνσταντίνος Μπούρας
Ταυτότητα της παράστασης
Μετάφραση: Κ.Χ.Μύρης
Σκηνοθεσία: Λάμπρος Γιώτης
Φωνητική έκφραση και μουσική: Σαβίνα Γιαννάτου
Χορογραφία: Στέλα Κρούσκα
Σκηνικά – κοστούμια: Θάλεια Ιστικοπούλου
Φωτισμοί: Μελίνα Μάσχα
Παίζουν οι ηθοποιοί: Λυσάνδρα Αναστασοπούλου, Μενέλαος Ζαφειρόπουλος, Δημήτρης Μοσχονάς, Ελπίδα Νικολάου , Κωνσταντίνα Νταντάμη, Γιώργος Τσαγκαράκης
Ήχος και φως: Νίκος Θεοχαρόπουλος
Trailer παράστασης: Χρήστος Θεοχαρόπουλος
Βοηθοί Παραγωγής: Αλεξία Πολυμενοπούλου, Χρήστος Θεοχαρόπουλος
Παραγωγή: «Παλμός» – Εταιρεία Δραματικής Έκφρασης και Θεραπείας
Διάρκεια παράστασης: 60 λεπτά
Αριστείδης Ρωμανός, ένας εικαστικός του δομημένου χώρου
Από τον ποιητή-κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα
Με αφορμή την έκθεση που διοργάνωσε η Κοινωφελής Δημοτική Επιχείρηση Περιβάλλοντος Παιδείας & Ανάπτυξης Μυκόνου με σχέδια και μελέτες του αρχιτέκτονα-πολεοδόμου Αριστείδη Ρωμανού, έρχομαι σήμερα να επισημάνω την εικαστική ματιά ενός ειδικευμένου επιστήμονα που ασχολήθηκε με την προστασία κι εξέλιξη των παραδοσιακών οικισμών και μελέτησε την επίδραση του τουρισμού στη διαμόρφωση του ελληνικού τοπίου. Οι ανθρώπινες φιγούρες του φαντάζουν ιμπρεσιονιστικές, όμως είναι σχεδιασμένες με ιδιαίτερη προσοχή μέσα στον περιβάλλοντα χώρο. Η τεχνική της ακουαρέλας τονίζει το ουσιώδες απαλλάσσοντας τον εγκέφαλο από τον περιττό θόρυβο «πληροφοριών» που δεν σχετίζονται με το θέμα και δεν συνάδουν με την οπτική του καλλιτέχνη ερευνητή. Το υδρόχρωμα χαρίζει εκείνη την αξιοθαύμαστη διαπίδυση θέτοντας το διαρκές θέμα της υπέρβασης των ορίων χωρίς απαραίτητα να ζητούμε και την κατάλυσή τους. Οι πολυπολιτισμικές κοινωνίες της παγκοσμιοποιημένης πλέον ταξιδιωτικής κουλτούρας απαιτούν ευελιξία, ευφράδεια, αποδοχή του διαφορετικού, μελέτη των καινοφανών συνθηκών και οριοθέτηση των καινούργιων τοπίων, όπως αναδύονται από τη φυσιολογική αλλά και την τεχνητή αποδόμηση των προηγουμένων. Ο ανθρώπινος παράγοντας είναι το αρχαιοελληνικό μέτρο τόσο στην εικαστική όσο και στην αρχιτεκτονική φιλοσοφία και οπτική του Αριστείδη Ρωμανού. «Πάντων χρημάτων μέτρον εστί άνθρωπος», σύμφωνα με την πασίγνωστη πλέον ρήση του Πρωταγόρα. Αυτό είναι που λείπει από τη σύγχρονη Τεχνολογία, αλλά και από ορισμένους κλάδους της Επιστήμης που είναι προσανατολισμένοι στην υπερεκμετάλλευση των φυσικών πόρων και στην επίτευξη του μέγιστου δυνατού βραχυπρόθεσμου ή μεσοπρόθεσμου κέρδους με ανυπολόγιστες όμως και καταστροφικές μακροπρόθεσμες συνέπειες. Από αυτή την άποψη είναι σημαντικό το καλλιτεχνικό κι επιστημονικό έργο του Αριστείδη Ρωμανού, αφού κομίζει αρχαία «γλαύκα εις Αθήνας» και καλό θα ήταν να μεταφερθεί σε κάποιο μουσείο, ίδρυμα ή ειδικό εκθεσιακό χώρο της πρωτεύουσας τόσο η έκθεση σχεδίων και μελετών του όσο και η παράλληλη δημόσια συζήτηση-ημερίδα με θέμα: “Προστασία Οικισμών και εξέλιξη”, στην οποία συμμετείχαν διακεκριμένοι αρχιτέκτονες και καθηγητές του Ε.Μ.Π.
