ΜΥΣΤΑΓΩΓΙΑ ΣΤΟ ΟΛΥΜΠΙΕΙΟΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΛΥΡΙΚΗ ΣΚΗΝΗ

Posted by grafei on 13:55 in Διάφορα, Θέατρο, Μουσική, Χωρίς κατηγορία | 0 comments

Από τον θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα

Παρόμοιες δράσεις, με πολλαπλούς αποδέκτες και καλλιτεχνικά μηνύματα προς κάθε κατεύθυνσιν, λειτουργούν ως βόμβες θετικής ενέργειας σε εποχές μίζερες, σε καιρούς αυτομαστίγωσης, αυτολύπησης, μυκτηρισμών παντός είδους. Η Ελλάδα παρήγαγε πολιτισμό ανά τους αιώνες κι είναι σήμερα εδώ, ενωμένη, δυνατή, ανθεκτική, αισιόδοξη, χαρούμενη, έτοιμη να αναπληρώσει το χαμένο χρόνο με τιτάνιες προσπάθειες. Η χώρα που διοργάνωσε τους λαμπρότερους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες, που απέδειξε ότι παρά τις δυσοίωνες προβλέψεις των Κασσανδρών και τεχνογνωσία διαθέτει και υψηλό επιστημονικό δυναμικό και θέληση για δράση και πρωτοβουλίες και φιλότιμο (λέξη που δεν μεταφράζεται σε καμία άλλη γλώσσα). Δεν θέλω να ξανακούσω ότι οι Έλληνες είναι τεμπέληδες και δεν δουλεύουνε. Οι Έλληνες παλεύουν σε μια στενή λωρίδα γης να αντιμετωπίσουν αντίξοες συνθήκες και καταναλώνουν περισσότερη φαιά ουσία, ιδρώτα και ψυχή για να επιτύχουν το αυτονόητο. Σε αυτή τη χώρα επιτελούνται θαύματα και γεννιούνται μεγάλα πνεύματα. Είναι η χώρα η ευνοημένη από τους θεούς και τις θεότητες. Η Φύση, το Περιβάλλον, ο Πολιτισμός, η ευγένεια των φιλόξενων κι ευπροσήγορων ανθρώπων, η βαθιά παιδεία, η μακραίωνη παράδοση, η πλούσια γλώσσα μας που μιλιέται ασταμάτητα εδώ και τρεις χιλιετίες… Γιατί προσπαθούν οι πάντες να μας απαξιώσουν; Γιατί αδικούμε από μόνοι μας τον εαυτό μας; Αφού πασχίζουμε ηρωικά, παραγωγικά δημιουργικά και τελεσφόρα.

Απόδειξη η πρωτοβουλία της Εθνικής μας Λυρικής Σκηνής να δώσει μέσα στην κάψα του καλοκαιριού («θείος Ιούλιος μην» κατά Καβάφη), μια συναυλία με επιλεγμένες πατριωτικές άριες από γνωστές όπερες, στον ιερό χώρο του Ολυμπιείου, στις Στήλες του Ολυμπίου Διός, στον μεγαλύτερο ναό της Αρχαιότητας (μαζί με τον Ηραίον της Σάμου). Στον ίδιο χώρο που ο Βαγγέλης Παπαθανασίου είχε παρουσιάσει τη «Μυθωδία» του, άνοιξε την πόρτα πίσω από την Πύλη του Αδριανού και υποδέχθηκε γενναιόδωρα, Έλληνες και φιλέλληνες, που καθισμένοι στο χώμα παρακολούθησαν με ιδιαίτερη σοβαρότητα αυτή τη μυσταγωγία, συνειδητοποιώντας ίσως – κάπου βαθιά στο συλλογικό ασυνείδητο – ότι «φωνή λαού οργή Θεού!» κι ότι η μουσική ανοίγει τις ουράνιες πύλες, απ’ όπου κατεβαίνουν οι άγγελοι οι φιλάνθρωποι, οι σπλαχνικοί, οι ελεήμονες. Μείζων ενεργειακός χώρος, η Μέκκα για τους επισκέπτες της αρχαίας και της σύγχρονης Αθήνας, το Ολυμπιείον λειτούργησε χθες, 29/7/2015, όπως θα έπρεπε να λειτουργεί κάθε μέρα, όχι μουσειακά, αλλά ως ζωντανός υποδοχεύς, φορεύς και κύτταρο πολιτισμού. Οι χώροι αυτοί που φυλάσσονται με ζήλο από τις αρμόδιες Υπηρεσίες, δεν κρύβουν το μυστικό τους στις πέτρες αλλά στα χθόνια και κοσμικά ηλεκτρομαγνητικά-τελλουρικά ρεύματα, εκείνα που σχηματίζουν κόμβους και «ομφαλούς», εκείνα που διασταυρώνονται και συμπλέκονται σε ένα αόρατο (μέχρι τώρα) χωροδικτύωμα διανομής ενέργειας, άϋλης και ασύρματης μετάδοσης πληροφορίας και Γνώσεως… Αυτά, για την ώρα. Πρέπει λοιπόν να χρησιμοποιούνται και να ενεργοποιούνται από καλλιτεχνικές δράσεις και πράξεις υψηλού δυναμικού και στοχεύσεως. Όχι μία φορά στα εκατό χρόνια. Κάθε μέρα. Δόξα τω Θεώ, υπάρχουν τόσες ομάδες νέων ανθρώπων που με ηρωικές προσπάθειες δημιουργούν καλλιτεχνικά προϊόντα ποιότητος. Ας τους δοθούν οι αρχαιολογικοί μας χώροι, όπως δόθηκε το Λύκειο του Αριστοτέλη στο Φεστιβάλ Αθηνών και φιλοξένησε την ταλαντούχα και φερέλπιδα νέα σκηνοθέτιδα Κατερίνα Ευαγγελάτου σε ένα θέαμα που σου κόβει την ανάσα, βασισμένο στον «Ρήσο» του Ευριπίδη. Να ανοίξουν όλοι οι αρχαιολογικοί χώροι για το καλλιτεχνικό και φιλοθεάμον κοινό. Κάθε μέρα. Όσο πιο συχνά γίνεται. Έτσι θα προσελκύσουμε περιηγητές άλλου επιπέδου που δεν είναι απλοί τουρίστες, έτσι θα ξαναγίνει η Ελλάδα πνευματικό κέντρο της Υφηλίου!!! Το αξίζουμε και το δικαιούμεθα. Μέσα από αυτή την πολύπλευρη Κρίση, ας απαντήσουμε με τον μόνο τρόπο που δυνάμεθα και μας αναλογεί: ΔΗΜΙΟΥΡΓΩΝΤΑΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΥΨΗΛΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΒΕΛΗΝΕΚΟΥΣ.

Τα συγχαρητήρια ανήκουν σε όλα τα στελέχη το προσωπικό και τους καλλιτέχνες της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Έδωσαν το καλό παράδειγμα για όλους μας. Άξιος ο μισθός τους!!!

Μετά Λόγου Γνώσεως,

Κωνσταντίνος Μπούρας

www.konstantinosbouras.gr

Info από τον επίσημο διαδικτυακό τόπο της Εθνικής Λυρικής Σκηνής http://www.nationalopera.gr/gr/event/i-luriki-sto-olubieion/

Η Λυρική στο Ολυμπιείον

Συναυλία με την Ορχήστρα και τη Χορωδία της Εθνικής Λυρικής Σκηνής
Μουσική διεύθυνση Μύρων Μιχαηλίδης

ΠΡΕΜΙΕΡΑ 29 ΙΟΥΛΙΟΥ 2015
29 Ιουλίου 2015

Ώρα έναρξης 21.00
Αρχαιολογικός χώρος Ολυμπιείου – Στύλοι Ολυμπίου Διός
Σημαντική αλλαγή: Η διανομή των δελτίων προτεραιότητας και η είσοδος
στον αρχαιολογικό χώρο για την συναυλία θα γίνει από την Λεωφόρο Αμαλίας
στην Πύλη Αδριανού, λόγω έργων στην Β. Όλγας.
Είσοδος ελεύθερη με δελτία προτεραιότητας τα οποία θα διανέμονται στην είσοδο του Ολυμπιείου, δύο ώρες πριν την έναρξη της συναυλίας.
Σολίστ Τσέλια Κοστέα, Δημήτρης Πλατανιάς, Δημήτρης Πακσόγλου

Με μια μεγάλη συναυλία, με ελεύθερη είσοδο, η Εθνική Λυρική Σκηνή ολοκληρώνει την καλλιτεχνική περίοδο 2014-15, την Τετάρτη 29 Ιουλίου 2015. Στον μαγικό αρχαιολογικό χώρο του Ολυμπιείου, με φόντο τον ιερό βράχο της Ακρόπολης, η Εθνική Λυρική Σκηνή προσφέρει στους Αθηναίους και τους επισκέπτες της πόλης μας, μια συναυλία με εμβληματικά αποσπάσματα από διάσημες όπερες.

Η λυρική τέχνη είχε πάντοτε τον τρόπο να εκφράζει διαχρονικά θέματα και να δίνει απαντήσεις στα αιώνια ερωτήματα που απασχολούν τον άνθρωπο, την κοινωνία, τα έθνη. Η συναυλία αυτή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στο Ολυμπιείον, μέσα στο δύσκολο καλοκαίρι του ’15, έρχεται για να υπογραμμίσει τη δύναμη της μουσικής και της τέχνης και να λειτουργήσει ως βάλσαμο σε δύσκολες εποχές. 

Με δημοφιλή αποσπάσματα από αγαπημένες όπερες όπως, μεταξύ άλλων, ο Ναμπούκο, ο Τροβατόρε, ο Οθέλλος, ο Μάκμπεθ, η Τόσκα, και με την συμμετοχή του συνόλου των καλλιτεχνικών της δυνάμενων (Ορχήστρα, Χορωδία, Μονωδοί) η ΕΛΣ φιλοδοξεί να προσφέρει μια ανάσα αισιοδοξίας, σε έναν από τους ωραιότερους αρχαιολογικούς χώρους της Αθήνας, το Ολυμπιείον.

Εδώ και τέσσερα χρόνια η Εθνική Λυρική Σκηνή έχει αναπτύξει μια σειρά από δράσεις στο πλαίσιο της πολιτικής της εξωστρέφειας της, οι οποίες στόχο έχουν να διατρανώσουν ότι η λυρική τέχνη δεν έχει περιορισμούς, δεν λειτουργεί με κοινωνικούς ή άλλους αποκλεισμούς, αλλά απευθύνεται σε όλους.

Ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, αρχιμουσικός Μύρων Μιχαηλίδης θα έχει την ευθύνη της μουσικής διεύθυνσης της συναυλίας. Σολίστ, δύο από τους διαπρεπέστερους μονωδούς της ΕΛΣ -σε Ελλάδα και εξωτερικό-, η υψίφωνος Τσέλια Κοστέα και ο βαρύτονος Δημήτρης Πλατανιάς, καθώς και ο τενόρος της νεότερης γενιάς Δημήτρης Πακσόγλου.

Η συναυλία πραγματοποιείται με την συνδρομή και την υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων.

 

Εταιρεία Θεάτρου Dot – Θέμελης Γλυνάτσης, «Βερενίκη» του Jean Racine

Posted by grafei on 10:15 in Θέατρο, Λογοτεχνία, Χωρίς κατηγορία | 0 comments

Από τον θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα

 

Ο Έρωτας ως θεοποιημένη φυγή από τα προβλήματα και τις ευθύνες, η ανάθεση του δυσβάσταχτου υπαρξιακού φορτίου στους ώμους, του «δυνατού», του «άντρα», του «ερώντος», το λιθάρι του Σισύφου σε φίλια χέρια, σεισάχθεια, ή «μνημόσυνο με ξένα κόλλυβα». Δεν παραπέμπω σε καμία οικονομική, πολιτική, κοινωνική ή άλλη πραγματικότητα. Μιλάω για τον εσωτερικό κόσμο ηρώων και κοινών θνητών και τα διαδραματιζόμενα εκεί, στο θέατρο που χωράει μόνον τους ανθρώπους που μπαίνουν στην καρδιά ή στο κορμί. Κι οι πόρτες ανοικτές, ορθάνοιχτες. Τα τείχη έχουν πέσει προ πολλού. Η υπερηφάνεια έχει πάει περίπατο μαζί με την αυτάρκεια κι η μετάθεση των ευθυνών σε ένα άλλο δυναμικότερο άτομο κοινής αποδοχής το ζητούμενο για να απολαύσουμε την ανατολίτικη ραστώνη, νωθρότητα ή οκνηρία μας. Στη «Βερενίκη» του Ρακίνα συγκρούονται δυο φύλα, δυο κόσμοι, δυο νοοτροπίες, δυο πολιτισμοί, δυο κοσμοθεωρίες. Η νοησιαρχική Ρώμη με τις αρχές της για την καθαρότητα του αίματος των απογόνων των αυτοκρατόρων της και η τρυφηλή Ανατολή που μόνον την ηδονή θηρεύει κι όλα τα άλλα είναι «προφάσεις εν αμαρτίαις». Αυτή η υπερβολή, η αυτοκαταστροφική μανία στη θεοποίηση κι εξιδανίκευση του έρωτα, ενώ το σεξ είναι εύκολο, πρόχειρο και φτηνό για τους πάντες, δείχνει την αρρώστια του δυτικού πολιτισμού μας και την έλλειψη μέτρου σε υπερ-αξίες και υπο-βαθμίσεις.

