Αρχική

Τειρεσία Λυγερού «Το ημερολόγιο ενός αποτυχημένου συγγραφέα».

Posted by Κωνσταντίνος Μπούρας on 16:53 in Θέατρο | 0 comments

Η καλύτερη διακειμενική ανάπλαση τού «Ημερολογίου ενός τρελού» στο Θέατρο Δρόμος.

 

Από τον ποιητή, θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα

 

Κατ’ εξαίρεσιν, θα ξεκινήσω από τους συντελεστές, γιατί όλοι αυτοί οι νέοι άνθρωποι είναι υπερεπαρκείς, ηρωϊκοί και αξίζουν τής στηρίξεώς μας.

Αξιέπαινοι, αξιοθαύμαστοι, αξιοχειροκρότητοι όλες και όλοι:

Συγγραφέας: Τειρεσίας Λυγερός

Σκηνοθεσία: Ανθούλλης Δημοσθένους

Ερμηνεία: Νεκτάριος Παπαλεξίου

Μουσική: Ανθούλλης Δημοσθένους

Φωτισμοί: Ανθούλλης Δημοσθένους

Σκηνικά – Κουστούμια: Ανθούλλης Δημοσθένους

Καλλιτεχνική Επιμέλεια: Ρένα Σανταμούρη

Υπεύθυνη Παραγωγής: Εύη Μάμαλη

Παραγωγή: Θεατρική Ομάδα: Sickοφάντες

Εκτέλεση Παραγωγής: Medea Pictures

Ημερομηνίες Παραστάσεων: Από τις 25/02/2022 για λίγες παραστάσεις.

Αυτός όμως που υπερέβαινε τα συνήθη παραστασιακά και συνήθη ανθρώπινα όρια υποκριτικής δεινότητος ήταν ο απολλώνιος Νεκτάριος Παπαλεξίου που τον έχω δει και σε άλλη παράσταση στον ίδιο χώρο (σε ρόλο του γιου αλλά και της μητέρας του) και τον έχω θαυμάσει για την κηρώδη ευπλασία (ceracious pliancy) του. Αυτός ο άνθρωπος μοιάζει με ξωτικό. Είναι υπεράνω φύλων, ταξινομήσεων, κατατάξεων…

Διακτινίζεται στον κειμενικό χώρο κι αυθυποβάλλεται τόσο πολύ που γίνεται αυτό που λέει. Μοιάζει σαν χορευτής που ξέμαθε να κινείται και τραγουδιστής που απόκαμε να τραγουδάει. Αφήνει λοιπόν το σώμα και τη φωνή του να παρασύρεται από τα κοσμικά ρεύματα κι η περιρρέουσα ατμόσφαιρα δεν τον αφορά, δεν τον επηρεάζει αλλά την διαμορφώνει.

Αυτή η κατάσταση «ζεν» είναι στον αντίποδα και στο αν-τί-ποτα τού «θεάτρου της σκληρότητας» τού Αρτώ (και τόσων άλλων). Είναι ένας μακρός διαλογισμός σε υψηλές κλίμακες. Είναι υψίφωνος και υψίτονος. Βαρύτονος γίνεται μόνον υπό το άχθος των καταπιεσμένων αναστεναγμών θεατών και κοινού.

Πολλές φορές έχεις την αίσθηση (εις επίρρωσιν τού «παραδόξου του Diderot») πως κάθεται κι ο επαρκής υποκριτής στο κοινό και παρακολουθεί τον εαυτό του να δρα αλλά να μην αντί-δρα στο ελάχιστο. Αυτή η δισδιάστατη επιπεδότητα που θυμίζει την ναΐφ λαϊκή ζωγραφική,  την δοξασμένη από μεγάλους τεχνίτες τού είδους, όπως ο ξακουστός Θεόφιλος, αναλαμβάνει στο μυαλό τού θεατή μία εξ αντανακλάσεως τρίτη, τέταρτη και πέμπτη …διάσταση επαληθεύοντας την διαρκή υποψία μου ότι ο εγκέφαλος τού απογόνου των πιθηκοειδών αντιπαθεί το κενό και τον τρομοκρατεί το απρόβλεπτο.

Έτσι το μετείκασμα αυτής της μη κίνησης γίνεται εσωτερικός ανεμοστρόβιλος…

Διστάζω να προτείνω τον εκλεκτό ηθοποιό για βραβείο. Είναι ακόμη πολύ νωρίς για να διαπιστώσουμε αν πρόκειται για μια ιδιοφυή τεχνική, για εγγενή αυτοματισμό ή για κάποιο καινοφανές «ταλέντο» που μας διαφεύγει. Εξ άλλου, η καλλιτεχνική φύση δεν είναι εύκολο και δεν πρέπει ενδεχομένως να καταλογογραφηθεί…

 

Ενεός,

 

Δρ Κωνσταντίνος Μπούρας, Επισκέπτης Καθηγητής Θεατρικής Κριτικής στο ΕΚΠΑ

 

Info:

https://www.viva.gr/tickets/theater/to-imerologio-enos-apotyximenoy-syggrafea/

Τειρεσία Λυγερού – Το ημερολόγιο ενός αποτυχημένου συγγραφέα

18 Μαρτίου

Θέατρο ΔΡΟΜΟΣ

Ένας συγγραφέας προσπαθεί να ολοκληρώσει το αστυνομικό του μυθιστόρημα. Έγκλειστος και εγκάθειρκτος σε μια επαναλαμβανόμενη καθημερινότητα, βιώνει την ιδιόμορφη ψυχεδέλεια μιας προσωπικότητας που ζει σε πολλαπλές πραγματικότητες. Ψευδαίσθηση ή αλήθεια, η διαδρομή του σε ένα σκληρό και άδικο κόσμο οδηγεί σε ένα σταυρικό μαρτύριο. Η Ανάσταση παραμένει ζητούμενο σ’ αυτό τον σύγχρονο κύκλο των παθών.

Με χιούμορ και κυνισμό ο συγγραφέας αντιμετωπίζει τα εσωτερικά αλλά και τα εξωτερικά εμπόδια που ορθώνονται μπροστά του και τον εμποδίζουν να ολοκληρώσει το έργο του. Κάνει μια βαθιά ανασκόπηση της ζωής του ενώ με ένα αιχμηρό νυστέρι ανατέμνει τον ιστό της κοινωνίας προβάλλοντας χιουμοριστικά και αυτοσαρκαστικά μια ψευδαισθησιακή πραγματικότητα που τον κατατρύχει.

Είναι εντέλει ο συγγραφέας αλλά και ο κάθε ένας από εμάς αποτυχημένος ή αποτυχημένη είναι μια ολόκληρη κοινωνία της μεταπολίτευσης στην οποία καλούμαστε να ζήσουμε;

Πρεμιέρα: 25 Φεβρουαρίου 2022

Παραστάσεις: Κάθε Παρασκευή στις 21:15

Εισιτήρια: Γενική Είσοδος €10, Μειωμένο €8, Ομαδικό (10+) €8 Ατέλεια €0 (κατόπιν συνενοήσεως με το θέατρο)

Θέατρο ΔΡΟΜΟΣ

Αγίου Μελετίου – 25 & Κυκλάδων, Κυψέλη, Αθήνα, Tηλ. 210 88 18 906 (Ο χώρος είναι πλήρως προσβάσιμος για ΑμεΑ)

Email: plays@dromostheatre.gr και production@medeapictures.com

Εισιτήρια μέσω του viva.gr και στο ταμείο του θεάτρου ΔΡΟΜΟΣ.

Περισσότερες πληροφορίες για το έργο, εδώ.

Σκηνοθετικό Σημείωμα:

Το θεατρικό κείμενο “Το ημερολόγιο ενός συγγραφέα” αποτελεί μια πρωτότυπη θεματολογικά και δραματουργικά σύλληψη. Ο συγγραφέας χωρίς στερεότυπα και απωθημένα καταθέτει ένα εμφανώς αυτοαναφορικό κείμενο που ανατέμνει τα προβλήματα του πνευματικού ανθρώπου του 21ου αιώνα. Παρότι στο κείμενο βρίσκουμε επαρκή πληροφόρηση ώστε να προσδιορίσουμε τον χρόνο και τον τόπο, η συναισθηματική/ψυχική πλατφόρμα στην οποία κινείται η δράση παραπέμπει σε μια ακαθόριστη εφιαλτική δυστοπία.

Η σκηνική παρουσίαση του κειμένου αυτου συνιστά μια καλλιτεχνική πρόκληση αφού ο σκηνοθέτης καλείται να απαντήσει σε συγκεκριμένα ερωτήματα. Πως εικονογραφείται ο πόνος; Πως το αφήγημα της αποτυχίας του ενός γίνεται θέμα αναφοράς για όλους; Πως η βία και η σκληρότητα αλώνει τις ψυχές των ανθρώπων; Πως η ματαίωση των ονείρων οδηγεί στην καταρράκωση; Μέσα από την επιλογή του συγκεκριμένου έργου εισάγεται μια καλλιτεχνική πρόταση με ενάργεια και στόχευση. Καθημερινά ανεχόμαστε μια ανυπόφορη κατάσταση για να μην συντριβούμε. Ο ήρωας της παράστασης αρνείται. Ο εσωτερικός του κόσμος καρκινοβατεί ανάμεσα στην τρέλα και την απελπισία. Ωστόσο σε αυτό το χάος δηλώνει την άρνηση του να υποκύψει στον φενακισμό και στο βόλεμα της καθεστηκυίας τάξης πραγμάτων. Η μοναδική αχτίδα λογικής στο σκοτάδι είναι η αντίσταση του στο ψέμα. Αγκαλιάζει την συντριβή του ηδονικά και στο τέλος δικαιώνεται. Αυτό αφορά στον κάθε σύγχρονο άνθρωπο που συνθλίβεται από τα γρανάζια της εξουσίας, της διαφθοράς, του νεποτισμού, της πώρωσης και του αμοραλισμού. Χωρίς καμιά διάθεση διδακτισμού η παράσταση θέλει να προβληματίσει παρουσιάζοντας ένα “θέατρο στα μούτρα”(in your face). Σύμφωνα με την Ε.Fisher Lichte το θέατρο είναι μεταμόρφωση. Η παράσταση φιλοδοξεί να πυροδοτήσει το έναυσμα για την μεταμόρφωση.

Το ημερολόγιο ενός αποτυχημένου συγγραφέα είναι ένα θεατρικό κείμενο με βαθύτατες φιλοσοφικές προεκτάσεις που ανατέμνει διαχρονικά υπαρξιακά ερωτήματα γύρω από το νόημα της ζωής. Ο ήρωας είναι ένα σύμβολο της καθημερινότητας που πορεύεται σε μια αέναη ακινησία. Ο στόχος του για επιτυχία είναι ένας στόχος αυτοπραγμάτωσης που παραμένει μετέωρος και η δικαίωση δεν έρχεται παρά μόνο σε ένα ακαθόριστο επεκεινα. Η σκηνοθεσία ερμηνεύει το κείμενο ως ένα ψυχόδραμα με αναφορές στο ιερό δράμα. Ο performer λειτουργεί ως διεκπεραιωτής ενός μονοδράματος που κινείται στα άκρα: στην νεκρική κραυγή και στην εκκωφαντική σιωπή.  Στον παραλογισμό του κειμένου η μοναδική λογική γέφυρα είναι το οξύμωρο.

 

Υπέρ αμάχων κι αδυνάμων…

Posted by Κωνσταντίνος Μπούρας on 11:36 in Λογοτεχνία | 0 comments

Άρης Κοτσιμπός

 

«Χειρότερο κι από το κρύο τού χειμώνα

Χειμωνιά αχείμαστος στις ψυχές των ανθρώπων.

Σαν έγκυος αλεπού νιώθω

Φορτωμένος αλεπουδάκια»

Που αρνούνται να ξεπροβάλλουν

Τη μουσουδίτσα τους

Στην έξω βαρυχειμωνιά.

Τι κι αν ανθίζουν αμυγδαλιές

Άνοιξη φέτος δεν έρχεται.

(Πόλεμος στην Ουκρανία

Θλίψη στις καρδιές μας.

Υπέρ αμάχων κι αδυνάμων)…

Δρ Κωνσταντίνος Μπούρας

https://konstantinosbouras.gr

 

 

 

Ομιλίες για την ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΗΜΕΡΑ

Posted by Κωνσταντίνος Μπούρας on 18:17 in Θέατρο, Λογοτεχνία | 0 comments

στο ΤΜΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

 

1. Η θεατρική κριτική σήμερα

Η κριτική σήμερα επηρεάζεται σημαντικά από τις σύγχρονες θεωρίες Αφήγησης, που αναπτύχθηκαν ραγδαία κυρίως από το 2000 και μετά. Σε συνδυασμό με την Γλωσσολογία, την Μεταφρασεολογία, την Ιστορία τής Τέχνης και την γενικότερη περιρρέουσα ατμόσφαιρα στα χρόνια της Μετανεωτερικότητας, το κριτικό δοκίμιο γνώρισε ιδιαίτερη άνθηση αλλά και συμπίεση ταυτόχρονα λόγω της εξειδικευμένης ορολογίας που προαπαιτεί η γνώση και η ενασχόληση με διάφορους επιστημονικούς κλάδους. Αντίθετα, το Διαδίκτυο με τις διαδραστικές δυνατότητες που προσφέρει δημοκρατικά και χωρίς διακρίσεις σε όλους τους χρήστες του ώθησε την εκλαϊκευμένη κριτική σε μια άτυπη, διαρκή κι αθεσμοθέτητη ηλεκτρονική ψηφοφορία μανιχαϊστικού τύπου, ναι/όχι, like/dislike. Αυτό είχε αμφίρροπες συνέπειες. Πρώτον, οι μη διαθέτοντες εξειδικευμένες γνώσεις αναπτύσσουν κριτικές δεξιότητες, χρήσιμες εν γένει στην άσκηση των πολιτικών, κοινωνικών, οικογενειακών και ατομικών δικαιωμάτων (και καθηκόντων, βεβαίως). Δεύτερον, οι κατέχοντες συγχρόνων αισθητικών, επιστημονικών και ιδεολογικών θεωριών, μέσα από το Διαδίκτυο διαθέτουν και μεγαλύτερη/ταχύτερη πρόσβαση στην Πληροφορία αλλά και στις ανταποκρίσεις των άλλων σε διάφορα ομοειδή καλλιτεχνικά γεγονότα. Η αναλογία εφαρμόζεται και εδώ, όταν αίρονται τα γλωσσικά και πολιτισμικά εθνικά όρια και απαιτείται ιδιαίτερη διανοητική ευελιξία καθώς και επαυξημένη συναισθηματική νοημοσύνη (eq), που ασκείται καθημερινά μέσα από την ενσυναίσθηση προκειμένου να διασφαλιστούν τα ιδεώδη τού Διαφωτισμού και να αποφευχθούν αθέλητα ολισθήματα καθημερινού φασισμού ως προς την πολιτική ορθότητα. Η κριτική σήμερα εξελίσσεται σε κάτι ευρύτερο, γεγικότερο, διαδραστικότερο αλλά και απαιτητικότερο, όπως κάθε δημοκρατική ευθύνη (δικαίωμα και καθήκον). Θα πρέπει να διδάσκεται η κριτική σε όλα τα σεμινάρια αυτογνωσίας/αυτοβελτίωσης γιατί ο καλύτερος τρόπος να διακρίνεις τις όποιες δυσλειτουργίες ή παθογένειες στην ίδια σου την συμπεριφορά είναι η αντανάκλαση στον θεατρικό καθρέφτη που αποπροσωποποιεί το άτομο και του δίνει την γενικότερη κοινωνική προοπτική μέσα στην οποία εντάσσεται είτε το θέλει είτε όχι. Είμαστε όλοι δέσμιοι τής γενιάς, της εποχής, της λεγομένης «περιρρέουσας ατμόσφαιρας», όμως μπορούμε να υπερβούμε όλα τα εμπόδια στην επικοινωνία μας με τον κόσμο χάρη στην ΦΙΛΟΤΗΤΑ, στην ΕΝΣΥΝΑΙΣΘΗΣΗ και στην καθημερινή άσκηση των κοινωνικών μας δεξιοτήτων μέσα από την ΑΥΤΟΚΡΙΤΙΚΗ, δεδομένου ότι οι άλλοι είμαστε εμείς κι αυτό που μας ενοχλεί πάνω τους είναι απλώς και μόνον μία ιδιότητα, ένα χαρακτηριστικό, ένα ιδίωμα ή μία δυσλειτουργία που αποδεικνύει μερική ή καθολική ασυμβατότητα του εαυτού μας με το περιβάλλον. Ο υπαρξιστής Ζαν-Πωλ Σαρτρ στην «Ναυτία» του αποφαίνεται: «Η Κόλαση είναι οι άλλοι». Αν σκεφτούμε όμως πως εν τέλει «οι άλλοι είμαστε εμείς», συνεπάγεται λογικά πως «η Κόλαση είμαστε εμείς». Ο μεγάλος δραματουργός Αύγουστος Στρίντμπεργκ, ο σκανδιναβός ανάλογος τού Ευριπίδη (στη μετάβαση από την αρχαία τραγωδία στο αστικό δράμα τού εικοστού αιώνα) διέγνωσε στο νεκροκρέβατό του την τραγικωμική ανθρώπινη συνθήκη ανακράζοντας: «Δεν υπάρχει τίποτα το προσωπικό». Η αποθέωση τού ατόμου από την Πρώτη Βιομηχανική Επανάσταση έως την σημερινή Ρομποτική Τέταρτη Βιομηχανική Επανάσταση προκάλεσε πολλές κοινωνικές παρενέργειες, όπως ο εγωκεντρισμός, η φιλαυτία, ο σολιψισμός ως φιλοσοφικό κίνημα και καθημερινή πρακτική. Οι μεταβατικοί, μεταιχμιακοί καιροί που διάγουμε επιτάσσουν επειγόντως μέσα από την θεατρική κριτική και την θεατρική ανάδραση-ανατροφοδότηση να γνωρίσουμε επειγόντως τον εαυτό μας ως ενιαίο και αδιαίρετο Ανθρώπινο Είδος. Σκοπός τής σύγχρονης θεατρικής πράξης είναι η αυτογνωσία, αυτοβελτίωση, εξέλιξη της Παγκόσμιας Πανανθρώπινης Συλλογικής Συνειδητότητας προς μια καινούργια Αναγέννηση, αποφεύγοντας τα σκοτάδια του Μεσαίωνα που μας απειλεί μέσα από την κλιματική αλλαγή και την σοβαρή αλλά όχι ανεπανόρθωτη διατάραξη των πανάρχαιων οικολογικών ισορροπιών.

Η θεατρική κριτική συναιρεί και προαπαιτεί όλες τις τέχνες, τις γλώσσες, τις γνώσεις και τις επιστήμες. Απαιτεί ακόμα και την διαίσθησή μας.

Η σύγχρονη θεατρική κριτική είναι τέχνη με προϋποθέσεις διεπιστημονικότητας. Θυμίζει τον Φάουστ τού Γκαίτε, χωρίς τον Μεφιστοφελή, ελπίζω και εύχομαι…

 

2. ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΚΡΙΤΙΚΗ: ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ

Επειδή είναι σχεδόν ανύπαρκτη η ελληνική αλλά και ξένη βιβλιογραφία η σχετική με την κριτική θεάτρου, θα ήθελα εδώ να καταθέσω μερικές σκέψεις εν περιλήψει.

Υπάρχει διαφορά μεταξύ πλήρους (εκτενούς) θεατρικής κριτικής (άνω των 100 λέξεων) και κριτικού σημειώματος (από 400-500 λέξεις).

Συνήθως όμως, στην παραδοσιακή τυπογραφία και στα έντυπα μέσα μαζικής ενημέρωσης δημοσιεύονταν κριτικά άρθρα, τα οποία ενδεχομένως κυκλοφορούσαν αργότερα και σε μορφή βιβλίου, ως συλλογή. Σήμερα, με την ευκολία της άμεσης επικοινωνίας και ανάδρασης (feedback) χάρη στο Διαδίκτυο, έχουν δημιουργηθεί πολλά ενδιάμεσα υβρίδια.

Όμως παρ’ όλα αυτά μπορούμε να συναγάγουμε ορισμένους κανόνες και να επιχειρήσουμε να θέσουμε κάποια όρια.

