“Το μεταφυσικό στοιχείο στο έργο τού Σαίξπηρ”
Από τον ποιητή, κριτικό, θεατρολόγο και μεταφρασιολόγο Κωνσταντίνο Μπούρα
«Από την ύλη των ονείρων είμαστε φτιαγμένοι. Την ύπαρξή μας ύπνος την περιβάλλει» (από την Τρικυμία).
«Γιατί υπάρχουν πράγματα σε γη και ουρανό που η Φιλοσοφία σας δεν τα φτάνει» (από τον Άμλετ).
«-Πώς λένε αυτό το έργο που παίζουν οι θεατρίνοι γιε μου; -Mousetrap (Pοντικοπαγίδα)» (απαντάει ο Άμλετ).
Στον «Άμλετ» ο Σαίξπηρ τα λέει και τα αποκαλύπτει όλα. Είναι τόσο πλούσιο το «υπό-κείμενο» (subtext, sous-texte) που θαρρώ πως δεν έχει ακόμα αποκωδικοποιηθεί επαρκώς. Επιφυλάσσομαι να το πράξω σε ένα εκτενές μελέτημα.
Ό,τι όμως υπονοεί στο «Όνειρο θερινής νυκτός» με τα πολλαπλά εξωκοσμικά συμβολικά όντα, όσα καταγράφει και κατανοούμε στον «Μάκβεθ» και στον «Ριχάρδο τον Τρίτο» όπου εικονοποιεί την συμπαντική Νέμεσιν με εκπληκτικό δραματικό τρόπο, τα συμπληρώνει, τα ολοκληρώνει και τα καταθέτει στην κρυπτικότατη «Τρικυμία». Ο μάγος Πρόσπερος μπορεί να διατάζει τα στοιχεία τής Φύσης (αποτελεσματικότερα από τον έκπτωτο και ξεπεσμένο Βασιλιά Ληρ). Ο Πρόσπερος μπορεί να δημιουργεί μικροκλίμα, να προκαλεί καταιγίδα και ναυάγια, να επικαλείται στοιχειά και δαιμόνια που τον υπηρετούν πειθήνια σαν δουλάκια. Μπορεί να κάνει σχεδόν ό,τι θέλει σαν μεσαιωνικός αλχημιστής (ερευνητής, μελετητής, επιστήμονας). Στο τέλος όμως σπάει συμβολικά την μαγική του ράβδο, θάβει τα κομμάτια της κι αποσύρεται για πάντα από την σκηνή τού υπερβατικού κόσμου (καθώς αποσύρεται για πάντα και ο δημιουργός του, που ακούει στο συμβατικό όνομα William Shakespeare). Σύμπτωση; Παράλληλα με την ανάρρηση στο θρόνο τού Ιάκωβου, γιου τής Μαρίας Στιούαρτ τελειώνει και το λεγόμενο «ελισαβετιανό θέατρο» (άκρως παγανιστικό και πολυθεϊστικό, διονυσιακό θα έλεγα), που το υπηρέτησε μια πλειάδα συν-συγγραφέων (συν-ραφέων) [τότε δεν υπήρχε η έννοια τής πνευματικής ιδιοκτησίας αλλά οι διανοούμενοι συνεργάζονταν στις υπόγειες ταβέρνες, αποτόκους των αρχαίων καταγωγίων όπου οι μυήσεις ζωής και θανάτου συντελούνταν).
Η εξοικείωση με το μυστήριο τού Θανάτου φαίνεται καθαρά στο Φάντασμα τού αδικοσκοτωμένου πατέρα και συνονόματου τού υιού Άμλετ. Γιατί τους ονοματίζει ταυτοσήμως; Τι σημαίνει αυτή η επιλογή;
Πολλά τα ερωτηματικά όσο και τα ερωτήματα, όπως παραδείγματος χάριν ποιος είναι ο γάιδαρος που ερωτεύεται η Τιτάνια; Μήπως η αγγλοσαξωνική εκδοχή τού κατώτερου θεού Πάνα; Και μήπως αυτός ο Παν έχει σχέση με το Παν (το Όλον, το All That Is);
Φυσικά κι ο Καλντερόν ντε λα Μπάρκα έχει γράψει το «Η ζωή είναι ένα όνειρο», όμως εκεί η όποια «μεταφυσική» δεν είναι πρόδηλη αλλά υποφώσκουσα.
Στο συνολικό έργο τού Σαίξπηρ (ποιητικό και θεατρικό) τα ρομαντικά μοτίβα και στοιχεία από την μεσαιωνική ιρρασιοναλιστική [μη νοησιαρχική] θεώρηση τού κόσμου και του Ανθρώπου έως την Αναγεννησιακή έννοια τού απευλεθερωμένου από προκαταλήψεις και δεισιδαιμονίες ελλόγου όντος παραπέμπουν σαφώς στην ελληνορωμαϊκή Αρχαιότητα (Κλασική και προπλατωνική). Οι λεγόμενοι «προσωκρατικοί φιλόσοφοι» είναι πιο κοντά στην θεοσοφία και θεολογία τού δραματουργού Σαίξπηρ.