Δεν έπληξα καθόλου στην παράσταση του Θέμελη Γλυνάτση. Υπήρχε αντίστιξη, ρυθμός, μέτρο, ειρωνικό σχόλιο, σαρκασμός, υπονόμευση και ταυτόχρονη λατρεία στο κλασικό κείμενο, που αναδείχτηκε χάρη στην έμμετρη μετάφραση που φιλοτέχνησε ο βραβευμένος ποιητής Στρατής Πασχάλης. Η εικαστική πραγματικότητα, η «όψις» της παράστασης με ξετρέλανε. Φωτισμοί και σκηνικά εφέ, ομίχλες, ανεμιστήρες και η χρήση του γυμνού χώρου της μεγάλης αίθουσας Δ στον πολυχώρο της Πειραιώς 260 έδωσαν την αίσθηση κινηματογραφικού στούντιο. Μόνη παραφωνία, ψείρες και μικρόφωνα που διέχεαν τον ήχο και δεν ήξερες πάντα ποιος ομιλούσε κάθε φορά. Αυτό έδινε μια επιπλέον μεταφυσική ατμόσφαιρα στην παράσταση, αθέλητη ίσως. Τελικά, αυτό που μένει από τις δεκάδες παραγωγές που βλέπει ένας επαρκής θεατρόφιλος είναι ο διαλογισμός κατά τη διάρκεια και η φιλοσοφία μετά τη λήξη του θεάματος.

 Έχω δει πολύ Ρακίνα στην Κομεντί Φρανσαίζ, γελάω συνήθως με την χτυπητή εκφορά του αλεξανδρινού στίχου, παρατηρώ τα πάθη άλλων εποχών ως γελοιογραφίες στο έρεβος της φρικιαστικής μεταβατικής εποχής μας κι εν τέλει… βιώνω την αισθητική ηδονή πλέρια, αφού φεύγω κι εγώ σε άλλα χωροχρονικά μήκη και πλάτη κι αποκαθαίρομαι έτσι από τα προβλήματα, τις εμμονές και τις προκαταλήψεις μου, λησμονώντας τα για λίγο. Αυτή είναι και η ψυχοθεραπευτική δύναμη του θεάτρου. Δια της ομοιοπαθητικής επανέρχεσαι σε μια σχεδόν δυσάρεστη κι αβάσταχτη πραγματικότητα, που σου φαίνεται μάλλον ανεκτή, αν όχι γλαφυρή, σε σχέση και σε σύγκριση με τις σκηνικές εξάρσεις, εκεί όπου όλα τα συναισθήματα μεγεθύνονται και ξεσπούν βιαίως προς τα έξω…

Θα βλέπω πάντα Ρακίνα και Κορνέιγ και Μολιέρο και Γκολντόνι και Λόπε ντε Βέγκα και Μπεν Τζόνσον, γιατί δεν με αφορούν. Κι αυτό με ξεκουράζει. Πρωτότυπη ως άποψη; Τολμηρή; Δεν νομίζω. Απλώς ειλικρινής. Κι αν δεν λέγαμε τις αλήθειες μας, γιατί θα πρέπει να μιλάμε και να γράφουμε;

Κωνσταντίνος Μπούρας

www.konstantinosbouras.gr

Info από τον επίσημο διαδικτυακό τόπο του Φεστιβάλ Αθηνών http://greekfestival.gr/gr/events/view/etaireia-theatrou-dot-%E2%80%93-themelis-glunatsis-2015

 Η «μεγαλειώδης θλίψη», αιτία ευχαρίστησης για τον θεατή του Ρακίνα, βρίσκεται συμπυκνωμένη στην πλέον λιτή τραγωδία του, τη Βερενίκη (1670), που ανατέμνει το αδύνατο του έρωτα.

Όταν ο Τίτος έρχεται στη Ρώμη, για να αναλάβει την εξουσία, τον συνοδεύει η Βερενίκη, βασίλισσα της Παλαιστίνης, με την προοπτική του γάμου τους, μετά από μακρόχρονο έρωτα. Η Σύγκλητος αντιτίθεται. Οι ελπίδες του ερωτευμένου με τη Βερενίκη βασιλιά Αντιόχου αναπτερώνονται.

Τραγωδία δωματίου, ψιθύρων και ανεκπλήρωτων παθών, δομείται σε δεκαπεντασύλλαβο από τον Στρατή Πασχάλη και ενορχηστρώνεται από τον συστηματικό εκσκαφέα του ρυθμού των λέξεων και των σιωπών, αιρετικό στη σκηνική εικόνα Θέμελη Γλυνάτση.

Ανέστης Αζάς, Υπόθεση Φαρμακονήσι ή Το δίκαιο του νερού

Posted by grafei on 12:03 in Διάφορα, Θέατρο, Χωρίς κατηγορία | 0 comments

Από τον θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα

Οι σύγχρονες διαδραστικές μορφές θεατρικής έκφρασης έχουν πολλά στοιχεία από το agit-prop (agitatia-propaganda), αφού οι εμψυχωτές αυτών των περισσότερο ή λιγότερο αυτοσχεδιαστικών θεαμάτων χρησιμοποιούν τη σκηνή (όχι απαραίτητα σε αμιγώς θεατρικούς χώρους) προκειμένου να εκφράσουν τις πολιτικές τους πεποιθήσεις ή να προκαλέσουν μιαν επιθυμητή αντίδραση, ευαισθητοποιώντας το κοινό πάνω σε ένα θέμα μείζονος ή ήσσονος σημασίας, επιχειρώντας να αποσπάσουν τη συμμετοχή, τη συμπαράσταση ή απλώς τη συγκατάβασή του. Αυτή η λειτουργικότητα του θεάτρου ως όπλου κι εργαλείου στη διαμόρφωση ή χειραγώγηση της Κοινής Γνώμης είναι γνωστή από αρχαιοτάτων χρόνων (τόσο σε δημοκρατικά πολιτεύματα όσο και σε τυραννικά καθεστώτα).

Η λογοτεχνία και η θεατρική τέχνη στην υπηρεσία ιδεολογημάτων, θεωριών, κινήσεων και κινημάτων. Στην προκειμένη περίπτωση του Ανέστη Αζά και της «Υπόθεσης Φαρμακονήσι» πρυτανεύει το ανθρωπιστικό αξίωμα ότι όλοι είμαστε άνθρωποι (τέκνα του ιδίου θεού – ακόμα κι οι αλλόθρησκοι κι αλλόφυλοι), ότι τα σύνορα δεν είναι ικανό εμπόδιο για να αναχαιτίσουν την ανάγκη των τυραγνισμένων ή καταπιεσμένων λαών για μετανάστευση κι ότι δεν υπάρχουν «λαθρομετανάστες», αφού «κανένας άνθρωπος δεν είναι λαθραίος», σύμφωνα με το λαοφιλές σύνθημα.

Στα πλαίσια αυτής της ανθρωπιστικής διαχείρισης των οικονομικών μεταναστών ή αυτών που αναγκάζονται να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους διωγμένοι από τους πολέμους κι εχθρούς αιμοβόρους ή αδίστακτους, δεν εξετάζονται θέματα υγιούς απορρόφησης από τις κοινωνίες υποδοχής, δεν εξετάζονται θέματα Υγιεινής, ή άλλα πιο ευαίσθητα και πολύπλοκα θέματα θρησκευτικής μισαλλοδοξίας, ρατσισμού, ξενοφοβίας, αλλοίωσης των πατροπαράδοτων ηθών και εθίμων και λοιπά.

Ο κυνηγημένος μετανάστης είναι είδος υπό προστασίαν κι εξαφάνισιν κι οι πάντες οφείλουν να παρακάμψουν τη δική τους οικονομική ή θεσμική κρίση και να αφιερωθούν στον καλόν αγώνα για να του κάνουν τη ζωή του ανεκτή στον «παράδεισο» στον οποίο κατέφυγε για να ξεφύγει από τα οικεία κακά.

Οι Έλληνες, ως έχοντες μακράν εμπειρία μεταναστεύσεως (αναγκαστικής ή οικειοθελούς) από αρχαιοτάτων χρόνων, κατέφευγαν συχνά στην (αυτό-)εξορία, πάλευαν με αντίξοες συνθήκες και διέπρεπαν στην αλλοδαπή ή εξαφανίζονταν. Από την πρόσφατη Μικρασιατική Καταστροφή, τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, τον Εμφύλιο και τη Χούντα, έχουν συμβεί ανταλλαγές, μετακινήσεις πληθυσμών κι αναγκαστικές επιμειξίες ή αναμείξεις, έτσι που κάθε φορά – μετά τον αρχικό κλυδωνισμό – η Ελληνική Κοινωνία εμπλουτίζεται με νέα δημιουργικά στοιχεία κι ο πολιτισμός εξελίσσεται κι οι προκλήσεις μεταλλάσσονται σε ευκαιρίες (παρά τα προβλήματα).

Άρα, θα πρέπει να εστιάσουμε στη θετική πλευρά του δυσχερούς αυτού φαινομένου και να προσπαθήσουμε (ως κοινωνία, ως κράτος, ως πολίτες) να σταθούμε στο ύψος των περιστάσεων και να αντιδράσουμε με τον καλύτερο ανθρωπιστικό και θεάρεστο τρόπο. Η ανοχή στο διαφορετικό είναι βασική αρχή της παγκοσμιοποιημένης πραγματικότητας που βιώνουμε εκόντες-άκοντες. Επομένως δεν υπάρχει άλλος δρόμος από την ειρηνική αφομοίωση των επερχομένων ικετών (ακόμα κι όταν αυτοί υπερβαίνουν αριθμητικώς τις αντοχές και τις ανοχές μας). Πρόκειται για έναν ιδιότυπο «πόλεμο», όπου κρίνονται και οι δυνατοί και οι αδύναμοι και πολλές φορές οι νικητές είναι νικημένοι και τ’ ανάπαλιν.

Αυτά τα ερωτήματα κι οι προβληματισμοί αναδύονται από τη στρατευμένη παράσταση στο Θέατρο Τέχνης της Φρυνίχου στα πλαίσια του Φεστιβάλ Αθηνών, όπου καταγγέλλεται εμμέσως πλην σαφώς το επίσημο κράτος και η ελληνική Δικαιοσύνη για μεροληψία υπέρ των δημοσίων λειτουργών και κατά των αναξιοπαθούντων θυμάτων. Ήδη από τον πρόλογο του θεατρικού έργου επισημαίνεται η ανάγκη δράσης και διάδρασης με την αληθή πραγματικότητα, πέρα από κάθε σκηνική μυθοπλασία ή τάση φυγής. Αυτό το πολιτικό θέατρο αφυπνίζει τον θεατή, τον αναστατώνει, τον ξεβολεύει, τον θέτει προ των ευθυνών του. Απορώ πώς δεν υπήρχαν και ψηφίσματα προς υπογραφήν στην έξοδο.

Αναρωτιέμαι μήπως το Φεστιβάλ Αθηνών θα μπορούσε να προβεί σε περισσότερο τολμηρές κοινωνικές και πολιτικές παρεμβάσεις, σε συνεργασία με Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις και Ομάδες Πρωτοβουλίας.

Η θεατρική τέχνη και το θεατρικό φαινόμενο μεταλλάσσεται σε κρίσιμους καιρούς και απαιτεί (στα πλαίσια των δημοκρατικών κοινωνιών) ολοένα και μεγαλύτερη συμμετοχή στη διαμόρφωση του καθημερινού «γίγνεσθαι» και της «περιρρέουσας ατμόσφαιρας». Αυτή άλλωστε είναι και η δουλειά των τεχνιτών του Διονύσου: να μεταδίδουν τη μανία του Βάκχου και να ταράζουν κατεστημένα, προκαταλήψεις και προκατασκευασμένες ιδέες. Κι όποιος αντέξει, ας παραμείνει νηφάλιος μέσα στην καταστροφή, σαν τη φουρτουνιασμένη θάλασσα, που τη δέρνουν καταιγίδες στην επιφάνεια, αλλά είναι ήρεμη στο βάθος και στωική, δοτική, φιλοσοφημένη.

Η αποστασιοποίηση είναι ένα σημαντικό θεατρικό όπλο κι εργαλείο στη διαμόρφωση της Κοινής Γνώμης. Το κοινό που παρακολουθεί αυτά τα θεάματα είναι μυημένο και κανενός άθυρμα. Ο καθείς σχηματίζει τη δική του άποψη, που είναι καθ’ όλα σεβαστή. Η δουλειά του θεατρανθρώπου είναι να εκθέτει τα προβλήματα και να θέτει τα ερωτήματα. Οι απαντήσεις θα έρθουν μόνες τους, από το Χρόνο και την Ιστορία. Κι ο καθένας θα χρεωθεί το βάρος των επιλογών ή των αστοχιών του. Η ιεραποστολική αγιοποίηση των κατατρεγμένων είναι μόνον η μία πλευρά του νομίσματος. Ο ανώνυμος ψυχολόγος που «μιλάει» δια των ηθοποιών στην «παράσταση» θέτει το θέμα της ενοχοποίησης των από θέσεως ισχύος για να αποφευχθεί η αυτοκριτική και η ανάληψη των ευθυνών από τον δρώντα. Αυτά για την ώρα. Μια σημαντική δουλειά που γεννάει γόνιμους διαλόγους. Μακάρι να υπάρξουν κι άλλες παρόμοιες στο μέλλον.