Βασικός σκελετός ενός κριτικού άρθρου που προορίζεται να δημοσιευτεί σε έντυπο ή (και) ηλεκτρονικό μέσο μαζικής ενημέρωσης:

 

1. Πρόλογος-εισαγωγή-έκθεση: ξεκινάμε με το συγκεκριμένο δραματικό κείμενο και την προϊστορία του (προγενέστερες ερμηνείες-μεταφράσεις, πρόσληψή του από το κοινό – ειδικότερα στη χώρα μας).
2. Εγγενείς δυσκολίες που παρουσιάζει αυτό το κείμενο σε μια ενδεχόμενη απόπειρα δραματοποίησης.
3. Επιλογές του δραματουργού στην συγκεκριμένη παράσταση (το ίδιο ισχύει για τον διασκευαστή-μεταφραστή).
4. Σκηνοθετικές επιλογές όπως φαίνονται από τις προγραμματικές δηλώσεις (συνεντεύξεις, κείμενα στο πρόγραμμα, Δελτία Τύπου και λοιπά…)
5. “Όψις” της συγκεκριμένης παραστάσεως (κατά την “Ποιητική” του Αριστοτέλη. ΕΙΚΑΣΤΙΚΟ ΤΟΠΙΟ.
6. Μουσική-ρυθμός του συνόλου του παραστασιακού γεγονότος. ΗΧΗΤΙΚΟ ΤΟΠΙΟ.
7. Χορογραφία-κινησιολογία-σπαθογραφίες (εφ’ όσον υπάρχουν). Εδώ αναλύεται διεξοδικά η σωματική έκφραση ακόμα κι όταν δεν μιλάμε για physical theater. Η δυσκολία είναι να μεταδοθεί στον αναγνώστη της κριτικής που δεν έχει δει την παράσταση μία “παρτιτούρα” της κίνησης ηθοποιών και χορευτών μέσα στο εικαστικό και ηχητικό τοπίο.
8. Κριτική ανάλυση κι αισθητικές επισημάνσεις στις ερμηνείες των ηθοποιών (ως συνόλου κι ενός εκάστου εξ αυτών – εφ’ όσον είναι δυνατόν).
9. Συνολική κριτική της παράστασης.
10. Συμπέρασμα – προτροπές, συμβουλές προς τον σκηνοθέτη και όλους τους συντελεστές. Αν το έργο είναι πρωτότυπο κι ο συγγραφέας του ενεργός, μπορούν να δοθούν από τον έμπειρο κριτικό κατευθυντήριες συμβουλές και προς τον δραματικό ποιητή-λογοτέχνη. Αν το έργο είναι μεταφρασμένο, διασκευασμένο ή δραματουργημένο από αφήγημα που δεν προοριζόταν εξαρχής να ανεβεί στο θέατρο, οι συμβουλές-προτροπές-επισημάνσεις απευθύνονται από τον έμπειρο και έγκυρο κριτικό προς την ομάδα ή τα άτομα που απαρτίζουν την δραματουργική-μεταφραστική ομάδα και υπογράφουν (ατομικά ή συλλογικά) την σκηνοθεσία. Το τελευταίο αυτό μέρος είναι το σημαντικότερο απ’ όλα γιατί καταδεικνύει το επάγγελμα του κριτικού ως ΛΕΙΤΟΥΡΓΗΜΑ που επηρεάζει την περιρρέουσα ατμόσφαιρα και καθορίζει ενδεχομένως τις κατευθύνσεις που θα πάρει η δραματική παραγωγή στο μέλλον. Οι μεγάλοι κριτικοί θεάτρου, λογοτεχνίας και Τέχνης επηρεάζουν την εποχή τους σε βαθμό ασύλληπτο, που δεν μπορεί να καθοριστεί με επιστημονικά κριτήρια.

 

Εν κατακλείδι, η θεατρική κριτική σήμερα είναι και επιστήμη και τέχνη. Προϋποθέτει ευρύτητα γνώσεων και τριβή με όλα τα πολιτιστικά φαινόμενα και τις κοινωνικές εκδηλώσεις του ανθρώπου. Ακόμα και η πολιτική, με την ευρύτερη έννοια, υποφώσκει στο υπό-κείμενο (“sub-text” ή “sous-texte”) των μεγάλων δραματικών έργων (Ευριπίδης, Τσέχωφ, Μπρεχτ κ.ά.)

 

Αγαπητοί, συν-κριτικοί, ΚΑΛΗ ΜΑΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑ!!! Κι ο Χρόνος θα δείξει το μέγεθος της ευστοχίας ή της αστοχίας μας. Ο Χρόνος, ο μόνος κριτής. Εμείς απλώς λειτουργούμε ως “ηθμοί” (κοινώς φίλτρα) που διϋλίζουμε το τώρα και παγιώνουμε κάποιες μορφές με την αισθητική που διαθέτουμε κι αναγνωρίζει η εποχή μας.

 

Το αν προπορευόμαστε ή προηγούμαστε από την εποχή και από τους άλλους συγχρόνους μας είναι ένα ειδικό θέμα, που θα αναπτύξουμε σε επόμενο σημείωμά μας.

 

 

3. Κι ένα παράδειγμα εφαρμοσμένης κριτικής δημοσιευμένο στον επίσημο διαδικτυακό μου τόπο https://konstantinosbouras.gr/%ce%b5%ce%ba%ce%bb%ce%b5%ce%b9%cf%88%ce%b7-%ce%bc%ce%b9%ce%b1-performance-installation-%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%b1%ce%b3%ce%b3%ce%b5%ce%bb%ce%b9%ce%ba%ce%ae%cf%82-%cf%80%ce%b1%cf%80%ce%bf%cf%8d%ce%bb/

 

 

 

ΕΚΛΕΙΨΗ μια performance installation της Αγγελικής Παπούλια και του Χρήστου Πασσαλή στο ΘΕΑΤΡΟ ΣΦΕΝΔΟΝΗ. Η απόλυτη πρωτοτυπία. Η απόλυτη πρωτοπορία.

 

Οι σπουδαγμένοι θεατράνθρωποι προηγούνται τής εποχής τους, εκλαμβάνουν διαφορετικά τα εκπεμπόμενα σήματα, την περιρρέουσα ατμόσφαιρα επηρεάζουν δίχως να καταβάλλονται. Και το μεράκι αποστάζεται εξ αρχής ως ακριβό νάμα, μάννα εξ ουρανού για τις άνυδρες ψυχές των πανικοβεβλημένων συμπολιτών μας.

Οι άνθρωποι παραληρούν, αλλόφρονες, καταιγισμένοι, παραπληροφορημένοι, παραγκωνισμένοι, εξαθλιωμένοι, εξαρτημένοι, τρομοκρατημένοι από το Άγνωστο που κάθε Αλλαγή επιφέρει.

Και κάνουν αυτό που ήξεραν από τα σπήλαια κι ακόμα πριν: κουρνιάζουν στην φωλίτσα τους (αν υπάρχει – αν έχουν την ευλογία να ανήκουν κάπου, να αποτελούν γρανάζι μιας μηχανής) δυο-δυο, τρεις-τρεις και συναλλάσσονται μεταλασσόμενοι αντανακλώντας το είναι στην πομφόλυγα τού φαίνεσθαι ιριδισμοί.

Είναι άκρως προκλητική η μεταβατική και μεταιχμιακή εποχή μας: παράγει νοητική και συναισθηματική ενέργεια εκ του μηδενός, εκ του μη όντος, ποινικοποιώντας κι ενοχοποιώντας την όποια σωματικότητα. Στεγανά παντού. Προκαταλήψεις και δεισιδαιμονίες μεσαιωνικές. Απαγορεύσεις και πολιτικές ορθότητες που μυρίζουν φασισμό. Απολύμανση, απομόνωση, απανθρωποποίηση. Κι εμείς; Τι κάνουμε εμείς οι καλλιτέχνες; Λειτουργούμε σαν καθρέφτες, σαν παραμορφωτικά κάτοπτρα, υπερβάλλοντας και μεγαλοστομώντας, υπερέχοντας και ταπεινωνόμενοι διαρκώς υπό την μπότα τού κατακτητή νοησιαρχούντος. Κι η ανοησία πάει σύννεφο. Όχι μόνον στον χώρο τής Λογοτεχνίας και στης Τέχνης, αλλά και μέσα στις οικογένειες, στις διαπροσωπικές σχέσεις, τις προσωπικές, τις σεξουαλικές (που πόρρω απέχουν από του να είναι και ερωτικές). Τσιτάτα, τσιτάτα παντού, λογύδρια, αναμοχλεύσεις, κοινοτοπίες; Και η Κριτική; Μερικά λάϊκ στο Διαδίκτυο κι αυτό είναι όλο.

Υπάρχει κριτική Σκέψη σήμερα; Χλωμό το βλέπω. Κάτι η οικονομική κρίση («προς ένα φτωχό θέατρο», αλλά όχι με την έννοια που το θεωρούσε ο Γκροτόφσκι), απολυμασμένη ανθρωποκτονία (τείχη, τείχη παντού, αλλά όχι όπως τα εννοούσε ο Καβάφης, κυριολεκτικά), δαιμονοποιήσεις (απόρριψη τού διαφορετικού όσο κι αν κοπτόμεθα υπέρ της όποιας ετερότητας), γίναμε ξένοι προς εαυτούς και αλλήλους (ακριβώς όπως το εννοούσε ο Καμύ), γίναμε ματαιόδοξοι (όπως όλοι οι δυστυχισμένοι), γίναμε θεατές και θεώμενοι στην τηλεοπτική ρωμαϊκή αρένα… Να συνεχίσω κι άλλο;

Όχι, δεν χρειάζεται. Καιρός είναι τώρα να σιωπούμε διαλογιζόμενοι / διαλογιζόμενες. Να υπερβούμε τα φύλα δια της καταχρήσεως των αισθητηρίων οργάνων μας. Να αισθανθούμε την Φύση πριν την αποθηκεύσουμε σε ηλεκτρονικά μεγαπίξελ. Να συναισθανθούμε την χαρμολύπη των άλλων. ΝΑ ΑΣΚΗΘΟΥΜΕ ΣΤΗΝ ΕΝΣΥΝΑΙΣΘΗΣΗ. Μετά η Κριτική θα έρθει αναγκαστικά. Ως ανάγκη διαχωρισμού και μη απολύτου ταυτίσεως με το Άλλο. Το Παράδοξο τού Diderot στην υποκριτική: όσο αποστασιοποιημένος είσαι τόσο αληθοφανέστερα συναισθάνεσαι και συμμετέχεις στο κοινωνικό γίγνεσθαι. Όμως εμείς δεν έχουμε επιτύχει ακόμη μήτε γάμου κοινωνίαν με τον ίδιο τον εαυτό μας. Η απόλυτη αλλοτρίωση: να διαχωρίζεις τα κομμάτια σου, να αλλάζεις ρόλους, όμως να χάνεις κάτω από τα προσωπεία το αληθινό πρόσωπό σου.

Τι μένει; Η Αλήθεια. Η Πληροφορία. Το Φως που θα μας λυτρώσει. Και τότε θα ανακαλύψουμε την ομορφιά και την κρυμμένη Αρμονία τού Κόσμου, εκείνην που αισθάνονται οι ερωτευμένοι, οι ποιητές, οι δι(α)λογιζόμενοι, οι προσευχόμενοι στην Αρχή των Πάντων, που είναι πάντα θηλυκή, δοτική, υπέροχη.

Η Αγγελική Παπούλια είναι απόφοιτος τού Τμήματος Θεατρικών Σπουδών τού ΕΚΠΑ. Ήμασταν μαζί στο πρώτο εκείνο θρυλικό έτος του 1990 κι ήμασταν οι πρώτοι απόφοιτοι (μαζί με τον Καθηγητή και Πρόεδρο τού Τμήματος Θεατρικών Σπουδών ΙΩΣΗΦ ΒΙΒΙΛΑΚΗ, την αριστούχο διδάκτορα ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΔΕΜΕΣΤΙΧΑ, την ηθοποιό ΜΙΝΑ ΧΕΙΜΩΝΑ, την ΦΛΩΡΑ ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗ και πολλούς άλλους και άλλες).

Η θητεία της στο θέατρο (ελληνικό και ξένο, εδώ και στην Λουκέρνη τής Ελβετίας) δείχνει μια επιμονή (στα όρια τής εμμονής) για την ποιότητα. Είναι ενημερωμένη και ψυχανεμισμένη για τα νεότερα επί των καλλιτεχνικών εξελίξεων που δεν είναι άμοιρες των τεχνολογικών. Ο υλιστικός πολιτισμός μας που επέβαλε την άκρα εξειδίκευση από την πρώτη βιομηχανική επανάσταση και μετά καταρρέει τώρα κάτω από το βάρος τής αντιπνευματικότητάς του. Οι τριγμοί ακούγονται καθαρά από τις πολεμικές μηχανές που δουλεύουν στο φουλ. Αμέσως όμως μετά, στην τέταρτη βιομηχανική επανάσταση που θα είναι ρομποτική, οι κβαντικοί ηλεκτρονικοί υπολογιστές θα ανοίξουν το εύρος τής κοινωνούμενης πληροφορίας, θα αυξήσουν την ταχύτητα επεξεργασίας των δεδομένων, οι ίδιοι οι άνθρωποι θα γίνουν data (αν δεν έχουμε ήδη γίνει), όμως… για τον λογοτέχνη, για τον καλλιτέχνη, για τον κριτικό, για τον φιλόσοφο αυτό είναι μια πρόκληση/πρόσκληση: να κερδίσουμε το στοίχημα ως Ανθρωπότητα και να προβούμε όλοι μαζί σε εκείνο το «ποιοτικό άλμα» που οραματιζόταν ο Δανός φιλόσοφος τής Αγωνίας, ο Σόρεν Κίρκεγκααρντ.

Στην συγκεκριμένη «παράσταση» που λειτουργεί και σαν installation και σαν performance και σαν θέατρο σκιών (αγαπημένος του χώρος το θέατρο Σφενδόνη), αλλά – κυρίως – ως τηλεοπτική παραίσθηση, διακωμώδηση των ρηάλιτυ-σώου, όπου τα ώου και τα αχ-βαχ είναι στην ημερησία διάταξη, μαζί με κραυγές πιθηκοειδών από άγνωστη ζούγκλα τροπικίζουσα, οι τρεις δρώντες-επιδρώντες στους σιωπηλούς θεατές που είναι φυλακισμένοι κι αυτοί έξω από το φωτισμένο κουτί τού ανατριχιαστικού σκηνικού, δημιουργούν μία εξ αντιθέτου απεικόνιση-αναπαράσταση τού κόσμου των ζωντανών από την τέταρτη διάσταση των νεκρών. Όλα είναι ωραία «και μεγάλα φωτισμένα», αλλά όχι όπως θα το εννοούσε ο Μεγάλος Αλεξανδρινός Ποιητής. Εδώ παρακολουθούμε τρία ινδικά χοιρίδια εγκλωβισμένα (κλονισμένα και κλωνοποιημένα) σε έναν δοκιμαστικό σωλήνα-κλουβί, όπου κάποιος προβαίνει σε έναν απροσδιόριστο πείραμα παρακολουθώντας και καταγράφοντας τις αντιδράσεις τους.

Η θολότητα που επιφέρει το πλαστικό διαχωριστικό λειτουργεί σαν μάσκα, σαν προσωπείο επιβάλλοντας την αποπροσωποποίηση. Nothing personal. Ούτε καν το σεξ. Μια αθώα εκτόνωση-απόλαυση, όπως το παγωτό, και με λιγότερα λιπαρά – ενδεχομένως. Όλα είναι light και ταυτόχρονα μπαρόκ, ανατριχιαστικά, επώδυνα, δυσοίωνα, μεσαιωνικά. Μόνον οι πυρές όπου (θα) καίγονται οι μάγισσες ελλείπουν.

Το κοινό φεύγει μαγκωμένο. Κανένα χειροκρότημα. Καμία επαφή ηθοποιών-κοινού. Σαν παραίσθηση. Σαν εφιάλτης. Σαν αυτό-ύπνωση. Σαν δουλειά μετά την καθημερινή βιοποριστική εργασία. Σαν διασκέδαση χωρίς ψυχαγωγία. Σαν μύηση δίχως μυστήριο.

Απομυθοποιήσαμε και αποδομήσαμε τα πάντα. Τώρα μένει να αναδομήσουμε το μέλλον μας με ξεσκλίδια, σκουπίδια, κουρέλια και άλλα ανακυκλώσιμα υλικά, όπως τα συναισθήματα. Ναι, μην σας φαίνεται παράξενο: τα παλιωμένα συναισθήματα, τα αδικημένα και παραπεταμένα είναι ανακυκλώσιμα και κάποτε θα πάρουν την εκδίκησή τους, όταν τα ξαναφορέσουμε.

ΤΟ ΠΙΟ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΘΕΑΜΑ ΠΟΥ ΈΧΩ ΔΕΙ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΧΡΕΩΚΟΠΙΑ ΤΗΣ ΛΗΜΑΝ-ΜΠΡΑΔΕΡΣ (στην πραγματική Οικονομία εννοώ, όχι στο θέατρο).

ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ! ΘΕΑΤΡΟ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ, ΣΤΟΧΕΥΣΕΙΣ ΚΙ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ.

Ο homo interneticus είναι ήδη εδώ, τα δάχτυλά του θα μακρύνουν, η γλώσσα του θα ατροφήσει, το σώμα του θα γεράσει νεάζον κι όλοι εμείς θα ήμαστε θεατές στο ίδιο έργο που είχαν ονειρευτεί κάποιοι πρωτοπόροι πριν το οραματιστούν οι στυγνοί ή ιδεολόγοι υλο-ποιητές του.

Και σε άλλα με υγεία! Ίδωμεν. Η χαρά τού ελληνικού τοπίου, ο ήλιος όπως κατεβαίνει από τον Υμηττό, η χιονισμένη Πάρνηθα, το ξεχερσωμένο Αιγάλεω μάς δίνουν άλλη αισιοδοξία σχηματίζοντας ένα σκηνικό σχεδόν νοητικό, τής έβδομης διάστασης, όπου εμφιλοχωρεί ο πλατωνικός κόσμος των Ιδεών.

Αγγελική Παπούλια και Χρήστο Πασσαλή, σας βγάζω το καπέλο για την σύλληψη αυτής της πρωτότυπης ιδέας και για την ιδιοφυή σκηνοθεσία.

Μυρτώ Κοντονή, όσο κι αν δεν φαινόσουνα καθαρά μέσα από το υποφωτισμένο σκηνικό, σε εικάζω και σε χειροκροτώ ισοτίμως με τους δύο άλλους εναργείς υπό-κριτές.

Μα κυρίως τα εύγε, τα μπράβο και τα ζήτω ανήκουν στους αφανείς καλλιτέχνες αυτού τού σκηνικού θαύματος: Σχεδιασμός φωτισμών: Γιώργος Καρβέλας. Επιμέλεια σκηνικών: Θάλεια Μέλισσα. Ενδυματολογική επιμέλεια: Βασιλεία Ροζάνα. Φροντιστήριο: Κομνηνός Κουσιέρας. Εκτέλεση Παραγωγής: LeFou productions (Σεραφείμ Ράδης, Βάσια Ατταριάν). Συμπαραγωγή: Vega Lyra & Constantly Productions.

Τα θαύματα δεν υλοποιούνται από μόνα τους. Έχουν και την αφανή πλευρά τους.

 

Δρ Κωνσταντίνος Μπούρας, Επισκέπτης Καθηγητής Θεατρικής Κριτικής στο ΕΚΠΑ

https://konstantinosbouras.gr

 

Ομιλίες  για το ΘΕΑΤΡΟ και την ΠΟΙΗΣΗ στις μέρες μας

Posted by Κωνσταντίνος Μπούρας on 18:00 in Θέατρο, Λογοτεχνία | 0 comments

1. Το δραματικό στοιχείο στην σύγχρονη νεοελληνική ποίηση. 