Το κρυπτικό ερώτημα που θέτει ο Νομπελίστας Γιώργος Σεφέρης «τι είναι θεός τι μη θεός και τι ανάμεσό τους;» απαντάται στον Σαίξπηρ με πολλούς και διάφορους τρόπους. Εξαντλεί θα έλεγα όλη την γκάμα φαντασμάτων, φασμάτων, ονείρων κι εφιαλτών, μάγων και μαγισσών, μεταμορφώσεων και μεταμορφωτών, εξωκοσμικών και αλλοδιαστασιακών / πολυδιαστασιακών όντων.
Κι αυτό δεν το πράττει – κατά την δική μου ταπεινή γνώμη και ερμηνεία – με σαφή ερευνητική πρόθεση, αλλά καθαρά ΠΟΙΗΤΙΚΑ. Χρησιμοποιεί αναγνωρίσιμα μοτίβα, σύμβολα, ταμπού και φετίχ με τρόπο σχεδόν προχριστιανικό, προμονοθεϊστικό, παγανιστικό, «εθνικό», βακχικό.
Οι Μαινάδες από τις Ευριπίδειες «Βάκχες» μπορεί να μην παρουσιάζονται αυτούσιες στο έργο του (και πιθανότατα τις αγνοιεί) στοιχειώνουν όμως όλο το φάσμα τής σαιξπηρικής δραματουργίας τόσο που μήτε ο Γιουνγκ ως ερευνητής τού αποκρυφισμού και των Γνωστικών δεν μπόρεσε να προσπελάσει.
Εν πολλοίς παραμένει terra incognita και desideratum τής διεθνούς, της παγκόσμιας έρευνας όχι το ποιος ήταν πραγματικά ο Σαίξπηρ και πώς μπορούσε να έχει πρόσβαση σε τόσο βαθιές και μυστικές εν πολλοίς θεωρίες, αλλά πώς κατάφερε να τις ενσωματώσει ποιητικά στο δραματικό του έργο.
Κι αυτό το πραγματικό (το κυριολεκτικό και ουσιαστικό) ερώτημα θα παραμείνει θαρρώ αναπάντητο για πολλές δεκαετίες ακόμη.
Ας είμαστε λοιπόν ταπεινοί και συνετοί σε κάθε απόπειρα ερμηνείας του σαιξπηρικού έργου ανάλογα με τα εκάστοτε γνωστικά δεδομένα τής εποχής μας. Τα αρχέτυπα δεν επιδέχονται μίας και μοναδικής αναλύσεως. Πρόκειται για «ανοικτά συστήματα» διαρκώς και ταχέως (στα χρόνια μας) εμπλουτιζόμενα από τα Κοσμικά Ρεύματα που υπαινίσσεται ο «σκοτεινός» Ηράκλειτος.
Το ίδιο σκοτεινός κι ερεβώδης είναι ο William Shakespeare από το Stratford upon Avon που δεν δικαιολογεί αυτό καθ’ εαυτό μια τόσο οικουμενική, πλατιά κι ανεξερεύνητη Παιδεία.
Οι οιεσδήποτε νοητικές ακροβασίες διανοουμένων, μελετητών και κριτικών να επιτείνουν μόνον μπορούν την σύγχυση παρά να διαφωτίζουν τον επαρκή αναγνώστη τους.
Ακόμα και ο «Σαίξπηρ ο σύγχρονός μας» τού εξαιρετικού κι ευπώλητου Jan Kott είναι μια μη διαχρονική απόπειρα συγκερασμού περιορισμένων θεωρήσεων σε συγχρονικά και μόνον πλαίσια. Κάτι σαν εκσυγχρονιστική σύνοψη με καμία η ελάχιστη απαίτηση αιωνιότητας.
Ακριβώς όπως κι αυτό το επισημειωματικό πόνημα…
Δρ Κωνσταντίνος Μπούρας
Το 42ο βιβλίο μου τυπώθηκε και κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Νίκας (το 3ο σε αυτόν τον άκρως αποτελεσματικό και τελεσφόρο εκδοτικό οίκο)
Κωνσταντίνος Μπούρας / Konstantinos Bouras
ΤΑ ΘΕΑΤΡΙΚΑ ΤΗΣ ΚΑΡΑΝΤΙΝΑΣ:
Αθήνα 2022
Εκδόσεις ΝΙΚΑΣ
Σε αυτόν τον ευσύνοπτο τόμο ο Κωνσταντίνος Μπούρας καταθέτει είκοσι (20) δραματικά κείμενα για σκηνική, θεατρική, ραδιοφωνική, τηλεοπτική και διαδικτυακή χρήση. Συμπλήρωμα αλλά και αναπόσπαστο μέρος τής κυρίως ποιητικής του δημιουργίας, επαναφέρει τον τυπωμένο και προφερόμενο λόγο στην ενδεδειγμένη προσωδία του και ταυτόχρονα διερευνά τα κοινωνικά προβλήματα τού σύγχρονου κόσμου.