Όσον αφορά τα σατιρικά σκίτσα του Αριστείδη Ρωμανού που εκτέθηκαν παράλληλα, αυτά εντάσσονται σε ενότητες, όπως: Εξουσία, Τέχνη και Πολιτιστική ζωή, Πόλη / Αρχιτέκτονες / Πολεοδομία, Γιατροί / νοσηλεία. Πρόκειται για μια πολύ προσεγμένη κι επιμελημένη δουλειά που αποδεικνύει περίτρανα ότι το σπουδαίο δεν είναι σοβαροφανές και το ουσιώδες δεν καλύπτεται πίσω από βαρύγδουπα προσωπεία.
Κωνσταντίνος Μπούρας
«Όρνιθες» για …Δελφινάριο
Από τον θεατρολόγο και κριτικό θεάτρου Κωνσταντίνο Μπούρα
Και μόνο που παρουσιάστηκε η εξωκοσμική Ίρις με πούπουλα και φτερά, σα να απέδρασε από παράσταση του Δελφινάριου και της έφευγε το φορτίο προς τα εμπρός κι αναγκάστηκε να χωθεί κάτω από τα πλαστικά δέντρα του κακόγουστου σκηνικού, που κατάβρεχε κιόλας, για να μην πούμε για εκείνα τα ανεκδιήγητα δίδυμα συννεφάκια… και μόνο που είδαμε τους Ολύμπιους θεούς σαν από αθηναϊκή επιθεώρηση ανύπαρκτου χωροχρόνου… και μόνο που φάγαμε πάλι (μετά τη «Λυσιστράτη» του Μαρμαρινού) πάλι ημίγυμνο στη μούρη [μόνο τα στήθια μιας κοπέλας άξιζαν – λίγο ακόμα και θα την έστελναν στις κερκίδες να κάνει …κονσομασιόν!]… Άσε εκείνα τα παρενδυτικά σουτιέν και γυναικεία σλιπάκια για άνδρες… Ήταν όλα τόσο κακόγουστα και κιτς που κανείς δεν πρόσεξε ότι έλειπε το τελευταίο μέρος του αριστοφανικού κειμένου, χωρίς βεβαίως ο σκηνοθέτης κι ο μεταφραστής [αγνώστων λοιπών στοιχείων] να δηλώσουν ευθαρσώς τις διασκευαστικές τους προθέσεις.
Τελικά τι έμεινε από αυτήν την πολυδάπανη πολυδιαφημισμένη παραγωγή; Η αίσθηση του ανεκπλήρωτου. Οι καλές προθέσεις που προσκρούουν στον αρριβισμό και στον ξερολισμό ανθρώπων του θεάτρου που θεωρούν ότι όταν έχουν και το μαχαίρι και το πεπόνι, μπορούν να σφάζουν και τον …Αριστοφάνη. Ούτως ή άλλως, νεκρός είναι. Δεν θα τους ζητήσει και τα ρέστα.
Κρίμα και πάλι κρίμα. Γιατί δαπανήθηκε πολύ χρήμα και φαιά ουσία για το τίποτα.
Κι εξηγήστε μου σας παρακαλώ, γιατί εγώ είμαι χαζός και δεν ξέρω από αυτά: γιατί θα πρέπει ο σκηνοθέτης να είναι και πρωταγωνιστής; Τέτοια έλλειψη μέτρου πια; Αυτά τα έκαναν κι άλλοι, μεγαλύτεροι σκηνοθέτες και η Ιστορία τους …ανακύκλωσε.
