2η εργασία της φοιτήτριας Κυρίας Νεφέλης Βλαχοπαναγιώτη από το Εργαστήριο Θεατρικής Κριτικής στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του ΕΚΠΑ
Εργασία Εργαστηρίου Θεατρικής Κριτικής
Κριτική της παράστασης Jewels του George Balanchine από το μπαλέτο Mariinsky στο θέατρο Mariinsky (2015)
Το νεοκλασικό μπαλέτο Jewels του G. Balanchine ανέβηκε πρώτη φορά το 1967 στην Νέα Υόρκη από το New York City Ballet. Πρόκειται για ένα μπαλέτο που χωρίζεται σε τρία μέρη: emeralds (σμαράγδια), rubies (ρουμπίνια) και diamonds (διαμάντια), το καθένα εκ των οποίων μπορεί να σταθεί και μόνο του ως ένα ενιαίο μπαλέτο. Αυτό συμβαίνει επειδή κάθε μέρος έχει διαφορετικά κοστούμια, διαφορετικά σκηνικά, εντελώς διαφορετική αισθητική και διαφορετική μουσική από διαφορετικούς συνθέτες (Gabriel Fauré, Igor Stravinsky και Pyotr Ilyich Tchaikovsky). Ο Balanchine εμπνεύστηκε το έργο του από την βιτρίνα του Van Cleef & Arpels όπου εκτίθεντο κάποια κοσμήματα- μπαλαρίνες στολισμένα με τα τρία αυτά πετράδια.
Ο ίδιος ο χορογράφος, ενώ ισχυριζόταν ότι «ο χορός δεν θα είχε καμία σχέση με τα κοσμήματα, απλώς οι χορευτές θα ήταν ντυμένοι σαν αυτά», στην πράξη αναθεώρησε την πρόθεση αυτή. Το έργο, τελικά, αποτελεί μια «έκθεση κοσμημάτων». Χαρακτηρίζεται από τα σχήματα που δημιουργούν οι χορευτές μεταξύ τους σχεδιάζοντας είτε «το πετράδι» που παρουσιάζεται κάθε φορά και τις εσωτερικές ακτίνες που δημιουργούνται όταν αντανακλά το φως πάνω του, είτε «ένα κολιέ» από το corps de ballet στην κορυφή του οποίου εμφανίζονται οι primes που αποτελούν «το ίδιο το πετράδι». Επιπλέον, το κάθε μέρος αποδίδοντας τη διαφορετική αισθητική του πετραδιού του δημιουργεί και διαφορετικό κλίμα‧ τα σμαράγδια λόγω χρώματος συμβολίζουν την γη και, άρα, την αρμονία και την ηρεμία, τα ρουμπίνια συμβολίζουν το πάθος και τη φλόγα, ενώ τα διαμάντια συμβολίζουν την αριστοκρατικότητα.
Το μπαλέτο Mariinsky το 2015 προσπάθησε να φέρει αυτό το εγχείρημα εις πέρας. Τα σκηνικά του Peter Harvey και τα κοστούμια της Karinska ήταν όπως όριζε το πρωτότυπο. Η κάθε πράξη, ως φόντο, είχε σκόρπια τα πετράδια που παρουσιάζονταν, ενώ και οι βελούδινες κουΐντες ακολούθησαν τη χρωματική τους παλέτα. Τα κοστούμια, επίσης, κεντημένα με τα ομώνυμα πετράδια δημιουργούσαν κατά την κίνησή τους ήχους και έπαιζαν με το φως. Στο πρώτο μέρος χρησιμοποιήθηκαν τα ρομαντικά tutus, μακριές φούστες από τούλι, όπως τα συναντάμε στη Giselle ακολουθώντας και την ρομαντική επαρχιώτική της διάθεση. Στο δεύτερο μέρος τα skirts, απλά κοντά υφασμάτινα φουστάκια τα οποία ενισχύουν τη τζαζ διάθεση της μουσικής. Τέλος, στο τρίτο μέρος τα flat tutus, ουσιαστικά πεσμένα νεοκλασικά tutus, τα οποία μας ταξιδεύουν «στην αυτοκρατορία του μπαλέτου της Ρωσίας», όπως ήθελε ο χορογράφος. Τέλος, η μουσική ορχήστρα Mariinsky, υπό τη διεύθυνση του Tugan Sokhiev, ήταν εξαιρετική, δίνοντας τον ρυθμό και τη σβελτάδα που χρειάζονται οι χορογραφίες του Balanchine.