- «Κορωνοϊός Ορέστης εστεμμένος υιός» (θεατρικό έργο σε δύο μέρη)
- «Σε κρατάω στην παλάμη μου…» (με τη συνεργασία της καλής μου φίλης Ελένης Παπαχριστοπούλου για το θέατρο Εκστάν, όπου και δοκιμάστηκε ως αναλόγιο, για πρώτη φορά τον Φεβρουάριο του 2020, λίγο πριν μπούμε σε καραντίνα λόγω κορωνοϊού)
- I HOLD YOU LIKE A FLOWER IN MY PALM (Theatrical play with verses from Konstantinos Bouras composed by Eleni Papachristopoulou)
- «Ωραία Ελένη» (σπονδυλωτό, δωδεκάπτυχο θεατρικό έργο, βασισμένο στην Αρχαία Ελληνική Μυθολογία, κατάλληλο για σχολικές και …εξωσχολικές παραστάσεις, γραμμένο με προτροπή της παλαιάς συνεργάτιδος και φίλης μου διά βίου, της Κυρίας ΣίσσυςΠαπαθανασίου, ψυχή κι οραματίστρια του Analogio Festival, στην οποία και το αφιερώνω).
- «Ο Άλλος» (δραματικός μονόλογος)
- «Ο ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΟΣ ΓΡΑΦΕΙ…ΤΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ / THE NOVEL»(δραματικός μονόλογος με τριτοπρόσωπο αφηγητή που διολισθαίνει, αφού δεν είναι «παντογνώστης», πόρρω απέχει).
- «Με ξενερώνεις και ξερνάω πεταλούδες» (γραμμένο σε τοίχο της γειτονιάς μου) – σύντομος δραματικός μονόλογος.
- «Αντιθέσεις 369 – ΕΣΥ, ΕΓΩ, ΕΜΕΙΣ» (μονόπρακτο γραμμένο ειδικά για το καλοκαιρινό τεύχος του περιοδικού (δέ)κατα και ειδικά αφιερωμένο στον φίλο Ποιητή και Δάσκαλό μου Ντίνο Σιώτη, με ευγνωμοσύνη για την πολύχρονη συμπαράστασή του και συνοδοιπορία).
- «Ο ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ ΔΙΑΔΟΧΟΣ ΤΟΥ ΦΙΛΟΚΤΗΤΗ»(τραγωδία, συμπληρωμένη και βελτιωμένη εκδοχή του έργου που δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά Στον Αστερισμό της Εκάτης, εκδόσεις Δωδώνη, Αθήνα 1997)
- Δίπτυχος φωνητικός διαλογισμός για το αρχαίο δράμα, βελτιωμένη εκδοχή των έργων (1. Όλη η τραγωδία σε μια ώρα, 2. Όλη η κωμωδία σε μια ώρα) που πρωτοδημοσιεύτηκαν στην “Κρίσιμη Δεκαλογία”, εκδόσεις Τάδε Έφη, Αθήνα 2017.
- Two sided vocal meditation for the ancient drama. Doubleviewofvocalmeditationforancientdrama, η (αδημοσίευτη μέχρι τώρα) μετάφραση του πιο πάνω έργου (1. Όλη η τραγωδία σε μια ώρα, 2. Όλη η κωμωδία σε μια ώρα), φιλοτεχνημένη εξαιρετικά από τον εκπληκτικό λογοτέχνη, εκλεκτό συνάδελφο και φίλο διά βίου Γεώργιο Σερεντίνη.
- 1821 play (μονόπρακτο για θέατρο δρόμου)
- Τερέζα και Μαργαρίτα, άσπονδες αδελφές (μονόπρακτο)
- ΑΡΧΑΙΟΙ ΜΟΝΟΛΟΓΟΙ μανίας ιεράς
- Απώλεια (μόνον-πρακτον)
- Θάλασσα (αμφί-πρακτον)
- Απληστία (διά-πρακτον)
- Το ημερολόγιο ενός …λογικού (μονόλογος για πολλά …πρόσωπα)
- Μουσείο CERN (22/2/2222 μ.Χ., ώρα 22:22) (μονόλογος επιστημονικής φαντασίας)
- Φωτογονία / Photogonia
Δρ Κωνσταντίνος Μπούρας, Επισκέπτης Καθηγητής Θεατρικής Κριτικής στο ΕΚΠΑ
ΑΝΟΙΚΤΗ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ
Τα μαθήματά μου στο ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ξεκινάνε την Τρίτη 8 Νοεμβρίου με ανοικτή διάλεξη. Όλες οι πληροφορίες στη συνημμένη αφίσα. Είστε όλες και όλοι ευπρόσδεκτοι και κυρίως οι φοιτήτριες και οι φοιτητές όλων των βαθμίδων, αφού θα ακονίσουμε μαζί την κριτική μας σκέψη και θα ασκηθούμε σε τεχνικές αφήγησης, στη μεθοδολογία τής έρευνας, στη συστηματοποίηση τής μελέτης, στην πρωτότυπη συγγραφή και άλλα πολλά που θα ζητήσετε και θα εισηγηθείτε εσείς…
Σας περιμένω.