Η λεγομένη «νεωτερικότητα» εισήγαγε μαζί με την απελευθέρωση του στίχου από τα παραδοσιακά μέτρα και σταθμά μια υβριδική θα έλεγα μορφή «πεζοτράγουδου» ή «πεζοποιήματος» μοντερνιστικού ή μη. Ο λεγόμενος «ελεύθερος στίχος» σε συνδυασμό με την παράλληλη ιλιγγιώδη ανάπτυξη της ανάγκης μας για Ψυχανάλυση οδήγησαν σε έναν αυτοαναφορικό, εγωκεντρικό, εγωπαθή, ατομικιστικό, ε-αυτιστικό λόγο που δεν διακρίνεται πλέον από την μεσαιωνική εξομολόγηση, μόνο που εκείνη διεξήγετο και διεπράττετο ενίοτε «εν κρυπτώ και παραβύστω» ο σύγχρονος όμως ποιητικός λόγος (από τις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα μέχρι και την ταραγμένη, μεταβατική, μεταιχμιακή μετανεωτερική εποχή μας) είναι αυτόχρημα αυτοψυχαναλυτικός, εξομολογητικός, μονολογικός, παραληρηματικός, απολογητικός ή καταγγελτικός, ενοχοποιητικός ή αυτομαστιγωτικός, σε κάθε περίπτωση όμως τείνει περισσότερο προς το δραματικό είδος ενόσω απομακρύνεται ολοένα και περισσότερο από την «λυρική» ποίηση. Η μουσικότητα διαχωρίστηκε από την όποια (διευρυμένη έστω) έννοια της ρυθμολογίας και η έννοια «Αρμονία» εξοβελίστηκε όπως άλλες ωραίες αρχαίες λέξεις «έμπνευσις», «ταλέντο», ποιητής-προφήτης (poeta vates, κατά του Λατίνους θεωρητικούς). Σήμερα κυριαρχεί ο ποιητής-τεχνίτης (poeta faber), όχι μόνον στην Λογοτεχνία αλλά και στις Τέχνες γενικότερα. Ο αυθαίρετος αυτοσχεδιασμός, η μονολογική εγωκεντρική «παράβασις», η από-τελετουργοποίηση τού ποιητικού λόγου οδήγησαν και οδηγούν νομοτελειακά στην απόλυτη από-κοινωνικοποίηση, ιδιωτικοποίηση, οίηση, απομόνωση, μινυρισμό, μυκτηρισμό, γελοιοποίηση εν τέλει. Ακόμα και στο «Ημερολόγιο ενός τρελού» του Γκόγκολ, στα διηγήματα και μονολογικά μονόπρακτα τού Τσέχωφ υπερισχύει το «εμείς» έναντι τού «εγώ». Σε μεταβατικές, μεταιχμιακές περιόδους παρακμής τού ισχύοντος/τρέχοντος/κατεστημένου Πολιτισμού, τα διάφορα εγώ οδηγούνται, όπως ο Ίκαρος, στην απόλυτη σύγκρουσή τους με την συλλογική κοινωνικότητα, ακριβώς όπως τα επιταχυνόμενα υποατομικά σωματίδια στο πείραμα Cern οδηγούν στην αποδέσμευση κολοσσιαίων δυνάμεων, που λειτουργούν κατ’ αρχήν ως φυγόκεντροι και πολύ μετά ως κεντρομόλοι. Με όλα αυτά θέλω να πω πως μέσα από την πλήρη απαξίωση της σύγχρονης μετανεωτερικής ποίησης, μετά την αποδόμηση, διαφαίνεται όχι μια στείρα επιστροφή στις ρίζες και δουλική συνέχιση τής όποιας παράδοσης, αλλά ένας αισθητικός/ιδεολογικός/θεματολογικός μετασχηματισμός με ρυθμολογικές συνέπειες ανυπολόγιστες και καινοφανείς ούτως ή άλλως.

Η σύγχρονη ποίηση είναι δραματική, η σύγχρονη δραματική παραγωγή όμως δεν είναι (ακόμη) ποιητική. Κυριαρχεί η βία, η αποξένωση, η απόσχιση, ο διαχωρισμός, η πυρηνική έκρηξη. Πολύ πριν επιτευχθεί η πυρηνική σύντηξη θα υποστούμε ακόμα μερικές δεκαετίες ίσως απόλυτης ποιητικής παρακμής, που άρχισε από την λεγομένη «γενιά του ιδιωτικού οράματος – γενιά του 1980» και συνεχίζεται ακάθεκτη έως σήμερα.

Η μόνη μας ελπίδα είναι το ενυπάρχον και διαρκώς διαστελλόμενο, μονολογικό ή ψευδο-διαλογικό δραματικό στοιχείο που οδηγεί την ποιητική διαδικασία στις αρχικές της σκηνικές-κοινωνικές λειτουργικότητες.

Μπορεί κάποτε η Ποίηση, αν θέλει να επιβιώσει, να συμπτυχθεί με τις λεγόμενες «παραστατικές τέχνες» και τότε θα γίνει κάτι άλλο, μετά-Ποίηση ίσως.

Δυστυχώς, είμαστε πλέον πολύ μακριά από το «Περί ύψους» του Λογγίνου και από κάθε έννοια «ύψους» γενικότερα. Τείνουμε μάλλον προς το βάθος τού Πανανθρώπινου Ασυνείδητου, εκεί όπου εμφιλοχωρούν οι ομηρικοί (και καβαφικοί) Λαιστρυγόνες και Κύκλωπες.

Κι αν οι αρχαίοι, οι μεγάλοι δραματικοί ποιητές «τρέφονταν με ψίχουλα από το τραπέζι τού Ομήρου» εμείς τι έχουμε να πούμε;

 

2. «Θέατρο και ποίηση: δύο συγκοινωνούντα δοχεία που έχουν αποκοπεί στις μέρες μας. Μουσική και ποίηση: δύο ξένοι στην ίδια τέχνη. Ποίηση και χορός: το ανήκουστο διαζύγιο».

Το κοινό στοιχείο του θεατρικού και ποιητικού κώδικα είναι η αν-οικείωση, η ξεχωριστή κι ασυνήθιστη, υπερβατική και μη καθημερινή χρήση των σημείων έτσι ώστε να παραχθούν καινούργια σημαίνοντα.

Ακόμα κι αν είναι δύσκολο ακόμα να ορίσουμε επακριβώς τι είναι θεατρικότητα και τι είναι ποιητικότητα, αφού κινητοποιούνται στη συνδημιουργική παραγωγή του αισθητικού προϊόντος άδηλες περιοχές του ανθρωπίνου εγκεφάλου και δη του δεξιού ημισφαιρίου του (για τους δεξιόχειρες) κι η ψυχοσωματική ολότητα εκ-στασιάζεται με τρόπους που παράγεται μια ηδονή πρωτόγνωρη κάθε φορά και οπωσδήποτε διακριτή από τις συνήθεις υλικές απολαύσεις. Εξ ου και το επίθετο «υψηλή» για την ποίηση (δραματική ή μη).

Βεβαίως υπάρχει μη δραματική ποίηση, η λυρική, η στοχαστική-φιλοσοφική, η ελεγειακή, η στρατευμένη-πολεμική, η προπαγανδιστική και πολλά άλλα υπό-είδη. Όμως η δραματική ποίηση είναι η υψηλοτέρα και δυσχερεστέρα, πολυπλοκοτέρα και τεχνικοτέρα μορφή της, αφού εκεί συναίρονται, συνδυάζονται και συναντώνται πολλοί επί μέρους κώδικας συνθέτοντας ένα τέχνημα που μήτε με το υφαντό της Πηνελόπης δεν θα μπορούσε να συγκριθεί σε διαπλεξιμότητα [επίτηδες χρησιμοποιώ νεολογισμούς προκειμένου να αρθρώσω έναν ποιητικό-δοκιμιακό λόγο].

Υπάρχει όμως θέατρο δίχως ποίηση; Φυσικά. Το «θέατρο της εικόνας», η παντομίμα, η ψυχαγωγική τέχνη μίμων και μιμάδων, joculatores και σαλτιμπάγκων, ζογκλέρ και τσιρκολάνων… ατταβιστικοί τρόποι προσελκύσεως του ενδιαφέροντος του κοινού δια της διεγέρσεως των τριών κατωτέρων ενεργειακών του κέντρων (κοινώς «τσάκρα»). Όμως όταν πρόκειται να ανέβουμε πάνω από το «ηλιακό πλέγμα» και να κινητοποιήσουμε τα συναισθήματα του κοινού αποδέκτη μας, τότε χρειάζεται κάτι παραπάνω από ατταβισμό. Απαιτούντα τουλάχιστον τα μελοδραματικά ή υψιπετή «κινήματα της ψυχής» για να θυμηθούμε τον μεγάλο μυσταγωγό Διονύσιο Σολωμό. Εκεί τα πράγματα γίνονται δυσχερέστερα κι απαιτητικότερα από μια απλή αναπαράσταση πράξεως ατελούς και αληθοφανούς (;). Εκεί πρέπει – σύμφωνα με τον ορισμό του Αριστοτέλη στην «Ποιητική» – να επιτευχθεί δια νομίμων ή καινοφανών εκφραστικών μέσων «μίμησις πράξεως μεγάλης και τελείας». Ακόμα και στην περίφημη «αποστασιοποίηση» του Μπρεχτ, υπάρχει η εξ αντιθέτου απαίτηση μιας κάποιας αναλογίας με πραγματικά-ιστορικά ή φαντασιακά-παραβολικά γεγονότα με πυκνούς συμβολισμούς και (ευθείες ή πλάγιες) παραπομπές σε στοιχεία της καθημερινότητας (πολιτικής, κοινωνικής, οικονομικής)…

Ο Σαίξπηρ στον «Άμλετ» διδάσκοντας τους πλανόδιους θεατρίνους την αυτοσχέδια «Ποντικοπαγίδα» που στήνει εις βάρος του φιλόδοξου και σκοτεινού θείου και της ορκοπάτισσας μητέρας του, ο μέγιστος ελισαβετιανός δραματουργός και ποιητής μας δίνει ένα σημαντικό μάθημα τεχνουργικής και ποιητικής. Εκεί είναι σαφές πως ο άντρας μιμείται την γυναίκα που ξεπατικώνει την ζωντανή βασίλισσα. Θέατρο εν θεάτρω. Διπλό κάτοπτρο. Ενισχυμένη θεατρική σύμβαση επί το μαθηματικώς περιπλοκότερον. Εκεί όμως φαίνεται και η δομή, η «συνταγή», το μυστικό μιας πλήρους θεατρικής δράσεως ενώπιον επαρκών θεατών. Εκεί θεατρικότητα και ποιητικότητα είναι αλληλένδετες κι αδιαίρετες. Όπως είναι στο αρχαίο ελληνικό δράμα (τραγωδία και κωμωδία), στον Μολιέρο, στον Λόπε ντε Βέγκα…

Γιατί όμως σήμερα τα χωρίσαμε; Στη μετανεωτερική εποχή μας έχουμε χάσει τον μπούσουλα. Η αποδόμηση μας χτύπησε κατακέφαλα έτσι ώστε να θεωρούμε δραματικό υλικό το ο,τιδήποτε, να «στήνουμε θέατρα και να τα χαλούμε» ανερμάτιστα κι αθεμελίωτα, να χτίζουμε πάνω στην άμμο, να χρησιμοποιούμε λογοτεχνικά ή δημοσιογραφικά κείμενα ως «λιμπρέτο» ή «σενάριο» ή «προφάσεις εν αμαρτίαις».

Μα τι συνέβη ακριβώς; Χάσαμε το γούστο μας; Το κέφι της; Την ορθοκρισία μας; Βυθιστήκαμε στον παραλογισμό; Μας ρούφηξε το χάος της μαύρης πολιτισμικής τρύπας; Η παγκοσμιοποίηση ισοπέδωσε τα πάντα δημιουργώντας μία αλλόκοτη σούπα που όλα έχουν θέση και τίποτα δεν χωράει τελικά; Τι ακριβώς συμβαίνει σήμερα;

Το αρχαίο θέατρο είχε και χορό και μουσική και σκηνικά και κοστούμια και ζωγραφισμένα σκηνικά και γλυπτό διάκοσμο κι αρχιτεκτονημένο σκηνικό οικοδόμημα και υποκριτική και μελωδία και… και… υψηλή ποίηση εν τέλει, που διαβάζεται αυτοτελώς και διασώθηκε μέσα στους αιώνες.

Από μια λανθασμένη (;) ή μήπως ορθή παρ-ανάγνωση του βιβλίου του Βιτρούβιου «Περί Αρχιτεκτονικής» (“De Architectura”) δημιουργήθηκε το καινοφανές (;) λυρικό θέατρο (κοινώς «όπερα») στο Teatro Olympico της Vicenza. Σε αυτό το είδος οι καλλιτέχνες τραγουδούν, χορεύουν, συνομιλούν (recitativi – στιχομυθίες) κι αναπαριστάνουν ένα ολόκληρο κάθε φορά μυθικό σύμπαν χωρίς καμία απαίτηση αληθοφάνειας (vraisemblance), ρεαλισμού, νατουραλισμού ή ηθογραφίας. Σε αυτό το παρωχημένο είδος έδωσε στα μέσα του εικοστού αιώνα η Ελληνίδα καλλιτέχνις Μαρία Καλογεροπούλου το δραματικό, τελετουργικό, ποιητικό και θεατρικό στοιχείο που είχε απολεσθεί στην παρηκμασμένη στατική χρήση της όπερας ως σκηνικής υλοποιήσεως.

Μα τι ακριβώς έκανε η Κάλλας; Εκτός από τις φωνητικές της επιδόσεις, κινήθηκε, εκφράστηκε με το σώμα της, υποκρίθηκε τις ηρωίδες που εκλήθη να ερμηνεύσει και χωρίς να ξέρει ή να έχει διδαχτεί το σύστημα του Στανισλάβσκι, χωρίς να υπακούει στο «παράδοξο τού Diderot» ζούσε επί σκηνής, υπήρχε, δρούσε, ταυτιζόταν, έπασχε, σταυρωνόταν κι ανασταινόταν κάθε φορά, υπερέβαινε τα όριά της σα να ήταν πράξη ζωής και θανάτου η σκηνική της παρουσία, σα να τραγουδούσε για πρώτη και τελευταία φορά στο απέραντο θέατρο του Κόσμου, πέρα από τον συνήθη χωροχρόνο, με ακροατές υλοποιημένους ανθρώπους κι αόρατα πνεύματα… Εξ ου κι η μεγαλοσύνη της, το απαράμιλλο μεγαλείο της. Καμία δεν θα τραγουδήσει μετά από αυτήν έτσι, καμία δεν θα παίξει, δεν θα υποδυθεί, δεν θα υπάρξει επί σκηνής με ολάκερη, ατόφια ψυχοσωματική της ενότητα. Αυτό είναι αγαπητοί  μου θέατρο. Με όλη τη σημασία του όρου. Όχι ένα φτωχό είδωλο της ζωής, όχι μια διαθλασμένη, παραθλασμένη, παραμορφωμένη ή παραμορφωτική, ψευδαισθητική ή παραισθητική «πραγματικότητα». Το θέατρο, το αληθινό θέατρο δεν είναι παρακμιακό πολιτισμικό είδος. Δεν θα λήξει ποτέ. Δεν θα πεθάνει. Περνάει βεβαίως κρίση. Ειδικά σήμερα. Αν και όχι τη μεγαλύτερη από καταβολής κόσμου. Από τον φόβο των κυρίαρχων μηχανών γυρίσαμε πάλι στον πρωτογονισμό, στην εσωστρεφή αυτοκαταστροφική μανία. Δεν υπάρχουν σήμερα μεγάλοι θεατρικοί συγγραφείς; Ή μήπως υπάρχουν και τους αγνοούμε; Μήπως λανθάνουν; Κι αν ναι, τις πταίει; Γιατί αναγκαζόμαστε να δραματοποιούμε πεζογραφικά ή άλλα κείμενα που δεν γράφτηκαν για το θέατρο; Τι είναι ετούτο το κενό; «Αμηχανία ψάλτου βηξ»; Μακριά από κάθε υπόνοια συνωμοσιολογικού σεναρίου, πήξαμε στις κινηματογραφικές (κυρίως) και τηλεοπτικές αναπαραστάσεις «κατά συρροήν δολοφόνων» (“serial killers” ελληνιστί). Βία κι αίμα υπήρχε ως απαίτηση του κοινού και …του ταμείου και στην ελισαβετιανή και στη ρωμαϊκή αλλά όχι και στην αρχαία ελληνική εποχή. Τι ακριβώς συμβαίνει σήμερα; Ο θεός Σίβα, ο καταστροφέας της ινδουϊστικής θείας Τριάδος, έχει – ως φαίνεται αναλάβει εργολαβικά τη δουλειά να κατεδαφίσει το γνωστό σύμπαν προκειμένου ο έτερος θεός-αναδημιουργός να το ανά-στήσει εκ βάθρων. Ωραία. Έχουμε λοιπόν το προνόμιο – όπως λέει ρητά η αρχαία κινέζικη παροιμία – «να ζούμε σε ενδιαφέροντες καιρούς». Μα τότε τι ακριβώς κάνουμε; Ποιος ο ρόλος μας; Να επικροτούμε και να θεωρητικοποιούμε πάσης φύσεως αμηχανίες, αδυναμίες, αναπηρίες, ανημπόριες και παθολογίες; Ποιος είναι ο ρόλος μας ως πνευματικών ανθρώπων; Απορία.

Και για να γυρίσω στο θέμα μου: «Θέατρο και ποίηση: δύο συγκοινωνούντα δοχεία που έχουν αποκοπεί στις μέρες μας. Μουσική και ποίηση: δύο ξένοι στην ίδια τέχνη. Ποίηση και χορός: το ανήκουστο διαζύγιο».  Πώς είναι δυνατόν να ξεχωρίζουμε τα αδιαίρετα και να διακρίνουμε τα αδιευκρίνιστα; Φτάσαμε τόσο πολύ βαθιά λοιπόν στην αυτοψυχανάλυσή μας ως είδος που το μόνο που απομένει είναι να αυτοκαταστραφούμε; Κι αν δεν θέλουμε; Αν κάποιοι από εμάς αντιστέκονται; Τίνι τρόπω θα βγούμε από τη στενωπό; Πώς θα ξαναδούμε φως στο βάθος της σκοτεινής και μουχλιασμένης σήραγγος, όπου ούτε τα άγρια θηρία δεν θα έμπαιναν ποτέ και κανείς δεν θα μπορούσε να τα ξεγελάσει;

            Δια της ποιήσεως. Με την ποίηση, για την ποίηση, από την ποίηση, παρά τη ποιήσει, περί την ποίησιν… Όταν, με όλες τις αγαθές προθέσεις, η Ποίηση είναι για εμάς – πάλι – κάτι το υψηλόν κι έχει δικαιωματική, κληρονομική θέση – εξ ορισμού – στην θεατρική μας πρακτική, όποια κι αν είναι.

            Χωρίς την ποίηση, η σκηνική πράξη τείνει προς τη βαρβαρότητα. Τα ρωμαϊκά ήθη και έθιμα, οι παροχές των κρατούντων σε «άρτον και θεάματα» οδήγησαν μια ολόκληρη αυτοκρατορία σε παρακμή, διαφθορά, σήψη και κατάρρευση εν τέλει.

            Όμως «ουκ επ’ άρτον ζήσεται (μόνον) άνθρωπος». Η Ποίηση, η ποίηση θα μας σώσει. Όταν είναι συνώνυμη της Αλήθειας, του Κάλλους και της Αρμονίας, της συμπαντικής, της παγκόσμιας, της αρχετυπικής, της προαιωνίου… Κι υπάρχουν οι μαθηματικές σταθερές στα «στερεά» του Πλάτωνα-Πυθαγόρα, όπως τα διδάχτηκαν και τα άκουσαν από τους Αιγύπτιους-ατλάντιους ιερείς στο Λούξορ. Μόνο που πρέπει να ψάξεις πολύ βαθιά για να τα βρεις, μέσα στο ανθρώπινο σώμα και να στήσεις «ευήκοον ους» στους ήχους που φτάνουν από μακριά, στη «μουσική των σφαιρών» που κατονομάζει ο Σαίξπηρ… την μυστική εκείνη μελωδία που μόνον οι τρελοί, οι ερωτευμένοι και ποιητές ψυχανεμίζονται. Όλοι οι άλλοι, χρειαζόμαστε πυθίες, προφήτες και σωτήρες.

            Το θέατρο είναι μια καλή αρχή για να ξαναγεννηθούμε ως αυτοτελή κι αυτάρκη, ελεύθερα και υγιή, δημοκρατικά και ψυχοπονιάρικα, αλληλέγγυα και δίκαια ανθρώπινα όντα. Το θέατρο όταν ξανασμίξει με την ποίηση, τη μουσική, το χορό, το ρυθμό εν τέλει. Τον ρυθμό τον συμπαντικό κι ανθρώπινο. Τον ρυθμό τον γήινο και ηλιακό. Τον ρυθμό τον γαλαξιακό και… ακόμα πέρα. Εκεί που δεν πάει, δεν φτάνει και δεν αντέχει η ανθρώπινη λογική.

            Αυτό το μυστήριο είναι η βάση και το κοινό στοιχείο μεταξύ Θεάτρου και Ποιήσεως (όταν γράφονται και εκφέρονται με δέος, με άκρα ευλάβεια κι ανείπωτο σεβασμό – πάντα με Θήτα και με Πι κεφαλαίο)…

 

3. Εισαγωγή στον τόμο: Τα ποιήματα της Κρίσης (2008-2018) –  136 ποιητές (ποιήματα γραμμένα στα δύσκολα και μεταβατικά χρόνια της πρόσφατης οικονομικής κρίσης). Ανθολόγηση-εισαγωγή-επιμέλεια: Δρ. Κωνσταντίνος Μπούρας, Εκδόσεις Ιωλκός, Αθήνα 2019.