Κωνσταντίνος Μπούρας

www.konstantinosbouras.gr

 

Ομηρική «Νέκυια» με γιαπωνέζικο τελετουργικό, μυσταγωγία στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου

Posted by grafei on 13:07 in Θέατρο, Λογοτεχνία, Χωρίς κατηγορία | 0 comments

Από τον θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα

Ο ομηρικός ποιητικός λόγος συναντιέται στην ορχήστρα και στον περιβάλλοντα χώρου του αρχαίου θεάτρου της Επιδαύρου με την μακραίωνη γιαπωνέζικη παράδοση του θεάτρου Νο χάρη στο φιλόξενο φεστιβάλ Αθηνών και τη σκηνοθετική επάρκεια του Μιχαήλ Μαρμαρινού, ενός σεμνού βιοενεργειακού θεατρανθρώπου, που ξέρει να προσπερνά εμπόδια, να δέχεται προκλήσεις, να μεταβολίζει αποτυχίες και να εξελίσσεται. Η διαδραστικότητα της προετοιμασίας του θεάματος με τους υποψήφιους-μέλλοντες θεατές θα μπορούσε ίσως να ήταν περισσότερο τονισμένη και να συνάδει με τα ήθη και τα έθιμα της σύγχρονης διαδικτυακής εποχής, όπου τα σύνορα έχουν καταργηθεί και τα γλωσσικά φράγματα έχουν εκλείψει.

Με μια επίκληση στους νεκρούς ξεκίνησε η παράσταση, με τον θίασο να αυτοσυστήνεται και να ζητάει την ανιμιστική ευμένεια των πεθαμένων. Επιτέλους, ιδού και κάποιος που δείχνει σεβασμό στα πνεύματα που στοιχειώνουν αυτόν τον ιερό τόπο του Ασκληπιείου με τη μυστηριακή Θόλο.

Ακολούθως, η όλα παράσταση ξετυλίχθηκε ως ιεροτελεστία με ζωντανή μουσική και τις γνωστές απότομες κοφτές κραυγές που έδιναν μιαν αρχέγονη αχλύ στο μεταφρασμένο στα ιαπωνικά κείμενο της ραψωδίας λ της «Οδύσσειας».

Αυτή η αναμενόμενη μονοτονία, ο μινιμαλισμός των κινήσεων, το στυλιζάρισμα κοστουμιών και requisites, η αποφυγή μελοδραματισμών και πλατειασμών παντός είδους, έδωσαν – έστω και σε άλλη γλώσσα – τα πρωτεία στον Λόγο και στα κοινωνούμενα νοήματα, αφού ή «όψις» ήταν τόσο λιτή σαν γιαπωνέζικη μονοκοντυλιά που παριστάνει και τα χιόνια που λιώνουν στη βουνοκορφή και την αμυγδαλιά που σκάει τα μπουμπούκια της…

Θα προτιμούσα, φυσικά, να ακούσω το κείμενο στο πρωτότυπο με ταυτόχρονο υπερτιτλισμό στα νέα ελληνικά και στα διεθνή αγγλικά, αλλά ακόμα κι έτσι αφέθηκα στη μαγεία της βραδιάς, έστειλα το αριστερό ημισφαίριο του εγκεφάλου μου για ύπνο και επιτάχυνα το δεξί (της διαίσθησης, της ποίησης, της ενόρασης).

Και σε άλλες τέτοιες συναντήσεις πολιτισμών, με υγεία, δημιουργικότητα και πνεύμα αλληλεγγύης, συναδέλφωσης κι επικοινωνίας με όλους τους ανθρώπους επί γης.

Κωνσταντίνος Μπούρας

www.konstantinosbouras.gr

Info (από τον επίσημο διαδικτυακό τόπο του Φεστιβάλ Αθηνών www.greekfestival.gr) :

24 & 25 ΙΟΥΛΙΟΥ / ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΕΠΙΔΑΥΡΟΥ

Μια συνάντηση του Μιχαήλ Μαρμαρινού με το θέατρο Νο της Ιαπωνίας και τον μεγάλο master Gensho Umewaka, βασισμένη στη ραψωδία λ της Οδύσσειας του Ομήρου.

Μια απρόσμενη θεατρική συνάντηση δύο πολιτισμών με βαθιές ρίζες μέσα στον χρόνο: Περισσότερο από 2.500 χρόνια μετά τη δημιουργία της ομηρικής Οδύσσειας και 800 χρόνια από την ίδρυση του θεάτρου Νο, το Φεστιβάλ Αθηνών καλεί τον Μιχαήλ Μαρμαρινό να ανεβάσει τη Νέκυια με έναν ιαπωνικό θίασο Νο και τον μεγάλο Gensho Umewaka επικεφαλής. Στην –ονομαζόμενη και Νεκυομαντεία ή Νέκυια– ραψωδία λ, ο Οδυσσέας αφηγείται πώς, από νόστο για την πατρίδα του, και με την παρότρυνση της Κίρκης, επιχείρησε την κάθοδο στον Άδη προκειμένου να λάβει από τον μάντη Τειρεσία χρησμό για τον γυρισμό του στην Ιθάκη.

«Η τέχνη του ιαπωνικού θεάτρου μοιάζει να είναι θεμελιακά αναγκαία και ικανή να μορφοποιήσει τη βαθύτερη ουσία των νοημάτων που περικλείει η Νέκυια», υποστηρίζει ο εκλεκτός Έλληνας σκηνοθέτης. «Πρόκειται για μια από τις αρχαιότερες και συναρπαστικότερες στην παγκόσμια λογοτεχνία επισκέψεις του ανθρώπου στον κόσμο των νεκρών. Φαίνεται πως η μεγάλη Τέχνη έχει, με τον έναν ή με τον άλλο τρόπο, πάντοτε να κάνει με την “άλλη” πλευρά του Χρόνου.
Το θέατρο Νο είναι ένα από τα υψηλότερα επιτεύγματα του πολιτισμού στο πεδίο της μεταφυσικής ποίησης.
Η βαθιά παράδοση και εκπαίδευση των ηθοποιών τούς δίνει το δικαίωμα να προσεγγίζουν την καρδιά των πραγμάτων. Με ένα τέτοιο λεξιλόγιο σωματικής φιλοσοφίας, το ΝΟ συναντιέται για πρώτη φορά στην ιστορία του με τη δική μας ΝΕΚΥΙΑ».

 

 

Φιλιώ Τριανταφυλλίδου, «Η κομμώτρια που αυτοκτόνησε κατά λάθος», εκδόσεις Παπαηλιού, σ. 230, 12,00 €.

Posted by grafei on 11:50 in Θέατρο, Λογοτεχνία, Χωρίς κατηγορία | 0 comments

 

 

Από τον κριτικό λογοτεχνίας Κωνσταντίνο Μπούρα

Το μυθιστορηματικό επίτευγμα της πολυσπουδαγμένης κι έμπειρης σεναριογράφου και θεατρικής συγγραφέως Φιλιώς Τριανταφυλλίδου έγκειται ακριβώς στην έντεχνη εκλαΐκευση φιλοσοφικών και μεταφυσικών θεωριών της «Νέας Εποχής» (όπως λέγεται η σύγχρονη πολιτισμικο-θρησκευτική μας πραγματικότητα – λες και η κάθε εποχή δεν είναι νέα σε σχέση με την προηγούμενη…). Η «Θιβετιανή Βίβλος των Νεκρών», η «Αιγυπτιακή Βίβλος των Νεκρών», «Η Κόλαση» του Δάντη και ίσως το θεατρικό έργο του Έρικ Εμάνουελ Σμίτ «Το ξενοδοχείο των δύο κόσμων» (που είχε ανέβει στα ελληνικά σε εκπληκτική σκηνοθεσία του Σ.Α. Ευαγγελάτου στο ατμοσφαιρικό του «Αμφι-θέατρο», απ’ όπου παρέλασαν όλοι σχεδόν οι σημαντικοί θεατράνθρωποι ερμηνεύοντας σημαντικά κείμενα αιώνων…). Το να είσαι καταρτισμένος, μορφωμένος, ενημερωμένος, σε καθιστά επαρκή αναγνώστη και κριτικό του ίδιου σου τού έργου. Αυτό είναι η Φιλιώ Τριανταφυλλίδου. Φτιάχνει έναν μυθιστορηματικό καμβά, πάνω στον οποίο πλέκει ψιλοβελονιά τα πάθη και τα αδιέξοδα των ηρώων της. Η κάθαρση βεβαίως στο τέλος θα έρθει, αλλά όχι με τραγικό ούτε με μελοδραματικό τρόπο. Με τη φιλάνθρωπη γοητεία της συγχώρεσης, με την αμεσότητα της γνώσης της βαθιάς συλλογικής πανανθρώπινης ψυχής, με την ωριμότητα του Γκαίτε που βάζει τη φωνή του Θεού να αθωώνει τον Φάουστ «ότι πολύ ηγάπησε». Αυτή τελικά είναι και η κοινή συνιστώσα όλων των σύγχρονων ιδεολογικών-φιλοσοφικών-μεταφυσικών-θρησκευτικών ρευμάτων: «αγάπη άνευ όρων και ορίων» ή «αγαπάτε γιατί χανόμαστε», ή «αλληλο-συχωρεθείτε για να παρουσιαστείτε όλοι μαζί σαν Ένα στο ΈΝ που σας περιμένει να επιστρέψετε ως άσωτοι υιοί και κόρες στην Εστία σας». Η καβαφική «Ιθάκη» έχει σήμερα μιαν άλλη μορφή και οι εσχατολογικές θεωρίες των προηγούμενων αιώνων δεν βρίσκουν πλέον εφαρμογή στις νέες ταλαιπωρημένης από την Κρίση της Κοινωνίας της Αφθονίας γενιές.

Η Φιλιώ Τριανταφυλλίδη είναι σημαντική λογοτέχνις, γιατί είναι επαρκής, κατηρτισμένη, μορφωμένη και σύγχρονη. Ζει μέσα στο Τώρα, παλεύει, αγωνίζεται κι εκφράζει ως πρωτοπόρος τις υλικές, αισθηματικές, υπαρξιακές και μεταφυσικές αγωνίες των ανθρώπων της εποχής της.

Αναμένομεν με αδημονία και το επόμενο πόνημά της. Και είμαι σίγουρος ότι θα υπάρξουν ακόμα πολλά διεθνούς ακτινοβολίας κι απήχησης.

Κωνσταντίνος Μπούρας

www.konstantinosbouras.gr

 

ΕΝΑΣ «ΡΗΣΟΣ» ΘΡΙΑΜΒΟΣ χάρη στην Κατερίνα Ευαγγελάτου

Posted by grafei on 13:19 in Διάφορα, Εικαστικά, Θέατρο, Λογοτεχνία, Χωρίς κατηγορία | 0 comments

Από τον θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα

  

Ο αποδιδόμενος εις τον Ευριπίδη «Ρήσος» βρήκε τον ιδανικό από σκηνής διδάσκαλο στο πρόσωπο της νέας κι ευφάνταστης σκηνοθέτιδος Κατερίνας Ευαγγελάτου, η οποία συνδυάζει την φιλοπαίγμονα διάθεση με το χαρίεν της άνεσης που εκπηγάζει τόσον από το ταλέντο της όσο κι από την επιστημονική της κατάρτιση. Είχα δει αυτή την ιδιότυπη τραγωδία σε μια εξπρεσσιονιστική εκδοχή της από το «Αμφι-θέατρο» σε σκηνοθεσία του πατέρα της Σπύρου Ευαγγελάτου. Θυμόμουνα τον δυναμισμό και την παράλογη απληστία των ηρώων του Τρωϊκού Πολέμου, είχα εντρυφήσει στα νοήματα, στις ιδέες και στα ηθικά διδάγματα του τραγικού ποιητή (όποιος κι αν ήταν αυτός). Προσήλθα λοιπόν στα ερείπια του Λυκείου του Αριστοτέλη, εισερχόμενος από την οδό Ρηγίλλης ως επαρκής αναγνώστης-θεατής έτοιμος να δεχθώ το καινοφανές και το ευπροσήγορον του όλου εγχειρήματος.

 

Ιδιοφυής ο χωρισμός των θεατών σε τέσσερις ομάδες έτσι ώστε να περιηγηθούν κυκλικά το χώρο, ενόσω ακούγονται από τα μεγάφωνα και προβάλλονται σε άσπρο τοίχο μεταφρασμένα αποσπάσματα από κείμενα του Αριστοτέλη για τα όνειρα. Αυτή η ενεργειακή ενδυνάμωση των περιηγητών που κινούνται σε ενεργειακές πύλες εμπεριέχεται στο βιβλίο μου «Αφθονία Μπουρέικ στις Ενεργειακές Πύλες της Ελλάδας (Κερδίζοντας από τις ενεργειακές πύλες Αφθονία)» (εκδόσεις Momentum). Φαντάζομαι ότι στο άμεσο μέλλον το ενεργειακό και φιλοσοφικό ενδιαφέρον για την Ελλάδα θα αναζωπυρωθεί (η αρνητική δημοσιότητα της οικονομικής Κρίσης, που βιώνουμε δίκαιοι και άδικοι μαζί, θα λειτουργήσει και ως πόλος έλξεως για τη χώρα μας και τον προαιώνιο αθάνατο εναργή πολιτισμό της). Οι σύγχρονοι περιηγητές του εικοστού πρώτου αιώνα δεν θα αρκούνται να φωτογραφηθούν απλώς με φόντο τα αρχαία μνημεία, αλλά θα επιθυμούν ίσως διακαώς να μάθουν, να διδαχθούν, να εκπαιδευθούν, να αφομοιώσουν υψηλές ενέργειες και δονήσεις, να συνδημιουργήσουν… Αυτή ακριβώς τη λειτουργικότητα φαίνεται ότι υπηρέτησε με τόλμη και όραμα η ρηξικέλευθη σκηνοθέτις Κατερίνα Ευαγγελάτου.