Από 1η Νοεμβρίου διδάσκω στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής κάθε Τρίτη 5-9μμ
Εργαστήριο δημιουργικής γραφής σε όλα τα είδη του λόγου.
Στην πρώτη μας συνάντηση θα δοθεί διάλεξη με θέμα:
Η κριτική σκέψη σήμερα. Κριτικός λόγος και γραφή.
Είστε όλες και όλοι ευπρόσδεκτοι / ευπρόσδεκτες.
Περισσότερες πληροφορίες εντός ολίγου.
Διδάσκων: Δρ Κωνσταντίνος Μπούρας, ποιητής -κριτικός-θεατρολόγος-
https://konstantinosbouras.gr
Γιώργος Ρούσκας, διπλωματούχος πολιτικός μηχανικός ΕΜΠ, λογοτέχνης και διαπρεπής κριτικός Λογοτεχνίας.
όταν έχεις τέτοιους επαρκείς αναγνώστες οι φίλοι περιττεύουν και οι εχθροί ωχριούν…
https://www.literature.gr/137-faos-lexikantharos-a-fthonia-fotos-ekdoseis-nikas-2021/
Από ανάρτησή του στο facebook:
“…Φαινόμενο «Μπούρας». 1339 σελίδες που θα μπορούσαν να είναι τουλάχιστον είκοσι αυτοτελή βιβλία ή κατά την αντίληψή μου 24 αυτοτελή βιβλία-ραψωδίες της δικιάς του Οδύσσειας: της πλεύσης στη θάλασσα του φάους, παλεύοντας με τα κύματα μιας πολυκοσμίας αλλόκοτης, μοναχικής, συνομιλώντας με αλεξίφθονες ηλιαχτίδες κάτω από μία νοητή ομπρέλα α-φθονίας φωτός, αγωνιζόμενος για την κατάκτηση μιας ά-φθονης λιτότητας, μιας λιτότητας εν πλησμονή (με υπογεγραμμένη), όχι για δέκα χρόνια όπως ο Οδυσσέας αλλά για τρία και κάτι, για χίλια εκατόν έντεκα μερόνυκτα αδιάλειπτης δημιουργίας, όπου η κάθε λέξη έχει τη δική της θέση και σημασία. Αν ξενίζει η φράση «μοναχική πολυκοσμία», δεν έχουμε παρά να φανταστούμε την Ομόνοια ή το Σύνταγμα σε ώρες αιχμής, όπου μοναχικοί άνθρωποι συνθέτουν μία πολυκοσμία, η οποία στη βάση της σε ατομικό επίπεδο παραμένει μοναχική αλλά και σε συλλογικό πάλι μοναχική είναι, αφού δεν υπάρχει μεταξύ των ατόμων λεκτική επικοινωνία…
Ευχαριστίες στο Literature.gr για την ευγενική φιλοξενία.”
Ο Γιώργος Ρούσκας είναι μεγάλος, όχι γιατί έγραψε για μένα, αλλά γιατί μαζί με τον Δρ Παναγιώτη Βούζη
και την Δρα Ανθούλα Δανιήλ
έσκυψαν πάνω στο πρωτότυπο έργο μου με αγάπη και φώτισαν δυσπρόσιτες γωνιές του.
Όσο για μένα, έχω να πω κάτι και να το δηλώσω: επηρεάστηκα από Κάλβο, Σολωμό, Σικελιανό, Καβάφη, Καζαντζάκη, Σεφέρη και άλλους…
μελέτησα τους αρχαίους λυρικούς και δραματικούς ποιητές στο πρωτότυπο…
σπούδασα ξένες γλώσσες και πήρα (μετά από είκοσι χρόνια εντατικής εργασίας) διδακτορικό μεταφρασιολογίας με άριστα…
κι όλα αυτά για να μπορώ να βραχώ στα ξένα, στα αλλότρια λογοτεχνικά ύδατα αλλά χωρίς να μουσκέψω.
απολύτως πρωτότυπα (και θεματολογικά και μορφολογικά και ιδεολογικά και ειδολογικά) τα γραπτά μου δεν θυμίζουν τίποτα, αφού δεν μιμούμαι και δεν κλέβω κανέναν προηγούμενο, σύγχρονο ή επόμενο. γράφω καθημερινά όπως όλα τα όντα αναπνέουν. υπάρχω κάτω από τον ήλιο δοξάζοντας τη ζωή χωρίς να φοβούμαι τον θάνατο.
είμαι πανευτυχής όταν μιλάω για το έργο τών άλλων κι ως κριτικός είμαι μάλλον ευγενής και διακριτικός (ακόμα κι όταν θα έπρεπε να είμαι περισσότερο σκληρός, η εγγενής τρυφερότητα και η αγαπησιάρικια φύση μου υπερισχύουν).