Αυτή η ανθολογία δεν έχει αξιολογικό αλλά θεματολογικό, υφολογικό και ρυθμολογικό χαρακτήρα. Μακράν πολύ από αισθητισμούς κι αποκλεισμούς, επιχειρήσαμε να αποτυπώσουμε (όσο γίνεται εξπρεσσιονιστικά) το πανόραμα της σύγχρονης ελληνικής ποίησης στα προκλητικά χρόνια της μεταβατικής δεκαετίας 2008-2018. Ζήτησα από τους ποιητές που ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα του Κωνσταντίνου Ι. Κορίδη των εκδόσεων Ιωλκός να καταθέσουν εκτός από τα ποιήματα και τα βιογραφικά τους και μερικές σκέψεις τους (off-the-record) για το τι σήμαινε γι’ αυτούς η Κρίση και πώς επέδρασε ή επηρέασε (αν επηρέασε) την ποιητική ή την θεματολογία τους. Αυτό το «ερωτηματολόγιο» θα αποτελέσει τη βάση για μια επιστημονική μεταδιδακτορική μου έρευνα για αυτή την «ποίηση της Κρίσης»(ας την πούμε έτσι) που δεν ταυτίζεται με την «γενιά της Κρίσης», αφού συνεχίζουν να δημιουργούν και να εκφράζονται ποιητές που «ανήκουν» σε προγενέστερες γενιές (είτε στην περίφημη τη «γενιά του ‘70» που ακόμα μεγαλουργεί είτε στην παραγνωρισμένη κι ανεξερεύνητη ακόμα «γενιά του ‘80» ή «γενιά του ιδιωτικού οράματος» – αλλά και παλαιότερες γενιές εκπροσωπούνται δειγματοληπτικώς – αν όχι κι επαρκώς – εδώ).

Σε αυτό το ψηφιδωτό με τις 136 εκφάνσεις του ποιητικού αποτυπώνεται ένας αντιπροσωπευτικός κατά το μάλλον ή ήττον συσχετισμός δυνάμεων, τάσεων, προτάσεων, υπεκφυγών ή μεταβάσεων. Υπάρχει και η λεγομένη «ποίηση φυγής» που εκπροσωπείται ελάχιστα σε αυτή την ανθολογία, αφού μας ενδιαφέρει εξαρχής το θετικό κοινωνικό πρόσημο κι η μετάβαση από το «αυτιστικό» εγώ στο συνειδητοποιημένος «εμείς» μιας συλλογικότητας ενεργών κι εναργών πολιτών που με τον οίστρο της Κρίσης αφυπνίζονται κι αποφασίζουν να αλλάξουν τον κόσμο (μέσα τους κι έξω τους) έτσι ώστε να ταιριάζει περισσότερο με τα οράματα και τα ιδεώδη του Διαφωτισμού.

Αυτός είναι κι ο ιδεολογικός άξονας μιας περιδιάβασης στον τυπωμένο ή και ηλεκτρονικό λόγο που διεκδικεί το δικαίωμά του (πανάρχαιο κι απαράγραπτο) να εκφράζει το συλλογικό ασυνείδητο και να αποτυπώνει έστω και αποσπασματικώς την δι-υποκειμενική συλλογική συνειδητότητα.

Φυσικά, δεν ήταν κι εύκολο να διαλέξεις, αφού ταξιδέψεις μέσα σε τόσες εναγώνιες εκφάνσεις του Άρρητου, μόλις το δέκα τοις εκατό της τυπωμένης ή άϋλης βιβλιοπαραγωγής λόγου που προσπαθεί να μην είναι «πεζός». Το κατά πόσον κι εάν το καταφέρνει θα κριθεί από την Ιστορία κι από το αλάθητο ένστικτο του συνδημιουργικού «επαρκούς αναγνώστη».

Δεν είμαστε θεοί, δεν διατυπώνονται «θέσφατα», δεν αφορίζουμε και δεν περιορίζουμε. Σκύβουμε με άπειρη προσοχή, σεβασμό, εκτίμηση, προσοχή και φιλότητα πάνω στα ίχνη της εκπεφρασμένης αγωνίας ανθρώπων που ζουν στο «τώρα» μαζί μας, που όσο κι αν δεν τους αναγνωρίζουμε πάντα ως «πλησίον μας» μπορούμε όμως να τους δούμε με συμπάθεια ως ομότεχνους και συνοδοιπόρους μας σε αυτή την πνευματική περιπέτεια που όσο κι αν είναι ατομική, μοναχική ή και «ιδιωτική» ακόμα, πάντα ενέχει το στοιχείο το συλλογικό, αφού όπως είπε ο σύγχρονος Ευριπίδης και μεγάλος σκανδιναβός δραματουργός του εικοστού αιώνα Αύγουστος Στρίντμπεργκ: «δεν υπάρχει τίποτα το προσωπικό». Κι ετούτα ήταν τα τελευταία του λόγια πριν αποτετανωθεί η νεκρική του μάσκα.

Εδώ αρχίζει και το ουσιαστικό ερώτημα: το κατά πόσον η Κρίση επηρέασε τους ζώντες και αγωνιώντες νεοέλληνες ποιητές και ποιήτριες οδηγώντας τους προς εσωτερικά τοπία μείζονος ή ήσσονος κοινωνικοποιήσεως κι ενασχολήσεως με τα κοινά. Ακόμα κι αυτά που δηλώνουν (αμέσως ή εμμέσως – δια του έργου τους) πως δεν επηρεάστηκαν από την περιρρέουσα ατμόσφαιρα και την οικονομική κρίση, ακόμα κι εκείνοι / εκείνες δεν μπορούν να αρνηθούν την μακραίωνη πολιτισμική εξέλιξη που περνάει αναγκαστικά μέσα από υφέσεις κι εξάρσεις (όπως η «καμπύλη του Gauss» που αποτυπώνει με εύσχημο τρόπο τη διπολική διακύμανση όλων των ανθρώπινων δραστηριοτήτων – και όχι μόνο). «Τα πάντα ‘ρει», σύμφωνα με τον παππού Ηράκλειτο που κάποιοι σκοτισμένοι (οι «τα φαιά φορούντες» ίσως) τον είπαν «σκοτεινό» για να ταιριάζει έτσι περισσότερο με τη θολούρα της.

Όμως η μεγάλη Τέχνη (κι η Λογοτεχνία) είναι – κατά την ταπεινή μου γνώμη – πάντα «λαϊκή» κι απευθύνεται σε όλα τα κοινωνικά στρώματα, χωρίς αποκλεισμούς, αφορισμούς, διαιρέσεις, αφαιρέσεις κι εξαιρέσεις. Αν δεν ανταποκρίνεται στο συναίσθημα του φυσικού της αποδέκτη, η ποίηση είναι οίηση, ένα στυγνό κι αποστειρωμένο εγκεφαλικό γύμνασμα, που δεν αφορά – ενδεχομένως – μήτε τον πονητή της. Όπως λέει ο αθάνατος Μολιέρος στον «Μισάνθρωπό» του (δια στόματος Αλσέστ) είναι προτιμότερο να ακούσεις ένα αυθεντικό λαϊκό τραγουδάκι για τον ερωτικό πόνο κάποιου προδομένου παρά τους περίπλοκους αλεξανδρινούς στίχους αυλοκολάκων και οσφυοκαμπτών, «τραπεζιτών» της ποίησης όπως τους αποκαλεί ο ψυχίατρος και δοκιμασμένος τεχνίτης του Λόγου Σωτήρης Παστάκας στο επεξηγηματικό σημείωμα που μου απέστειλε.

Η συλλογική ενοχή γίνεται ατομική ενοχή, ακόμα κι όταν δεν συνειδητοποιείται από το άτομο. «Είμαστε όλοι ΈΝΑ, σταγόνα στον ωκεανό» όπως λέω στο πρόσφατο ποιητικό μου έργο Είκοσι και πέντε “προσευχές” ταπεινών και αδύναμων όντων (το καθένα προς τον δικό του “θεό”), εκδόσεις Αγγελάκη, Αθήνα 2018. Αυτή την αναμφισβήτητη αλήθεια που αποτυπώνει η λαϊκή σοφία με το ρητό «Όλοι σε ένα καζάνι βράζουμε» δεν υπόκειται σε παραδοξολογίες και νοητικές ακροβασίες οιωνδήποτε εστέτ ανά τον κόσμο.

Ως είδος, το ανθρώπινο, είμαστε σαν τα αποδημητικά πούλια. Στα ποιήματα αυτή της ανθολογίας θα δείτε δύο καημούς: την μετανάστευση των κατατρεγμένων και κυνηγημένων αναξιοπαθούντων προσφύγων προς την ηλιόλουστη χώρα μας, αλλά και την αλλόκοτη, αλλά όχι πρωτόφαντη προσφυγιά των νεαρών επιστημόνων, των «δικών μας παιδιών», που αναζητούν μια καλύτερη μοίρα κι έναν καλύτερο μισθό στις ευημερούσες χώρες της Εσπερίας, εκεί όπου επικρατεί ευνομία και καθαριότητα και το αίσθημα ασφαλείας είναι περισσότερο τονωμένο (στον χώρου του φαντασιακού, τουλάχιστον – όπως ενισχύεται από την έβδομη Τέχνη και τα προϊόντα ή υποπροϊόντα της ευπώλητης λογοτεχνίας που διαμορφώνει την Κοινή Γνώμη κι επηρεάζει τις μάζες. Όλοι ένα όνειρο κυνηγάμε προκειμένου να αποφύγουμε την αδήριτη υπαρξιακή αγωνία του προδεδιαγραμμένου και προ-οικονομημένου θανάτου μας. Και δεν είναι τόσο η Οικονομία που μας ταράζει με τα σκαμπανεβάσματά της, αλλά αυτή η φρικτή αίσθηση της ανημπόριας, της αδυναμίας, της α-σθένειας, που από ατομική γίνεται συλλογική (και τανάπαλιν).

Συμπεριέλαβα και ποιήματα που δεν θα τα έλεγες «πολιτικά» ή «κοινωνικά» που πόρρω απέχουν από την λεγομένη «στρατευμένη ποίηση» (ενώ άλλα θα μπορούσαν να ενταχθούν σε αυτή την κατηγορία, έστω και με διασταλτική ερμηνεία των όρων). Ο λόγος είναι πως ακόμα κι έτσι, η σιωπή, η άρνηση, η μη παραδοχή μιας κατάστασης είναι απολύτως νόμιμη και θεμιτή στο βαθμό που η ύπαρξη βομβαρδίζεται με απειλητικά σήματα και δυσοίωνους κώδικες που δεν μπορεί ή δεν δύναται [δεν είναι το ίδιο] να αποκρυπτογραφήσει. Τότε, ο ποιητής, ως κατ’ εξοχήν ον «του θυμικού» δικαιούται να διολισθαίνει και να υπεκφεύγει, αφού το λεκτικό παιχνίδι έχει ούτως ή άλλως το στοιχείο της Τύχης και της Αναγκαιότητας.

Πολλοί από τους συμμετέχοντες ποιητές παρατηρούν στα εμπιστευτικά σημειώματά τους πως αδυνατούν να κατανοήσουν επαρκώς την πραγματικότητα γύρω τους και στέκονται ενάντια στο παγκόσμιο ρεύμα σαν δέντρα που αντιστέκονται στις ανεμικές και τις θύελλες. Ελάχιστοι μιμούνται τις πέστροφες που κολυμπούν αντίθετα στο ορμητικό ρεύμα του χειμάρρου. Αυτές οι δύο στάσεις ζωής δημιουργούν άπειρες ενδιάμεσες τάσεις, ηχοχρώματα κι αποχρώσεις. Η εκφραστική γκάμα αυτών των παραλλήλως ασκουμένων συν-δημιουργών κινείται και στο μη Ορατό, στο Άρρητο, στο Ανέκφραστο. Αυτή είναι κι η μαγεία της. Αυτό διαφοροποιεί την Ποίηση από τον πεζό λόγο κι όχι η μορφή ή το μέτρο, που δεν σημαίνει πια τίποτα στη σύγχρονη κοσμοπολίτικη αλαλίας μας ενός Πύργου της Βαβέλ, ο οποίος μπορεί να γέρνει αλλά δεν λέει και να πέσει. Το αντίθετο. Το ακριβώς αντίθετο, μάλιστα.

Περνώντας από σελίδα σε σελίδα κι ακούγοντας κάθε φορά μιαν άλλη φωνή ποιητή ή ποιήτριας (72 άντρες και 64 γυναίκες), ο αναγνώστης μπορεί να επιλέξει να δημιουργήσει την δική του μετά-ανθολογία, να προσθέσει ή να αφαιρέσει τα δικά του ποιήματα, να γράψει στο περιθώριο, να συνθέσει και ν’ ανασυνθέσει κι αυτή θα είναι μια επιτυχία επιθυμητή. Φιλοδοξούμε να αφήσουμε ένα στίγμα στον αέναο προβληματισμό για την περίφημη «Κρίση της Ποίησης», ένα «σημάδι στην πέτρα» (για να θυμηθούμε τον Γιώργο Σεφέρη). «Καθένας κερδίζει τον δικό του θάνατο και τούτο το παιχνίδι είναι η ζωή».

Η ζωή όμως εκτός από το φέρειν κι εκφέρειν, το υποφέρειν και διαφέρειν είναι το συνεισφέρειν… Προς ένα καλύτερο αύριο κινούνται οι αθώες, οι καλοπροαίρετες ποιητικές ψυχές μας. Προς το Φως εκείνο που δεν δύει, προς τη Γνώση, την Αλήθεια και τη χαρά που τρυπάει σαν κεραυνός τις κόρες των γήινων ματιών μου, των οφθαλμών που εξόρυξε μόνος του ο Οιδίποδας για να επιτύχει τη σοφία, να γίνει κι αυτός μάντης Τειρεσίας με τη σειρά του….

Με τη χάρη της Μούσας Ερατώς και του «θεού της Ποίησης» ας αναζητήσουμε μέσα από την ελληνική γλώσσα την διαχρονική κι υπερεθνική «ελληνικότητα» και τότε… ίσως, λέγω, να μην πήγαινε στράφι τα όσα υποφέραμε όλοι εμείς (εκόντες-άκοντες) μέσα σε μια οικονομική Κρίση που – ας μη γελιόμαστε – δεν τέλειωσε αλλά θα ξαναέρθει, με μεγαλύτερη ενδεχομένως δριμύτητα.

Όσο για την συλλογική κι ατομική ενοχή, «μαζί με τα ξερά καίγονται και τα χλωρά», όπως έλεγε η γιαγιά μου η Αγγελική. Αυτό είναι και το μεγαλύτερο αγκάθι στα γραπτά όλων αυτών των φωτεινών αστεριών που απαρτίζουν ετούτο το αμάλγαμα: «είμαστε ένοχοι, αλλά πού φταίξαμε, πότε, πώς;». Και «πώς μπορούμε να επανορθώσουμε;». Ας μπορούσε να ξαναγινόταν ο κόσμος ξανά ένας Κήπος της Εδέμ. Να περιμένετε τα πάντα από τους ποιητές. Γιατί κι ο Δημιουργός Ποιητής ήταν… των πάντων.

 

4. ΘΕΑΤΡΟ ΚΑΙ ΠΟΙΗΣΗ

 Από την άνθηση του αρχαίου δράματος στον καταστροφικό για την τότε Ελλάδα Πελοποννησιακό Πόλεμο, καθίσταται φανερόν πως κάθε Κρίση έχει και την ζωογόνο ανανεωτική της πλευρά. «Ξυπνάνε τα αίματα» κοινώς και η νωθρότητα της χαρμολύπης δίνει τη θέση της στην ανεπισκεύαστη ορμητικότητα της δημιουργίας. Εξ άλλου και το Σύμπαν από έναν απλό παλμό πλάστηκε, από τη στιγμιαία διακύμανση της Νύκτας, από ένα πετραδάκι στη γαλήνια λίμνη, από μία έκλαμψη στα σκοτάδια, σαν κεραυνός…

Ας μην είμαστε λοιπόν απόλυτοι και μονομερείς. Ας μην μοιρολογούμε και μοιρολογούμε. Αρκετά πια με τους οικτιρμούς και τις απογοητεύσεις. Η Ελλάδα της Κρίσης σφύζει από πολιτιστική ζωή όσο ποτέ. Τα θέατρα ξεφυτρώνουν σαν μανιτάρια, οι εκδότες δεν προλαβαίνουν να τυπώνουν ποιητικές συλλογές, όλοι μελετούν την ελληνική γλώσσα, οι φιλόλογοι είναι περισσότεροι κι από τις καρποφόρες ελιές. Και διδακτορικά, διδακτορικά παντού. Διατριβές, όχι μόνον προκειμένου να εξασφαλιστεί ο άρτος ο επιούσιος, αλλά στις ανθρωπιστικές επιστήμες, στις Τέχνες και στα Γράμματα, όλοι, απαξάπαντες θέλουν να αριστεύσουν, όπως κάθε φορά που νιώθουμε πως σώνεται ο Χρόνος και μια αλλαγή ανυπολόγιστη θα μας βρει και θα μας καθηλώσει ή θα μας εξυψώσει σαν κύμα βαθύ…

Το θέατρο ήταν πάντοτε αλληλένδετο με την Ποίηση. Μόνον με την τυπογραφία και το …τάμπλετ επετεύχθη η γρήγορη, βιαστική, «διαγώνια» ανάγνωση. Προηγουμένως οι άνθρωποι ακολουθούσαν τον ρυθμό, τον σηματοδοτούσαν με τα σώματά τους, τον απάγγελναν στους άλλους συνοδεία κάποιου μουσικού οργάνου, παρίσταναν τα «κινήματα της ψυχής» τους (για να θυμηθούμε τον εθνικό μας ποιητή Διονύσιο Σολωμό).

Θέατρο χωρίς ποίηση δεν υπάρχει. Το ίδιο δεν νοείται και Ποίησις άνευ αποδέκτου, θεατού, αναγνώστου. Κι όποιος ισχυρίζεται ή πράττει το αντίθετο πλανάται πλάνην οικτράν.

Και η επική και η χορική και η λυρική και η σατιρική και η δραματική ποίηση είναι μορφές της επικοινωνίας ενός ανθρώπου με το συλλογικό ασυνείδητο κι επηρεάζει αναπόφευκτα την Συλλογική Συνειδητότητα. Δεν νοείται ποίηση χαραγμένη με άγνωστα ιερογλυφικά σε ανήλιαγη σπηλιά όπου δεν θα πατήσουν ποτέ απόγονοι ανθρώπου.

Κι όσο για το στοίχημα πολλών με την «Αιωνιότητα» είναι κι αυτό ένα μύθευμα, μία φενάκη τού Ρομαντισμού… ή απλώς, «προφάσεις εν αμαρτίαις». Γράφουμε για το τώρα. Και για – τουλάχιστον – έναν άλλον άνθρωπο. Ακόμα κι όταν είναι η μαμά μας ή η κουφή και θεότυφλη γιαγιά μας. Γράφουμε για το εμείς ακόμα κι όταν νομίζουμε ότι μιλάμε για το εγώ, με το εγώ, από το εγώ… Γιατί, απλούστατα, «δεν υπάρχει τίποτα το προσωπικό» όπως ξεστόμισε ο Αύγουστος Στρίντμπεργκ στο νεκροκρέβατό του.

Σε πρόσφατο ταξίδι μου στο Σαράγιεβο για να παραστώ στο εκεί Χειμερινό Φεστιβάλ παρακολουθώντας τον πόνο των ανθρώπων και των πραγμάτων ξεναγήθηκα στο παιδικό νεκροταφείο όπου κάθε χρόνο οι γονείς των λιμοκτονημένων επισκέπτονται τους τάφους των σπλάχνων τους, των ξεραμένων πια βλασταριών τους και παίζουν τραγούδια που τους άρεσαν όταν ήταν ζωντανά και χαρούμενα, όταν πατούσαν τη γη με την ελπίδα να μακροημερεύσουν.

Νόμισα ότι έβλεπα τις «Τρωάδες» του Ευριπίδη. Ήταν τα ίδια κυνηγημένα βλέφαρα. Ήταν εκείνος ο ίδιος ο ανείπωτος πόνος. Όταν βρέθηκα στο Δημαρχείο του Σαράγιεβο κατά την διάρκεια της επίσημης τελετής ενάρξεως του Φεστιβάλ επέλεξα να μιλήσω μόνον στα ελληνικά απαγγέλλοντας μερικά ποιήματα από μια συλλογή με τον συμβολικό τίτλο «Φώτιση». Και είπα:

 

Σε κάμαρες δυσήλιες αυτοπυρπολήθηκα

Και πριν να φέξει η Χαραυγή

Στολήν Αυγερινού εντύθηκα

Κι εχάθηκα μες τη βροχή…

 

Για κάθε νησίδα αυξανομένης Εντροπίας στο Σύμπαν

Υπάρχει κι η αντίθετή της, όπου το Χάος υποχωρεί

Κι ο Λόγος επανευρίσκεται. Ισορροπία.

Αυτό που μάς φαίνεται δίχως νόημα

Είναι απλώς ένας ρυθμός

Που ο φτωχός ανθρώπινος εγκέφαλός μας

Δεν προλαβαίνει και δεν δύναται

Να παρακολουθήσει,

Ν’ αντιληφθεί εν τέλει πως υπάρχει κάτι

Εκεί έξω

Πλατύτερο από την ανασφαλή

Αλαζονεία μας.