Η παράσταση έπασχε από ρυθμό. Πολύ φυσιολογικό, αφού ο σκηνοθέτης ήταν και σκηνοθετούμενος. Το πρώτο μέρος κάπως κύλισε και το κοινό της πρεμιέρας αντιδρούσε στις ατάκες των δύο πρωταγωνιστών. Από τη μέση και μετά όμως, φτερά και …πούπουλα. Το Δελφινάριο σε όλες του τις δόξες!
Μέχρι και κακοποιημένο Αττίκ ακούσαμε!
Μόνη εξαιρετική πινελιά, η εκφραστικότατη κίνηση του νεαρού ηθοποιού Μιχάλη Σαράντη, ο οποίος θα μπορούσε να σταθεί ακόμα και στις πλέον απαιτητικές αριστοφανικές (κι όχι μόνον) θεατρικές παραγωγές παγκοσμίως. Δεν τον ξέρω τον άνθρωπο (όπως και κανέναν άλλον από τους …αυτουργούς άλλωστε), αλλά τον θαύμασα και πήγα στο καμαρίνι να τον συγχαρώ ειλικρινώς.
Μήπως λέγω, μήπως, καλό θα ήτο να μην συγχέουμε τον Αριστοφάνη με το νεοελληνικό αλαλούμ; Εκτός αν το κάνουμε με πρόθεση, συνειδητά, προγραμματικά κι οριοθετημένα, οπότε κάτι καλό μπορεί να βγεί από αυτό. Να κάνουμε αυτοκριτική, ας πούμε… Ως λαός, ως καλλιτέχνες, ως πνευματικοί άνθρωποι, ως πολίτες και ως άτομα, συμπιεσμένα στις Συμπληγάδες της Κρίσης κι ανάξιοι να σταθούμε στο ύψος της Ιστορίας μας. Άλλοι λαοί με το τίποτα και χωρίς τη δική μας παράδοση, χωρίς γλώσσα τόσων αιώνων, στηρίζουν την περηφάνεια στην αυτογνωσία τους και πάνε τον πολιτισμό τους ένα βήμα παραπέρα. Χτίζουν, δεν καταστρέφουν. Εμείς γίναμε «Ηρόστρατοι». Τι να πω; Λυπούμαι και θλίβομαι.
Η Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών του κοινωφελούς ιδρύματος Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης έχει επιδείξει μέχρι τώρα πολύπλευρο και πολυσήμαντο πολιτιστικό έργο, ενσωματώνει νέες τεχνολογίες, δίνει βήμα σε νέους ανθρώπους, αξιοποιεί ήδη καταξιωμένους καλλιτέχνες και λογοτέχνες, φιλοδοξεί να γίνει ένα ζωντανό κύτταρο του παγκόσμιου, του πανανθρώπινου πολιτισμού.
Εύχομαι του χρόνου, το 2017, με μια άλλη περισσότερο εύστοχη παραγωγή να αλώσει την Επίδαυρο ΚΑΙ καλλιτεχνικώς, αφού η προσέλευση των θεατών στο υπερπλήρες αργολικό θέατρο ήταν κάτι παραπάνω από συγκινητική, αν και όχι ενθουσιώδης, ως προς την υποδοχή του σκηνικού αποτελέσματος.
Και του χρόνου, με υγεία! Εύχομαι, ελπίζω και συντάσσομαι συμπορευόμενος για το καλό του τόπου.