 

Η παράσταση αυτή καθεαυτή, καθημένων των θεατών περιμετρικώς του αρχαιολογικού χώρου με τη δράση να εκτυλίσσεται τόσον στο επίκεντρο όσον και πίσω από τα φωτισμένα παράθυρα του πάνω ορόφου του παρακείμενου νοτίου κτηρίου, είχε έντονο το στοιχείο του παιγνίου, της παιδειάς, της αυτοσχέδιας διασκέδασης των αγυιοπαίδων σε αλάνες και αυλές και στους αρχαιολογικούς, βεβαίως, χώρους, όταν αυτοί δεν ήταν ακόμα περιφραγμένοι – ενθυμούμαι αυτή τη χρυσή εποχή, μισόν αιώνα πριν… Στοιχεία λαϊκού θεάτρου, κουκλοθεάτρου, θεάτρου σκιών-καραγκιόζη, συνέβαλαν στην απομυθοποίηση-αποδόμηση και τον εκσυγχρονισμό των μυθικών ηρώων, αποκαθηλώνοντάς τους σε δραματικά πρόσωπα του ελισαβετιανού δράματος, ιδιοτελή, χαμερπή κι αναξιόπιστα. Αυτή η σκηνοθετική οπτική φώτισε ιδιότυπα το κείμενο και του έδωσε μιαν αλλόκοτη διαχρονικότητα καταδεικνύοντας το αναλλοίωτο κι ανεξέλιγκτο της κατώτερης ανθρώπινης φύσης. Και μόνον γι’ αυτό της το επίτευγμα η Κατερίνα Ευαγγελάτου αξίζει να συγκαταλεχθεί στους πλέον σημαντικούς και πολλά υποσχόμενους σύγχρονους νέους σκηνοθέτες. Πολλοί καταφεύγουν στο λεγόμενο μετα-μοντέρνο, λίγοι όμως με επιστημονική επάρκεια και γνώση του κλασικού-παραδοσιακού. Συγχαρητήρια! Από τις σημαντικότερες παραστάσεις του φετεινού Φεστιβάλ Αθηνών στη χρονιά της πιο βαθιάς κι αλλόκοτης Κρίσης. Και το κοινό τίμησε δεόντως αυτή την πραγματική πρωτοτυπία μιας πραγματικά πρωτοπορειακής σκηνοπθέτιδος: της Κατερίνας Ευαγγελάτου (συνεχίζει επάξια την παράδοση  τριών γενεών καλλιτεχνών που φέρουν αυτό το επώνυμο).

Κωνσταντίνος Μπούρας

www.konstantinosbouras.gr

 Info:

Συντελεστές

Μετάφραση: Κώστας Τοπούζης
Σκηνοθεσία-Δραματουργία: Κατερίνα Ευαγγελάτου
Χορογραφία: Πατρίσια Απέργη
Κοστούμια: Βασιλική Σύρμα
Μουσική σύνθεση: Λευτέρης Βενιάδης
Φωτισμοί: Γιώργος Τέλλος
Σχεδιασμός Ήχου-Ηχοληψία: Κώστας Μιχόπουλος
Συνεργάτις αρχιτέκτων: Ίλυα Τασιούλα
Φωτογραφίες: Χριστίνα Γεωργιάδου
Κομμώσεις: Talkin’ Heads
Βοηθοί Σκηνοθέτη: Αμαλία Νίνου, Ελένη Τσιμπρικίδου, Ελένη Κουτσιούμπα
Παραγωγός: Γιώργος Λυκιαρδόπουλος
Διεύθυνση παραγωγής: Κατερίνα Μπερδέκα
Βοηθοί παραγωγής: Μαριάνθη Μπαϊρακτάρη, Αλεξάνδρα Μουζακίτη, Τζώρτζια Παινέση

Παίζουν (αλφαβητικά): Προμηθέας Αλειφερόπουλος, Ορφέας Αυγουστίδης, Αντριάν Κολαρίτζ, Γιώργος Κουτλής, Ερρίκος Μηλιάρης, Αργύρης Πανταζάρας, Λευτέρης Πολυχρόνης, Δημόκριτος Σηφάκης, Ουσίκ Χανικιάν, Ηλίας Χατζηγεωργίου

Συμμετέχει η τάξη κρουστών του Δημήτρη Δεσύλλα από το Ωδείο Αθηνών:
Βεατρίκη Αληθεινού, Δάφνη Ανδρεάδη, Σεμέλη Μαργαρίτη, Οδυσσέας Οικονομόπουλος, Πλούταρχος Τσουρής
Κόρνο: Σπυριδούλα Κοσκινά, Νίκος Ανυφαντής

Πληροφορίες εισιτηρίων

Τιμές εισιτηρίων: 20€, 15€ (φοιτητές, 65+), 5€.

Έναρξη προπώλησης εισιτηρίων: Πέμπτη, 25 Ιουνίου 2015

Τηλεφωνική προπώληση με πιστωτική κάρτα:
Τηλεφωνικό κέντρο: +30 – 210 32 72 000
Δευτέρα – Κυριακή: 09:00 -21:00
Η τηλεφωνική προπώληση των εισιτηρίων σταματά στις 14:00 την ημέρα της παράστασης.

Διευθύνσεις και ώρες λειτουργίας των εκδοτηρίων:
• Κεντρικά
Πανεπιστημίου 39 (εντός στοάς Πεσμαζόγλου)
Ώρες λειτουργίας: Δευτέρα – Παρασκευή: 9:00 – 17:00, Σάββατο: 9:00 – 15:00
• Ωδείο Ηρώδου Αττικού
Πεζόδρομος Διονυσίου Αρεοπαγίτου, Μακρυγιάννη
Ώρες λειτουργίας: Καθημερινά: 9:00 – 14:00 και 18:00 – 21:00
• Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου
Νομός Αργολίδας
Ώρες λειτουργίας: Δευτέρα – Πέμπτη: 9:00-19:00, Παρασκευή- Σάββατο: 9:00 – 21:00
• Λοιποί χώροι
Εκδοτήρια εισιτηρίων λειτουργούν σε όλους τους χώρους των εκδηλώσεων. Ανοίγουν δύο ώρες πριν από την έναρξη της παράστασης και εξυπηρετούν μόνο την παράσταση της ημέρας.

Άλλα σημεία πώλησης:
• Καταστήματα Public
• Βιβλιοπωλεία Παπασωτηρίου
• Βιβλιοπωλεία Ιανός
• Reload Stores

Παραλαβή εισιτηρίων:
• Από τα κεντρικά εκδοτήρια και τα ταμεία των θεάτρων
• Με εκτύπωση του ηλεκτρονικού σας εισιτηρίου από τον υπολογιστή σας
• Με courier (επιπλέον επιβάρυνση 3,5€)

Εισιτήρια μειωμένης τιμής:
Ισχύουν για παιδιά και νέους από 6 έως 18 ετών, φοιτητές, πολύτεκνους, στρατιώτες, άτομα άνω των 65 ετών.

Ειδικές τιμές:
Ισχύουν για ηθοποιούς, χορογράφους, σκηνοθέτες, θεατρολόγους με ενημερωμένη κάρτα του Σωματείου τους για τις παραστάσεις στους χώρους της Πειραιώς 260.

ΑμεΑ:
Ισχύουν για άτομα με 67% και άνω αναπηρία, καθώς και για ένα συνοδό, σε προβλεπόμενες θέσεις, με εισιτήριο φοιτητικής τιμής.

Ανέργων:
Ισχύουν για ανέργους με ενημερωμένη κάρτα ΟΑΕΔ, για περιορισμένο αριθμό θέσεων. Δυνατότητα αγοράς μόνο από τα εκδοτήρια του Φεστιβάλ έως και μία μέρα πριν από την έναρξη της παράστασης.

Ομαδικές κρατήσεις:
Για ομαδικές κρατήσεις (20 και πλέον εισιτηρίων) ισχύει έκπτωση 20% επί του συνολικού ποσού.

Πληροφορίες εκδήλωσης

Αρχαιολογικός χώρος Λυκείου του Αριστοτέλη

Ρηγίλλης, Αθήνα ,

Τρίτη έως Κυριακή στις 20.30

Διάρκεια: 90’

• See more at: http://www.elculture.gr/blog/katerina-evangelatou-risos-tou-evripidi/#sthash.wmJ609hh.dpuf

 

Ακόμα μία μεταφραστική ευωχία από την Παρασκευή Μόλαρη

Posted by grafei on 09:36 in Λογοτεχνία, Χωρίς κατηγορία | 0 comments

Quatres poèmes de Kostas Vasilakos traduits en français par

Paraskevi V. Molari

 

Introduction:   

Kostas Vasilakos, né à Polydendri (Attiki, Athènes) fit sa première apparition dans les lettres néohelléniques en 2012 avec “Debris de pensée” (“Skepsis Thravsmata”), recueil de poèmes reçu avec enthousiasme par le public et la critique littéraire. Suivit “Traversant” [“Peri – diavenontas”] (2013), livre qui dévoila  aussi son talent de prosateur, puis “Paroles évadées” (“Loguia Drapetes”) (2015), deuxième recueil de poèmes.

“Debris de pensée” est la fin d’ un parcours de vie, l’ aboutissement d’une marche, l’ accouchement attendu et preparé du vers où viennent chercher refuge les souvenirs du passé.

*enseignante, traductrice, historienne

1. Les neiges d’ antan

Nous serrions les mains sur les grilles

car la liberté coulait dans notre sang.

Face au ciel noirci par les faucons,

nos jeunes coeurs aspirant à  l’ amour,

cherchant de jolies chansons.

 

Etudiants. Peu importe

si nos doigts fondaient contre les grilles,

peu importe si nos chairs laissèrent leurs traces

Sur les chenilles.

 

Aujourd’ hui, libre de te dire “je t’aime”.

Libre de chanter ta beauté comme une révolte.

 

N’ existerais – je

il suffirait d’un brin de larme

d’un bout de boue

pour faire pousser, faire fleurir la liberté

Un autre y serait pour te dire

“je t’ aime”.

 

Pareilles les fleurs, le soleil pareil,

de même la croix à  l’ épigraphe.

2. Le voyage

Tes yeux, des mers me faisant voyager.

Envies, bateau aux voiles hissées

voguant les désirs

sur des itinéraires pêle – mêle.

 

Accroché sur le mat de ton corps,

à la recherche des traces du rêve opaque.

Tu voyages avec moi

cramponnée à mes épaules, à mes yeux,

à la recherche des sentiers perdus.

 

Voyage unique sans lignes

Sans eaux usées.

Sillage de l’ âme, flagellation des sens,

Route au sens du vent.

3. Poésie

Images de l’ âme ∙ touchant les pages ∙

par des larmes d’ encre ∙  notes de vie ∙

peignant les lèvres ∙ aux couleurs de chagrin ∙

sculpteurs de l’ écriture ∙ lorsqu’ ils

cisèlent les rêves ∙ de pollen d’ abeilles ∙

plumes de la pensée ∙  lorsqu’ elles pêlent

les ankyloses ∙ se servant des verités

pour allume – feu.

 

4. Mes enfants

Loin de dormir,

je garde vos rêves effrayés,

les ombres obstruant votre route,

les cris terrifiant votre journée.

 

Loin de sourire,

je souffre des épines perçant votre vie

du chagrin qui s’ éprend de votre joie,

de l’ avenir incetrain de votre création.

 

Loin de déséspérer,

j’ attends que vous engendriez

de chemins vierges,

que vous plantiez des coeurs

sur des regards eprouvés

que vous eclaircissiez l’ obscurité.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ΝΟΥΒΕΛΕΣ ΑΠΟ ΤΟ "ΕΠΤΑΗΜΕΡΟ" σε μετάφραση Αίγλης Σιούτη

Posted by grafei on 22:33 in Λογοτεχνία, Χωρίς κατηγορία | 0 comments

 

H Αγλαία ( Αίγλη ) Σιούτη, διδάσκουσα από το 1989 τη  Γαλλική Γλώσσα και Ορολογία στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων,μετά την εξαιρετικής διεισδυτικότητας διδακτορική της διατριβή με τίτλο ” Η Μιλησιακή παράδοση και το Επταήμερο της Marguerite de Navarre : Eπιβίωση και μετασχηματισμός ενός αρχαίου λογοτεχνικού είδους ”,μας προσφέρει,σε μια καλαίσθητη έκδοση των εκδόσεων ”Γρηγόρη ”, το βιβλίο ”Νουβέλες από το Επταήμερο ‘’ σε δική της εισαγωγή και μετάφραση.Η έκδοση έγινε με την υποστήριξη της Υπηρεσίας Συνεργασίας και Μορφωτικής Δράσης της Γαλλικής Πρεσβείας στην Ελλάδα.Σήμερα, αναρτούμε το πολύ ενδιαφέρον ‘’ Σημείωμα της μεταφράστριας ‘’με το οποίο η ερευνήτρια-μεταφράστρια προλογίζει τον σχετικό τόμο.