*

Με λιακάδες και συννεφιές

Μέτρησα τη ζωή

Μου βγήκε σωστή.

*

Από τις μαύρες τρύπες μένεις

μήτε μακριά μήτε κοντά:

Σε απαλλάσσουν από περιττά

υλικά σκουπίδια

Και σού χαρίζουν υψίσυχνες ακτινοβολίες

Από εκείνες που και τα λιθάρια

Διαμάντια γίνονται.

*

Μη φοβείσθε το Σκότος.

Αδέλφι είναι τού Φωτός

Και μάνα του ακριβή,

Λεβεντογεννήτρα.

*

Ας τετραγωνίσουμε τον θεμέλιο λίθο τής ύπαρξής μας.

Ας ορθογωνίσουμε την απόσταση μεταξύ καρδιάς και μυαλού.

Το μεγαλύτερο διάνυσμα στη Φύση.

*

Ήλιος αχινός Ελευθερίας

Να μάς κάψει!!!

*

Εις το πυρ ορμούμε νουνεχείς

Μόνον απελπισμένοι!!!

*

Μην βουλιάζετε στο Σκοτάδι

Από ναυτία τού Φωτός.

*

Βουλιάζουμε στο Φως

Από ναυτία τού Σκότους.

*

Τελικά όλα είναι Ένα,

Φανός στον Ουρανό.

*

Κάθε πρωί ξύνω το μολύβι

Κι ακονίζω τα σπαθιά…

Τα μαχαίρια

Τα φυλάω για σένα

Βιωμένη λύπη μας…

*

Όταν έστω κι ένας

            Είναι σκλάβος

Κανείς πάνω στον πλανήτη

            Δεν είναι ελεύθερος.

*

Λείπεις κάθε φορά

Που σε χρειάζομαι

Για να μπαλώσω

Το Κενό με στίχους,

Ήχους αδέξια

Σκορπισμένους

Στον καμβά μιας ζήσης

            Μακροσκελούς…

                        *

Μέσα στην πόλη τη ζεστή

Καυτή η σάρκα

Εξαφάνισε

Δύο περιστέρια

Εξάτμισε δύο σιντριβάνια

Στέρεψε πηγές.

                        *

Ποθώ να ζω

Χωρίς πόνο

Και να ξανοίγομαι

Στα βαθιά τής γλώσσας

            Άφοβα…

 

 

Χειροκρότησαν όλοι ενθουσιασμένοι. Γιατί μέσα από τη δική μου έκσταση ακούστηκε και μεταφράστηκε ο εγγενής ρυθμός σε έναν άλλον κώδικα. Σε άλλον χώρο, δύο μέρες μετά, στο ξύλινο περίπτερο όπου ο πρίγκιπας της Αυστροουγγαρίας Φερδινάνδος άκουγε μουσική, είχα την ευκαιρία να κινηθώ περισσότερο ανεπίσημα, στροβιλίστηκα σαν ηλιολάτρης δερβίσης, κίνησα χέρια, πόδια και κορμί σε μια «βυζαντινή» παντομίμα, κατάφερα να τους συγκινήσω, να τους συναρπάσω, να τους κερδίσω, ενόσω μία κοπέλλα από τη Βοσνία διάβαζε το κείμενο στα αγγλικά και η μεταφράστριά μου της ιταλικής Κυρία Γεωργία Καρβουνάκη το ίδιο κείμενο στα ιταλικά. Τώρα δεν χρειαζόταν να μιλήσω και ελληνικά. Τον ρόλο του εκφωνητή είχε αναλάβει το μεσογειακό στεατοπυγικό κορμί. Και το αποτέλεσμα δραστικότερο.

Γι’ αυτό σας λέω, το διαλαλώ και το κηρύττω: δεν υπάρχει ποίηση δίχως θέατρο και δεν υφίσταται θέατρο χωρίς ποίηση. Ό,τι και να σημαίνει αυτό.

Οι ασώματες ομιλούσες κεφαλές μπορούν μόνον να παραπέμψουν σε εφιαλτικά ρομπότ του μέλλοντος, σε ηλεκτρονικές μηχανές που θα μιμούνται τα ανθρώπινα συναισθήματα αλλά δεν θα μπορούν και να τα νιώσουν.

Και ναι μεν ο άνθρωπος είναι μιμητικόν ον, όμως απέχει από τον πίθηκο τόσο τουλάχιστον απέχει από τον άγγελο. Μέχρι τότε, μέχρι να επιτευχθεί η απόλυτη ταύτισις με τον Ανώτερο Εαυτό μας κι η απόλυτη θέωση του ανθρώπου, μέχρι τότε θα χρειάζονται και η Τέχνη του Λόγου και η σκηνική Τέχνη της μιμήσεως πράξεως, μέχρι τότε θα χρειάζεται ο ηθο-ποιός (όστις ήθος ποιεί)… Αλλιώς θα κυλίσουμε όλοι πίσω στη βαρβαρότητα και θα καταντήσουμε «χαλκός ηχών ή κύμβαλον αλαλάζον», όπως λέει ο θεόπνευστος Σαούλ-Παύλος. Κι επειδή έχουμε δει ήδη πολλά κύμβαλα αλαλάζοντα (και θα δούμε ίσως απείρως περισσότερα) παρακαλώ να αντισταθούμε στην ύστατη Εξαθλίωση κι εξανδραπόδιση του ανθρωπίνου είδους με τον μόνον τρόπο που μας είναι δυνατό: με την καλλιέργεια της ελληνικής γλώσσας, έτσι όπως έφτασε έως εμάς τέσσερις χιλιάδες χρόνια μετά, ΜΕ ΤΟΝ ΡΥΘΜΟ ΤΗΣ. Αλλιώς θα κολυμπήσουμε σε μια αποβουτυρωμένη σούπα αποστεωμένων ιδανικών κι ο γλωσσικός μας κώδικας δεν θα χωράει τη λέξη ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ.

 

Σας ευχαριστώ. Σας ακούω.

Δρ Κωνσταντίνος Μπούρας

https://konstantinosbouras.gr

konstantinosbouras@gmail.com

 

ΕΚΛΕΙΨΗ μια performance installation της Αγγελικής Παπούλια και του Χρήστου Πασσαλή

Posted by Κωνσταντίνος Μπούρας on 10:00 in Διάφορα, Εικαστικά, Θέατρο | 0 comments

 

στο ΘΕΑΤΡΟ ΣΦΕΝΔΟΝΗ. Η απόλυτη πρωτοτυπία. Η απόλυτη πρωτοπορία.

 

Από τον ποιητή, θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα

 

Οι σπουδαγμένοι θεατράνθρωποι προηγούνται τής εποχής τους, εκλαμβάνουν διαφορετικά τα εκπεμπόμενα σήματα, την περιρρέουσα ατμόσφαιρα επηρεάζουν δίχως να καταβάλλονται. Και το μεράκι αποστάζεται εξ αρχής ως ακριβό νάμα, μάννα εξ ουρανού για τις άνυδρες ψυχές των πανικοβεβλημένων συμπολιτών μας.

Οι άνθρωποι παραληρούν, αλλόφρονες, καταιγισμένοι, παραπληροφορημένοι, παραγκωνισμένοι, εξαθλιωμένοι, εξαρτημένοι, τρομοκρατημένοι από το Άγνωστο που κάθε Αλλαγή επιφέρει.

Και κάνουν αυτό που ήξεραν από τα σπήλαια κι ακόμα πριν: κουρνιάζουν στην φωλίτσα τους (αν υπάρχει – αν έχουν την ευλογία να ανήκουν κάπου, να αποτελούν γρανάζι μιας μηχανής) δυο-δυο, τρεις-τρεις και συναλλάσσονται μεταλασσόμενοι αντανακλώντας το είναι στην πομφόλυγα τού φαίνεσθαι ιριδισμοί.

Είναι άκρως προκλητική η μεταβατική και μεταιχμιακή εποχή μας: παράγει νοητική και συναισθηματική ενέργεια εκ του μηδενός, εκ του μη όντος, ποινικοποιώντας κι ενοχοποιώντας την όποια σωματικότητα. Στεγανά παντού. Προκαταλήψεις και δεισιδαιμονίες μεσαιωνικές. Απαγορεύσεις και πολιτικές ορθότητες που μυρίζουν φασισμό. Απολύμανση, απομόνωση, απανθρωποποίηση. Κι εμείς; Τι κάνουμε εμείς οι καλλιτέχνες; Λειτουργούμε σαν καθρέφτες, σαν παραμορφωτικά κάτοπτρα, υπερβάλλοντας και μεγαλοστομώντας, υπερέχοντας και ταπεινωνόμενοι διαρκώς υπό την μπότα τού κατακτητή νοησιαρχούντος. Κι η ανοησία πάει σύννεφο. Όχι μόνον στον χώρο τής Λογοτεχνίας και στης Τέχνης, αλλά και μέσα στις οικογένειες, στις διαπροσωπικές σχέσεις, τις προσωπικές, τις σεξουαλικές (που πόρρω απέχουν από του να είναι και ερωτικές). Τσιτάτα, τσιτάτα παντού, λογύδρια, αναμοχλεύσεις, κοινοτοπίες; Και η Κριτική; Μερικά λάϊκ στο Διαδίκτυο κι αυτό είναι όλο.

Υπάρχει κριτική Σκέψη σήμερα; Χλωμό το βλέπω. Κάτι η οικονομική κρίση («προς ένα φτωχό θέατρο», αλλά όχι με την έννοια που το θεωρούσε ο Γκροτόφσκι), απολυμασμένη ανθρωποκτονία (τείχη, τείχη παντού, αλλά όχι όπως τα εννοούσε ο Καβάφης, κυριολεκτικά), δαιμονοποιήσεις (απόρριψη τού διαφορετικού όσο κι αν κοπτόμεθα υπέρ της όποιας ετερότητας), γίναμε ξένοι προς εαυτούς και αλλήλους (ακριβώς όπως το εννοούσε ο Καμύ), γίναμε ματαιόδοξοι (όπως όλοι οι δυστυχισμένοι), γίναμε θεατές και θεώμενοι στην τηλεοπτική ρωμαϊκή αρένα… Να συνεχίσω κι άλλο;

Όχι, δεν χρειάζεται. Καιρός είναι τώρα να σιωπούμε διαλογιζόμενοι / διαλογιζόμενες. Να υπερβούμε τα φύλα δια της καταχρήσεως των αισθητηρίων οργάνων μας. Να αισθανθούμε την Φύση πριν την αποθηκεύσουμε σε ηλεκτρονικά μεγαπίξελ. Να συναισθανθούμε την χαρμολύπη των άλλων. ΝΑ ΑΣΚΗΘΟΥΜΕ ΣΤΗΝ ΕΝΣΥΝΑΙΣΘΗΣΗ. Μετά η Κριτική θα έρθει αναγκαστικά. Ως ανάγκη διαχωρισμού και μη απολύτου ταυτίσεως με το Άλλο. Το Παράδοξο τού Diderot στην υποκριτική: όσο αποστασιοποιημένος είσαι τόσο αληθοφανέστερα συναισθάνεσαι και συμμετέχεις στο κοινωνικό γίγνεσθαι. Όμως εμείς δεν έχουμε επιτύχει ακόμη μήτε γάμου κοινωνίαν με τον ίδιο τον εαυτό μας. Η απόλυτη αλλοτρίωση: να διαχωρίζεις τα κομμάτια σου, να αλλάζεις ρόλους, όμως να χάνεις κάτω από τα προσωπεία το αληθινό πρόσωπό σου.

Τι μένει; Η Αλήθεια. Η Πληροφορία. Το Φως που θα μας λυτρώσει. Και τότε θα ανακαλύψουμε την ομορφιά και την κρυμμένη Αρμονία τού Κόσμου, εκείνην που αισθάνονται οι ερωτευμένοι, οι ποιητές, οι δι(α)λογιζόμενοι, οι προσευχόμενοι στην Αρχή των Πάντων, που είναι πάντα θηλυκή, δοτική, υπέροχη.

Η Αγγελική Παπούλια είναι απόφοιτος τού Τμήματος Θεατρικών Σπουδών τού ΕΚΠΑ. Ήμασταν μαζί στο πρώτο εκείνο θρυλικό έτος του 1990 κι ήμασταν οι πρώτοι απόφοιτοι (μαζί με τον Καθηγητή και Πρόεδρο τού Τμήματος Θεατρικών Σπουδών ΙΩΣΗΦ ΒΙΒΙΛΑΚΗ, την αριστούχο διδάκτορα ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΔΕΜΕΣΤΙΧΑ, την ηθοποιό ΜΙΝΑ ΧΕΙΜΩΝΑ, την ΦΛΩΡΑ ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗ και πολλούς άλλους και άλλες).

Η θητεία της στο θέατρο (ελληνικό και ξένο, εδώ και στην Λουκέρνη τής Ελβετίας) δείχνει μια επιμονή (στα όρια τής εμμονής) για την ποιότητα. Είναι ενημερωμένη και ψυχανεμισμένη για τα νεότερα επί των καλλιτεχνικών εξελίξεων που δεν είναι άμοιρες των τεχνολογικών. Ο υλιστικός πολιτισμός μας που επέβαλε την άκρα εξειδίκευση από την πρώτη βιομηχανική επανάσταση και μετά καταρρέει τώρα κάτω από το βάρος τής αντιπνευματικότητάς του. Οι τριγμοί ακούγονται καθαρά από τις πολεμικές μηχανές που δουλεύουν στο φουλ. Αμέσως όμως μετά, στην τέταρτη βιομηχανική επανάσταση που θα είναι ρομποτική, οι κβαντικοί ηλεκτρονικοί υπολογιστές θα ανοίξουν το εύρος τής κοινωνούμενης πληροφορίας, θα αυξήσουν την ταχύτητα επεξεργασίας των δεδομένων, οι ίδιοι οι άνθρωποι θα γίνουν data (αν δεν έχουμε ήδη γίνει), όμως… για τον λογοτέχνη, για τον καλλιτέχνη, για τον κριτικό, για τον φιλόσοφο αυτό είναι μια πρόκληση/πρόσκληση: να κερδίσουμε το στοίχημα ως Ανθρωπότητα και να προβούμε όλοι μαζί σε εκείνο το «ποιοτικό άλμα» που οραματιζόταν ο Δανός φιλόσοφος τής Αγωνίας, ο Σόρεν Κίρκεγκααρντ.

Στην συγκεκριμένη «παράσταση» που λειτουργεί και σαν installation και σαν performance και σαν θέατρο σκιών (αγαπημένος του χώρος το θέατρο Σφενδόνη), αλλά – κυρίως – ως τηλεοπτική παραίσθηση, διακωμώδηση των ρηάλιτυ-σώου, όπου τα ώου και τα αχ-βαχ είναι στην ημερησία διάταξη, μαζί με κραυγές πιθηκοειδών από άγνωστη ζούγκλα τροπικίζουσα, οι τρεις δρώντες-επιδρώντες στους σιωπηλούς θεατές που είναι φυλακισμένοι κι αυτοί έξω από το φωτισμένο κουτί τού ανατριχιαστικού σκηνικού, δημιουργούν μία εξ αντιθέτου απεικόνιση-αναπαράσταση τού κόσμου των ζωντανών από την τέταρτη διάσταση των νεκρών. Όλα είναι ωραία «και μεγάλα φωτισμένα», αλλά όχι όπως θα το εννοούσε ο Μεγάλος Αλεξανδρινός Ποιητής. Εδώ παρακολουθούμε τρία ινδικά χοιρίδια εγκλωβισμένα (κλονισμένα και κλωνοποιημένα) σε έναν δοκιμαστικό σωλήνα-κλουβί, όπου κάποιος προβαίνει σε έναν απροσδιόριστο πείραμα παρακολουθώντας και καταγράφοντας τις αντιδράσεις τους.

Η θολότητα που επιφέρει το πλαστικό διαχωριστικό λειτουργεί σαν μάσκα, σαν προσωπείο επιβάλλοντας την αποπροσωποποίηση. Nothing personal. Ούτε καν το σεξ. Μια αθώα εκτόνωση-απόλαυση, όπως το παγωτό, και με λιγότερα λιπαρά – ενδεχομένως. Όλα είναι light και ταυτόχρονα μπαρόκ, ανατριχιαστικά, επώδυνα, δυσοίωνα, μεσαιωνικά. Μόνον οι πυρές όπου (θα) καίγονται οι μάγισσες ελλείπουν.

Το κοινό φεύγει μαγκωμένο. Κανένα χειροκρότημα. Καμία επαφή ηθοποιών-κοινού. Σαν παραίσθηση. Σαν εφιάλτης. Σαν αυτό-ύπνωση. Σαν δουλειά μετά την καθημερινή βιοποριστική εργασία. Σαν διασκέδαση χωρίς ψυχαγωγία. Σαν μύηση δίχως μυστήριο.

Απομυθοποιήσαμε και αποδομήσαμε τα πάντα. Τώρα μένει να αναδομήσουμε το μέλλον μας με ξεσκλίδια, σκουπίδια, κουρέλια και άλλα ανακυκλώσιμα υλικά, όπως τα συναισθήματα. Ναι, μην σας φαίνεται παράξενο: τα παλιωμένα συναισθήματα, τα αδικημένα και παραπεταμένα είναι ανακυκλώσιμα και κάποτε θα πάρουν την εκδίκησή τους, όταν τα ξαναφορέσουμε.

ΤΟ ΠΙΟ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΘΕΑΜΑ ΠΟΥ ΈΧΩ ΔΕΙ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΧΡΕΩΚΟΠΙΑ ΤΗΣ ΛΗΜΑΝ-ΜΠΡΑΔΕΡΣ (στην πραγματική Οικονομία εννοώ, όχι στο θέατρο).

ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ! ΘΕΑΤΡΟ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ, ΣΤΟΧΕΥΣΕΙΣ ΚΙ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ.

Ο homo interneticus είναι ήδη εδώ, τα δάχτυλά του θα μακρύνουν, η γλώσσα του θα ατροφήσει, το σώμα του θα γεράσει νεάζον κι όλοι εμείς θα ήμαστε θεατές στο ίδιο έργο που είχαν ονειρευτεί κάποιοι πρωτοπόροι πριν το οραματιστούν οι στυγνοί ή ιδεολόγοι υλο-ποιητές του.

Και σε άλλα με υγεία! Ίδωμεν. Η χαρά τού ελληνικού τοπίου, ο ήλιος όπως κατεβαίνει από τον Υμηττό, η χιονισμένη Πάρνηθα, το ξεχερσωμένο Αιγάλεω μάς δίνουν άλλη αισιοδοξία σχηματίζοντας ένα σκηνικό σχεδόν νοητικό, τής έβδομης διάστασης, όπου εμφιλοχωρεί ο πλατωνικός κόσμος των Ιδεών.

Αγγελική Παπούλια και Χρήστο Πασσαλή, σας βγάζω το καπέλο για την σύλληψη αυτής της πρωτότυπης ιδέας και για την ιδιοφυή σκηνοθεσία.

Μυρτώ Κοντονή, όσο κι αν δεν φαινόσουνα καθαρά μέσα από το υποφωτισμένο σκηνικό, σε εικάζω και σε χειροκροτώ ισοτίμως με τους δύο άλλους εναργείς υπό-κριτές.

Μα κυρίως τα εύγε, τα μπράβο και τα ζήτω ανήκουν στους αφανείς καλλιτέχνες αυτού τού σκηνικού θαύματος: Σχεδιασμός φωτισμών: Γιώργος Καρβέλας. Επιμέλεια σκηνικών: Θάλεια Μέλισσα. Ενδυματολογική επιμέλεια: Βασιλεία Ροζάνα. Φροντιστήριο: Κομνηνός Κουσιέρας. Εκτέλεση Παραγωγής: LeFou productions (Σεραφείμ Ράδης, Βάσια Ατταριάν). Συμπαραγωγή: Vega Lyra & Constantly Productions.

Τα θαύματα δεν υλοποιούνται από μόνα τους. Έχουν και την αφανή πλευρά τους.

 

Δρ Κωνσταντίνος Μπούρας, Επισκέπτης Καθηγητής Θεατρικής Κριτικής στο ΕΚΠΑ

https://konstantinosbouras.gr

 

info:

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

 

ΕΚΛΕΙΨΗ

 

μια performance installation

της Αγγελικής Παπούλια και του Χρήστου Πασσαλή

 

από 25 Φεβρουαρίου στο Θέατρο Σφενδόνη

 

Μετά από 3 χρόνια συνεργασίας με το Luzerner Theater στην Λουκέρνη της Ελβετίας, όπου σκηνοθέτησαν 3 παραστάσεις (Άλκηστις, Η επίσκεψη της Γηραιάς Κυρίας, Ο Βυσσινόκηπος) η Αγγελική Παπούλια και ο Χρήστος Πασσαλής επιστρέφουν στη θεατρική σκηνή της Αθήνας με μια performance σε δική τους σύλληψη και σκηνοθεσία.