Κωνσταντίνος Μπούρας
info:
http://www.sgt.gr/gre/SPG1672/
Μετάφραση: Γιάννης Αστερής
Σκηνοθεσία: Νίκος Καραθάνος
Διασκευή: Νίκος Καραθάνος, Γιάννης Αστερής
Σκηνικά – Κοστούμια: Έλλη Παπαγεωργακοπούλου
Μουσική: Άγγελος Τριανταφύλλου
Φωτισμοί: Σίμος Σαρκετζής
Κίνηση: Amalia Bennett
Ο θίασος: Αλεξάνδρα Αϊδίνη, Αλίκη Αλεξανδράκη, Μαρία Διακοπαναγιώτου, Βασιλική Δρίβα, Νίκος Καραθάνος, Έμιλυ Κολιανδρή, Γιάννης Κότσιφας, Έκτορας Λιάτσος, Χρήστος Λούλης, Γρηγορία Μεθενίτη, Φωτεινή Μπαξεβάνη, Κωνσταντίνος Μπιμπής, Νατάσσα Μποφίλιου, Άγγελος Παπαδημητρίου, Φοίβος Ριμένας, Μιχάλης Σαράντης, Γιάννης Σεβδικαλής, Άρης Σερβετάλης, Άγγελος Τριανταφύλλου, Γαλήνη Χατζηπασχάλη
Παίζουν ζωντανά οι μουσικοί: Μάριος Δαπέργολας, Σοφία Ευκλείδου, Δημήτρης Κλωνής, Βασίλης Παναγιωτόπουλος, Δημήτρης Τίγκας
Βοηθός σκηνοθέτη: Ιωάννα Μπιτούνη
Βοηθός σκηνοθέτης: Μαρίσσα Τριανταφυλλίδου
Βοηθοί σκηνογράφου: Ευαγγελία Θεριανού, Μυρτώ Κοσμοπούλου, Μυρτώ Λάμπρου
Βοηθός μουσικού: Βασίλης Παναγιωτόπουλος
Βοηθός παραγωγής: Τζέλα Χριστοπούλου
Βοηθός τεχνικού προσωπικού: Πάνος Σβολάκης
Hair Design: Χρόνης Τζήμος
Κατασκευές κοστουμιών: Δήμητρα Καίσαρη, Αφροδίτη Πουρνάρη
Κατασκευή δέντρων: Σωκράτης Παπαδόπουλος, Στέφανος Γραμμένος, Δάφνη Ηλιοπούλου
Κατασκευή σκηνικού: Lazaridis Scenic Studio
Ηχοληψία: Κωστής Παυλόπουλος, Διονύσης Μανουσάκης
Stage Manager: Γιάννης Κρητικός
Μηχανικοί Σκηνής: Παναγιώτης Βασιλοπανάγος, Βασίλης Δρέσιος, Χρήστος Μαύρος, Γιάννης Ψαρρός
Ηλεκτρολόγος: Παύλος Παππάς
Επιμέλεια υπερτίτλων: Μελισσάνθη Γιαννούση
Ταυτόχρονος υπερτιτλισμός: Γιάννης Παπαδάκης
Εκτέλεση Παραγωγής: Γιολάντα Μαρκοπούλου, Κωνσταντίνα Γεωργίου / POLYPLANITY Productions
Παραγωγή: Στέγη Ιδρύματος Ωνάση
Στην παράσταση ακούγεται το ποίημα του Γιώργη Παυλόπουλου «Πού είναι τα πουλιά;»
Ευχαριστούμε θερμά το Εθνικό Θέατρο, το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, τη Δραματική Σχολή Αθηνών – Γιώργος Θεοδοσιάδης, καθώς και τους Γεώργιο Αγγούρη, Παντελή Μουντή, Πολυάννα Βλατή, Αναστασία Μικρού, Λίνα Σταυροπούλου, Στέλλα Γάσπαρη και Τζωρτζίνα Φοινίκη.
Διαβάστε περισσότερα:
Ο Αριστοφάνης έλαβε το δεύτερο βραβείο στα Μεγάλα Διονύσια του 414 π.Χ. με τους Όρνιθες, που θεωρείται από κορυφαίους μελετητές το καλύτερο από τα σωζόμενα έργα του. Το έργο είναι γραμμένο σε μια εποχή όπου η ειρήνη δοκιμαζόταν σκληρά (Νικίειος ειρήνη), ενώ η επιχείρηση στη Σικελία ήταν σε εξέλιξη και την πολιτική κατάσταση της Αθήνας διαχειρίζονταν ακατάλληλα πρόσωπα.