ξέρω ότι δεν με καταλαβαίνουν οι περισσότεροι. πέρασαν ήδη τέσσερις δεκαετίες από τότε που εμφανίστηκα στα Γράμματα.
Κέρδισα διακρίσεις, βραβεία κι αναγνώριση πρώτα στο εξωτερικό.
τώρα νιώθω καλά μέσα μου
και λέω συχνά στον καθρέφτη μου,
κάθε πρωί που έρχομαι ενώπιος ενωπίω με την αλήθειά μου
κάθε μεσάνυχτα που πέφτω να κοιμηθώ και κολυμπώ στους αιθέρες:
“έκανες πολύ περισσότερα απ’ ό,τι μπορούσες, πήγες βαθύτερα και μακρύτερα από τα όριά σου, υπερέβης τον πόνο και τον μεταβόλισες σε ευλογία, διδάχτηκες και δίδαξες (όχι απαραιτήτως με αυτή τη σειρά). τώρα μπορείς να χαίρεσαι τον ήλιο με την επίγνωση τής κυτταρικής χαράς τού αθώου. Υπέρ αδυνάμου παλεύεις και πολεμάς, για την Ελευθερία όλων των έλλογων όντων. Δεν φτάνει μια ζωή για να ολοκληρώσεις το έργο σου. ας συνεχίσουν οι επόμενοι που έχουν την αμέριστη συμπαράστασή μου”…
αυτά για την ώρα.
σας αγαπώ από τα βάθη τής αθώας ποιητικής καρδιάς μου.
Έρρωσθε!!!
Μία προσωπική ΠΟΙΗΤΙΚΗ ανάδραση
Συναυλία της Εθνικής Συμφωνικής Ορχήστρας της ΕΡΤ
στο Μέγαρο Μουσικής την Τρίτη 11/10/2022
Με δύο ξεχωριστά, εμβληματικά έργα δύο μεγάλων σύγχρονων συνθετών:
- Δημήτρης Παπαδημητρίου: Κοντσέρτο για πιάνο και ορχήστρα, αρ. 1
- Oscar Navarro: “Θεοί του Ολύμπου”, συμφωνική σουίτα.
Στο πιάνο ο αριστουργηματοποιός δεξιοτέχνης Τίτος Γουβέλης.
Μουσική διεύθυνση: Oscar Navarro.
Από τον ποιητή Κωνσταντίνο Μπούρα
O Δημήτρης Παπαδημητρίου είναι μεγάλος παγκόσμιος συνθέτης. Ξέρει να καταβυθίζεται (ως αυτοδύτης) στα έγκατα τής Μουσικής και να ανασύρει πολύτιμα ευρήματα από το αρχετυπικό Συλλογικό Υποσυνείδητο. Στο ερεβώδες «Κοντσέρτο για πιάνο και ορχήστρα, αρ. 1» δημιουργεί δομές, όγκους και «ηχοσκιάσεις» [ας μου επιτραπεί ο νεολογισμός, κατά το «φωτοσκιάσεις»] που αναδεικνύουν την επίγεια περιπέτεια τού ανθρώπινου είδους. Δραματικές εντάσεις με σοφές κορυφώσεις γερά θεμελιωμένες πάνω σε ένα τραγικό υπόβαθρο. Ο Δημήτρης Παπαδημητρίου είναι σαν την Μαρία Καλογεροπούλου: γεφυρώνει την Δυτική Μουσική με το αρχαιοελληνικό παρελθόν της, τότε που λόγος-ιδέα-νόημα και μορφή συνέρρεαν ευτυχώς σε ένα (κάθε φορά) μοναδικό κι ανεπανάληπτο αποκρυσταλλωμένο αμάλγαμα υψηλής ποιητικότητας. Αν ορίσουμε το ποιητικό ύψος ως την αιθερική έμπρακτη αναζήτηση τού Αόρατου, τού Άρρητου, τού Άφατου και την καλλιτεχνική υλοποίησή του με την τέλεια ταπεινότητα που αυτή η διαδικασία συνεπάγεται και προϋποθέτει, τότε κάθε επίτευγμα στον χώρο των Γραμμάτων και των Τεχνών είναι ένα ανεξίτηλο μνημονικό ίχνος, ένα ορόσημο στην πανάρχαια περιπέτεια τού Ανθρώπου να κατακτήσει το Άγνωστο.
Ο Δημήτρης Παπαδημητρίου δεν είναι μετανεωτερικός συνθέτης. Είναι κλασικός. Δεν εκλαϊκεύει, δεν απλοποιεί, δεν εκπίπτει τού αισθητικού και ιδεολογικού του ύψους. Είναι ατόφιος και μοναδικός, εμμένων ως Αλεξανδρινός εις την ποιότηταν.