 

Η Έκλειψη είναι ένα ημερολόγιο όσων πέρασε η ανθρωπότητα τα τελευταία 2 χρόνια. Είναι ένα θέαμα που καλεί τους θεατές να στοχαστούν πάνω σε όλα όσα άκουσαν και είδαν στις οθόνες τους την τελευταία 2ετία. Είναι μια απόπειρα αποτίμησης – κυρίως σε ψυχολογικό επίπεδο – του τρόμου και της ενοχής που επιβλήθηκαν πάνω στο ανθρώπινο είδος την περίοδο που μας πέρασε.

 

Απομονωμένοι μέσα σε ένα δωμάτιο κλινικής, κλεισμένοι μέσα σε ένα πλαστικό κουτί που θολώνει τα περιγράμματα των σωμάτων και κάνει την κίνηση των ανθρώπων αόριστη και σχεδόν άυλη, τρεις νοσηλεύτριες/νοσηλευτές βλέπουν τηλεόραση όσο συνεχίζουν με τα καθημερινά τους καθήκοντα. Είναι η νυχτερινή βάρδια και η νύχτα απόψε είναι ήσυχη. Ωστόσο, μοιάζουν σαν να είναι εκεί από πάντα και για πάντα.

 

Η τηλεόραση προβάλλει ασταμάτητα πληροφορίες, ειδήσεις, μουσικές, τηλεπαιχνίδια, reality shows, διαφημίσεις. Οι νοσηλεύτριες/νοσηλευτές μαγνητίζονται από την οθόνη και την ακατάσχετη φλυαρία της. Τα σώματα λυγίζουν υπό το βάρος του τρόμου ή υπό το βάρος της ανοησίας που εκτοξεύεται με καταιγιστικό ρυθμό. Συνεχίζουν τις μηχανικές τους κινήσεις, ως μια τελευταία απόπειρα να παραμείνουν λειτουργικά ή έστω υγιή.

Όμως ο τρόμος συνεχίζει, η έκλειψη επιμένει και η νύχτα διαρκεί.

 

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ

 

Σύλληψη-Σκηνοθεσία: Αγγελική Παπούλια, Χρήστος Πασσαλής

 

Παίζουν: Μυρτώ Κοντονή, Αγγελική Παπούλια, Χρήστος Πασσαλής

 

Σχεδιασμός φωτισμών: Γιώργος Καρβέλας

 

Επιμέλεια σκηνικών: Θάλεια Μέλισσα

 

Ενδυματολογική επιμέλεια: Βασιλεία Ροζάνα

 

Φροντιστήριο: Κομνηνός Κουσιέρας

 

Εκτέλεση Παραγωγής: LeFou productions (Σεραφείμ Ράδης, Βάσια Ατταριάν)

 

Συμπαραγωγή: Vega Lyra & Constantly Productions

 

Η παράσταση επιχορηγείται από το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού

 

 

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

 

Ημερομηνία έναρξης: 25/02/2022

 

Ημέρες και ώρες παραστάσεων: Πέμπτη – Σάββατο στις 21:00,

Κυριακή στις 19:30

 

Προπώληση: https://www.viva.gr/tickets/theater/ekleipsi/

 

Πληροφορίες – Κρατήσεις: 694 5054160

 

Διάρκεια: 60 λεπτά

 

Τιμές Εισιτηρίων: 15 ευρώ κανονικό, 10 ευρώ Φοιτητικό – Ανέργων

 

Θέατρο Σφενδόνη, Μακρή 4. Στάση Μετρό: Ακρόπολη

 

Οι θεατές πρέπει να φέρουν μαζί τους πιστοποιητικό εμβολιασμού ή νόσησης

Βερόνικα Δαβάκη, προτεινόμενη για βραβείο ΚΟΥΝ για την ερμηνεία της ως Μαρίκα Νίνου

Posted by Κωνσταντίνος Μπούρας on 15:18 in Θέατρο, Μουσική | 0 comments

στην ομώνυμη παράσταση «ΜΑΡΙΚΑ ΝΙΝΟΥ – Σαν άστρο» τού Θεάτρου Τέχνης επί της οδού Φρυνίχου 14.

 

Από τον ποιητή, θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα

 

Τού χρόνου τέτοια εποχή που θα συνεδριάζει η Επιτροπή Θεάτρου για τα επόμενα Βραβεία KOYN, που απονέμει κάθε χρόνο η ΈΝΩΣΗ ΚΡΙΤΙΚΩΝ ΘΕΑΤΡΟΥ, θα προτείνω ευθαρσώς κι αιτιολογημένως να βραβευτεί η εκπληκτική αναγεννησιακή καλλιτέχνις ΒΕΡΟΝΙΚΑ ΔΑΒΑΚΗ για την πολυσύνθετη ερμηνεία της στην δυσχερή ενσάρκωση ενός μύθου, της μοναδικής κι ανεπανάληπτης Μαρίκας Νίνου, που την είχε δραματοποιήσει και ο Κώστας Φέρης στην ταινία του «Ρεμπέτικο» με την χιλιοτραγουδισμένη μουσική τού αθάνατου Σταύρου Ξαρχάκου, βασισμένη στους λυρικότατους στίχους που φιλοτέχνησε αριστοτεχνικά ο Νίκος Γκάτσος.

Η Μαριάννα Κάλμπαρη δεν είναι απλώς μια επιτυχημένη πολιτιστική διαχειρίστρια αλλά και μια επίμονη σκηνοθέτις που φωτίζει με απρόβλεπτο και διαλλακτικό τρόπο πασίγνωστα αριστούργημα τού διεθνούς κι ελληνικού ρεπερτορίου.

Σε αυτή την παράσταση υπερβαίνει εαυτήν, γιατί γράφει, διδάσκει από σκηνής, δραματουργεί, σκηνοθετεί κι ενορχηστρώνει ένα πολυεπίπεδο μουσικό θέαμα που σπάνια βλέπουμε σε σκηνές τού «ποιοτικού θεάτρου».

Τέλεια διανομή. Διαλεχτοί ολικοί καλλιτέχνες μεγαλουργούν με την μεγίστη απλότητα, χαρακτηριστικό ευφυίας.

Ξεχώρισα τον πολλά υποσχόμενο και ταχέως ανερχόμενο στο καλλιτεχνικό στερέωμα Δημήτρη Μαγγίνα στον ρόλο του φουστανελά συζύγου τής Μαρίκας Νίνου.

Αλλά και η Ευγενία Αποστόλου διέπρεψε ως Σωτηρία Μπέλλου (ρόλος απαιτητικότατος, σχεδόν ακατόρθωτος).

Ο Μάνος Στεφανάκης φώτισε με την ευγενική ευπλαστότητά του την πρωτεϊκή μεταμορφωσιμότητα που απαιτήθηκε από την σκηνική οικονομία.

Κορυφαίος πολυκαλλιτέχνης ο Γιάννος Περλέγκας, ως Τσιτσάνης, αλλά και ως συνεργάτης στην δραματουργία-σκηνοθεσία, ως μουσικός επιμελητής, ως παθιασμένος άνθρωπος-ορχήστρα.

Έχουμε μεγάλους καλλιτέχνες διεθνούς βεληνεκούς και κύρους. Η Ελλάδα μας λάμπει πάντα στον χώρο του παγκόσμιου ουμανιστικού πολιτισμού. Τώρα που οι δημοκρατικές ελευθερίες βάλλονται και ο πόλεμος απειλεί τα βασικά ανθρώπινα δικαιώματα, η ιστορία τού ελληνικού τραγουδιού από τις αρχές του εικοστού στις δύο πρώτες δεκαετίες τού εικοστού πρώτου αιώνα είναι το κατάλληλο εκπαιδευτικό πεδίο για να μορφωθούν και να αξιοποιηθούν οι δημιουργοί παρόντος και μέλλοντος.

Ας μην μεμψιρούμε λοιπόν κι ας εργαζόμεθα. Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΘΑ ΜΑΣ ΛΥΤΡΩΣΕΙ ΚΑΙ ΜΑΖΙ ΜΕ ΕΜΑΣ ΤΗΝ ΓΗ.

 

Δρ Κωνσταντίνος Μπούρας, Επισκέπτης Καθηγητής Θεατρικής Κριτικής στο ΕΚΠΑ

https://konstantinosbouras.gr

 

info:

ΘΕΑΤΡΟ ΤΕΧΝΗΣ ΚΑΡΟΛΟΥ ΚΟΥΝ

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ-ΜΑΡΤΙΟΣ 2022

Φρυνίχου 14, ΠΛΑΚΑ

 

«ΜΑΡΙΚΑ ΝΙΝΟΥ – Σαν άστρο»

 Πρεμιέρα

Παρασκευή 11 Φεβρουαρίου

 

Προπαράσταση με γενική είσοδο 10 ευρώ την Πέμπτη 10 Φεβρουαρίου.

 

Προπώληση: https://www.viva.gr/tickets/theater/festivalmarika-ninou-sanastro

 

Μια θεατρική παράσταση με ζωντανά ρεμπέτικα τραγούδια αλλά και χορό-ακροβασία, που ξετυλίγει το νήμα της σύντομης και πολυτάραχης ζωής της ακροβάτισσας που έγινε μεγάλη λαϊκή τραγουδίστρια: της Μαρίκας Νίνου αλλά και ίδιας της εποχής της, κατά τη διάρκεια της οποίας πρόλαβε να αναπτυχθεί , να εδραιωθεί αλλά και να ξεκινήσει να παρακμάζει το αυθεντικό ρεμπέτικο τραγούδι.

 

Η αρμένικης καταγωγής Μαρίκα Νίνου γεννήθηκε εκατό χρόνια πριν, το 1922, πάνω σε ένα καράβι με το οποίο φυγαδεύτηκαν πρόσφυγες από την καιόμενη Σμύρνη. Πέθανε μόλις το 1957. Μετά τον Εμφύλιο, σε μια Ελλάδα που αναζητούσε ταυτότητα αλλά και εκτόνωση, η Μαρίκα Νίνου υπήρξε  μια από τις λίγες γυναίκες που διεκδίκησαν και κατέκτησαν τη θέση τους στο ανδροκρατούμενο ρεμπέτικο πάλκο.

Μέσα στα επτά χρόνια της καριέρας της ως λαϊκής τραγουδίστριας, η Νίνου πρόλαβε όχι μόνο να συνεργαστεί με σπουδαίους συνθέτες και να πει αξέχαστα τραγούδια -από τα «Καβουράκια» και την «Ταμπακιέρα» μέχρι το «Τί σήμερα τί αύριο τί τώρα» – αλλά και να δημιουργήσει έναν ολόκληρο μύθο γύρω από την ερμηνευτική ικανότητα και τη μνημειώδη σκηνική της παρουσία, που ήταν πρωτόγνωρη για τα δεδομένα του ελληνικού λαϊκού τραγουδιού της εποχής. Όμως και η συνεργασία της με τον Βασίλη Τσιτσάνη μυθοποιήθηκε όσο καμμιά άλλη, συμβάλλοντας στη γέννηση ενός  πρώιμου “star system” που χτίστηκε σιγά-σιγά μέσα από τις ρεκλάμες, τις ειδήσεις και τις φήμες στις «κοσμικές» στήλες των εφημερίδων, τις μαρκίζες έξω από τις κοσμικές ταβέρνες. Η ελληνική κοινωνία άλλαζε και μαζί άλλαζαν και οι κανόνες του παιχνιδιού στο πάλκο, στη δισκογραφία, στο ίδιο το λαϊκό τραγούδι.

 

Σήμερα το ρεμπέτικο και τα ήθη του ανήκουν πιά στο παρελθόν. Όμως τραγούδια του Τσιτσάνη, του Παπαϊωάννου, του Χιώτη και άλλων σημαντικών συνθετών της εποχής παραμένουν ζωντανά μέσα από τις ανεπανάληπτες ερωτικές και μόρτικες ερμηνείες της Μαρίκας Νίνου, που ξεσηκώνουν μέσα μας τον αιώνιο ελληνικό καημό, εκείνη τη βαθιά νοσταλγία για όσα ζήσαμε ή όσα θα θέλαμε να είχαμε ζήσει.

 

«Η Μαρίκα Νίνου, με την περιπετειώδη της ζωή, τους εραστές της, με τις βαθιές, προσωπικές καταστροφές της, σηματοδοτεί τη μετάβαση της ελληνικής λαϊκής μουσικής σε μια νέα φάση. Ατμοσφαιρική, μυθώδης, ερωτική, ερμηνεύτρια τραγουδιών που σημαδεύουν για πάντα τη νεοελληνική εποποιΐα, στην ταβέρνα του Τζίμυ, δεκαετίες πριν, διαμορφώνει ένα ολόκληρο μουσικό ρεύμα που αργότερα θα αναγνωριστεί ως μια συνιστώσα της γνήσιας, σχεδόν καταφατικής φύσης που χαρακτηρίζει αυτόν τον μεσογειακό, ανατολίτικο κόσμο»

Μάνος Χατζιδάκις

 

Η παράσταση χρησιμοποιεί μια πρωτότυπη φόρμα που συνδυάζει τη ζωντανή μουσική και το τραγούδι με τη δραματοποιημένη αφήγηση και το χορό-ακροβασία.

 

Η δραματουργία, με άξονα γνωστά και λιγότερο γνωστά ρεμπέτικα τραγούδια που ερμηνεύονται επί σκηνής, ζωντανεύει μια εποχή που χάθηκε μαζί με τα ήθη και τους πρωταγωνιστές της, μέσα από  πρωτότυπα κείμενα αλλά και αυθεντικές γραπτές ή προφορικές μαρτυρίες, συνεντεύξεις, επιστολές της ίδιας της Μαρίκας, των οικείων της, των συνεργατών της αλλά και προσφύγων από τη Σμύρνη, γνωστών και λιγότερο γνωστών καλλιτεχνών, συναδέλφων, φίλων και «εχθρών» της Μαρίκας Νίνου και όλου εκείνου του κόσμου που σήμερα συνηθίζουμε να αποκαλούμε ρεμπέτικο.

 

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ

 

Δραματουργία- Σκηνοθεσία: Μαριάννα Κάλμπαρη

Συνεργάτης στη Δραματουργία-Σκηνοθεσία: Γιάννος Περλέγκας

Πρωτότυπα κείμενα: Μαριάννα Κάλμπαρη

Μουσική Επιμέλεια: Γιάννος Περλέγκας

Σκηνικά – Κοστούμια: Λουκία Χουλιάρα

Χορογραφία: Χριστίνα Σουγιουλτζή

Σχεδιασμός φωτισμών: Τάσος Παλαιορούτας

Μουσική Διδασκαλία: Αυγερινή Γάτση, Στράτος Γκρίτζαλης

Ενορχήστρωση: Αυγερινή Γάτση, Στράτος Γκρίτζαλης, Γιάννος Περλέγκας,          Μπάμπης Παπαδημητρίου

Βοηθοί Σκηνοθέτη: Πίνα Κούλογλου, Μαριλένα Μόσχου

Εκτέλεση Παραγωγής: Μαριλένα Μόσχου

 

Βοηθός Σκηνογράφου-ενδυματολόγου: Τζίνα Ηλιοπούλου

Κατασκευή κοστουμιών: Σάλι Αλάραμπι, Ευαγγελία Τσιούνη

Σχεδιασμός κομμώσεων: Θωμάς Γαλαζούλας

Κατασκευή σκηνικού: Νίκος Δεντάκης

 

Φωτογραφίες: Alex Kat

Video-trailer: Μιχαήλ Μαυρομούστακος

 

Με την υποστήριξη του Onassis Culture

 

Παίζουν (αλφαβητικά):

Ευγενία Αποστόλου, Βερόνικα Δαβάκη, Δημήτρης Μαγγίνας, Γιάννος Περλέγκας, Μάνος Στεφανάκης

 

Μουσικοί επί σκηνής:

Αυγερινή Γάτση (πιάνο, ακορντεόν)

Στράτος Γκρίτζαλης (μπουζούκι)

Μπάμπης Παπαδημητρίου (κιθάρα, μπουζούκι, μπαγλαμάς)

Γιάννος Περλέγκας (κιθάρα, πιάνο, μπουζούκι, μπαγλαμάς)

 

Χορός-ακροβασία: Χριστίνα Σουγιουλτζή

 

 

ΗΜΕΡΕΣ-ΩΡΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ-ΤΙΜΕΣ:

Χώρος:            Θέατρο Τέχνης-Φρυνίχου 14, Πλάκα.

Παραστάσεις: Τετάρτη και Κυριακή, απογευματινή στις 7μ.μ.

Πέμπτη, βραδινή στις 9μ.μ.

Παρασκευή και Σάββατο, βραδινή  στις 8μ.μ.

 

Ηλεκτρονική αγορά εισιτηρίων:

Τηλεφωνικές κρατήσεις-πληροφορίες:

πρωΐ:  Δευτέρα-Παρασκευή (10-1μμ) :210-3228706

απόγευμα: Δευτέρα-Κυριακή (5-10μμ): 2103222464

 

Τιμές εισιτηρίων: γενική είσοδος 18 ευρώ, μειωμένο 14 ευρώ, ατέλεια 5 ευρώ

Κάθε Τετάρτη γενική είσοδος 14 ευρώ

 

Φωτογραφίες σε υψηλή ανάλυση

https://www.dropbox.com/s/dy4e0fa3zhd9fjj/wetransfer_2022-01-23_1029.zip?dl=0

ΕΡΑΤΩ ΧΑΤΖΗΣΑΒΒΑ / ERATO HADJISAVVA ΕΠΑΝΑΠΑΤΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΑΣ / REPATRIATION OF THE GODDESS

Posted by Κωνσταντίνος Μπούρας on 14:33 in Εικαστικά | 0 comments

Ολόγλυπτα/αμφίγλυπτα/παράγλυπτα/υπόφωτα/περίβλεπτα/αμφίβλεπτα/διάβλεπα. Τρισδιάστατη ζωγραφική σε επάλληλα φύλλα (layers) κατάλληλα φωτιζόμενα.

 

Από τον ποιητή, θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα

 

Η Τεχνολογία δεν είναι μονόδρομος κι αν είναι δεν τείνει μόνον προς τα εμπρός, αλλά ανακεφαλαιώνει, αναμορφώνει, αναδημιουργεί τεχνικές κατακτήσεις τού παρελθόντος με τις γνώσεις τού παρόντος και την σοφία τού μέλλοντος σε υπέρ-προ-ανάληψη.

Από τις προ εξηκονταετίας πολλαπλώς επιστρωμένες κάρτες με την ψευδαισθητική αίσθηση τού βάθους έως τα πασίγνωστα layers των ψηφιακών προγραμμάτων σχεδίασης και απεικόνισης δεν είναι και τόσο μακρύς ο δρόμος (για τους άνω των εξήντα).

Όσο κι αν αρεσκόμεθα στην ευκολία τής άϋλης εικονογράφησης πάντα υπάρχει και θα υπάρχει [όσο δεν υποπίπτουμε εις την μήνιν των ΝΟΗΜΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΩΝ] η ΑΝΑΓΚΗ τού ΧΕΙΡΟΠΟΙΗΤΟΥ, του απτού, του «πραγματικού» εν τέλει, με βάθος και βάρος.

Πολυπρισματικές απεικονίσεις τού δισδιάστατου οδηγούν σε συνειρμικές φιλοσοφικές αναζητήσεις περί επιστημονικότητος των παραλλήλων διαστάσεων, οι οποίες ναι μεν αποδεικνύονται μαθηματικώς δεν διευκρινίζονται όμως αισθητικώς (όχι ακόμη, όχι πριν την πλήρη ανάπτυξη, θέση σε πλήρη λειτουργία και χρήση των κβαντικών υπολογιστών, που θα επεξεργάζονται δεδομένα με ασύλληπτες εισέτι ταχύτητες).

Αυτή η αναδρομική ναυτία, ακόμα κι όταν δεν γίνεται νοσταλγία, επιτείνει το εγγενές άγχος του κενού και την υπαρξιακή κενότητα τού σύγχρονου ανθρώπου μεσούσης τής τετάρτης τεχνολογικής επαναστάσεως.

Είμαστε τα εργαλεία, είμαστε οι σκέψεις μας, είμαστε οι επιλογές μας που καθορίζουν τις χρήσεις υλικών και ανθρώπινων πόρων.

Το μυθολογικό στοιχείο και η «θρησκευτική σκέψη» δεν είναι προνόμιο τού πρωτογόνου ανθρώπου. Ναι μεν ο λεγόμενος «ερπετοειδής εγκέφαλος» λειτουργεί ακόμα στη βάση και στο κέντρο τού κρανίου μας εξασφαλίζοντάς μας την επιβίωση, όμως έχει ήδη «επιχωματωθεί» από αλλεπάλληλα στρώματα πολιτισμικής αλλοτριώσεως. Το φάρμακο είναι η Τέχνη, ευήνεμο λιμάνι όλων των διαφορετικών που αντιστέκονται και προτιμούν να πηγαίνουν ενίοτε αντίθετα στο ρεύμα (όπως οι πέστροφες) στα γλυκά νερά των ορμητικών ποταμών, που φέρνουν τα λιωμένα χιόνια από απάτητες αόρατες βουνοκορφές.