Ο Αριστοφάνης (περ. 445-385 π.Χ.) είναι ο επιφανέστερος εκπρόσωπος της αρχαίας κωμωδίας. Σώζονται ακέραια 11 έργα του: Αχαρνείς (425), Ιππείς (424), Νεφέλες (423), Σφήκες (422), Ειρήνη (421), Όρνιθες (414), Λυσιστράτη (411),Θεσμοφοριάζουσες (411), Βάτραχοι (405), Εκκλησιάζουσες (392), Πλούτος (388). Στις κωμωδίες του, η δράση εστιάζει συχνά στη φυγή ενός προσώπου από έναν τόπο γεμάτο σκοπιμότητες, φτώχεια, πόλεμο και μεγάλα λόγια προς χώρους φανταστικούς, όπου επιχειρεί να κάνει πραγματικότητά το όνειρό του.
Οι Όρνιθες είναι η πρώτη παραγωγή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου 2016. Ο Νίκος Καραθάνος και η υπέροχη ομάδα του συνεργάζονται ξανά με τη Στέγη, μετά το Βυσσινόκηπο, μια παράσταση που ξάφνιασε και συζητήθηκε όσο λίγες, ανοίγοντας έναν πολύτιμο διάλογο για τη σκηνική ερμηνεία του τσεχοφικού έργου.
Σημείο αναφοράς στην ιστορία της σύγχρονης ελληνικής σκηνής είναι το θρυλικό ανέβασμα των Ορνίθων από τον Κάρολο Κουν και το Θέατρο Τέχνης, σε μετάφραση του Βασίλη Ρώτα, σκηνικά και κοστούμια του Γιάννη Τσαρούχη, μουσική του Μάνου Χατζηδάκι και χορογραφίες της Ραλλούς Μάνου. Η παράσταση ανέβηκε για πρώτη φορά το 1959, μετά την πρεμιέρα της απαγορεύτηκαν οι επόμενες παραστάσεις με εντολή του Υπουργού Προεδρίας της Κυβερνήσεως Κωνσταντίνου Τσάτσου και ανέβηκε ξανά το 1960 στην οριστική της μορφή. Ήταν η πρώτη παράσταση με την οποία ταξίδεψε στο εξωτερικό το Θέατρο Τέχνης, που απέσπασε μάλιστα το Α΄ βραβείο στο Φεστιβάλ των Εθνών του 1962, στο Παρίσι.
«Ο Αριστοφάνης μας φέρνει πιο κοντά στον άνθρωπο από ό,τι οποιαδήποτε άλλη μορφή έντεχνου λόγου. Αν με την τραγωδία γνωρίζουμε την ποιότητα και το περιεχόμενο των ιδεών που θεμελίωσαν τον κλασικό αιώνα, με την κωμωδία πλησιάζουμε στο είδος του ανθρώπου που μπόρεσε να τις συλλάβει και να τις πραγματοποιήσει.» – Νίκος Χουρμουζιάδης
«Οι Όρνιθες είναι ίσως το πρώτο έργο λογοτεχνικής ουτοπίας που έχουμε.» – Στάθης Δρομάζος
«Η κωμωδία είναι συχνά ο λυγμός του συγγραφέα που ξέρει ότι δεν μπορεί ή δεν του επιτρέπεται να γράψει τραγωδία.» – Παύλος Μάτεσις
«Τραγική» Ορέστεια του Χουβαρδά, ο Αισχύλος απών!
