άρθρο μου στο περιοδικό DESMOS
https://www.desmos-grece.com/la-revue
Karaguiozis le grec
– N° 48, 2018

Carte blanche sur fond bleu à…
Michel Sivignon, 1915 : Un étrange voyage en Grèce dans l’Europe en guerre, à la recherche du haschich
Dossier
E. Zachos Papazachariou, Histoire du théâtre d’ombres
Yannis Tsarouchis, Leçon de vérité avec Karaguiozis, le seul théâtre néo-hellénique
Michalis Ieronymidis, Le théâtre d’ombres dans les luttes populaires
Konstantinos Bouras, Alexandre le Grand et le Dragon maudit. L’art traditionnel du théâtre d’ombres revit
Yannis Hadzis, Passé, présent et avenir du théâtre d’ombres grec
Le serpent maudit (Comédie en trois actes)
Face à face
Dimitris Anguélis , 1989
La Grèce revisitée
Raymond Dubois, Un navire chargé d’oubli (extrait)
Nicole Dubois-Tartacap, Kaliméra (extrait)
Nouvelles littéraires
Ο ποιητής Βασίλης Φλώρος γράφει για την ποίησή μου
https://bfloros.gr/published-articles/142-12-2-2019
τον ευχαριστώ για τη φιλική ματιά του.
Η Σαπφώ κι η συνεκδοχή στην ευθανασία των ποιητών
Από τον ποιητή, θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα
Πολλές φορές αναρωτιέμαι: «πόσος κόπος για λίγα ψυχία αθανασίας;». Τι έχει μείνει από τη Σαπφώ σήμερα; Σχεδόν τίποτα. Πολύ λίγα. Ο βαρύγδουπος μύθος για την «ογδόη μούσα», μια πολυτάραχη – ως φαίνεται ζωή – με ενεργή ανάμειξη στα πολιτικά του νησιού της (ως αντίπαλος του τυράννου Πιττακού) και μια αυτοκτονία για τα όμορφα μάτια τού Φάωνα (του ρομαντικού φυγάδα ψαρά, αυτοδύτη κι αδελφού του Πιττακού). Λιγοστοί στίχοι, αρκετοί όμως για να συναγάγεις το όλον από το μέρος (σχήμα κατά συνεκδοχήν). Από το δέντρο μπορείς καμιά φορά να φανταστείς και να ζωγραφίσεις το δάσος.

Τι θα ήταν η Σαπφώ χωρίς το τέλος της, χωρίς τον αντισυμβατικό βίο και την πολιτεία της; Διαπερνώντας τα όρια και τις συμβατικότητες της εποχής της πήγε πολύ πέρα κι από μητέρα κι από σύζυγος. Έφτασε να δώσει το όνομά της στην ομοερωτική συντροφιά μεταξύ νεανίδων. Πόσο όμως μπορεί ν’ αληθεύει κάτι τέτοιο; Όπως και με τον Καβάφη, η εξιδανίκευση της επιθυμίας προκαλεί αντιστροφές, αφού ως φαίνεται από την Κβαντική Φυσική τα ομώνυμα έλκονται ενώ για τα θηλαστικά (μετά τον χωρισμό και την διάκριση των φύλων στον Κήπο της Εδέμ) φαίνεται πως έλκονται κυρίως τα ετερώνυμα. Μάλιστα. Και τι σημασία έχει αυτό στις μέρες μας; Καμία. Η Ποίηση, η Ποίηση είναι το ζητούμενο σε μια υλιστική, καταναλωτική εποχή που έχει απολέσει προ πολλού τη σύνδεσή της με την Φύση κι ως εκ τούτου κάθε λογική, την εκ του μέτρου εκπηγάζουσαν.

Η Σαπφώ είναι ερωτική όσο πολλές θεότητες και θεές που λατρεύτηκαν στον ευρύτερο χώρο της Μεσογείου. Η ψυχοδυναμική των ελαχίστων γραπτών καταλοίπων της όμως, εκτός από «κλασική» ταιριάζει και στον Ρομαντισμό και γι’ αυτό επιβίωσε δυναμωμένη κι αναζωογονημένη έως τις μέρες μας τουλάχιστον.