Κατά κύριο λόγο, σε αυτή την παράσταση τα pas des trois και τα pas des quatre ήταν αρτιότερα από τα pas des deux. Αν εξαιρέσουμε την εξαιρετική εκτέλεση των solos και των pas des deux των Irina Golub και Andrian Fadeyev στα rubies, τα άλλα δύο μέρη έπασχαν από πρώτα ζευγάρια. Στο τρίτο μέρος δε, η πρωταγωνίστρια στην προσπάθεια της να περάσει ένα ψυχρό βλέμμα, κατάφερε εν τέλει να μεταφέρει μία θλίψη, η οποία ταιριάζει καλύτερα στη Λίμνη των Κύκνων -στο σημείο όπου ο λευκός κύκνος συνειδητοποιεί ότι ο πρίγκιπας ορκίστηκε να παντρευτεί τον μαύρο κύκνο-, ξεφεύγοντας εντελώς από το γενικό κλίμα ευθυμίας που θέλει να δημιουργήσει ο Balanchine με τα πετράδια του. Αντίθετα, το corps de ballet και τα σχήματα είχαν ικανοποιητικές εκτελέσεις τόσο ως προς το συναίσθημα όσο και στις θέσεις της χορογραφίας. Οι γραμμές των χορευτών, παρόλα αυτά, θα μπορούσαν να είχαν δουλευτεί λίγο παραπάνω, όπως επίσης και η σωματική τους δύναμη και ενέργεια.
Πρόκειται για μία καλή παράσταση, η οποία σε γενικές γραμμές ακολουθεί τις επιταγές του χορογράφου. Οι χορευτές και οι συντελεστές έδειξαν τις προσπάθειες που κατέβαλαν και δικαιώθηκαν σε μεγάλο βαθμό. Σε κάθε περίπτωση, είναι ένα θέαμα που αξίζει να το παρακολουθήσει κανείς για να ξεχαστεί από τα καθημερινά του προβλήματα και να αποκτήσει, έστω και νοητά, λίγη από την «πολυτέλεια» που προσφέρει ο σπουδαίος αυτός χορογράφος!
Βλαχοπαναγιώτη Νεφέλη, φοιτήτρια της Φιλοσοφικής σχολής στο τμήμα Θεατρικών Σπουδών, nefelivlachopanagioti@gmail.com
Βιβλιογραφία:
- Παράσταση:
- Πληροφορίες για τον Balanchine:
Α) George Balanchine, The Ballet Maker, Robert Gottlieb, 2004
Β) (https://www.youtube.com/watch?v=ppICC_6yMXo)
3. Πληροφορίες για το έργο:
4. Επιπλέον βίντεο:
Α)(https://www.youtube.com/watch?v=OTNc2LblgGs&list=PLFEuShFvJzBxfTlHrSsHI8t__ar8jGuP0&index=2)
Β)( https://www.youtube.com/watch?v=4eM38n-qH7Y&list=PLFEuShFvJzBxfTlHrSsHI8t__ar8jGuP0&index=4)
Γ)(https://www.youtube.com/watch?v=D7UOls9Vq0E&list=PLFEuShFvJzBxfTlHrSsHI8t__ar8jGuP0&index=5)
1η εργασία της φοιτήτριας Κυρίας ΝΕΦΕΛΗΣ ΒΛΑΧΟΠΑΝΑΓΙΩΤΗ στο ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΚΡΙΤΙΚΗΣ του ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ του ΕΚΠΑ
Μάθημα: Εργαστήριο Θεατρικής Κριτικής
Άσκηση 1η
Ποιες είναι οι διαφορές ανάμεσα στην Θεατρική και Κινηματογραφική κριτική;
Έχοντας υπόψιν τις διαφορές που παρουσιάζονται στο θέατρο και στον κινηματογράφο, φαντάζεται κανείς ότι και οι κριτικές μιας παράστασης και μιας ταινίας θα διαφέρουν αντιστοίχως. Στην πραγματικότητα το μόνο που χρήζει διαφορετικής αντιμετώπισης στην συγγραφή μιας κριτικής είναι οι ιστορικές γνώσεις του ενός και του άλλου κλάδου.