Από τον θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα
Είμαστε τραγικός λαός, ανυπέρβλητος, αυτοκαταστροφικός. Οι εχθροί περιττεύουν, κάνουμε μόνοι μας το θεάρεστο έργο της αποδομητικής αυτοεξόντωσης. Ό,τι δεν κατάφεραν σε δύο επεκτατικούς πολέμους οι βάρβαροι Πέρσες το επέτυχαν οι Έλληνες με τον ολέθριο Πελοποννησιακό Πόλεμο. Κι ο φθόνος καλά κρατεί… Τελικά, πού πάει ο περίφημος «Δυτικός Πολιτισμός μας» δομημένος πάνω στα γερά θεμέλια του ελληνορωμαϊκού ανθρωποκεντρικού ιδεώδους; Μήπως περάσαμε από την τραγωδία στο μελόδραμα κι από εκεί στο αστικό δράμα για να καταλήξουμε – με γέφυρα το «παράλογο» – στην πλήρη αναρχία του μεταμοντερνισμού; «Μωραίνει Κύριος όν βούλεται απολέσαι». Δεν θα υπερασπιστώ εδώ τον Γιάννη Χουβαρδά. Δεν το χρειάζεται. Είναι απολύτως ισορροπημένος, συγκροτημένος και καλός διαχειριστής του εαυτού του. Ο ντόρος που προκάλεσε από την ηθελημένη κακοποίηση της «Ορέστειας» προκάλεσε κοσμοσυρροή στο Ηρώδειο (ρωμαϊκό το ωδειάκι, τι περιμένεις;). Όλοι έσπευσαν να πάρουν μέρος στο κουτσομπολιό και στον λιθοβολισμό του ασεβούς. Και πώς να «θάψεις» κάτι που αγνοείς; Μέχρι και οι διάδρομοι κατελήφθησαν από περιέργους. Δεν ήταν το σύνηθες θεατρόφιλο κοινό αυτό. Στην παράσταση τώρα. Καλή η mise-en-place, δε λέω. Καλύτερη από άλλες που έχουμε «απολαύσει» μέχρι κορεσμού στην Επίδαυρο. Καλή και η αναλογία της χρονικής μεταφοράς στον Μεσοπόλεμο. Θεμιτή και η ενδυματολογία. Όσο για το σκηνικό, λειτουργικά κακόγουστο. Όμως οι ηθοποιοί κραύγαζαν τα λόγια τους – σαν τους καμποτίνους θεατρίνους του Αμλέτου – χτυπιόντουσαν και παραδέρνονταν στη σκηνή χωρίς ίχνος συναισθήματος. Ο απόλυτος δια-νοουμενισμος. Κι αν η πρόθεση «διά» παρηχεί με την λέξη «Δίας» καμία σχέση. Τα ρήματα «διανοούμαι», «διαισθάνομαι» και «διαλογίζομαι» δεν είναι – δυστυχώς – συνώνυμα. Αφού χάσαμε τα κοινωνικοπολιτικά συμφραζόμενα του αρχαίου θεάτρου κι αφού η πίστη στο Δωδεκάθεο έχει ήδη κλονιστεί από την εποχή του Ευριπίδη, το μόνο που μένει είναι να διαλογισθούμε σκηνικώς πάνω σε αυτά τα μεγάλα έργα του Λόγου και της Τέχνης, χρησιμοποιώντας την τεχνική της Αναλογίας χωρίς να αγνοούμε την «χρυσή τομή», καθότι η υπέρβαση του μέτρου επισύρει την τραγικήν Ύβριν, που γεννά με τη σειρά της την καταστροφή. Είναι οξύμωρο να ασχολείσαι επαγγελματικά με την αρχαία τραγωδία και ταυτόχρονα να διαπράττεις τα ίδια τραγικά λάθη με τους ήρωες. Με τη διαφορά ότι εκείνοι συνειδητοποιούν κατά την πτώση τους τα λάθη και αποκτούν την πολυπόθητη αυτογνωσία. Εκείνο το «γνώθι σαυτόν» είναι που λείπει από την πλειονότητα των σύγχρονων σκηνοθετών που κακοποιούν εμπροθέτως κι ασυνειδήτως την αρχαία μας κληρονομιά. Και ναι μεν το θράσος περισσεύει και το σταρ-σύστεμ βασίζεται κυρίως στην αρνητική διαφήμιση και στα κουτσομπολιά, όμως το «μισή ντροπή δική τους και μισή δική μας» παραείναι αρρίβιστικο και οθωμανικό και δεν έχει καμία σχέση με την αρχαία ελληνική κοσμοαντίληψη και Ηθική δεοντολογία. Όσο περνούν τα χρόνια και λούζομαι μέσα στο κατακαλόκαιρο όλα αυτά τα ανοσιουργήματα πάνω στο σώμα της αρχαίας τραγωδίας, νοσταλγώ εκείνα τα ιερά τέρατα της Τέχνης που έλαμψαν την δεκαετία του ᾽60 με μεράκι, γνώση, τέχνη, εμβρίθεια, τόλμη και Αισθητική. Επιμένω σ’ αυτό. Δεν είναι όλα ίδια, δεν είναι χύμα και τσουβαλάτα, δεν επικροτώ το «μπάτε σκύλοι αλέστε κι αλεστικά μη δώσετε!».