Πρόκειται για μια ποίηση ιδεών, μη φορμαλιστική, μη βερμπαλιστική, μη μινιμαλιστική (όλα με «μη»). Και πώς θα μπορούσε να γίνει αλλιώς; Η υπερχειλίζουσα ερωτική επιθυμία πριν τον επάρατο χωρισμό ψυχής και σώματος που προκάλεσε τόσες νευρώσεις και ψυχώσεις στον Δυτικό Άνθρωπο και σύμφωνα με πολλούς εναλλακτικούς θεραπευτές και διανοητές (όπως ο Βίλχεμ Ράϊχ στο περίφημο «Άκου ανθρωπάκο»), πολλοί σύγχρονοι αμφισβητίες διεκδικούν επαξίως τον τίτλο του πνευματικού ανθρώπου θεωρώντας πολλές αυτοάνοσες αναταραχές του ανθρώπινου βιολογικού μηχανισμού ως αποτέλεσμα της βιαίας παρανοήσεως για το ρυπαρόν τού σώματος και το αποδιοπομπαίον πολλών φυσικών λειτουργιών του.

Η Σαπφώ θα είναι πάντα εδώ να μας θυμίζει (με τα ελάχιστα ποιήματά μας) που με τα πολλά κενά, τα αποσιωπητικά και τις ελλείπουσες τελείες δίνει γενναιόδωρα τόπο και χρόνο στη δική μας συνδημιουργική φαντασία καθιστώντας μας κοινωνούς και συλλειτουργούς στην πανάρχαια ιεροτελεστία του έρωτα, την γονιμολατρική. Γιατί αυτό είναι το θέμα: μήτε η στείρα απόλαυση μήτε η συσσώρευση των θηλαστικών ορμονών που επιβάλλουν την άνευ όρων και ορίων αλόγιστη αναπαραγωγή. Γιατί τότε δεν θα μένει γη να την κατακτήσουμε αλλά μήτε γουλιά νερό για να μας ξεδιψάσει.
Η Σαπφώ στέκει μετέωρη ανάμεσα στον αρχαίο και στον σύγχρονο κόσμο, σύμβολο ισορροπίας ανάμεσα στο «θέλω» και στο «είμαι», ανάμεσα στο «ποθώ» και «διεκδικώ». Ακόμα κι η ρομαντική αυτοκτονία της αμφισβητείται. Ο Λώρενς Ντάρελ στο ομώνυμο έργο του «Σαπφώ» υπονοεί αιμομειξίες, σκοτεινά μυστικά και μαρτυρεί τη δική του άφατη θλίψη. Την αναπόδραστη εκείνη θλίψη που προκαλεί κάθε αλόγιστη ερωτική συμπεριφορά, πέρα από το μέτρο.
Μπορούμε να πούμε τα πάντα για τη Σαπφώ. Είναι μακριά μέσα στον Χρόνο για να μας αντικρούσει. Ως εκ τούτου είναι το «τέλειο θύμα» μας. Και μέχρι εδώ «όλα καλά». Τρόπος του λέγειν. Σκέφτομαι όμως εγώ: «τι θα ήταν ο Βαν Γκογκ χωρίς το κομμένο αυτί του;». Μια σειρά από κακοζωγραφισμένα μουτζουρωμένα τοπία και πρόσωπα, χρώματα αδέξια ανακατεμένα, τυλιγμένα όμως με την αχλύ τού προσωπικού του μύθου.
Δεν υπαινίσσομαι το ίδιο για τη Σαπφώ. Έχουμε πολύ λίγα για να την κρίνουμε με όρους επιστημονικούς. Έχουμε όμως αρκετά, ψηφίδες αναγκαίες και ικανές για να σχηματίζει κάθε εποχή τον καθρέφτη της.