Τα πρώτα επτά χρόνια τής ζωής του στην μυθική «Πόλιν» τού Μεγάλου Αλεξανδρινού Ποιητή Καβάφη τον εμπλούτισαν με ακούσματα και μουσικές που απλώνονται συνεκδοχικά, συναισθητικά στον ενιαίο και αδιαίρετο κόσμο τής συλλογικής ψυχοσωματικής συνειδητότητας. Η πνευματική εμπειρία ενέχει έναν ορισμένο βαθμό αποστασιοποίησης, όμως ο καλλιτέχνης, όταν είναι πρωτότυπος κι αυθεντικός «ποιητής-συνθέτης-προφήτης», υπερβαίνει ακόμα και το μέσον (ή τα μέσα) έκφρασής τους. Δεν τα κατέχει αλλά τον κατέχουν, τον συναρπάζουν, τον συμπαρασύρουν, τον εκστασιάζουν και μετέχει μεθ’ ημών σε μία τελετουργία που δεν έχει σχεδιάσει ο ίδιος αλλά μια κάποια νόησις ανωτέρα των ταπεινών ανθρώπινων λογισμών μας [όπως ορθώς διαγιγνώσκει ο Καβάφης στο ποίημα «Σοφοί δε προσιόντων»: «Τα μέλλοντα γνωρίζουν οι θεοί, πλήρεις και μόνοι κάτοχοι πάντων των φώτων.»
Το άριστον προϋποθέτει την ταπεινότητα. Ο μεγαλοφυής είναι εχέφρων και συνετός. Μόνον ο μέτριος αφίσταται των ορίων του.
Ο Δημήτρης Παπαδημητρίου θα μπορούσε να είναι στο Hollywood και να γράφει μουσικές για ταινίες ή για μεγαλειώδεις θεατρικές παραστάσεις. Αντ’ αυτού προτιμάει να μελοποιεί νεοέλληνες ποιητές σε μια γλώσσα απαγορευτική για την πλειοψηφία τών κατοίκων τού πλανήτη, δεσμευτική όμως στην αποτύπωση υψηλών νοημάτων και λεπταίσθητων εννοιών.
Κι όπως είπε ο Αριστοτέλης «η αισθητική είναι ΚΑΙ ηθική».
Ο Δημήτρης Παπαδημητρίου τιμάει την Ελλάδα και τον πανανθρώπινο πολιτισμό μας. Θα έπρεπε να τιμηθεί από την Ακαδημία Αθηνών. Πρέπει να λάμψει ακόμα πέρα από τα συνήθη όρια τού πανάρχαιου φθόνου, που κατατρύχει σαν καρκίνος την Ελλάδα μας και να φτάσει στα πέρατα τής γης μεταδίδοντας το ήθος τού Διαφωτισμού που ξεκίνησε από την Δημοκρατία και την δημοκρατία επιστέφει.
Αριστοτεχνική η διεύθυνση τής Εθνικής Συμφωνικής Ορχήστρας τής ΕΡΤ από τον Oscar Navarro, υπεύθυνο όχι όμως για την μουσική διεύθυνση αλλά και για την σύνθεση των δέκα μερών τού δεύτερου μέρους αυτής τής ιστορικής συναυλίας.
Ακούσαμε λοιπόν κατά Navarro τη συμφωνική τού σουίτα “Θεοί του Ολύμπου”, που αναλύεται σε δέκα μέρη, καθένα διαφορετικό για την ηχοχρωματική και ρυθμική περιγραφικότητά του:
«Ερμής» – Ο αγγελιοφόρος των θεών στα πέρατα του κόσμου. Εδώ το μουσικό θέμα είναι πανάλαφρο, παιγνιώδες, υπερκινητικό θα έλεγα, όπως το σύγχρονο εμπόριο, όπως η ταχίστη (με ταχύτητα οπτικών μετάδοση τής Πληροφορίας, απαραίτητης προϋπόθεσης για την Γνώση, όταν με Ελευθερία επιτελείται.
«Άρτεμις» – Η θεά της φύσης και των άγριων ζώων. Το δάσος τη νύχτα με τα κελαηδίσματα πουλιών και ήχους που τείνουν προς το εφιαλτικό. Κινηματογραφική ατμόσφαιρα θρίλερ.
«Άδης» – Θεός του θανάτου. Το απόλυτο Έρεβος. Το Σκοτάδι τής Ορφικής Νυκτός από τα βάθη τού οποίου επαναγεννάται ρυθμικά το Φως. Αισιόδοξη εν τέλει η προοπτική.
«Ποσειδώνας» – Θεός της θάλασσας και των σεισμών. Από την απαλότητα τού φλοίσβου στον απειλητικό κατακλυσμό (τής Ατλαντίδας ή τού Δευκαλίωνα) κι έπειτα πάλι η γαλήνη. Η θάλασσα, όπως μόνον οι γεννημένοι γύρω από την «λίμνη» τής Μεσογείου μπορούν να την αντιληφθούν. Ο σύγχρονος Ισπανός συνθέτης εκλαμβάνει τον Ποσειδώνα ως φίλο μάλλον και συνεργό.