Αρκεί να διαβάσει κάποιος δύο κριτικές, μιας παράστασης και μιας ταινίας, ώστε να το διαπιστώσει. Η δομή τους είναι ίδια. Υπάρχει ο πρόλογος που περιγράφει σύντομα την προϊστορία του έργου, ακολουθεί η οπτική του δραματουργού ή του σκηνοθέτη κι έπειτα σχολιάζονται η σκηνοθεσία, η όψις, το ηχητικό τοπίο, η κινησιολογία και ό,τι άλλο συνεπάγεται σε αυτή την κατηγορία. Τέλος, γίνεται μια κριτική ανάλυση που καταλήγει σε συμπεράσματα για το έργο.
Το περιεχόμενο από την άλλη διαφοροποιείται. Αν πάρουμε ως παράδειγμα την κριτική του Θοδωρή Δημητρόπουλου για την ταινία «Σινεμά σαν προσευχή»1 του Αντρέι Ταρκόφσκι και την κριτική της Τόνιας Καράογλου για την παράσταση «Λυσιστράτη»2 του Αριστοφάνη θα το αντιληφθούμε πλήρως. Στην πλειονότητά τους οι ταινίες έχουν εντελώς διαφορετικές ιστορίες, καθώς το σενάριο είναι πρωτότυπο. Δεν έχει υπάρξει στο παρελθόν ίδια ταινία με το «Σινεμά σαν προσευχή» ώστε η τωρινή να την αναπαράγει μία ακόμη φορά. Αντίθετα, στο θέατρο ανεβαίνουν τα ίδια έργα τα οποία όμως διαφοροποιούνται μεταξύ τους με την σκηνοθεσία και με όλα τα υπόλοιπα τεχνικά μέσα (σκηνικά, κοστούμια, θέατρο, συντελεστές, κλπ). Έτσι στον πρόλογο ο εκάστοτε κριτικός, προφανώς, στην πρώτη περίπτωση θα αναφερθεί στην ιστορία της δημιουργίας της ταινίας, ενώ στην δεύτερη περίπτωση στην ιστορία του έργου. Επόμενο είναι ότι στον κινηματογράφο σχολιάζεται περισσότερο (με κινηματογραφικούς όρους) η υπόθεση και το μήνυμα που περνάει το σενάριο, ενώ στο θέατρο (με θεατρικούς όρους) σχολιάζεται η οπτική με την οποία παρουσιάζεται το θεατρικό έργο. Τέλος, στα συμπεράσματα στον κινηματογράφο αναφέρεται το αν ήταν μια επιτυχής ή όχι προσπάθεια, ενώ στο θέατρο προχωράει παραπάνω ο κριτικός προτρέποντας, πιθανώς, τον σκηνοθέτη ή τους συντελεστές να αλλάξουν κάτι ή έστω τους επηρεάζει με τα λόγια του στην επόμενη παράσταση. Αυτό συμβαίνει, διότι στον κινηματογράφο δεν μπορεί τόσο εύκολα να γυριστεί ξανά μια ταινία ενώ στο θέατρο γνωρίζουμε ότι έτσι κι αλλιώς η κάθε παράσταση είναι διαφορετική ανάλογα με την περιρρέουσα ατμόσφαιρα.
Νεφέλη Βλαχοπαναγιώτη, φοιτήτρια της Φιλοσοφικής σχολής στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών, nefelivlachopanagioti@gmail.com
Κριτικές:
Ευγνωμονώ τον Δρ Παναγιώτη ΒΟΥΖΗ για την εξαιρετικά διεισδυτική κριτική του…
http://www.topontiki.gr/article/410135/protasi-vivlioy-mia-diadikasia-didaskalias-kai-askisis
και τον ΚΥΡΙΟ ΞΕΝΟΦΩΝΤΑ ΜΠΡΟΥΝΤΖΑΚΗ για την δημοσίευσή της
στο πάντα εύστοχο, επίκαιρο, αξιολάτρευτο και ευανάγνωστο “Ποντίκι” μας.
Η “Ατλαντίδα” με παίδεψε επί 41 συναπτά έτη
και χάρη στους εκδότες μου
ΝΙΚΟΛΑΟ και ΓΕΩΡΓΙΟ ΝΙΚΑ
απολαμβάνω τώρα – εν ζωή – την ευρεία ανταπόκριση των επαρκών αναγνωστών
και του φιλότεχνου κοινού.
σας ευχαριστώ όλους από καρδιάς.