Ίσως ακριβώς αυτή η αποσπασματικότητα και τα ρομαντικά κενά να θρέφουν μια δόξα διαρκέστερη κι επικρατέστερη άλλων περισσότερων σημαντικών ή ενδελεχών τεχνιτών.
Η Σαπφώ μόνο μέσα από την συνεκδοχή μπορεί να εκληφθεί ως «μεγάλη». Είναι όντως σημαντική. Πέρα όμως από τη διαχρονική φήμη της (που είναι υπεράνω των διπολικών διακρίσεων Καλού-Κακού), η ύπαρξή της και μόνον υπονοεί και υπαινίσσεται έναν ανυπολόγιστα μακρύ εσμό ομοτέχνων της (αμφοτέρων των φύλων). Ακόμα κι έτσι, ως αποσπασματικώς ανθολογούμενη και κατακρεουργημένη, συλημένη από τους μεταγενεστέρους της, η Σαπφώ στέκεται ως δέντρο μοναχικό σε ένα δάσος καμμένο από τη λάβα του Χρόνου. Έτσι μόνον μπορούμε να την δούμε με την «αντικειμενική» δι-υποκειμενικότητα τού κριτικού που δεν θέλει να παραμυθιάζεται και να εκπορθεί ανοικτές πύλες.
Κωνσταντίνος Μπούρας
Μιλώντας για τον ποιητή και πανεπιστημιακό μου Δάσκαλο ΒΑΛΤΕΡ ΠΟΥΧΝΕΡ

Όταν μιλάς για τον πανεπιστημιακό Δάσκαλο που σε δίδαξε ΘΕΑΤΡΟ και ΗΘΙΚΗ, ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ και ΙΣΤΟΡΙΑ, ΕΠΙΣΤΗΜΗ και ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ, ΕΜΒΡΙΘΕΙΑ κι ανωτερότητα, τότε νιώθεις δέος.
Ειδικά, όταν παρουσιάζεις την ποιητική συγκομιδή του. Ανακαλύψτε τον, διαβάστε τον, απολαύστε την ευρύτητα του πνεύματός του: ΒΑΛΤΕΡ ΠΟΥΧΝΕΡ.
ΘΕΑΤΡΟ ΚΑΙ ΠΟΙΗΣΗ
Από τον ποιητή, θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα
Από την άνθηση του αρχαίου δράματος στον καταστροφικό για την τότε Ελλάδα Πελοποννησιακό Πόλεμο, καθίσταται φανερόν πως κάθε Κρίση έχει και την ζωογόνο ανανεωτική της πλευρά. «Ξυπνάνε τα αίματα» κοινώς και η νωθρότητα της χαρμολύπης δίνει τη θέση της στην ανεπισκεύαστη ορμητικότητα της δημιουργίας. Εξ άλλου και το Σύμπαν από έναν απλό παλμό πλάστηκε, από τη στιγμιαία διακύμανση της Νύκτας, από ένα πετραδάκι στη γαλήνια λίμνη, από μία έκλαμψη στα σκοτάδια, σαν κεραυνός…
Ας μην είμαστε λοιπόν απόλυτοι και μονομερείς. Ας μην μοιρολογούμε και μοιρολογούμε. Αρκετά πια με τους οικτιρμούς και τις απογοητεύσεις. Η Ελλάδα της Κρίσης σφύζει από πολιτιστική ζωή όσο ποτέ. Τα θέατρα ξεφυτρώνουν σαν μανιτάρια, οι εκδότες δεν προλαβαίνουν να τυπώνουν ποιητικές συλλογές, όλοι μελετούν την ελληνική γλώσσα, οι φιλόλογοι είναι περισσότεροι κι από τις καρποφόρες ελιές. Και διδακτορικά, διδακτορικά παντού. Διατριβές, όχι μόνον προκειμένου να εξασφαλιστεί ο άρτος ο επιούσιος, αλλά στις ανθρωπιστικές επιστήμες, στις Τέχνες και στα Γράμματα, όλοι, απαξάπαντες θέλουν να αριστεύσουν, όπως κάθε φορά που νιώθουμε πως σώνεται ο Χρόνος και μια αλλαγή ανυπολόγιστη θα μας βρει και θα μας καθηλώσει ή θα μας εξυψώσει σαν κύμα βαθύ…
Το θέατρο ήταν πάντοτε αλληλένδετο με την Ποίηση. Μόνον με την τυπογραφία και το …τάμπλετ επετεύχθη η γρήγορη, βιαστική, «διαγώνια» ανάγνωση. Προηγουμένως οι άνθρωποι ακολουθούσαν τον ρυθμό, τον σηματοδοτούσαν με τα σώματά τους, τον απάγγελναν στους άλλους συνοδεία κάποιου μουσικού οργάνου, παρίσταναν τα «κινήματα της ψυχής» τους (για να θυμηθούμε τον εθνικό μας ποιητή Διονύσιο Σολωμό).