 

 

 

 

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΤΗΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΡΙΑΣ

O τόμος αυτός προσφέρει, στον αναγνώστη και ερευνητή δώδεκα νουβέλες, σε ελληνική απόδοση, από το σχεδόν άγνωστο στη χώρα μας Επταήμερο της βασίλισσας Μαργα­ρίτας της Ναβάρρας, με τη δέσμευση, από την πλευρά μας, να υπάρξει στο άμεσο μέλλον και, δεύτερος τόμος με άλλες νουβέλες του αριστουργήματος, της σημαντικής αυτής Γαλ- λίδας συγγραφέως του 16^ου αιώνα.

Η Μαργαρίτα της Ναβάρρας (1492-1549), πριγκίπισσα της Γαλλίας, είναι γνωστή και ως Μαργαρίτα του Βαλουά ή Μαργαρίτα της Ανγκουλέμ ή Μαργαρίτα του Αλενσό, και κυρίως ως βασίλισσα της Ναβάρρας, από τον δεύτερο γάμο της με τον Ερρίκο Β’ της Ναβάρρας. Ήταν μια γνήσια εκπρό­σωπος του ουμανισμού της Αναγέννησης, με πολυσχιδή δρα­στηριότητα, που αναζήτησε ένα ιδεώδες στο πνεύμα της ελ- ληνορρωμαϊκής αρχαιότητας. Στις φλέβες της έρρεε αίμα πρι­γκιπικό. Εγγονή του Καρόλου της Ανγκουλέμ και της Βα- λεντίνης Βισκόντι, κόρη του Καρόλου της Ανγκουλέμ και της Λουίζας του Σαβουά, οι οποίοι της ενέπνευσαν την ιδιαίτε­ρη αγάπη για τα γράμματα και την ποίηση. Αδερφή του βασιλιά Φραγκίσκου Α’, μητέρα της βασίλισσας Ιωάννας του Αλμπρέ και γιαγιά του επίσης βασιλιά Ερρίκου Δ’. Η ιδιαίτερα μορφωμένη μητέρα της, που είχε ως σύνθημά της το “libris et liberis”, είχε δημιουργήσει μια εξαιρετικά πλού­σια βιβλιοθήκη, όπου η πριγκίπισσα τροφοδοτούσε τη σκέ­ψη της και εύρισκε καταφύγιο στα όνειρά της. Διακεκριμέ-

vol δάσκαλοι την μύησαν στη φιλοσοφία και τη θεολογία και, γενικότερα, στην κλασική λογοτεχνία. Έμαθε την ελλη­νική γλώσσα, χωρίς την οποία, σύμφωνα με τον σύγχρονό της Φρανσουά Ραμπελαί, δεν μπορούσε κάποιος να θεωρη­θεί σοφός. Η γνώση της ελληνικής, αν και αντιμετωπιζόταν εκείνη την εποχή από τη δυτική καθολική εκκλησία με κα­χυποψία, γιατί τη θεωρούσαν «γλώσσα αιρετικών», έδινε στον γνώστη πρόσβαση στο πρωτότυπο κείμενο της Καινής Διαθήκης και στα πρωτότυπα κείμενα των αρχαίων Ελλή­νων συγγραφέων. Διδάχτηκε επίσης λατινικά, ισπανικά, και εβραϊκά.

Φίλη και προστάτης των γραμμάτων και των τεχνών, η βασίλισσα της Ναβάρρας βοήθησε, κατά το πρώτο ήμισυ του 16^ου αιώνα, τους διανοούμενους, που διώκονταν ως αι­ρετικοί από το πνεύμα της εποχής. Συγκέντρωσε μάλιστα στην αυλή της αρκετούς από αυτούς τους λόγιους, όπως, μεταξύ άλλων, τον Φρανσουά Ραμπελαί, τον Κλεμάν Μαρό και τον Ρομπέρ Ετιέν, συντελώντας έτσι στην αναγέννηση του ελληνορρωμαΐκού πολιτισμού. Αρκετοί όπως ο Μπουρ- μπόν, ο Σαλμόν, ο Παραντίς, ο Ντολέ, ο Σαλέλ, ο Μαρτέλι, ο Μπαντέλλο, ο Αρετίνο, ο Ραμπελαί, και ο Αλαμάνι, της αφιέρωσαν έργα τους. Ο Κλεμάν Μαρό είπε για την ίδια: «Γυναικείο κορμί με ανδρική καρδιά και αγγελικό πρόσω­πο» και ο Σάμουελ Πούτναμ την αποκάλεσε ως την «πρώ­τη σύγχρονη γυναίκα». Θεωρήθηκε επίσης, μετά τη Χριστί­να της Πιζάν και τη Μαρία της Γαλλίας, ως μία από τις πρώτες γυναίκες των γαλλικών γραμμάτων, επονομαζόμενη ως η δέκατη των Μουσών.

Η βασίλισσα Μαργαρίτα της Ναβάρρας έγραψε ποίηση και θεατρικά έργα. Παραμένει, ωστόσο, γνωστή χάρη στο αριστούργημα της γαλλικής λογοτεχνίας, το Επταήμερο. Το έργο μπορεί να θεωρηθεί, όπως σημειώνει ο Κλώντ Με­τρά σε μία έκδοση του Επταημέρου στα 1964, «το πρώτο

 

ρεαλιστικό μυθιστόρημα της γαλλικής λογοτεχνίας». Η Σι­μόν ντε Μπωβουάρ, στο βιβλίο της Το Δεύτερο Φύλο, ανα­φέρει ότι «η Μαργαρίτα της Ναβάρρας είναι η συγγραφέας, που στο Επταήμερο, ενσαρκώνει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο την ουσία του φύλου της».

Το Επταήμερο, που είναι το πιο γνωστό της έργο, φαί­νεται ότι γράφτηκε από τη βασίλισσα στα τελευταία χρόνια της ζωής της, από το 1540 έως το 1549. Ο τίτλος Επταήμε­ρο -από τα ελληνικά, επτά ημέρες- δόθηκε από τον Κλωντ Γκρυζέ κατά την έκδοση του έργου στα 1559, δέκα χρόνια περίπου από το θάνατό της, και θυμίζει το ιταλικό Δεκαή­μερο, τις δέκα ημέρες στις οποίες ο Βοκκάκιος συμπεριέ- λαβε τις εκατό ιστορίες του, δέκα κάθε ημέρα. Είχε σκοπό και η βασίλισσα ν’ αφηγηθεί εκατό ιστορίες σε δέκα ημέρες, αλλά τη στιγμή του θανάτου της είχαν συμπληρωθεί μόνο οι επτά ημέρες και είχαν γραφεί μόνο δύο ιστορίες από την όγδοη. Το Δεκαήμερο είχε μόλις μεταφραστεί, κατά παραγ­γελία της Μαργαρίτας της Ναβάρρας στη γαλλική γλώσσα από τον Αντουάν ντε Μασόν και είχε δημοσιευτεί στα 1545, αφιερωμένο στην ίδια. Το Δεκαήμερο αποτέλεσε την έμπνευ­ση, το κίνητρο για να συνθέσει το δικό της Επταήμερο, ορ- γανώνοντάς το σε ένα σύνολο-πλαίσιο όμοιο με αυτό που είχε συγκροτήσει δύο αιώνες νωρίτερα ο Βοκκάκιος, δεκα­έξι με δεκαπέντε αντίστοιχα ο Πετρώνιος και ο Απουλήιος και δεκαοχτώ αιώνες πριν ο Αριστείδης ο Μιλήσιος (περί το 100 π.Χ.), με το έργο του Μιλησιακά, στον οποίο και απο­δίδεται το πρώτο τέτοιο δείγμα αφηγημάτων.

Τα Μιλησιακά του Αριστείδη του Μιλήσιου, κατά τον 2° π.Χ. αι., είναι από τα πιο σημαντικά έργα της αρχαίας ελ­ληνικής παράδοσης, τα οποία μετεξελίχτηκαν, λόγω της με­γάλης διάδοσής τους (προφορικής και γραπτής) και ως προς το περιεχόμενο και ως προς το ύφος, και δημιούργησαν μια ισχυρή λογοτεχνική παράδοση, τη Μιλησίακή. Όμως άγνω­

 

στη παραμένει, η αρχαία Μιλησιακή παράδοση με τις αυθε­ντικές μιλησιακές της ιστορίες. Ό,τι διαθέτουμε από την πα­ράδοση αυτή ανήκει σε ένα δεύτερο στάδιο μετεξέλιξής της. Φιλοξενείται κατά κανόνα σε έντεχνα κείμενα και έχει υπο- στεί αναγκαστικά το λογοτεχνικό φιλτράρισμα των συγγρα­φέων τους, όπως συμβαίνει για παράδειγμα με την περί­πτωση του Σατυρικού του Πετρώνιου και των Μεταμορφώ­σεων του Απουλήιου. Η παράδοση αυτή, όπως δείξαμε στην διδακτορική μας διατριβή “Η Μιλησιακή παράδοση και το Επταήμερο της Μαργαρίτας της Ναβάρρας. Επιβίωση και μετασχηματισμοί ενός αρχαίου λογοτεχνικού είδους”, με- τουσιώνεται λογοτεχνικά μέσω των ιστοριών της και απο­καλύπτεται πίσω από το παλίμψηστο των αφηγήσεων του Επταημέρου, καθιστώντας έτσι δυνατή τη διαχρονική και διαπολιτισμική της επικοινωνιακή διαδικασία, με το εύρος της ποικιλίας των θεμάτων της και το λαϊκό της χαρακτήρα. Πράγματι, το Επταήμερο εγγράφεται στην ίδια προφορική λαϊκή παράδοση των έργων της Μιλησιακής παράδοσης και θεωρείται σταθμός για την εξέλιξη της νουβέλας επηρεάζο­ντας μεταγενέστερους συγγραφείς.

Με την ονομασία Μιλησιακά ή Milesiae ή Μιλησιακές ιστορίες, οι αρχαίοι εννοούσαν τις “ανατολίτικες μυθιστο­ρίες”, με το έντονο χρώμα, τη λαϊκή προέλευση και τον συ­νειδητά κωμικοτραγικό χαρακτήρα, που θυμίζουν τους γαλ­λικούς μεσαιωνικούς “μύθους” (fabliaux) και μοιάζουν με τις ελληνικές, ιταλικές, ή γαλλικές νουβέλες, οι οποίες εμπεριέ­χονται σε γνωστά λογοτεχνικά είδη. Εικάζουμε ότι τα Μι- λησιακά πρέπει να ήταν αφηγήματα με πολύ χαλαρή ενιαία “μυθιστορηματική” δομή, με αφηγήσεις τολμηρού ως σκαν- δαλιστικού χαρακτήρα και χιουμοριστικής διάθεσης, με ρε­αλιστικό βασικά χαρακτήρα, κι επιπλέον ακατέργαστη και ωμή γλώσσα, άκομψη και λαϊκή αισθητική, όπου ανακατεύο­νταν χωρίς ενδοιασμούς όλοι οι “τόνοι”: μύθοι, τολμηρά ανέκ­δοτα, θηριώδη εγκλήματα, ιστορίες ληστών, γοητευτικές ιστο­ρίες αγάπης και έρωτα, φλογεροί έρωτες και μοιχείες, απο­γοητεύσεις, αυτοκτονίες, απαγωγές, βιασμοί, αιμομιξίες, ωμοί εκβιασμοί, δολοφονίες, επικίνδυνα ειδύλλια με αιματηρή κα­τάληξη, απάνθρωπες τιμωρίες και σαδιστικοί τρόποι εκδί­κησης, χοντρά αστεία, κοινότοποι καβγάδες, ταπεινά παρά­πονα. Εν ολίγοις ήταν ένα είδος pot-pourri, που ως ένα ση­μείο αποδίδεται με τον λατινικό όρο Satura και που εξελίχτη­κε σε λογοτεχνικό είδος, με πιο γνωστά δείγματα το Σατυ­ρικό του Πετρώνιου και τις Μεταμορφώσεις του Απουλήιου. Τα πεζογραφήματα αυτά είναι ενταγμένα σ’ ένα εξωτερικό “ψευδοαυτοβιογραφικό” αφηγηματικό πλαίσιο και διανθισμέ­να σε εσωτερικά επιμέρους αφηγηματικά πλαίσια, με πολ­λές μικρές, εγκιβωτισμένες συνήθως, ιστορίες και νουβέλες σύμφωνα με ανατολίτικα πρότυπα, όπως οι Χίλιες και μια νύχτες ή Τα παραμύθια της Χαλιμάς, οι Ιστορίες του Κα- ντέρμπουρι του Σώσερ, το Δεκαήμερο του Βοκκάκιου και μάλιστα κατά την περίοδο της Αναγέννησης το Επταήμερο της Μαργαρίτας της Ναβάρρας.