«Δήμητρα» – Θεά της γεωργίας. Ο πόνος τής γης όταν την οργώνει το αλέτρι. Ο φόβος τής στειρότητας, η αγωνία τής ξηρασίας, οι πληγές τού Φαραώ, οι πανδοκεύτρες ακρίδες, αλλά και η φιλάνθρωπος και φιλάνθρωπος θεά, Δασκάλα στα μυστήρια τής Ελευσίνας. Ζωή και θάνατος συμφιλιωμένα στο ίδιο κέλυφος.
«Ήφαιστος» – Θεός της φωτιάς και της μεταλλουργίας. Ο φόβος κι ο τρόμος των μεταλλικών θορύβων που παράγονται από την βιομηχανία, μετά την Πρώτη Βιομηχανική Επανάσταση. Ο Άνθρωπος ως κατατρομοκρατημένο θηρίο σε μεταλλική ζούγκλα με δαιμόνιες μηχανές να αλώνουν τον ύπνο και τον ξύπνιο του.
«Απόλλωνας» – Θεός της ομορφιάς, της μουσικής και της τελειότητας. Το Κάλλος, η Αρμονία, η εκπαγλότης.
«Αφροδίτη» – Θεά της σεξουαλικότητας, της λαγνείας και του πόθου. Μουσική άρπας. Η αιθέρια ύπαρξις τής μουσικού θεμελιώνει την αισθητική αξίωση ενός τόσο λεπτού για τα δυτικά μας ήθη θέματος. Εδώ εξυμνείται η «Ουρανία Αφροδίτη». Η «πάνδημος» απέχει.
«Άρης και Αθηνά» – Θεοί του πολέμου. Ο Πόλεμος που συναιρεί την Τόλμη και τη Σοφία. Ρηξικέλευθος συνδυασμός. Η Επιστήμη στην Υπηρεσία τής Καταστροφής. Η υπεροχή τής Ισχύος. Κι ο «Πόλεμος πατήρ και μήτηρ απάντων (κι απασών)», σύμφωνα με τον παππού μας, τον «σκοτεινό» Ηράκλειτο.
«Δίας και Ήρα» – Βασιλιάς και Βασίλισσα των θεών. Εδώ φτάνουμε στην αποθέωση. Οι ενδιάμεσοι «κεραυνοί» ωχριούν εμπρός σε αυτή την πανδαισία τού «νεφεληγερέτη» που απλώς υπάρχει εξουσιάζοντας τον κόσμο με το ηλεκτρομαγνητικό υπερόπλο που φέρει ως ξίφος. Επιστημονική φαντασία, κινηματογράφος και μουσική συναντώνται και συνεργάζονται αυτόνομα συμβάλλοντας στην δημιουργία ενός νοητικού μετεικάσματος υψηλής καθαρότητος.
Γενικά, τα δύο μέρη σε συνδυασμό συνθέτουν ένα αρμονικό σύνολο κι όχι μόνον ως προς την ταυτόχρονη συνύπαρξη δύο μεγάλων σύγχρονων συνθετών που θα αποκληθούν σύντομα κλασικοί.
Το πρώτο μέρος απευθύνεται στο βαθύ νοητικό στρώμα τής Πανανθρώπινης Συνειδητότητας. Είναι ως εκ τούτου «τραγικής» υφής και λυτρωτικής επενεργείας. Το δεύτερο μέρος τείνει προς την ψυχαγωγία με την εξωστρεφή περιγραφικότητά του. Και τα δύο μαζί θεραπεύουν δια του σωτηρίου τρόμου και τής ναυαγοσωστικής επιπλεύσεως εν τέλει. «Τα μυστικά της θάλασσας ξεχνιούνται στ’ ακρογιάλια, η σκοτεινάγρα του βυθού ξεχνιέται στον αφρό», όπως θα έλεγε ο νομπελίστας Γιώργος Σεφέρης (Ερωτικός Λόγος, Β’ Απόσπασμα).
Προσωπικά, πιστεύω ότι σε αυτό το δίπτυχο bras de fer κέρδισε ο δικός μας συνθέτης, όχι γιατί έπαιζε εντός έδρας, αλλά υπερείχε ως προς το ύψος τής αισθητικής και τής ηθικής του (ταυτόσημες σύμφωνα με τον Αριστοτέλη). Κι αν το έργο τού Navarro ερωτοτροπούσε με την εμπορικότητα, το συμφωνικό αυτό μεγαλούργημα τού Δημήτρη Παπαδημητρίου συνομιλεί με τους μεγάλους συνθέτες όλων των εποχών. Δεν απομένει πάρα να πάρει τη σύγχρονη παραγνωρισμένη νεοελληνική ποίηση και την απογειώσει πάνω από την σκοτεινιασμένη ανθρωπότητα, να την φτάσει έως την Σουηδική Ακαδημία, όπου να δούμε και να γνωρίσουμε το τρίτο Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας μέσα από το έργο τού ιδιοφυέστερου μουσικού που τιμάει σήμερα την πατρίδα/μητρίδα μας.