Θέατρο χωρίς ποίηση δεν υπάρχει. Το ίδιο δεν νοείται και Ποίησις άνευ αποδέκτου, θεατού, αναγνώστου. Κι όποιος ισχυρίζεται ή πράττει το αντίθετο πλανάται πλάνην οικτράν.
Και η επική και η χορική και η λυρική και η σατιρική και η δραματική ποίηση είναι μορφές της επικοινωνίας ενός ανθρώπου με το συλλογικό ασυνείδητο κι επηρεάζει αναπόφευκτα την Συλλογική Συνειδητότητα. Δεν νοείται ποίηση χαραγμένη με άγνωστα ιερογλυφικά σε ανήλιαγη σπηλιά όπου δεν θα πατήσουν ποτέ απόγονοι ανθρώπου.
Κι όσο για το στοίχημα πολλών με την «Αιωνιότητα» είναι κι αυτό ένα μύθευμα, μία φενάκη τού Ρομαντισμού… ή απλώς, «προφάσεις εν αμαρτίαις». Γράφουμε για το τώρα. Και για – τουλάχιστον – έναν άλλον άνθρωπο. Ακόμα κι όταν είναι η μαμά μας ή η κουφή και θεότυφλη γιαγιά μας. Γράφουμε για το εμείς ακόμα κι όταν νομίζουμε ότι μιλάμε για το εγώ, με το εγώ, από το εγώ… Γιατί, απλούστατα, «δεν υπάρχει τίποτα το προσωπικό» όπως ξεστόμισε ο Αύγουστος Στρίντμπεργκ στο νεκροκρέβατό του.
Σε πρόσφατο ταξίδι μου στο Σαράγιεβο για να παραστώ στο εκεί Χειμερινό Φεστιβάλ παρακολουθώντας τον πόνο των ανθρώπων και των πραγμάτων ξεναγήθηκα στο παιδικό νεκροταφείο όπου κάθε χρόνο οι γονείς των λιμοκτονημένων επισκέπτονται τους τάφους των σπλάχνων τους, των ξεραμένων πια βλασταριών τους και παίζουν τραγούδια που τους άρεσαν όταν ήταν ζωντανά και χαρούμενα, όταν πατούσαν τη γη με την ελπίδα να μακροημερεύσουν.
Νόμισα ότι έβλεπα τις «Τρωάδες» του Ευριπίδη. Ήταν τα ίδια κυνηγημένα βλέφαρα. Ήταν εκείνος ο ίδιος ο ανείπωτος πόνος. Όταν βρέθηκα στο Δημαρχείο του Σαράγιεβο κατά την διάρκεια της επίσημης τελετής ενάρξεως του Φεστιβάλ επέλεξα να μιλήσω μόνον στα ελληνικά απαγγέλλοντας μερικά ποιήματα από μια συλλογή με τον συμβολικό τίτλο «Φώτιση». Και είπα:
Σε κάμαρες δυσήλιες αυτοπυρπολήθηκα
Και πριν να φέξει η Χαραυγή
Στολήν Αυγερινού εντύθηκα
Κι εχάθηκα μες τη βροχή…
Για κάθε νησίδα αυξανομένης Εντροπίας στο Σύμπαν
Υπάρχει κι η αντίθετή της, όπου το Χάος υποχωρεί
Κι ο Λόγος επανευρίσκεται. Ισορροπία.