Τι θα έκανα δίχως εσάς;
Με άπειρη εκτίμηση κι αλληλεγγύη,
Δρ Κωνσταντίνος Μπούρας
η καινούργια σελίδα μου στην ανανεωμένη βάση δεδομένων της biblionet.gr
https://biblionet.gr/%CF%80%CF%81%CE%BF%CF%83%CF%89%CF%80%CE%BF/?personid=5565
το έργο της μέχρι τώρα ζωής μου, αφιερωμένης στον Πολιτισμό και στον Τουρισμό.
Σας ευχαριστώ για την πολύτιμη, ευγενική, γενναιόδωρη υποστήριξή σας.
Δρ Κωνσταντίνος Μπούρας
emails:
1η διαδικτυακή συνεδρία στο ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑ – εισαγωγικό δοκίμιο
ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΚΡΙΤΙΚΗ: ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ
από τον ποιητή, θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα
Επειδή είναι σχεδόν ανύπαρκτη η ελληνική αλλά και ξένη βιβλιογραφία η σχετική με την κριτική θεάτρου, θα ήθελα εδώ να καταθέσω μερικές σκέψεις εν περιλήψει.
Υπάρχει διαφορά μεταξύ πλήρους (εκτενούς) θεατρικής κριτικής (άνω των 100 λέξεων) και κριτικού σημειώματος (από 400-500 λέξεις).
Συνήθως όμως, στην παραδοσιακή τυπογραφία και στα έντυπα μέσα μαζικής ενημέρωσης δημοσιεύονταν κριτικά άρθρα, τα οποία ενδεχομένως κυκλοφορούσαν αργότερα και σε μορφή βιβλίου, ως συλλογή. Σήμερα, με την ευκολία της άμεσης επικοινωνίας και ανάδρασης (feedback) χάρη στο Διαδίκτυο, έχουν δημιουργηθεί πολλά ενδιάμεσα υβρίδια.
Όμως παρ’ όλα αυτά μπορούμε να συναγάγουμε ορισμένους κανόνες και να επιχειρήσουμε να θέσουμε κάποια όρια.
Βασικός σκελετός ενός κριτικού άρθρου που προορίζεται να δημοσιευτεί σε έντυπο ή (και) ηλεκτρονικό μέσο μαζικής ενημέρωσης:
1. Πρόλογος-εισαγωγή-έκθεση: ξεκινάμε με το συγκεκριμένο δραματικό κείμενο και την προϊστορία του (προγενέστερες ερμηνείες-μεταφράσεις, πρόσληψή του από το κοινό – ειδικότερα στη χώρα μας).
2. Εγγενείς δυσκολίες που παρουσιάζει αυτό το κείμενο σε μια ενδεχόμενη απόπειρα δραματοποίησης.
3. Επιλογές του δραματουργού στην συγκεκριμένη παράσταση (το ίδιο ισχύει για τον διασκευαστή-μεταφραστή).
4. Σκηνοθετικές επιλογές όπως φαίνονται από τις προγραμματικές δηλώσεις (συνεντεύξεις, κείμενα στο πρόγραμμα, Δελτία Τύπου και λοιπά…)
5. “Όψις” της συγκεκριμένης παραστάσεως (κατά την “Ποιητική” του Αριστοτέλη. ΕΙΚΑΣΤΙΚΟ ΤΟΠΙΟ.
6. Μουσική-ρυθμός του συνόλου του παραστασιακού γεγονότος. ΗΧΗΤΙΚΟ ΤΟΠΙΟ.
7. Χορογραφία-κινησιολογία-σπαθογραφίες (εφ’ όσον υπάρχουν). Εδώ αναλύεται διεξοδικά η σωματική έκφραση ακόμα κι όταν δεν μιλάμε για physical theater. Η δυσκολία είναι να μεταδοθεί στον αναγνώστη της κριτικής που δεν έχει δει την παράσταση μία “παρτιτούρα” της κίνησης ηθοποιών και χορευτών μέσα στο εικαστικό και ηχητικό τοπίο.
8. Κριτική ανάλυση κι αισθητικές επισημάνσεις στις ερμηνείες των ηθοποιών (ως συνόλου κι ενός εκάστου εξ αυτών – εφ’ όσον είναι δυνατόν).
9. Συνολική κριτική της παράστασης.