Όταν σταματήσει η Τέχνη να μας ξαφνιάζει και καταστεί ένα μουσειακό αντικείμενο μελέτης (όπως τόσα άλλα) τότε θα έχουμε χάσει τη μάχη με τα τεχνολογικά δημιουργήματά μας και τα ασυναίσθητα ρομπότ θα έχουν κατακυριεύσει την γην.

Μέχρι τότε απολαμβάνουμε επισταμένες επανατελετουργοποιήσεις τού απτώς ορατού.

Στην πρωτότυπη αυτή εργασία τής Καθηγήτριας Εικαστικού μπορείς να ανακλαστείς κι εσύ μέσα στον ούτως ή άλλως ρευστό «πίνακα», που έχει βάθος και συναπαρτίζεται από αλλεπάλληλες στρώσεις δισδιάστατων απεικονίσεων. Η παραμικρή κίνηση στον χώρο αλλάζει το φαίνεσθαι και τα φαινόμενα αποκτούν μια διάσταση ονειρική που αποκαλύπτει το είναι κρύβοντάς το ταυτόχρονα. «Φύσις κρύπτεσθαι φιλεί» κατά τον «σκοτεινό» Ηράκλειτο. Αλλά και η αληθινή Τέχνη δεν μπορεί και δεν πρέπει να είναι προφανής [η αρχαία σημασία τής λέξης «προφανής» είναι συνώνυμη με το «αμύητος, αφελής, πρωτοβάθμιος»].

Η εποχή τής Μεγάλης Μητέρας Θεάς έφτασε. Η Μαία/Ρέα/Αφαία/Γαία θα επιστρέψει ως Νέμεσις και θα επαναφέρει τον πλανήτη στην παραδείσια Αφθονία. Η στεατοπυγική μορφή που λατρευόταν παντού στη Μεσόγειο και διασώθηκε στην Μάλτα είναι κάτι ευρύτερο από την μητριαρχία, την γυναικοκρατία και από τον φεμινισμό ακόμα.

Είναι η ορφική αντίληψη για τον ανένοχο Έρωτα, τον συμπαντικό, που συνέχει τα πάντα, τα συντηρεί και τα συγκρατεί στις λελογισμένες και δίκαιες τροχιές τους.

Τελικά, είτε το θέλουμε είτε όχι, είτε επαναστατεί ο επιστημονικός υλισμός είτε παίρνει τα πάνω της η θηλαστική θρησκοληψία μας, χωρίς την συνεργασία και των δύο ημισφαιρίων τού εγκεφάλου, χωρίς την σφαιρική αντίληψη τού Κόσμου μήτε Ελευθερία μήτε Δικαιοσύνη μήτε Αδελφοσύνη μήτε Αρμονία-Αλήθεια-Ομορφιά μπορούν να επιτευχθούν. Αρκετά λατρέψαμε την ασχήμια και θεοποιήσαμε το τερατώδες μέσα μας. Δεν είμαστε μόνο αυτό. Είμαστε Φως καθηλωμένο στην ύλη, σε αργές ταχύτητες περιδινούμενον.

Όσο για τα φαινόμενα και την Φύσιν, όπως ιριδίζουν οι ηλιακές ακτίνες στην επιφάνειας μίας παραβολικής πομφόλυγος [κοινώς «σαπουνόφουσκας»] έτσι στροβιλιζόμαστε κι εμείς σε ένα αδιανόητο «γαϊτανάκι» που μας φυλακίζει στο τετραδιάστατο κλουβί μας [σαν πολικές αρκούδες σε ζωολογικό κήπο των τροπικών].

Η Πέμπτη διάσταση είναι εφικτή δια της Φιλότητος/Αγάπης, όταν το τέταρτο τσάκρα τής καρδιάς ανοίγει, αποδέχεται, οράται κι ορά τον κόσμο, συνειδητοποιώντας την ενότητα Απάντων βιώνοντας το «ωκεάνιο συναίσθημα»…

Αυτό είναι και το μετείκασμα τής επί-σκέψεως σε μια πνευματική περιπέτεια που εκλαμβάνεται ως έκθεση ζωγραφικής, μας απογειώνει όμως και μας προσγειώνει απότομα στην μαρμάρινη πραγματικότητα τής αδιαπέραστης αλλά όχι κι αδιατάρακτης Ύλης.

 

Περιδινούμενος ο Δρ Κωνσταντίνος Μπούρας, Επισκέπτης Καθηγητής Θεατρικής Κριτικής στο ΕΚΠΑ

https://konstantinosbouras.gr

 

info:

http://www.asfa.gr/erato-hatzisavva

Ερατώ Χατζησάββα. Γεννήθηκε το 1966 στη Λευκωσία. Ζει και εργάζεται στην Αθήνα ως Επίκουρη Καθηγήτρια στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών.

Σπούδασε με υποτροφία στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας (1985-1990) από την οποία αποφοίτησε με άριστα. Είχε καθηγητές τον Τριαντάφυλλο Πατρασκίδη, τον Ηλία Δεκουλάκο και το Δημοσθένη Κοκκινίδη. Το 2004 αποφοίτησε από το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα της ΑΣΚΤ «Ψηφιακές Μορφές Τέχνης», ενώ σήμερα εκπονεί διατριβή στο Πανεπιστήμιο Κύπρου. Το 2005 πήρε το πρώτο βραβείο (Χρυσό Φάρο στην Μπιενάλε Αλεξανδρείας). Από το 2000 μέχρι το 2011 εργάστηκε ως διδάσκουσα στο Ζ’ Εργαστήριο Ζωγραφικής με Διευθυντή τον καθηγητή Γιάννη Ψυχοπαίδη και Επίκουρο Καθηγητή το Γιάννη Σκαλτσά. Το Δεκέμβριο του 2012 εκλέχθηκε επίκουρη καθηγήτρια στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών στον τομέα Ζωγραφικής. Σήμερα διδάσκει στο Γ’ Εργαστήριο Ζωγραφικής με διευθυντή τον καθηγητή Μάριο Σπηλιόπουλο.

Έχει κάνει 10 ατομικές εκθέσεις στην Αθήνα, στη Λευκωσία και το Ρέθυμνο και έχει συμμετάσχει σε πολλές ομαδικές εκθέσεις σε Ελλάδα, Κύπρο, Αίγυπτο, Γερμανία, Ελβετία και άλλες χώρες. Για τη δουλειά της έχουν γράψει η Έφη Στρούζα, ο Θανάσης Μουτσόπουλος, η Νάντια Αναξαγόρου, η Μαρίνα Σχίζα, η Λήδα Καζαντζάκη, ο Μάνος Στεφανίδης και άλλοι. Έργα της βρίσκονται στην Κρατική Πινακοθήκη της Κύπρου, στην Πινακοθήκη του Ιδρύματος “ΔΕΣΤΕ”, στο Μουσείο Πιερίδη, στην Πινακοθήκη της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Κύπρου και σε πολλές ιδιωτικές συλλογές. Έχει επιμεληθεί ομαδικές εκθέσεις σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Λευκωσία και Κωνσταντινούπολη.

Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα και οι εικαστικές τις αναζητήσεις επικεντρώνονται στη μεταγραφή του βιντεακού έργου σε τρισδιάστατη επιτοίχια αποτύπωση.

 

 

 

Μια μεγάλη διεθνής ποιήτρια-μελετήτρια-ερευνήτρια κι Ακαδημαϊκή Δασκάλα, σοβαρή, συνεκτική και επηρεαστική, αποτελεσματική σε όλα της

Posted by Κωνσταντίνος Μπούρας on 18:12 in Λογοτεχνία | 0 comments

Νάντια Στυλιανού, Όταν οι Άγγελοι ζωγραφίζουν τη γη, εκδόσεις Νίκας, Αθήνα 2022, σ. 255.

 

Από τον ποιητή, θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα

 

Σε έναν στίχο τού Ελύτη από τον «Μικρό Ναυτίλο» παραπέμπει ο εύσχημος και πολυσήμαντος τίτλος, που δίνει τον τόνο, τον πόνο, τον χωροχρόνο και το «σημείο φυγής» της ποιητικής προοπτικής μιας ερευνήτριας της ελληνικής και γαλλικής φιλολογίας που διαπρέπει τόσο στα ακαδημαϊκά αμφιθέατρα όσο και στον δυσπρόσιτο κι απαιτητικό διεθνή ποιητικό στίβο.

Ανώτερο στέλεχος τού Κυπριακού Υπουργείου Παιδείας (που λειτουργεί και σαν Πολιτισμού και σαν Τουρισμού) η Νάντια Στυλιανού είναι μια σεμνή αλλά διόλου ερμητική Μούσα. Ο λόγος της ευερμήνευτος, οι διακειμενικές της οφειλές φανερές και ομολογούμενες. Ουδέν κρυπτόν υπό τον ήλιον τής ποιητικής της.

Κόρη τού ήρωα και πρώην Υφυπουργού Δρ Πέτρου Στυλιανού κρατάει (μαζί με την αδελφή της ισάξια) διαρκώς αναμμένη την λαμπάδα των ουμανιστικών ιδεωδών τού πατέρα και θέτει την Ελευθερία πάνω ακόμα κι από την πειθαρχία τής έκφρασης. Γιατί αυτό είναι που την χαρακτηρίζει και στον γραπτό και στον προφορικό της λόγο: ευδόκιμος αυστηρότης, όπως το συγκρατημένο χαμόγελο στο γλυπτό πρόσωπο των αρχαϊκών Κορών.

Η τεχνική της διακρίνεται από ιδιοφυή δομή, ποιητική αφηγηματική, γεωμετρημένο συνειρμό, μαθηματική σκέψη…

Οι παραπομπές της είναι ορθώς τοποθετημένες και σοφώς οικονομημένες. Ουδέν περιττόν, ουδέν παράταιρον.

Το μηδέν των σχολαστικών ουδέποτε εμφιλοχωρεί στα γλαφυρά γραπτά της. Η ποιήτρια υπερισχύει και κατισχύει τής μελετήτριας.

Θα μπορούσα να μιλάω με τις ώρες για την ιδιότυπη αυτή ιδιοφυή έκλαμψιν ελληνικού φάους, όμως θ’ ακολουθήσω το παράδειγμά της και θα αποδράσω στις υπώρειες τού Παρνασσού.

Ζηλεύω τούς Κύπριους γι’ αυτά τα υπέροχα, ψαλμώδη, ηχοποιητικά «νι» που εμείς, οι Ελλαδίτες με τόσην ευκολίαν εξεπουλήσαμεν. Ας όψονται οι αδαείς, οι ημιμαθείς, οι… οι… οι… «τα φαιά φορούντες» των επίσημων Ελληνικών (Παρά-)Γραμμάτων.

Ως απόγονοι των βυζαντινών κι αλεξανδρινών λογίων, όταν ένα βιβλίο μάς εμπνέει να συν-γράψουμε το δικό μας πόνημα (σύντομον σημείωσιν έστω) τότε ο πρωταρχικός στόχος τού/της συγγραφέως επετεύχθη κατά εκατόν είκοσι τοις εκατόν (120%).

Έτσι κι εγώ μελετώντας εκ του σύνεγγυς αυτό το εκδοτικό επίτευγμα εμπνεύστηκα, επεξεργάστηκα και κατέγραψα αυτό το ταπεινό ποίημα:

 

Αείζωον πυρ

 

Στην Δρ Νάντια Στυλιανού

 

Εκατόφυλλον ρόδο

Ώρα ευλογημένη

Τής ορφικής ενώσεως

Τού ενός με το Ά-παν,

Μεγάλη φλόγα θα ξυπνήσει,

Τρανή πυρκαγιά θ’ αναζωπυρωθεί,

Την ένυλη σάρκα θα αναστήσει

Εις το ζωοποιούν πυρ

Το άσβεστον,

Μηδέποτε αναλλοίωτον,

Αείζωον…

 

Γονιμοποιός ο Ρυθμός

Αρμονίαν ποιεί

Εκ της επιγενομένης δυσαρμονίας

Ορμώμενος,

Εντροπίας εναλλασσομένης ένεκα…

 

[Πυρὸς τε ἀνταμοιβὴ τὰ πάντα καὶ πῦρ ἁπάντων (Ηράκλειτος)] (βλ. Νάντια Στυλιανού, Όταν οι Άγγελοι ζωγραφίζουν τη γη, εκδόσεις Νίκας, Αθήνα 2022, σσ. 96-97).

 

Και μόνον για την ιδιοφυή ανάλυση τής κατά Ηράκλειτον εννοίας τού Πυρός (δια του οποίου «αναγεννάται η Φύσις»), όπως μετουσιώθηκε στην ποίηση του Σικελιανού και του Σεφέρη, που είχαν την ευλογημένη τύχη να συναντηθούν και να αλληλεπιδράσουν στην «περιρρέουσα ατμόσφαιρα» της εποχής τους (και όχι μόνον), η συλλογή αυτή μελετημάτων μιας μορφωμένης ποιήτριας, σπουδαγμένης λογίας και διδάκτορος εμβριθεστάτης, αποκτά ξεχωριστή αξία για την συγκριτική φιλολογική της έρευνα κι επισταμένη μελέτη, αλλά και για τον συνδημιουργικό τρόπο που συνδέει φαινομενικώς αλλότρια πεδία με έναν τρόπο οιονεί ποιητικόν, τουτέστιν ελεύθερο αλλά και δομημένο, πακτωμένο στο διακειμενικό υπόστρωμα γιγαντιαίων απολιθωμάτων των δεινοσαύρων της Θεωρίας της Λογοτεχνίας αλλά και της έμπρακτης αποτύπωσης στον πρωταρχικό αιθέρα (akasha, στα σανσκριτικά) ανυπέρβλητων ιδεολογημάτων που δεν θα ξεπεραστούν ποτέ γιατί αναβλύζουν από την μεγάλη Ζωοδόχο Πηγή τής Αληθείας.

 

Μετά δέους και θαυμασμού,

 

Δρ Κωνσταντίνος Μπούρας, Επισκέπτης Καθηγητής Θεατρικής Κριτικής στο ΕΚΠΑ

https://konstantinosbouras.gr

 

 

“Η Κυρά της Ρω”

Posted by Κωνσταντίνος Μπούρας on 10:29 in Θέατρο | 0 comments

του Γιάννη Σκαραγκά σε σκηνοθεσία Σταύρου Λίτινα με την απαράμιλλη Φωτεινή Μπαξεβάνη. ΑΥΤΗ Η ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΑΙΖΕΤΑΙ ΈΤΣΙ, ΜΕΧΡΙ ΤΕΛΙΚΗΣ επί-πτώσεως!!!

Η κυρά της Ρω σύμβολο Ελευθερίας. Μια παράσταση για την αφύπνιση της ιεράς ενέργειας kundalini.

 

Από τον ποιητή, θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα

 

Το φλαμένγκο και η θητεία τού Σταύρου Λίτινα σε αυτή την οργιαστική τελετουργία είναι η δυτική εκδοχή τής αφύπνισης τής ιεράς ενέργειας kundalini που ανέρχεται και κατέρχεται από την σπονδυλική στήλη σαν τα δίδυμα φίδια τα σκαλισμένα στους κίονες των αρχαίων ναών.

Η στεατοπυγική Μεγάλη Μητέρα Θεά που διασώθηκε το ιερό της στη Σικελία και κάποια σκόρπια αγάλματα μαρτυρούν ακόμη το αρχετυπικόν της αρμονικόν Κάλλος, ξαναζωντανεύει στην σκηνή τού Arroyo Nuevo χάρη σε αυτή την εξαίρετη, την διονυσιακή, την εμβληματική ηθοποιό Φωτεινή Μπαξεβάνη που μας μεταδίδει ξανά την χαρά της ζωής βαφτίζοντάς μας στο Φως εκείνο που δεν δύει αλλά ανατέλλει αιώνια.

Η σημαία γίνεται σύμβολο τής σάρκας που μέσα από τον κυτταρικό χορό αναζητεί την ένωση με το Άλλο. Ο Ορφικός Έρως συνέχει τα πάντα, από το σύμπαν το μακρύ μέχρι την μικρή μας παλάμη. Κι όταν πάψει ο έρωτας τού σώματος τότε έρχεται μια ιδέα από την πλατωνική έβδομη διάσταση να μας πετάξει μέχρι τον έβδομο ουρανό κι ακόμα πέρα.

Η πραγματική κυρά τής Ρω εγκαταλείπει το Καστελόριζο αδικημένη από τα αδέλφια της γιατί τόλμησε να διαλέξει για άντρα τον έρωτά της. Ζει αποκομμένη αλλά πλούσια σε έναν θαλασσινό βράχο με ατίθασα κατσίκια, κοτούλες και κύματα.

Αυτά τα κύματα και η απόσταση από τον πολιτισμό θα τής στερήσουν το ταίρι της, όμως εκείνη συνεχίζει ατρόμητη να αναμετριέται με τα τέσσερα στοιχεία τής Φύσεως γιατί κατέχει το πέμπτο, τον αιθέρα, με τα εξαίσια μυστική του, τα αλχημιστικά.

Η Κυρά τής Ρω πέρασε στην αθανασία, ως Πνεύμα, ως άγγελος Ελευθερίας, ως σύμβολο τής ακάματης δύναμης των καταπιεσμένων που αρνούνται τα δεσμά τους.

Το μόνο που την έσωσε ήταν η πείνα και η δίψα για ζωή, για ένυλη Αγάπη, για πραγματοποιημένο Έρωτα.

ΕΞΑΙΣΙΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ. ΤΟ ΜΕΓΙΣΤΟ ΑΝΤΙΚΑΤΑΘΛΙΠΤΙΚΟ, Η ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ των απλήστων, των αχρήστων, των ματαιοκαμάτων.

ΣΥΓΧΑΡΗΤΗΡΙΑ σε συγγραφέα, ηθοποιό, σκηνοθέτη και σε όλους τους συντελεστές αυτού του θαύματος: Γιάννης Σκαραγκάς έγραψεν, Σταύρος Λίτινας εσκηνοθέτησεν, Φωτεινή Μπαξεβάνη μετουσίωσεν.

 

ΑΝΑΒΑΠΤΙΣΘΕΙΤΕ ΣΤΟ ΦΩΣ. Αναβαθμιστείτε στην ΑΛΗΘΕΙΑ και στην ΑΡΜΟΝΙΑ. Αλλιώς θα χαθείτε στις σκεπτομορφές της μιζέριας που ΔΕΝ μας αξίζουν.

 

Δρ Κωνσταντίνος Μπούρας, Επισκέπτης Καθηγητής Θεατρικής Κριτικής στο ΕΚΠΑ

 

Info από το Δελτίο Τύπου:

“Η Κυρά της Ρω”

του Γιάννη Σκαραγκά

σε σκηνοθεσία Σταύρου Λίτινα

Στον ομώνυμο ρόλο η Φωτεινή Μπαξεβάνη

 

Μετά από προγραμματισμένη περιοδεία στη Βόρεια Ελλάδα (Σέρρες, Καβάλα, Αλεξανδρούπολη, Λήμνος), Η ΚΥΡΑ ΤΗΣ ΡΩ θα συνεχίσει στην Αθήνα ολόκληρο το Φεβρουάριο, στην νέα σκηνή του Arroyo, κάθε Σάββατο στις 18.00 & Κυριακή στις 21.15.

 

Λίγα λόγια για την παράσταση:

 

Η παράσταση με την επιτυχημένη πορεία, που συγκινεί όπου κι αν έχει παρουσιαστεί έως σήμερα, βασίζεται στην ομώνυμη νουβέλα του Γιάννη Σκαραγκά, και είναι εμπνευσμένη από τη ζωή της Δέσποινας Αχλαδιώτη, της ελληνίδας χήρας που έγινε γνωστή ως Κυρά της Ρω από το όνομα του μικρού νησιού, στο οποίο έζησε μόνη από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο μέχρι τα βαθιά γεράματά της. Μετά την Τουρκική εισβολή στην Κύπρο, η Δέσποινα Αχλαδιώτη έγινε μια ηρωική φυσιογνωμία.

 

Ελάτε να ζήσουμε μαζί μια σπάνια θεατρική εμπειρία, φωτίζοντας από την αρχή τη ζωή μιας γυναίκας που έγινε θρύλος μέσα από την ελπίδα, τη γενναιότητα και την εξαιρετική της τρυφερότητα. Η Κυρά της Ρω είναι μια αξέχαστη παράσταση που τιμά όλα όσα αντιπροσωπεύει η κοινή μας ανθρωπιά. Πρόκειται για μια διαχρονική ιστορία για γυναίκες που αγωνίζονται να βρουν τη θέση τους σε έναν κόσμο χωρίς μνήμη και χώρο για αυτές.