Γι’ αυτό, αγαπητοί φίλοι, συνάνθρωποι, συνοδοιπόροι στο Πνεύμα, ας βασανίσουμε λίγο το υλικό και τις τεχνικές μας πριν τις παραδώσουμε στην κρίση του κοινού. Γιατί μπορεί αυτό να είναι ευγενικό και μιλημένο, μπορεί να το έχουμε καλοπιάσει από πριν για να εξασφαλίσουμε τη συναίνεσή του, μπορεί να στήσουμε το δικό μας δίχτυ αράχνης (αυτό που κάποιοι ονομάζουν «διαπλοκή»), όμως η Ιστορία κι ο Χρόνος θα είναι αμείλικτοι και θα μας ανακυκλώσουν μαζί με άλλα σκουπίδια αναλώσιμα. Εκτός αν το γνωρίζουμε αυτό προκαταβολικά και λειτουργούμε με την αρχή: «μετά την απομάκρυνσιν από το ταμείον ουδέν λάθος αναγνωρίζεται». Σε αυτή την περίπτωση προσομοιάζουμε με τους ληστές των ταχυδρομικών αμαξών στο μακρινό Ουέστ. Όμως σε αυτή την περίπτωση ας μην δηλώνουμε πνευματικοί άνθρωποι ούτε θεατράνθρωποι ούτε καν άνθρωποι. Αυτά για σήμερα. Σεμνά και ταπεινά. Και χωρίς την πρόθεση να ενοχλήσουμε κανέναν. «Ονόματα δεν λέμε οικογένειες δεν θίγουμε». Απλώς προβληματιζόμαστε για τα τεκταινόμενα και για τις συνέπειες της πολύπλευρης πολιτισμικής Κρίσης που βιώνουμε εκόντες-άκοντες. «Μαζί με τα ξερά καίγονται και τα χλωρά». Δυστυχώς.
Κωνσταντίνος Μπούρας
Συρανό ντε Μπερζεράκ ή η δυστυχία του διαζυγίου σώματος-ψυχής
Από τον θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα, www.konstantinosbouras.gr
Η δυστυχία της Ρωξάνης-Γαίας-Ρέας-Μαίας-Γυναίκας-στεατοπυγικής θεάς – αιώνιου Θηλυκού είναι ότι μετά τον χωρισμό σώματος και ψυχής από τον Δυτικό Μεσαίωνα, που βασίστηκε στην παρερμηνεία της Αριστοτελικής Λογικής… η δυστυχία της έγκειται στο ότι μένει δύο φορές χήρα, ανόργωτη χώρα, ακαλλιέργητη έρημος, άκληρος παρθένος, άτεκνη, αφού χάνει και τον άντρα-σώμα και τον ποιητή-ψυχή χωρίς να κοιμηθεί και να απολαύσει κανέναν από τους δύο. «Νους υγιής εν σώματι υγιεί» και «οία η μορφή οία κι η ψυχή» για τους αρχαίους Έλληνες. Όμως αυτό δεν άρεσε σε κάποιους, στους τα «φαιά φορούντες» και το διέστρεψαν γεμίζοντας τον κόσμο Καιάδες, κρεματόρια, πυρές μαγισσών, θαλάμους και όργανα βασανιστηρίων, καταναγκαστικά έργα και κολαστήρια. Αυτή την αυτοκαταστροφική μανία του ανθρωπίνου είδους βιώνουμε και σήμερα με τους παντοειδείς πολέμους και τις ειδεχθείς τρομοκρατικές ενέργειες εναντίον αθώων, φτωχών, κατατρεγμένων και μη προνομιούχων πολιτών, ανήμπορων κι ανυπεράσπιστων.