10. Συμπέρασμα – προτροπές, συμβουλές προς τον σκηνοθέτη και όλους τους συντελεστές. Αν το έργο είναι πρωτότυπο κι ο συγγραφέας του ενεργός, μπορούν να δοθούν από τον έμπειρο κριτικό κατευθυντήριες συμβουλές και προς τον δραματικό ποιητή-λογοτέχνη. Αν το έργο είναι μεταφρασμένο, διασκευασμένο ή δραματουργημένο από αφήγημα που δεν προοριζόταν εξαρχής να ανεβεί στο θέατρο, οι συμβουλές-προτροπές-επισημάνσεις απευθύνονται από τον έμπειρο και έγκυρο κριτικό προς την ομάδα ή τα άτομα που απαρτίζουν την δραματουργική-μεταφραστική ομάδα και υπογράφουν (ατομικά ή συλλογικά) την σκηνοθεσία. Το τελευταίο αυτό μέρος είναι το σημαντικότερο απ’ όλα γιατί καταδεικνύει το επάγγελμα του κριτικού ως ΛΕΙΤΟΥΡΓΗΜΑ που επηρεάζει την περιρρέουσα ατμόσφαιρα και καθορίζει ενδεχομένως τις κατευθύνσεις που θα πάρει η δραματική παραγωγή στο μέλλον. Οι μεγάλοι κριτικοί θεάτρου, λογοτεχνίας και Τέχνης επηρεάζουν την εποχή τους σε βαθμό ασύλληπτο, που δεν μπορεί να καθοριστεί με επιστημονικά κριτήρια.
Εν κατακλείδι, η θεατρική κριτική σήμερα είναι και επιστήμη και τέχνη. Προϋποθέτει ευρύτητα γνώσεων και τριβή με όλα τα πολιτιστικά φαινόμενα και τις κοινωνικές εκδηλώσεις του ανθρώπου. Ακόμα και η πολιτική, με την ευρύτερη έννοια, υποφώσκει στο υπό-κείμενο (“sub-text” ή “sous-texte”) των μεγάλων δραματικών έργων (Ευριπίδης, Τσέχωφ, Μπρεχτ κ.ά.)
Αγαπητοί, συν-κριτικοί, ΚΑΛΗ ΜΑΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑ!!! Κι ο Χρόνος θα δείξει το μέγεθος της ευστοχίας ή της αστοχίας μας. Ο Χρόνος, ο μόνος κριτής. Εμείς απλώς λειτουργούμε ως “ηθμοί” (κοινώς φίλτρα) που διϋλίζουμε το τώρα και παγιώνουμε κάποιες μορφές με την αισθητική που διαθέτουμε κι αναγνωρίζει η εποχή μας.
Το αν προπορευόμαστε ή προηγούμαστε από την εποχή και από τους άλλους συγχρόνους μας είναι ένα ειδικό θέμα, που θα αναπτύξουμε σε επόμενο σημείωμά μας.
Δρ Κωνσταντίνος Μπούρας
www.konstantinosbouras.gr
Ευχαριστώ ιδιαίτερα την εξαίρετη λογοτέχνιδα και καλή φίλη Ελένη Γκίκα για τις εμπνευσμένες ερωτήσεις και την πρωτότυπη συνέντευξή μας…
https://www.liberal.gr/apopsi/diatiro-mia-emfuti-aisthisi-tou-sumpantikou-dikaiou-/324176
Ευχαριστούμε τον Δρ Μιχάλη Πατρώνη για την φιλοσοφική ενατένιση της “Μελλοντικής Ελευθερίας” μας…
το χιούμορ είναι ένδειξη υψηλού δείκτη ευφυίας (και iq και eq).
Ακόμα μία διεθνή διάκριση στον πρώτο διεθνή λογοτεχνικό διαγωνισμό Concorso Internazionale di Letteratura Il Sigillo di Dante (con una menzione d’onore).
Ευχαριστώ την εξαιρετική μεταφράστρια και φίλη Δρ Τζίνα Καρβουνάκη
για την αγάπη και την αμέριστη συμπαράστασή της στο πνευματικό μου έργο
(ποιητικό, πεζογραφικό, δοκιμιακό και θεατρικό).
Είναι μια εξαιρετική Μούσα για όλους τους σεμνούς δημιουργούς
και την ευγνωμονώ από καρδιάς.
Ευχαριστούμε θερμά την ΕΥΣΤΑΘΙΑ ΔΗΜΟΥ για την εμπεριστατωμένη κριτική της στο έγκυρο Literature
Η “Μελλοντική μας Ελευθερία” ταξιδεύει…
Ο σημαντικός βραβευμένος ποιητής ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΧΡΟΝΗΣ και η ταπεινότητά μου
συνομιλούμε για τις φιλοσοφικές και υπαρξιακές προεκτάσεις της πρόσφατης καραντίνας…