Στο Επταήμερο, τα ποικίλα θέματα, με έντονο αρκετές φορές το ερωτικό στοιχείο, αναπτύσσονται από τους αφη- γητές-ακροατές, πέντε άντρες (Ιρκάν, Νταγκουσάν, Σιμο- ντώ, Σαφρεντέν, Γκεμπουρόν) και πέντε γυναίκες (Παρλα- μάντ, Ουαζίγ, Νομερφίντ, Λονγκαρίν, Ερμασουίτ), με ένα άνετο και ελεύθερο ύφος, που ταιριάζει απόλυτα με το ρε­αλισμό και την αμεσότητα της αφήγησης του έργου, και πα­ραπέμπει στις αρχαίες ελληνικές μιλησιακές ιστορίες. Θέ­ματα καθημερινά, από την ίδια τη ζωή, που τα έζησαν ή τα άκουσαν, λαϊκής προέλευσης, γεμάτα από τη βιωμένη εμπει­ρία, με τις χαρές και τις λύπες της καρδιάς, τα οποία η συγγραφέας μεταστοιχειώνει σε λογοτεχνία. Παρά τη δια­φορετικότητα της εποχής, της κοινωνίας, του πολιτισμού και της θρησκείας, οι ιστορίες του Επταημέρου συνδέονται στενά, με τρόπο εκπληκτικό, όχι μονάχα με την ανάλογη συ­νύπαρξη του σοβαρού και του αστείου, αλλά με το ίδιο λο­γοτεχνικό είδος των μιλησιακών ιστοριών και τον χαρακτή­ρα του μηνύματος που εκπέμπουν.

Μολονότι ruo Επταήμερο περιέχει πολύ χρήσιμες πληρο­φορίες για τη γαλλική γλώσσα του 16^ου αιώνα, που είναι μια γλώσσα αρκετά διαφορετική από τη σημερινή γαλλική και παρόλο που προσφέρει σε κάθε μελετητή της Αναγέννησης μια ανεκτίμητη εικόνα της βασιλικής ζωής με τη δύναμη των ψυχολογικών περιγραφών και το πετυχημένο σκιτσάρισμα των χαρακτήρων των ηρώων του, οι μελέτες που είχαν γίνει μέχρι τον 19° αιώνα, γύρω από το έργο, είναι συγκριτικά ελάχιστες σε σχέση με την πληθώρα των μελετών του τελευ­ταίου αιώνα, που μας παρουσιάζουν τη βασίλισσα ως μία από τις πιο σημαντικές γαλλικές λογοτεχνικές φωνές. Αλλά και στην κοινωνία της εποχής της δημιουργού του Επταημέ­ρου, η επίσημη πνευματική αριστοκρατία, αντιμετώπιζε με σκεπτικισμό το έργο το οποίο δε συμπεριλαμβανόταν σε αυτά της επίσημης λογοτεχνίας, αλλά στα έργα της ευτελούς, λαϊ­κής λογοτεχνίας. Αντίστοιχη αντιμετώπιση αδιαφορίας και πε­ριφρόνησης είχαν και. οι αρχαίες μιλησιακές ιστορίες, γιατί τα θέματά τους, όπως και του Επταημέρου, είχαν σχέση με τα πολύ λαϊκά θέματα, τα οποία βεβαίως περιφρονούσαν και καταδίκαζαν οι ηθικολόγοι. Θέματα που παρουσιάζουν με ειλικρίνεια και φυσικότητα τις πράξεις των ανθρώπων, που αποκαλύπτουν, συνήθως, τις άσχημες πλευρές της ζωής, με γλώσσα ωμή και ρεαλιστική και αναφέρονται συχνά στον ευτελισμό της ίδιας της ζωής και το απρόβλεπτο των κατα­στάσεων μιας και στο βάθος τους κρύβουν μια ωμή εικόνα διαφθοράς. Αυτή η περιφρονητική στάση βρίσκει το παράλ­ληλό της, από την εποχή ακόμη του Ομήρου, στη στάση των Αρχαίων βασιλέων και πολέμαρχων απέναντι στο λόγο του

Θερσίτη και παραπέμπει στην άσχημη εξωτερική εικόνα των 5υο εκπροσώπων της λαϊκής θυμοσοφίας, του αρχαιότερου Αίσωπου και του νεότερου Καραγκιόζη.

Έτσι, η αρχαία Μιλησιακή παράδοση, που χαρακτηρίζε­ται για τον έντονα λαϊκό της χαρακτήρα, με κύριο γνώρι­σμα το άμεσο και ωμό ύφος, εν γένει την αισθητική χαμηλού επιπέδου ή καλύτερα την ανυπαρξία οποιουδήποτε εκλε­πτυσμένου περιτυλίγματος, αναβιώνει με το Επταήμερο της Μάργαρος της Ναβάρρας. Η αφηγήτρια Παρλαμάντ (το φερέφωνο της Μαργαρίτας της Ναβάρρας), δηλώνει, από τις πρώτες κιόλας γραμμές του Επταημέρου, ότι απομακρύνει από τον κύκλο των αφηγητών «όλους τους μορφωμένους», από φόβο μήπως και ο λόγος τους αλλοιώσει την αλήθεια της αφηγούμενης ιστορίας και διαφοροποιείται, με αυτόν τον τρόπο, ως προς τον Βοκκάκιο. Στόχος των αφηγητών ήταν να περιγράφουν με ρεαλιστική απλότητα τις συμπεριφορές των ανθρώπων και την κοινωνία στην οποία ζούσαν. Η φω­νή των αφηγητών που συμμετέχουν στη συζήτηση – διάλογο που ακολουθεί την κάθε νουβέλα, διατηρεί στο έπακρο την αρμονία ανάμεσα στον προφορικό και τον γραπτό λόγο, σε ένα κείμενο όπου παρατηρείται ταύτιση του συγγραφέα με τον αφηγητή-ήρωα-ακροατή. Ο κύριος αφηγητής, είναι ο πρωταγωνιστής του μυθιστορήματος. Αφηγείται, σε πρώτο πρόσωπο, ιστορίες που του έτυχαν «παλιά», επιμένοντας στην αξιοπιστία των μαρτυριών και την προσωπική εμπει­ρία των γεγονότων. Στο Επταήμερο, η προφορικότητα των αφηγήσεων επιβεβαιώνεται από την αφηγήτρια Ουαζίγ, η οποία αναφέρει ότι έχουν ορκιστεί να μην αναφέρουν τίπο­τα από όσα έχουν γραφεί. Οι ιστορίες αυτές είναι όλες «αληθινές» και εγκιβωτίζονται στο εξωτερικό αφηγηματικό πλαίσιο της ψευδοαυτοβιογραφίας του Επταημέρου. Εδώ, εντάσσονται επίσης τα αφηγηματικά πλαίσια της αφήγησης ιστοριών κατά την αναγκαστική παραμονή των δέκα αφη­γητών-ακροατών του έργου στο μοναστήρι της Παναγίας της Σεράνς. Η βασίλισσα αξιοποιεί στο Επταήμερο το θέμα της αληθοφάνειας, όπως ακριβώς συμβαίνει και στα έργα της Μιλησιακής παράδοσης. Υπάρχει όντως πολλή «αλήθεια» στις αφηγήσεις, που περιέχονται στο βιβλίο, όπως επιβε­βαιώνει σε κάθε ευκαιρία η συγγραφέας του, η οποία δη­λώνει ότι ο καθένας με τη σειρά του θα διηγηθεί μια αληθινή ιστορία, που είχε ζήσει ο ίδιος ή την είχε ακούσει από κά­ποιον έμπιστό του. Ο υπερβολικός τρόπος, με τον οποίο πε- ριγράφεται ο πρωταγωνιστής, αποσκοπεί στην προετοιμα­σία του ακροατή ή του αναγνώστη για τα εξαιρετικά ή και θαυμαστά κατορθώματά του, τα οποία ανατρέπουν την αρ­χική κατάσταση και τονίζουν το άστατο και ευμετάβλητο των ανθρώπινων πραγμάτων. Η συνεχής εναλλαγή από τον ένα αφηγητή στον άλλο, από τη μια ιστορία στην άλλη, η ποικιλία υλικού και αφηγητών και η συγκινησιακή γοητεία του ακρο­ατηρίου, που προ καλούν οι νουβέλες αυτές με τις συζητή­σεις – διαλόγους, αποτελούν βασικά αφηγηματικά χαρακτη­ριστικά του Επταημέρου της Μαργαρίτας της Ναβάρρας.

Από το Επταήμερο, το οποίο είναι μια συλλογή εβδομή­ντα δύο αφηγήσεων προσφέρουμε εδώ, στο ελληνικό ανα­γνωστικό και ερευνητικό κοινό, δώδεκα νουβέλες μαζί με τις συζητήσεις που ακολουθούν την κάθε νουβέλα. Οι νουβέλες είναι αυθεντικές. Οι ιστορίες και οι συζητήσεις – διάλογοι, είναι επίσης αυθεντικοί, όπως και τα πρόσωπα είναι επίσης αληθινά, αν και με διαφορετικά προφανώς ονόματα. Ο χώρος, το μοναστήρι της Παναγίας, στην άκρη του ποταμού Γκέιβ, ησυχαστικός, ερημικός, χώρος προσευχής, περισυλλογής.

Ως ευφυής συγγραφέας, η Μαργαρίτα της Ναβάρρας εμπλουτίζει τη Μιλησιακή παράδοση στην οποία εγγράφε- ται το έργο, με τις νουβέλες και τις συζητήσεις – διαλόγους που έχουν ως επίκεντρο τις ανθρώπινες σχέσεις, οι οποίες αποτελούν ένα μυστήριο γεμάτο γοητεία, πάθος, ωμή βία, σύγκρουση, απογοήτευση, σκληρότητα, απιστία και που καταλήγουν, εν τέλει, σε μια γενικότερη διάψευση και ανα­τροπή. Καταγγέλλοντας την κάθε μορφή βίας, διεισδύει στο εσωτερικό της ψυχής και θίγει θέματα που δεν τολμούν να θίξουν, τα οποία όμως είναι εκεί και διαλύουν τις ανθρώπι­νες σχέσεις. Έτσι, η συντροφιά, των πέντε αντρών και πέντε γυναικών, χαίρεται, πικραίνεται, γελάει, κλαίει, συζητά, σχο­λιάζει, επιχειρηματολογεί ή φιλονικεί, μετατρέποντας ου­σιαστικά το Επταήμερο σε μια πολυφωνική αφήγηση.

Στην πρώτη νουβέλα, γίνεται λόγος για τη γυναίκα ενός από τους σταβλίτες της Βασίλισσας της Ναβάρρας, που βρήκε οικτρό θάνατο, διατηρώντας την αγνότητά της, παρό­λη τη σκληρότητα και την απανθρωπιά που έζησε. Στη δεύ­τερη, περιγράφεται η θρασεία απόπειρα ενός ευγενή ενά­ντια σε μια πριγκίπισσα της Φλάνδρας, η οποία, παρά τη φρί­κη που βίωσε, συνέχισε το δρόμο της αρετής, ενώ αυτός της λύπης και της ντροπής που του άξιζε. Στην επομένη, γίνε­ται λόγος για μια καπετάνισσα στο λιμάνι της Κουλόν, η οποία ξέφυγε από δύο καλόγερους, που ήθελαν να τη βιά­σουν, αντιδρώντας μάλιστα τόσο σοφά, που η αμαρτία τους αποκαλύφθηκε σε όλον τον κόσμο. Στην τέταρτη νουβέλα, περιγράφεται η απιστία της γυναίκας ενός γερο-καμαριέρη του δούκα της Αλενσόν και μάλιστα αναφέρεται ο δόλιος τρόπος με τον οποίο έδωσε τη δυνατότητα στον εραστή της να δραπετεύσει τη στιγμή που ο άντρας της, που ήταν μο­νόφθαλμος, πίστευε ότι θα τους πιάσει στα πράσα. Στην πέμπτη, γίνεται λόγος για τον τρόπο με τον οποίο ένας έμπορος από το Παρίσι ξεγελάει τη μητέρα της ερωμένης του, προκειμένου να καλύψει τη δική τους συνεύρεση, ενώ η έκτη περιγράφει πώς μια κυρία από το Μιλάνο, εκτίμησε τη γενναιότητα και τη μεγαλοψυχία του φίλου της και τον αγάπησε με όλη της την καρδιά. Ακολουθεί μια νουβέλα, στην οποία η πιο όμορφη κυρία του γαλλικού βασιλείου δο­κιμάζει την πίστη ενός ευγενή, που είχε όλες τις αρετές του κόσμου, πριν του δώσει τη χαρά να είναι μαζί. Στην όγδοη, παρουσιάζεται ο τρόπος με τον οποίο ένας πλούσιος γεωρ­γός, ο Ζανέν, του οποίου η γυναίκα είχε ερωτικές σχέσεις με τον ιερέα της ενορίας, έπεσε θύμα εύκολης απάτης. Ακο­λουθεί μια άλλη νουβέλα, στην οποία εξετάζεται το πόσο εύθραυστη είναι η ανθρώπινη φύση, με την αφήγηση της ιστορίας μιας πλούσιας χήρας, η οποία, στην προσπάθεια της να προστατεύσει το μοναχογιό της, έκανε το ένα λάθος μετά το άλλο. Στην επομένη, εμφανίζεται μια νεαρή κυρία με εξαιρετικό χαρακτήρα, η οποία, βλέποντας τον άντρα της να φιλά τη θεραπαινίδα της, ξεσπά σε γέλια και, για να μην αναφέρει κουβέντα για το συμβάν, λέει ότι γελούσε με τη σκιά της. Στην ενδέκατη, παρουσιάζεται μια αφελής και ανόητη χήρα η οποία γελοιοποιείται προσπαθώντας να στη­ρίξει το αναμμένο της κερί στο πρόσωπο ενός στρατιώτη στον πέτρινο τάφο, μέσα σε ένα πολύ σκοτεινό παρεκκλήσι. Τέλος, στη δωδέκατη νουβέλα, σκιαγραφείται η περίπτωση μιας ετοιμοθάνατης γυναίκας, η οποία εκνευρίστηκε τόσο πολύ βλέποντας τον άντρα της να ερωτοτροπεί με την θε­ραπαινίδα της, που ανέκαμψε βρίσκοντας την υγειά της.