 

Γραμμένο με ιδιαίτερη ποιητικότητα, συμπόνια και χιούμορ, με τον αέρα της καθηλωτικής ερμηνείας της Φωτεινής Μπαξεβάνη και την ατμοσφαιρική σκηνοθεσία του Σταύρου Λίτινα, η Κυρά της Ρω είναι μια συγκλονιστική παράσταση που ξεκινά από μια εποχή και έναν τόπο για να περιγράψει μια πανανθρώπινη ιστορία.

 

 Πληροφορίες παράστασης

 

Παράταση παραστάσεων:

από 5 έως 27 Φεβρουαρίου 2022

Θέατρο ARROYO 

Μ.Αλεξάνδρου 128, Κεραμεικός 10435 Αθήνα

ΗΜΕΡΕΣ & ΩΡΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ: 

Σάββατο 18.00  &Κυριακή 21.15

Προπώληση: 

https://www.ticketservices.gr/event/arroyo-i-kyra-tis-ro/?lang=el

 

 

ΚΟΚΚΑΛΟ. Μια παράσταση για τη ζωή και το έργο του Αντονέν Αρτώ

Posted by Κωνσταντίνος Μπούρας on 10:04 in Θέατρο | 0 comments

Ιόλη Ανδρεάδη και Άρης Ασπρούλης ξαναζωντανεύουν το πνεύμα τού Αρτώ.

 

Από τον θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα

 

Ο Πόνος ως παγκόσμια σταθερά, απολύτως επίκαιρος με τον τωρινό πόλεμο.

Ο Πόνος ως κατάρα και αστοχία τού ανθρωπίνου είδους.

Ο Πόνος ως στέρηση τής γαλήνης και της αθωότητας.

Ο Πόνος ως αντίστιξις τής ευτυχίας.

Ο Πόνος ως ανάμνηση και ως βίωμα.

Ο Πόνος ως οδύνη κι ηδονή.

Ο Πόνος ως κατακέφαλο και προσκέφαλο.

Ο Πόνος ως τρέλα και ως φρονιμάδα.

 

Ο Αντωνέν Αρτώ έμαθε από την Σμυρνιά γιαγιά του τον βιωμένο πόνο που ΔΕΝ γίνεται κραυγή κι ο ίδιος ξέσπασε σε μια σιωπηρή διαμαρτυρία δια της ομοιοπαθητικής σκληρότητος.

Ήταν ιδιοφυία και τέρας. Οι άνθρωποι δαιμονοποιούν και λατρεύουν ό,τι δεν καταλαβαίνουν και τους τρομάζει, ό,τι δεν μπορούν να κλωτσήσουν, ό,τι κλωστούν κι εκείνο χαμογελάει.

Ο ορισμός τής Τέχνης και ειδικά τής παραστατικής Τέχνης τού Θεάτρου είναι ο μεταβολισμός των αισθημάτων, συναισθημάτων, βιωμάτων… μέχρι να καταστούν διαμεσολαβημένη εμπειρία για τον επαρκή θεατή.

«Δι’ ελαίου και φόβου περαίνουσα την των τοιούτων παθημάτων κάθαρσιν». Η τραγωδία έχει πλέον ξεφύγει από τα συνήθη γραμματολογικά της όρια. Ο Μπέκετ κι ο Αρραμπάλ, ο Ιονέσκο και ο Ντάριο Φο το αποδεικνύουν.

Η Ιόλη Ανδρεάδη και ο Άρης Ασπρούλης, αμφότεροι διδάκτορες, παθιασμένοι και συνεπείς εργάτες τού Θεάτρου, με αφορμή το φαινόμενο Αρτώ καταδύονται βαθιά στο Συλλογικό μας Ασυνείδητο και διαλογίζονται σκηνικά για τις τερατωδίες που παρακολουθούμε καθημερινώς εξεγερμένοι θεατές.

Ορθώς αποδίδουν την σκληρότητα με ήπιους, χαμογελαστούς τρόπους, sotto voce παροχές πακέτων πληροφοριών που μας καθηλώνουν και μας εξάπτουν αλλά ΔΕΝ μας προβληματίζουν, αφού είναι αρχαίο ετούτο το Κακό στο γήινο αστρικό πεδίο.

Με αυτό πάλευαν οι σαμάνοι, οι μάγοι, οι εξορκιστές. Τοτέμ γίνεται ο Αρτώ, τοτέμ γινόμαστε όλοι εμείς, οι ψαγμένοι, οι διαφορετικοί, οι καταζητούμενοι από την Κοινή Λογική που γεννάει φρικαλεότητες. Κανένας ποιητής δεν έβλαψε ποτέ κανέναν εκτός από τον εαυτό του.

Κι ο Αρτώ έγινε Ποιητής γιατί μεταβόλισε τον Πόνο σε αισθητική ηδονή.

Αυτό είναι το μυστικό. Η μικρή ετούτη αλχημεία. Ο αλγόριθμος τής βακχικής εκ-στάσεως.

Εκπληκτική παράσταση «Το Κόκκαλο» (συμβολικό και σημαίνον) στο ΥΠΟΓΕΙΟ τού Θεάτρου Τέχνης. Επιτέλους, ακούμε ηθοποιούς και επί σκηνής μουσικούς που δεν κραυγάζουν, δεν τραυλίζουν, δεν παραπαίουν αδικαιολογήτως. Η σιωπή αρμόζει. Κι ένα κερί αρκεί, όπως θα έλεγε ο Καβάφης. «Τώρα που ο κόσμος φωτίζεται με αστραπές» (Τεννεσσή Γουίλλιαμς “Not about Nightingales”), η χαμηλόφωνη ομιλία γίνεται συν-ομιλία, με τα πνεύματα και τους σχηματικούς θεατές που χαράσσει ο μέγιστος τραγικός κωμικός Γεράσιμος Γενατάς στα πόδια των εν σώματι οπαδών. Σε αυτούς απευθύνεται. Στους ήρωες από κιμωλία. «Χους ει και εις χουν…» μεταλαμπαδεύσηι [με υπογεγραμμένη].

Ο Αρτώ έμεινε στην Ιστορία γιατί ήταν ξεχωριστός. Ήταν αυτός το θέατρο τής σκληρότητας. Δεν δημιούργησε σχολή ή ρεύμα. Τουλάχιστον, όχι φανερά. Όχι αμέσως.

Ένα μεγάλο μέρος όμως τού μεταπολεμικού γερμανικού (και όχι μόνον γερμανικού) θεάτρου είναι καθαρά σαδομαζοχιστικό ως προς τις κολοσσιαίες απαιτήσεις τού κοινού από τον υποκριτή/διονυσιακό τεχνίτη.

ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΣΚΛΗΡΟΤΗΤΑΣ ΈΓΙΝΕ Η ΖΩΗ ΜΑΣ!!!

Επί σκηνής μουσικός-υποκριτής αποκρινόμενος ο μουσικός-περφόρμερ Γιώργος Παλαμιώτης.

Τέλεια παράσταση. Αψεγάδιαστο αισθητικό αποτέλεσμα. Το χειροκρότημα ακούστηκε σαν βομβαρδισμός.

Κλείνω με ένα τρίπτυχο ποίημα/πήμα που έγραψα για την αρχή ετούτου τού πολέμου, που με βρήκε στην Λευκωσία να προσκυνώ τα φυλακισμένα μνήματα των απαγχονισμένων ηρώων:

 

Φυλακισμένα μνήματα

 

Φυλακισμένα μνήματα.

Φυλακισμένο Φως.

Όμως το Φως

Δεν φυλακίζεται,

Επιταχύνεται

Αλλά δεν επιβραδύνεται,

Καίεται αλλά δεν

Θάβεται.

*

Οι ήρωες ζουν.

Υπερβαίνουν τα ανθρώπινα.

Υπερβαίνουν τον πόνο

Χάριν μιάς Ιδέας:

Ελευθερία.

 

 

Πόλεμος

 

Συμπάσχειν

Άνευ πόνου.

Συμπονείν

Άνευ πάθους.

Στην Ελευθερία μόνος ο

Άρτος.

 

 

Ερμαφρόδιτος

 

Ξεκινάμε από τη μητρική θαλπωρή

(οι πλέον τυχεροί)

Κυλιόμαστε στα σεντόνια τού έρωτα

(ωραίοι αλλά και άσχημοι)

Ωριμάζουμε στην αγάπη,

Λίγο πριν την ύστατη τρυφερότητα.

*

Είμαι μόνοι

Στον πόνο

Στον έρωτα

Στον θάνατο,

Στην προσευχή όμως

Είμαστε πολλοί.

*

Μαρτύρια, βασανιστήρια, κακουχίες, πόλεμοι.

Παραδίνουμε την ψυχή μας

Στον στερνό αετό

Στον πρώτιστο εαυτό

Και σαλπάρουμε για

Τα εωθινά…

*

Πόνεσα τον πόνο όλης τής οικουμένης.

Ζωντανά και άψυχα

Με διαπέρασαν.

Η ξενιτιά έγινε παράδεισος

Κι ο τοκετός αδελφός,

Η ηδονή οδύνη

Κι ο φόβος ποθητός,

Τής αβλεψίας κοπετός

Με μαχαίρωσε

Τής ενοχής ο καρπός

Με εκάρφωσε

Στα βουνά με τον Προμηθέα

Στήλη άλατος και η Περσεφόνη,

Ευρυδίκη, Γυναίκα τού Λώτ,

Κόρες μου.

Με τα αγάλματα έκλαψα

Τον θρήνο τών κοιμισμένων

Με παστά ψάρια κολύμπησα

Στην έρημο την πρασινισμένη

Από τους αντικατοπτρισμούς

Των υψηλών ορέων,

Στο μνήμα μου κολύμπησα

Σαν καράβι σε πλατιά θάλασσα,

Ακίνητος…

Κι η γαλήνη τις ιδιοτροπίες της

Τις έχει.

*

Δύο δολώματα δίνει ο δυνάστης:

Την ηδονή τού έρωτα

Και την ηδονή τού θανάτου

Για την αναπαραγωγή και την

Ανακύκληση, αντίστοιχα…

*

Μόνον όποιος δεν φοβάται

Και δεν πεθαίνει για έρωτα

Μόνον εκείνος ανάγκη

Δεν έχει καμία.

*

Ο Πόνος αδελφός τής Αγάπης

Οδύνη κι ηδονή,

Αδελφός ανάδελφος.

 

Δείτε αυτή την παράσταση στο πάντοτε φιλόξενο, πρωτοπόρο και πειραματιζόμενο Θέατρο Τέχνης!!!

Είναι θέμα ζωής και θανάτου. Κυριολεκτικά. Επείγει. Μας αφορά.

ΜΕΧΡΙ ΝΑ ΕΞΑΛΕΙΦΘΕΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΙ Ο ΠΟΝΟΣ Ο ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΕΙΝΑΙ ΑΞΙΟΘΡΗΝΗΤΟΣ!!!

 

Δρ Κωνσταντίνος Μπούρας, Επισκέπτης Καθηγητής Θεατρικής Κριτικής στο ΕΚΠΑ

https://konstantinosbouras.gr

 

info:

Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν

Υπόγειο

 

ΚΟΚΚΑΛΟ

Μια παράσταση για τη ζωή και το έργο του Αντονέν Αρτώ

 

Πρεμιέρα

21 Φεβρουαρίου 2022

 

Video trailer: https://www.youtube.com/watch?v=A1fIuJJKwuA

Προπώληση: https://www.viva.gr/tickets/theater/kokkalo

 

Ο Αρτώ. Αυτός είναι το επείγον περιστατικό.

Αυτός απέσπασε τη λογοτεχνία από την αστυνομία, το θέατρο από την ιατρική.

Κάτω από τον ήλιο των βασανιστηρίων που φωτίζει

όλες τις ηπείρους αυτού του πλανήτη, ανθίζουν τα κείμενά του.

Κάποτε θα διαβαστούν πάνω στα ερείπια της Ευρώπης.

Και τότε θα γίνουν κλασικά.

 

Χάινερ Μύλλερ

 

Η σκηνοθέτις Ιόλη Ανδρεάδη παρουσιάζει στο Υπόγειο του Θέατρου Τέχνης την παράσταση «ΚΟΚΚΑΛΟ», μια σπαρακτική ροκ τελετουργία για τη ζωή και το έργο του μεγαλύτερου διανοητή και καλλιτέχνη του σύγχρονου θεάτρου. Ο ρηξικέλευθος και μοναδικός Αντονέν Αρτώ, αυτό το «επείγον περιστατικό» της ζωής και της τέχνης όπως θα τον χαρακτηρίσει ο Χάινερ Μύλλερ, επιστρέφει στη σκηνή για τελευταία φορά, δίνοντας το σόου της ζωής του. Ο Γεράσιμος Γεννατάς παθιασμένος, εμπνευσμένος, θλιμμένος και ερωτευμένος παντόμιμος κλόουν ενσαρκώνει τον σπουδαίο Γάλλο, έχοντας ως κύρια μέσα τη φωνή και το σώμα, και με τη ζωντανή συμβολή του μουσικού-περφόρμερ Γιώργου Παλαμιώτη, οδηγούν τον θεατή σε μια βαθιά προσωπική κάθαρση, από το σκοτάδι του πόνου, της αδικίας και της υποκρισίας, προς το καθαρό και λυτρωτικό φως. Εκεί όπου βασιλεύει ο Μέγας Νόμος της Καρδιάς.

 

Η ιστορία

 

Παρίσι 1935. Ο Αντονέν Αρτώ επινοεί μια εντελώς νέα θεατρική φόρμα, το «Θέατρο της Σκληρότητας», και για να τη βάλει σε εφαρμογή δημιουργεί την παράσταση «Οι Τσέντσι» – μία πεντάπρακτη τραγωδία, για τον ξακουστό, αιμοδιψή και αιμομίκτη κόμη της Ρώμης, που βρέθηκε δολοφονημένος, μ’ ένα στιλέτο στο μάτι, από την ανήλικη κόρη του. Το έργο κάνει πρεμιέρα τον Μάιο της ίδιας χρονιάς, στο θέατρο Folies Wagram, και παρά τις προσδοκίες αποτυγχάνει παταγωδώς. Ο Αρτώ αποφασίζει πως δεν θα σκηνοθετήσει ξανά ποτέ, ταξιδεύει ασταμάτητα αναζητώντας τη λύτρωση και στο τέλος συλλαμβάνεται για αλητεία. Το 1938 χαρακτηρίζεται επισήμως ως «παράφρων» και οδηγείται δια της βίας στο ψυχιατρείο, στο οποίο θα παραμείνει έγκλειστος για εννέα χρόνια. Την τελευταία μόνο χρονιά θα υποβληθεί σε περισσότερα από 51 ηλεκτροσόκ. Εκεί αποκτά την εμμονή ότι έρχονται στον ύπνο του και του δηλητηριάζουν τα όνειρα κάνοντας μάγια, εκεί πέφτει σε κώμα και ευτυχώς ξύπνα την ώρα που τον οδηγούν στο νεκροτομείο, εκεί ο ξακουστός ψυχαναλυτής και ψυχίατρος Ζακ Λακάν θα θριαμβολογήσει πως «επιτέλους ο κύριος Αρτώ θεραπεύτηκε και δεν θα χρειαστεί να ξαναγράψει τίποτα πια».

 

Το 1946 και λίγο πριν τον θάνατό του, αποκτά ξανά ελευθερία κινήσεων, έχοντας υποστεί ωστόσο ανεπανόρθωτες βλάβες από τις επίσημες θεραπευτικές μεθόδους. Οι «Φίλοι του Αντονέν Αρτώ» οργανώνουν μια ειδική βραδιά αφιερωμένη στο έργο του στο Θέατρο «Σάρα Μπερνάρ», αλλά η είσοδος στον ίδιο απαγορεύεται, εξαιτίας του φόβου που προκαλεί η εξασθενημένη του φιγούρα και η πιθανότητα ενός ακόμα θηριώδους ξεσπάσματος, όπως αυτά που συνήθιζε ενώπιων ακροατηρίου και από τα οποία ηρεμούσε μόνο εάν τον φιλούσε ένας φίλος του στο μέτωπο.. Ο άνθρωπος τον οποίο συγκεντρώθηκαν για να τιμήσουν στέκεται μόνος έξω από τις κλειστές πόρτες, ενώ σύσσωμη η καλή κοινωνία των Παρισίων απολαμβάνει τις αναγνώσεις των κειμένων του.

 

 

Η παράσταση

 

Απογοητευμένος από αυτό το περιστατικό, ο Αρτώ αρνείται την ελευθερία του και επιστρέφει οικειοθελώς στο κελί του, αποφασίζοντας να ξυπνήσει τα εκφραστικά του μέσα για να μεταμορφωθεί ο ίδιος στον πιο βιρτουόζο περφόρμερ και να δώσει ένα τελευταίο σόλο, μια παράσταση-ξέσπασμα, μπροστά σε ένα κοινό ανυπόκριτο. Ένα κοινό που θα πλάσει με το μυαλό του. Ένα κοινό που γεννήθηκε για να τον αγαπά.

 

Απομονωμένος στο άσυλο, ο Αρτώ στήνει από την αρχή το παλιό σκηνικό των «αποτυχημένων» Τσέντσι, φέρνει την ψυχή του στο προσκήνιο, την ξεγυμνώνει και την τραγουδά με πάθος και μαεστρία. Σε ένα ονειρικό τοπίο μνήμης και με το ρυθμό της μουσικής, ακολουθεί την κάθοδο μιας βαθιάς και ανείπωτης εξομολόγησης. Καλλιτέχνης, ιδιοφυής, επαναστάτης, αναθεωρητής, ποιητής, δάσκαλος, παραληρηματικός, επιθετικός, επιληπτικός, αυτοκαταστροφικός και βαθιά, πολύ βαθιά ερωτευμένος και ερωτικός, συνθέτει με τρόπο προβοκατόρικο την τελική του ετυμηγορία απέναντι στον σύγχρονο καθωσπρεπισμό, βγάζοντας τη γλώσσα στην κοινωνική υποκρισία και τις επινοημένες αυθεντίες του καιρού μας και επαναφέροντας το «Θέατρο της Σκληρότητας» στη θέση που του ανήκει: μέσα στις φλογισμένες καρδιές των εξεγερμένων.

 

~.~

 

Με το «ΚΟΚΚΑΛΟ» οι συγγραφείς Ιόλη Ανδρεάδη και Άρης Ασπρούλης, ολοκληρώνουν την προσωπική τους τριλογία πάνω στο έργο του Αντονέν Αρτώ. Έχουν προηγηθεί οι παραστάσεις «Αρτώ / Βαν Γκογκ, avec un pistolet» (Θέατρο Σημείο – 2015, στον ρόλο του Αντονέν Αρτώ ο Ιωάννης Παπαζήσης) και «Οικογένεια Τσέντσι» (Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης – 2016, στο ρόλο του Κόμη Τσέντσι ο Μιλτιάδης Φιορέντζης, Μπαλαντέρ η Ελεάνα Καυκαλά, Βεατρίκη η Μαρία Προϊστάκη). Το αισθητικό περιβάλλον της παράστασης «ΚΟΚΚΑΛΟ», ακολουθώντας τη διαδρομή της ζωής του Αρτώ, τελεί σε απευθείας διάλογο με τα δύο προηγούμενα ανεβάσματα.

 

Σκηνοθεσία: Ιόλη Ανδρεάδη

Κείμενο: Ιόλη Ανδρεάδη & Άρης Ασπρούλης

Σκηνογραφία: Δήμητρα Λιάκουρα

Φωτισμοί: Σάκης Μπιρμπίλης

Πρωτότυπη Μουσική: Γιώργος Παλαμιώτης

Κατασκευές: Γιάννης Νίτσος

Φωτογραφίες: Κική Παπαδοπούλου

Video Trailer: Μιχαήλ Μαυρομούστακος

Οργάνωση Παραγωγής: ΡΕΟΝ / Ορέστης Τάτσης

 

Στον ρόλο του Αντονέν Αρτώ ο Γεράσιμος Γεννατάς.

Ζωντανά επί σκηνής ο μουσικός-περφόρμερ Γιώργος Παλαμιώτης

 

 

Θέατρο Τέχνης – Υπόγειο

Πεσμαζόγλου 5, Αθήνα

Τηλέφωνο: 2103222760 & 2103228706

Παραστάσεις κάθε Δευτέρα & Τρίτη στις 21.00

Εισιτήρια: 15 ευρώ, 10 ευρώ μειωμένο

Διάρκεια: 75 λεπτά

 

Η παράσταση επιχορηγείται από το Υπουργείου Πολιτισμού.

Το έργο κυκλοφορεί από την Κάπα Εκδοτική.

 

Ευχαριστούμε το Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης.

 

 

 

Φωτογραφίες σε υψηλή ανάλυση: https://www.dropbox.com/sh/bj7oh5tpqqnshdt/AAB-0MqrvhCvgBmgyF0SaYM_a?dl=0