Ο Εντμόν Ροστάν στο μνημειώδες, διαχρονικό και κλασικό πλέον θεατρικό του έργο «Συρανό ντε Μπερζεράκ» (1897) διερευνά αυτήν ακριβώς την εξ ορισμού «σχιζοφρένεια», όπου άλλος φιλά κι άλλος γράφει ποιήματα, άλλος αγαπιέται κι όλοι προδίδονται, σε αυτήν την σαιξπηρική σχεδόν κωμωδία παρεξηγήσεων, στο ερωτικό γαϊτανάκι που είναι όλοι χαμένοι και ουδείς κερδισμένος. Όσο για «αίσιον τέλος», μην το ψάχνεις, δεν θα το βρεις… Οι πολιτισμικές τραγωδίες δεν έχουν «happy-end» αλλά οδηγούν σε υπερκατανάλωση ψυχότροπων χαπιών και παραισθητικών ουσιών εν γένει προκειμένου να επαληθεύσουν και να διαιωνίσουν την ψευδαίσθηση της «Κοινωνίας της Αφθονίας» (για να θυμηθούμε τον John Kenneth Galbraith).
Ο Γιάννης Κακλέας, παρεξηγημένος δεξιοτέχνης στην διαχείριση μεγάλου πλήθους υποκριτών και κομπάρσων επί σκηνής, κινείται μεταξύ βαριάς, ασήκωτης κουλτούρας και καλόγουστου λαϊκισμού. Από τη μια μάς τρελαίνει με την πολύωρη παράσταση πάνω στην «Ψύχωση» της Σάρας Κέιν κι από την άλλη στήνει ένα λαϊκό υπερθέαμα παραπέμποντας ευθέως στους ευανάγνωστους κι εύπεπτους κώδικες …του Γιάννη Δαλιανίδη.
Χρησιμοποιώντας δημοφιλείς εμπορικούς ηθοποιούς – τηλεοπτικές φίρμες, στήνοντας ένα σκηνικό μάλλον επιθεωρησιακό και ξεδιπλώνοντας όλα τα συναισθήματα στο μέγιστο βαθμό, ερεθίζει έτσι το θυμικό του μέσου θεατή (όχι απαραίτητα θεατρόφιλου) με αποτέλεσμα να γεμίζει το ταμείο χωρίς όμως να προκαλεί απαραιτήτως και αισθητική απόλαυση στον επαρκή θεατή. Όλα μαζί δεν γίνονται. Και η χρυσή τομή πώς άραγε να βρεθεί; Κακά τα ψέματα. Και διανοουμενισμός και ψιλο-λαϊκισμός δεν πάνε μαζί. Ίσως μόνον ο Αριστοφάνης το κατάφερε αυτό, στην εποχή του. Και πάλι, δεν ξέρω. Αμφίβολο. Έρευνες γίνονται. Υπήρχε κι ο Αγάθωνας… Όμως ο Κακλέας πέτυχε και σε αυτό το έργο του αποτυγχάνοντας, αντιστρόφως ανάλογα από την αποτυχημένη επιτυχία του πάνω στη Σάρα Κέιν στην φεστιβαλική του παράσταση-περφόρμανς με τίτλο «Σάρα Κέιν- Ψύχωση 4:48- Κοίταξέ με».
Αν τις δεις συμπληρωματικά και ως σοβαρός μελετητής του θεατρικού φαινομένου, αυτές οι δύο παραγωγές είναι οι δύο όψεις του ιδίου νομίσματος. Θα πρότεινα να παίζοντας μαζί, παράλληλα, μέχρι τελικής εξοντώσεως των θεατών υπό τον τίτλο «Συρανό-ψύχωση».
Αυτά για την ώρα, τα δηκτικά κι απολύτως εύλογα θεατρολογικά ερωτήματα, στα πλαίσια πάντα της νομιμότητος και του πολιτικώς ορθού. Άλλοι ας βρίζουν κι ας ελεεινολογούν. Εγώ απλώς απορώ κι εξίσταμαι…
Κωνσταντίνος Μπούρας