Η κάθε μία από τις παραπάνω νουβέλες ακολουθεί όλους τους κανόνες της παραδοσιακής τεχνικής μιας εγκιβωτισμέ- νης ιστορίας, τους ίδιους ακριβώς που ακολουθούν και οι μι- λησιακές ιστορίες. Οι νουβέλες παρεμβάλλονται στην περι­γραφή ενός συμποσίου που είναι, ως γνωστόν, ένα’ από τα καλύτερα αφηγηματικά πλαίσια για τέτοιες αφηγήσεις. Προ­έρχονται από το στόμα ενός ευχάριστου αφηγητή, ο οποίος επιθυμεί να τέρψει την παρέα του με μια αφήγηση που του είχε συμβεί. Απευθύνονται σε ένα κοινό που τον ακούει προ­σεκτικά. Επίσης, η επιμονή του αφηγητή να προσφέρει το γνωστό κέφι σ’ όλη την παρέα, καθώς και ol δισταγμοί πριν την έναρξη της αφήγησης, συνιστούν συνηθισμένο μοτίβο ει­

 

σαγωγής μιας εγκιβωτισμένης μιλησιακής fabula. Και στο θέμα της δομής ακόμη, η κάθε μία νουβέλα ακολουθεί επι­φανειακά το γενικό αφηγηματικό σχήμα που χαρακτηρίζει όλο το Επταήμερο, όπως και τα μιλησιακά αφηγήματα. Πρό­κειται για ένα αφηγηματικό σχήμα με “τριγωνική διάταξη”, για μια ιστορία με τρεις “παράγοντες”, έτσι που να υπάρ­ξει σε κάθε περίπτωση, ανάμεσά τους, μια σχέση “διάψευ­σης” και “εξαπάτησης”.

Η Μαργαρίτα της Ναβάρρας ακολουθεί την παράδοση του Δεκαημέρου του Βοκκάκιου, όπου μια συντροφιά για ν’ αποφύγει τον “Μαύρο θάνατο” φεύγει στην εξοχή όπου λυ­τρώνεται, γελώντας, χάρη στην αφήγηση ιστοριών. Έτσι και η βασίλισσα συγκεντρώνει «με θαυμαστό τρόπο», τους δέκα αφηγητές του Επταημέρου στο μοναστήρι της Παναγίας. Οι περιπέτειές τους αμέτρητες, εξαιτίας μιας ξαφνικής κα­ταιγίδας, που προκάλεσε καταστροφικές πλημμύρες στην περιοχή του Κολντερέ στα Πηρυναία και απείλησε την ίδια τους τη ζωή. Προκειμένου να μη νιώσουν πλήξη και αρρω- στήσουν, επέλεξαν την αφήγηση ιστοριών που θα προκαλού- σε γέλιο, χαρά και αγαλλίαση. Το γέλιο στο Επταήμερο εί­ναι ευεργετικό, συμφιλιωτικό, επικοινωνιακό. Είναι το γέλιο από την αφήγηση ιστοριών που «αξίζει να τις θυμούνται» και που παραπέμπουν στο γκροτέσκο κωμικό του Θερσίτη και του αφηγητή των μιλησιακών ιστοριών. Είναι το γέλιο του Μπερξόν που ξεκίνησε ως συλλογική, κοινωνική αντί­δραση ενάντια στα αδέξια, διαφορετικά ή παρεκκλίνοντα μέλη της ομάδας. Είναι το γέλιο, μεταξύ άλλων, της Λονγκα- ρίν, αφηγήτριας της όγδοης νουβέλας του έργου, που περι­γελά ειρωνικά τις γυναίκες: «Ξέρω καλά σε ποιον μιλώ, γιατί οι γυναίκες σας είναι τόσο ενάρετες, που ακόμη και όταν βάζετε σ’ αυτές τόσο μεγάλα κέρατα, όπως αυτά του ζαρκαδιού, θέλουν να πείσουν τον εαυτό τους και όλον τον κόσμο, πως πρόκειται για καπέλλα από τριαντάφυλλα!»

 

Πράγματι, το γέλιο του Επταημέρου είναι το θεράπευ- | τικό γέλιο με έντονο αυτοαναφορικό χαρακτήρα. Είναι ~ο | γέλιο ως απόλαυση, που φέρνει το υποκείμενο σε επαφή μ_ε | τα όριά του. Είναι το γέλιο που προκαλείται από αυτό το γκροτέσκο κωμικό, το οποίο ο Μποντλαίρ αποκαλεί “από- I λυτο κωμικό”, όντας μέσα στη δίνη μιας “απόλυτης χαράς” : και μιας “απόλυτης αθλιότητας”. “Αλήθεια, λέει ο Γκεμπου- ρόν στην Λονγκαρίν, είστε μια γυναίκα που αντί να κάνετε * όλους εμάς να γελάσουμε, όπως εξάλλου μας το υποσχεθή- κατε, προκαλείτε τόσο θυμό σ’ αυτούς τους δυο ανθρωπά- κους». «Αυτό ακριβώς θέλω, απαντά εκείνη, γιατί ο θυμός τους θα διπλασιάσει το γέλιο μας». Το γέλιο αυτό είναι το αμφίσημο και καρναβαλικό γέλιο των μιλησιακών ιστοριών, που σύμφωνα με τον Μπαχτίν διαλύει το φόβο και γεννιέ­ται απ’ το συναίσθημα μιας κρίσης, συνδυάζοντας ταυτόχρο­να διαφορετικά συναισθήματα, τα οποία προκαλούν ευθυ­μία και χαρά. Οι κωμικές και ευχάριστες ιστορίες του έρ­γου, προκαλούν γέλιο που έχει ως στόχο «να δείξει την αν­θρώπινη αλήθεια, όχι την αλήθεια του αντικειμένου διακω- μώδησης και περίγελου, αλλά μια εσωτερική αλήθεια που ανακαλύπτεται μέσα από τον τρόπο που ζούμε και συμπε- ριφερόμαστε». Η Παρλαμάντ, που ουσιαστικά είναι η ίδια η βασίλισσα της Ναβάρρας, επιβεβαιώνει πως «δε γελάμε όταν ακούμε ωραία και σοφά λόγια, αλλά όταν βλέπουμε κάποιον να παρεκκλίνει ή όταν λέει κάτι εντελώς άσχετο». Επισημαίνει ακόμη, με αφορμή την γυναίκα της πεντηκο­στής τέταρτης νουβέλας που γελούσε με τη σκιά της, το γε­γονός ότι “έπαιρνε κατάκαρδα όσα μπορούσαν να είναι σε βάρος της συνείδησής της και της υγείας της και μάλιστα δεν της άρεσε καθόλου να στέκεται σε μικροπράγματα”.

Οι παραπάνω ιστορίες από το Επταήμερο, που θεωρεί­ται πολύτιμο για τη γλώσσα και την ιστορία του πολιτι­σμού της εποχής του, αναδεικνύουν τη δυσκολία που έχουν

τα πρόσωπα να επικοινωνήσουν μεταξύ τους. Διαβάζουμε, ανάμεσα στις γραμμές του έργου, πως αρκετές φορές «η αρχή ^τ’Ίζ σχέσης τους είναι ευχάριστη, αλλά το τέλος ολέ­θριο και αιματηρό». Εφόσον, αναφέρει η αφηγήτρια Ουα- ζίγ. «έχουμε ορκιστεί να πούμε την αλήθεια οφείλουμε και να την ακούσουμε… Γι’ αυτό μιλείστε ελεύθερα, γιατί τα άσχημα πράγματα που λέμε για τους άντρες και τις γυναί­κες με αφορμή τις ιστορίες τους, δείχνοντας τη δυστυχία στην οποία έχουν περιέλθει, δεν αναφέρονται καθόλου στην ντροπή που πρέπει να νιώθουν αυτά τα συγκεκριμένα πρό­σωπα αλλά στην επιθυμία μας να δείξουμε πως η ελπίδα μας πρέπει να σταματά και να στηρίζεται σε Εκείνον μόνο που είναι τέλειος και που χωρίς Αυτόν ο κάθε άνθρωπος δεν είναι παρά μια ατέλεια».

Συμπερασματικά, η Μαργαρίτα της Ναβάρρας απεικο­νίζει στο Επταήμερο τα ανθρώπινα πάθη και ελαττώματα, σε έναν άγριο και αδίστακτο κόσμο, γελώντας. Δεν σοκάρει τον ακροατή-αναγνώστη, γιατί το γέλιο της είναι αυθόρμη­το και λυτρωτικό. Είναι χαρά που πηγάζει από τη συνεν­νόηση και τη συμφιλίωση, την ανθρώπινη συνάφεια, συλλο- γικότητα, συντροφικότητα. Η ίδια άλλωστε επισημαίνει «πως οι ατομικές αδυναμίες των πρωταγωνιστών της είναι πα­γκόσμιες αδυναμίες» και θέλει με τη λεπτότητα του γέλιου της να βοηθήσει τον άνθρωπο, να τον ελευθερώσει με το να τον μυήσει στην πραγματική ζωή και όχι να τον αποπροσα­νατολίσει. Γι’ αυτό καταφεύγει εδώ, με τις τολμηρές ιστο­ρίες του Επταημέρου, σε μια κωδικοποιημένη γραφή με αμφίσημες λεκτικές διατυπώσεις, που απευθύνεται σε μυη- μένους. Σκηνοθετεί διαλόγους που ταιριάζουν απόλυτα στο περιβάλλον και στα πρόσωπα που παίρνουν μέρος σε αυ­τούς και κατορθώνει, με τα γραφόμενά της, να μορφώνει τους αναγνώστες διαχρονικά καθιστώντας το έργο της επί­καιρο σε κάθε εποχή. Σκιαγραφώντας τα πάθη, που είναι κοινά στους άντρες και στις γυναίκες με μια σχέση “εκλε- κτικής συγγένειας” όπως θα την ονόμαζε ο Γκαίτε, φανερώ­νει, με το περιεχόμενο του Επταημέρου, την ανθρώπινη ατέλεια υποδηλώνοτας πως η ελπίδα μας πρέπει να έχει ως μοναδικό στήριγμα, «Αυτόν που είναι ο μόνος τέλειος». Πράγματι, μέσα από αυτές τις ιστορίες φανερώνεται αυθε­ντικά η ανθρώπινη φύση που αγωνίζεται να προσεγγίσει την τελειότητα. «Και τί θέλετε να πείτε, λέει η Ουαζίγ στον Ιρ- κάν, ότι έχουμε την τάση να γελάμε με μια τρέλα και όχι με μια ενάρετη πράξη;». Αυτό ακριβώς απαντά ο Ιρκάν, «για­τί μας είναι πολύ πιο ευχάριστο και επιπλέον ταιριάζει τόσο πολύ στην ανθρώπινη φύση μας, η οποία δεν είναι σε καμιά περίπτωση από μόνη της αγνή». Έτσι, στο Επταήμερο της βασίλισσας Μαργαρίτας της Ναβάρρας, η κάθε νουβέλα, που αναγγέλλεται ως ένα ψυχαγωγικό παράδειγμα, αντανακλά την πραγματικότητα της ζωής με την απαράβατη και σκλη­ρή νομοτέλειά της και εμπεριέχει έναν συμβολισμό αναγέν­νησης και ένα μήνυμα ζωής.

 

Το ερασιτεχνικό, σχολικό, ημι-επαγγελματικό θέατρο με αξιώσεις, ζωντανό πολιτιστικό κύτταρο στην δεινοπαθούσα χώρα μας.

Posted by grafei on 11:14 in Θέατρο, Λογοτεχνία, Χωρίς κατηγορία | 0 comments

 

Από τον θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα

 

Παρακολουθώ εδώ και σαράντα χρόνια και συμμετέχω ενεργά (όπου κληθώ) το ερασιτεχνικό, ημι-επαγγελματικό, σχολικό και φοιτητικό θέατρο επειδή πιστεύω ότι όταν είναι αξιώσεων αποτελεί ζωντανό πολιτισμικό κύτταρο στη δεινοπαθούσα χώρα μας. Το εμπορικό ή ελεύθερο και το επιχορηγούμενο ή κρατικοδίαιτο θέατρο επαναπαύεται συχνά σε ευκολίες κι αναμασημένους κώδικες του παρελθόντος, λειτουργεί με πελατειακά κριτήρια, δοξάζει τις «παρέες», τις συντεχνίες και μορφώματα παντός είδους (κοινώς …κλίκες), βασίζεται σε συναλλαγές, ανταλλαγές κι …αντισταθμιστικά οφέλη (do ut des – δώσμου να σου δώσω ή «το ένα χέρι νίβει το άλλο και τα δυο μοιράζονται τα …λάφυρα). Αντιθέτως το ερασιτεχνικό θέατρο είναι ανοικτό, εξ ορισμού κι εξ Ανάγκης στην δημοκρατική ισονομία, βασίζεται στην πρωτοβουλία και στον αυθορμητισμό, είναι ενθουσιώδες και συλλογικό (ακόμα κι αν κάποιος ή κάποιοι προεξέχουν ή προεδρεύουν), δεν αναγνωρίζει «σκηνοθέτες-τυράννους» ή δυνάστες και γενικά διαθέτει περισσότερα εχέγγυα πνευματικότητας και καλλιτεχνικότητας από θεατρανθρώπους που βιοπορίζουν σε έναν χώρο στυγνά ανταγωνιστικό κι απάνθρωπα σκληρό, όπου επικρατούν οι λυκοφιλίες κι «ο θάνατός σου η ζωή μου». Ειδικά μέσα στην Κρίση, διαπιστώνουμε ότι τα ίδια και τα ίδια πρόσωπα εναλλάσσονται στις κρατικές ή επιχορηγούμενες σκηνές μας, ανεξαρτήτως κυβερνήσεων (είναι υπερ-κομματική η κολακεία κι ο χαμαιλεοντισμός), νέμονται τα πενιχρά πλέον κονδύλια και πίνουν εις υγείαν …όλων μας.