Αυτό που μάς φαίνεται δίχως νόημα
Είναι απλώς ένας ρυθμός
Που ο φτωχός ανθρώπινος εγκέφαλός μας
Δεν προλαβαίνει και δεν δύναται
Να παρακολουθήσει,
Ν’ αντιληφθεί εν τέλει πως υπάρχει κάτι
Εκεί έξω
Πλατύτερο από την ανασφαλή
Αλαζονεία μας.
*
Με λιακάδες και συννεφιές
Μέτρησα τη ζωή
Μου βγήκε σωστή.
*
Από τις μαύρες τρύπες μένεις
μήτε μακριά μήτε κοντά:
Σε απαλλάσσουν από περιττά
υλικά σκουπίδια
Και σού χαρίζουν υψίσυχνες ακτινοβολίες
Από εκείνες που και τα λιθάρια
Διαμάντια γίνονται.
*
Μη φοβείσθε το Σκότος.
Αδέλφι είναι τού Φωτός
Και μάνα του ακριβή,
Λεβεντογεννήτρα.
*
Ας τετραγωνίσουμε τον θεμέλιο λίθο τής ύπαρξής μας.
Ας ορθογωνίσουμε την απόσταση μεταξύ καρδιάς και μυαλού.
Το μεγαλύτερο διάνυσμα στη Φύση.
*
Ήλιος αχινός Ελευθερίας
Να μάς κάψει!!!
*
Εις το πυρ ορμούμε νουνεχείς
Μόνον απελπισμένοι!!!
*
Μην βουλιάζετε στο Σκοτάδι
Από ναυτία τού Φωτός.
*
Βουλιάζουμε στο Φως
Από ναυτία τού Σκότους.
*
Τελικά όλα είναι Ένα,
Φανός στον Ουρανό.
*
Κάθε πρωί ξύνω το μολύβι
Κι ακονίζω τα σπαθιά…
Τα μαχαίρια
Τα φυλάω για σένα
Βιωμένη λύπη μας…
*
Όταν έστω κι ένας
Είναι σκλάβος
Κανείς πάνω στον πλανήτη
Δεν είναι ελεύθερος.
*
Λείπεις κάθε φορά
Που σε χρειάζομαι
Για να μπαλώσω
Το Κενό με στίχους,
Ήχους αδέξια
Σκορπισμένους
Στον καμβά μιας ζήσης
Μακροσκελούς…
*
Μέσα στην πόλη τη ζεστή
Καυτή η σάρκα
Εξαφάνισε
Δύο περιστέρια
Εξάτμισε δύο σιντριβάνια
Στέρεψε πηγές.
*
Ποθώ να ζω
Χωρίς πόνο
Και να ξανοίγομαι
Στα βαθιά τής γλώσσας
Άφοβα…
Χειροκρότησαν όλοι ενθουσιασμένοι. Γιατί μέσα από τη δική μου έκσταση ακούστηκε και μεταφράστηκε ο εγγενής ρυθμός σε έναν άλλον κώδικα. Σε άλλον χώρο, δύο μέρες μετά, στο ξύλινο περίπτερο όπου ο πρίγκιπας της Αυστροουγγαρίας Φερδινάνδος άκουγε μουσική, είχα την ευκαιρία να κινηθώ περισσότερο ανεπίσημα, στροβιλίστηκα σαν ηλιολάτρης δερβίσης, κίνησα χέρια, πόδια και κορμί σε μια «βυζαντινή» παντομίμα, κατάφερα να τους συγκινήσω, να τους συναρπάσω, να τους κερδίσω, ενόσω μία κοπέλλα από τη Βοσνία διάβαζε το κείμενο στα αγγλικά και η μεταφράστριά μου της ιταλικής Κυρία Γεωργία Καρβουνάκη το ίδιο κείμενο στα ιταλικά. Τώρα δεν χρειαζόταν να μιλήσω και ελληνικά. Τον ρόλο του εκφωνητή είχε αναλάβει το μεσογειακό στεατοπυγικό κορμί. Και το αποτέλεσμα δραστικότερο.