Δρ Κωνσταντίνος Μπούρας
Σμύρνη κατακαημένη, νόστος ομολογουμένη…
Ευχαριστώ πολύ την Ελένη Γκίκα για την δημοσίευση αυτού του πρωτότυπου διηγήματός μου που γράφτηκε ειδικά για το fractal, για το εξαιρετικό περιοδικό Κριτικής για τα Γράμματα και τις Τέχνες που διευθύνει με τόση γνώση, αυτοθυσία, μεράκι και συνεργατικότητα αξιουθαύμαστη. Την λατρεύω.
https://www.fractalart.gr/smyrni-kymatismeni/
“Μελλοντική Ελευθερία”, ένα βιβλίο που συν-γράψαμε στους πρώτους μήνες τής καραντίνας με τον Βαγγέλη Χρόνη
https://www.thematofylakes.gr/mellontiki-eleftheria/
Ευγνωμονώ τον Άρχοντα Ποιητή και πνευματικό συνοδοιπόρο ΒΑΓΓΕΛΗ ΧΡΟΝΗ για την ποιητική του γενναιοδωρία.
Πνευματικοί άνθρωποι
Δημοσίως
Αντί να διαγκωνίζεστε
Διαγωνιστείτε στο στίβο τον καλό
Αγωνιστείτε για το Δίκαιο και το Αγαθό
Διαπρέψτε, αλλά πρώτα στον καθρέφτη σας,
Ανάμεσα στις σκιές το Φως θα αποκαλυφθεί
Δάδα άσβεστος τα Σκότη διαπερνά
Ανεβαίνοντας το χρυσό βουνό με τα αστέρια
Διαδηλώστε υπέρ τής Αρμονίας σύμπαντος κόσμου
Αναφανδόν
Δεδηλωμένοι υπέρ
Αναπαύσεως τών ψυχών υμών και αλλήλων..
[ΔΑΔΑ ΔΑΔΑ ΔΑΔΑ]
ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΧΡΙΣΤΟΦΗΣ: ένας δημιουργός για το σήμερα και το αύριο.
Ο Χριστόφορος Χριστοφής ξεκίνησε ως κινηματογραφιστής σε πολύ απαλή ηλικία.
Οι ταινίες του ανήκουν πλέον στο Πάνθεον τής Έβδομης Τέχνης.
Το ποιητικό δραματικό του έργο είναι σημαντικό, διαχρονικό και αειφόρο.
Επιδέχεται πολλών αναγνώσεων, γιατί όπως όλα τα κλασικά κείμενα είναι “ανοικτό”.
Ο ίδιος στον τριπλό ρόλο ποιητή-σκηνοθέτη-θεατή αναγιγνώσκει διαρκώς το ίδιο του το έργο
κι ανακαλύπτει άλλα επίπεδα υποφώσκοντα
και αρχετυπικά.
Γράφει επώδυνα βυθιζόμενος στη Συλλογική Συνειδητότητα
ως αυτοδύτης.
Οι μύθοι γι’ αυτόν είναι το καύσιμο υλικό.
Η πρώτη ύλη είναι όμως συναισθήματα και βιώματα που αρύονται από αρχαία νερά
που κυλούν ακόμη στην ίδια κοίτη.
Είναι ευανάγνωστος, ευπρόσιτος και σεμνός, όπως όλοι οι αυθεντικοί πνευματικοί άνθρωποι.
Συνομιλεί όμως και συνδιαλέγεται με όλα τα τέρατα τού Συλλογικού Ασυνείδητου.
Οι καβαφικοί Λαιστρυγόνες και οι Κύκλωπες ωχριούν μπροστά του.
Εκείνος προτιμάει τις Σειρήνες και τη Σφίγγα
χωρίς καλύπτρες σε μάτια και αυτιά,
λυτός στο κατάρτι τής Αργώς
που φέρνει πίσω το Χρυσόμαλλον Δέρας
από τα αρίφνητα σκοτάδια
τής Ορφικής Νύκτας.
Ο Χριστόφορος Χριστοφής είναι γενναίος και ανθεκτικός μέσα στον Χρόνο.
Λάτρης τού Πυθαγόρα
με τον Σωκράτη συναθλείται και διαλογίζεται
σε μη νοησιαρχικές πτήσεις προς το Άγνωστο,
εκείνο που δεν χωρούν ολάκερο οι ανθρώπινοι λογισμοί,
μπορεί όμως να το συλλάβει η ανθρώπινη φαντασία
και να το αποτυπώσει στο χαρτί,
εάν λέγεσαι βεβαίως Ευριπίδης…
Ο Ευριπίδης: μια σταθερά στο έργο τού Χριστόφορου Χριστοφή.
Ελεύθερος από εμμονές, παραδίδει μαθήματα ήθους
σε μια εποχή (του 5ου π.Χ. αιώνα και του 21ου μ.Χ. αιώνα),
όπου τελώνια και φτωχοδαίμονες προσπαθούν – ματαίως – να αναχαιτίσουν
την καινούργια Αναγέννηση που λάμπει ήδη πάνω από την Αιώνια Ανατολή
τών ονείρων μας.
Ένα θαύμα
Δρ Κωνσταντίνος Μπούρας, ποιητής-κριτικός