Όμως, παρά το δηκτικό χαρακτήρα του, το σημερινό μου σημείωμα δεν είναι απαξιωτικό. Τουναντίον. Θέλω να επισημάνω τη σοβαρή δουλειά του «Θεατρικού Εργαστηρίου Μάνου Χατζηγεωργίου (υπό την αιγίδα της Φιλολογικής Στέγης Πειραιώς και του προέδρου της Κυρίου Νίκου Παπαγιαννάκη) και του εμψυχωτή της Κυρίου Μάνου Χατζηγεωργίου, που παρουσίασαν για πολλοστή φορά τη δουλειά τους την πρώτη μέρα του μηνός Ιουλίου (με πανσέληνο) στην Ελληνογαλλική Σχολή Jeanne d’Arc, στο μεγάλο της θέατρο, με ένα πρόγραμμα πραγματικά αντάξιο μιας κρατικής σκηνής. «Η παρεξήγηση» του νομπελίστα Αλμπέρ Καμύ (ένα πραγματικά σκοτεινό ερεβώδες κείμενο, που ανιχνεύει τα υπαρξιακά βάθη της ανθρώπινης κατάστασης), με την απαραίτητη κωμική αντίστιξη της «Λαίδης Φθειροζόλ», του γλυκόπικρου μονόπρακτου του Τεννεσσή Ουίλλιαμς, που δίνει με έναν άλλο, συμπαθή και μελοδραματικό τρόπο, το δικαίωμα του ανθρώπου στην Ευτυχία, στην Ελευθερία, στη Φαντασία, στο Όνειρο, στη Δημιουργία, πέρα από τους ανελέητους κανόνες της αγοράς (ή των αγορών), πέραν από τη σκλαβιά και τη δουλεία που βιώνει το ανθρώπινο είδος, πέρα από τον εξανδραποδισμό των ελεύθερων όντων στο βωμό του κέρδους, στη κιμαδομηχανή της Ιστορίας των απλήστων.

Και η επιλογή και η διδασκαλία-σκηνοθεσία και η ερμηνεία αυτών των δύο ενδεικτικών για το χάλι του πολιτισμού μας κειμένων ήταν υποδειγματικές. Απολαύσαμε όλοι τα «παιδιά» (ανεξαρτήτως ηλικίας) να μιλάνε με πάθος για τους καϋμούς, την καταπίεση και τα αδιέξοδα των συνανθρώπων μας, άκουσα μια ηλικιωμένη χήρα δίπλα μου να αναστενάζει και να εξαγνίζεται («δι’ ελέου και φόβου…»), άκουσα το ενθουσιώδες χειροκρότημα του κοινού της μιας αυτής και μόνης παράστασης (μακάρι να επαναληφθεί για να τη δουν κι άλλοι πολλοί) κι οφείλω να συγχαρώ τον ακάματο Μάνο Χατζηγεωργίου, ηθοποιό-σκηνοθέτη και δάσκαλο, καθώς και όλους όσους συμμετείχαν σε αυτό το υλοποιημένο όνειρο.  Παίζουν: Σίσσυ Γατζούδη, Σουζάνα Μουστακίδου, Ηλίας Απριλάκης, Πανωραία Μπέκου, Μαρία Τζούμα, Σταματίνα Σκαλκόγιαννη, ΄Ακης Βαφειάδης. Φωτισμοί: Εύα Δρακοπούλου, ήχος: Δέσποινα Κοντοζανή. Ήταν όλοι τους υπέροχοι και θα ήταν άδικο να ξεχωρίσω κάποιον συγκεκριμένα, ακόμα κι αυτούς που διακρίνονταν. Ήταν όλοι τους σοβαροί και συγκεντρωμένοι στο ρόλο που οι ίδιοι επέλεξαν να διαδραματίσουν με ενθουσιασμό και ζέση. Και σ’ ανώτερα!

Κωνσταντίνος Μπούρας

www.konstantinosbouras.gr

 

 

 

ΡΟΜΕΟ ΚΑΣΤΕΛΟΥΤΣΙ στη ΣΤΕΓΗ ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΤΕΧΝΩΝ, ο ΠΛΑΤΩΝ και το «ΣΠΗΛΑΙΟ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ»

Posted by grafei on 10:06 in Εικαστικά, Θέατρο, Χωρίς κατηγορία | 0 comments

Από τον θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα

 

Μεσούσης της Κρίσεως, της διάχυτης αρνητικής ενέργειας, της επιθετικότητας, της κτηνωδίας, όπου οι πάντες (σχεδόν – ευτυχώς υπάρχουν κι οι φωτεινές εξαιρέσεις) βγάζουν τον χειρότερον εαυτό τους, είδα στην αίθουσα «Αριστοτέλης Ωνάσης» (που προσομοιάζει σε διαστημικό κοχύλι ή κοσμική μήτρα υψηλής τεχνολογίας κι απαράμιλλης αισθητικής) το Hi-tech πολύ-θέαμα του Ρομέο Καστελούτσι με τίτλο «Go down, Moses». Ο Πλάτωνας θα γιόρταζε τη σύγχρονη εκδοχή του «Σπηλαίου των Ιδεών» κι ο Σωκράτης θα επικροτούσε την ιδέα της πολυδιαστασιακής εκπομπής SOS και την κλήση σε βοήθεια ανώτερων όντων από εμάς που βιώνουμε ως σκλάβοι τη σκοτεινιά της Άγνοιάς μας (η οποία, μας καθιστά μεν αθώους – εν μέρει – για τις επιπτώσεις των επιλογών μας, μας επιφορτίζει όμως διαρκώς με τα επαχθέστατα βάρη του αδήριτου νόμου της Ανάγκης ή Κάρμα ή, αλλιώς Αιτίας-Αποτελέσματος).

 

Ο Ρομέο Καστελούτσι χρησιμοποιεί τα σκηνικά μηχανήματα κι εκκωφαντικούς, εκνευριστικούς, διαπεραστικούς ήχους, για να τονίσει τον τεχνολογικό Μεσαίωνα μέσα στον οποίο επιβιώνουμε όπως-όπως, χωρίς να έχουμε στην ουσία ξεφύγει ποτέ από τα σπήλαια. Ο σύγχρονος «πολιτισμένος» αλλά αμόρφωτος και αδιαμόρφωτος άνθρωπος καλείται να απαντήσει στις τρομακτικές προκλήσεις που του θέτει η εποχή του, στον καταιγισμό των πληροφοριών που δεν αφομοιώνεται όμως αυτόχρημα ως Γνώσις, στην ανάγκη καθυπόταξης των πρωτόγονων ζωικών του παθών κι ενστίκτιων, τα οποία όμως του προκαλούν αυτοάνοσες παθογένειες όταν δεν ικανοποιηθούν. Φαύλος κύκλος. «Είμαστε άγγελοι σε σώματα πιθήκων» γράφω στο πρόσφατο πόνημά μου «Φιλοσοφώντας άνευ… (Δοκίμια για την Κρίση και τον σύγχρονο Άνθρωπο)». Κι εκεί έγκειται το δίλημμα, η διπολικότητα κι η σχιζοφρένεια του δυτικού τεχνολογικού πολιτισμού μας.

Ο Ρομέο Καστελούτσι είναι «από σκηνής φιλόσοφος». Ως άλλος Ευριπίδης θέτει βαθιά το νυστέρι του στη συλλογική ανθρώπινη πληγή και το περιστρέφει μέχρι να αποσπάσει ένα δάκρυ, μια σταγόνα από το πύον που έχει συσσωρευθεί εκεί από αιώνες. Τα «Θυέστεια δείπνα», ο «αλάστωρ δαίμων», το «προπατορικό αμάρτημα», το κάρμα, «αμαρτίαι γονένων παιδεύουσι τέκνα», ή όπως αλλιώς διαλέγει να το πει κανείς [ανάλογα με τη θρησκεία του ή το σύστημα ιδεών που ασπάζεται] αποακρύνουν τον Άνθρωπο από την Αλήθεια ως προϋπόθεσιν της Γνώσεως και του στερούν την Ελευθερίαν του.

Η έννοια της «Κρίσης Χρέους» δεν είναι μονοδιάστατη και δεν είναι λογιστική. Δεν αφορά μόνον τα χρηματοοικονομικά μεγέθη, αλλά απηχεί στα βαθύ συλλογικό ασυνείδητο της Ανθρωπότητας ως άγγελος της «Αποκάλυψης» που σημαίνει την ώρα μιας άλλης Κρίσης, σε ένα δικαστήριο, όπου το βήμα του μάρτυρα είναι φρικτό και το εδώλιο του κατηγορουμένου ασύλληπτα τρομακτικό.

Η παραπομπή στη μυθική ιστορία της έκθεσης του νεογέννητου Μωϋσή στο Νείλο, δε θίγει βεβαίως καμία θρησκευτική αντίληψη (το αντίθετο), αλλά μας καθιστά σαφές ότι μόνον μέσα από χαρισματικώς σκληραγωγημένα άτομα και ήρωες που μπορούν να συνομιλούν με τους θεούς, η Ανθρωπότητα μπορεί να ελπίζει σε καλύτερες μέρες.

Αυτή η ανάγκη της υπέρβασης των κοινών ανθρωπίνων μέτρων, χωρίς να σημαίνει βεβαίως την ειδωλοποίηση φασιστικών ή μη Υπερ-ανθρώπων, δείχνει το μέγεθος της απελπισίας στο οποίο έχουμε περιπέσει συλλογικώς.  Μόνον ένας άνθρωπος που παραληρεί τα βάζει με θεούς και δαίμονες. Η εικόνα της ταλαίπωρης που αναγκάζεται να γεννοβολήσει μόνη της και ν’ απαλλαγεί αμέσως από το νεογνό, σε ένα ιταλικό αστυνομικό τμήμα με τους καλοπροαίρετους κρατικούς λειτουργούς να προσπαθούν να τη βοηθήσουν και να σώσουν μια ψυχούλα, είναι αυτόχρημα τρομακτική κι απολύτως αληθοφανής. Η πιθανότητα να επισυμβεί είναι ιδιαίτερα μεγάλη στους καιρούς μας. Η ταλαίπωρη λεχώνα, θύμα της ανέχειας, παραληρεί και καταφεύγει στην ψύχωση, στις παραισθήσεις και στην παράνοια, όπως όλοι οι κυνηγημένοι. Αυτή η προσωρινή απώλεια του λογικού και η σύγχυση φρενών είναι δυστυχώς τόσο συνηθισμένη, που κινδυνεύει να καταστεί ο κυρίαρχος λοιμός του εικοστού πρώτου τεχνολογικού αιώνα μας. Ο λιμός γεννά λιμό κι η σκλαβιά απελπισία κι ο φυλακισμένος τα παίζει όλα για όλα γιατί το μόνο που έχει να απολέσει είναι τα δεσμά του. Η πανανθρώπινη κραυγή «Ελευθερία ή Θάνατος» σαρώνει όλα τα φράγματα σαν πυρκαγιά.

Κι όπως λέει ο Ρομέο Καστελούτσι στην εφημερίδα του Φεστιβάλ Αθηνών: «Η τέχνη είναι φωτιά». Φωτιές λοιπόν μάς άναψε στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών σε μια Αθήνα που παραληρεί στις πορείες και ξημεροβραδιάζεται στα πεζοδρόμια έξω από τα σύμβολα της υλικής Αφθονίας μας.

Κάτι καινούργιο γεννιέται. «Μέσα από το Πυρ αναγεννάται η Φύσις», όπως έλεγαν οι παλαιοί αλχημιστές. ΊΔΩΜΕΝ. Οι πλέον ψύχραιμοι από εμάς, όσοι διατηρήσουμε την εσωτερική γαλήνη και τη φιλευσπλαχνία μας, οι φιλάνθρωποι κι ελεήμονες, οι αλληλέγγυοι, ας προσπαθήσουμε να γίνουμε φάροι και φωστήρες για τους υπόλοιπους. Όχι γιατί είμαστε έξ-υπνοι ή σοφοί, αλλά γιατί είμαστε φωτισμένοι. «Μακάριοι οι πραείς ότι αυτοί κληρονομήσουσι την γην… μακάριοι οι δίκαιοι….». (Τα υπόλοιπα συμπληρώστε τα εσείς, αγαπητοί μου αναγνώστες, συνάνθρωποι και συμπορευτές στο δύσβατο πνευματικό μονοπάτι της Γνώσης.

 

Μετά λόγου γνώσεως,

 

Κωνσταντίνος Μπούρας

www.konstantinosbouras

Go down, Moses

Σκηνική Σύνθεση των Κλαούντια και Ρομέο Καστελούτσι Διαρκεια : 90 ‘
Σκηνοθ.:Ρ. Καστελούτσι
Ερμηνεύουν: R. Darwish, Gl. Dorliguzzo, L. Nava, St. Questorio, S. Scarlatella. Στα Ιταλικά με Ελληνικούς υπέρτιτλους.