Γι’ αυτό σας λέω, το διαλαλώ και το κηρύττω: δεν υπάρχει ποίηση δίχως θέατρο και δεν υφίσταται θέατρο χωρίς ποίηση. Ό,τι και να σημαίνει αυτό.
Οι ασώματες ομιλούσες κεφαλές μπορούν μόνον να παραπέμψουν σε εφιαλτικά ρομπότ του μέλλοντος, σε ηλεκτρονικές μηχανές που θα μιμούνται τα ανθρώπινα συναισθήματα αλλά δεν θα μπορούν και να τα νιώσουν.
Και ναι μεν ο άνθρωπος είναι μιμητικόν ον, όμως απέχει από τον πίθηκο τόσο τουλάχιστον απέχει από τον άγγελο. Μέχρι τότε, μέχρι να επιτευχθεί η απόλυτη ταύτισις με τον Ανώτερο Εαυτό μας κι η απόλυτη θέωση του ανθρώπου, μέχρι τότε θα χρειάζονται και η Τέχνη του Λόγου και η σκηνική Τέχνη της μιμήσεως πράξεως, μέχρι τότε θα χρειάζεται ο ηθο-ποιός (όστις ήθος ποιεί)… Αλλιώς θα κυλίσουμε όλοι πίσω στη βαρβαρότητα και θα καταντήσουμε «χαλκός ηχών ή κύμβαλον αλαλάζον», όπως λέει ο θεόπνευστος Σαούλ-Παύλος. Κι επειδή έχουμε δει ήδη πολλά κύμβαλα αλαλάζοντα (και θα δούμε ίσως απείρως περισσότερα) παρακαλώ να αντισταθούμε στην ύστατη Εξαθλίωση κι εξανδραπόδιση του ανθρωπίνου είδους με τον μόνον τρόπο που μας είναι δυνατό: με την καλλιέργεια της ελληνικής γλώσσας, έτσι όπως έφτασε έως εμάς τέσσερις χιλιάδες χρόνια μετά, ΜΕ ΤΟΝ ΡΥΘΜΟ ΤΗΣ. Αλλιώς θα κολυμπήσουμε σε μια αποβουτυρωμένη σούπα αποστεωμένων ιδανικών κι ο γλωσσικός μας κώδικας δεν θα χωράει τη λέξη ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ.
Σας ευχαριστώ. Σας ακούω.
Συμμετοχή στο Φεστιβάλ του Σαράγιεβο με το video-art που φιλοτέχνησε ο αρχιτέκτων εικαστικός Τάσος Μπαμπάσης

Konstantinos Bouras, poet-writer
Performance ENLIGHTenMENT
Actor: Konstantinos Bouras (in Greek)
Translator and Actor: Giorgia Karvunaki (in Italian)
Video-art: Tassos Babassis
Montage: Panagiotis Bizoutis
περί βραβείων κι επαίνων….
1o βραβείο στον 3ο ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟ ΠΟΙΗΣΗΣ “Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ 2018”
http://www.artsociety.gr/kavafiscom.html
3ος Παγκόσμιος Διαγωνισμός Ποίησης
“Κ. Π. Καβάφης” 2018

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ
| 1o ΒΡΑΒΕΙΟ |
Κωνσταντίνος Μπούρας |
| “Τριάντα ποιητικές στιγμές” | |
| 2ο ΒΡΑΒΕΙΟ | Μιλτιάδης Ντόβας |
| “Το φως των ποιητών” | |
| 3ο ΒΡΑΒΕΙΟ | Μαρία Παναγιωτίδου |
| “Θρυψαλάνθη” | |
| Tamari Jajanidze | |
| “Ανεκπλήρωτοι Έρωτες” |
