ΚΑΛΕΣΜΕΝΟΣ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΣΗΜΕΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΑΤΡΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΣΜΗΤΟΡΟΣ ΜΑΡΙΚΑΣ ΘΩΜΑΔΑΚΗ ΣΤΗ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΗΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 10 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2017 μίλησα αυτή τη φορά με θέμα:
Η μεταφυσική στα ιστορικά δράματα, στις τραγωδίες και στις κωμωδίες του Σαίξπηρ
Από τον ποιητή, θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα
Παρ’ όλο που είμαι αντίθετος στις ειδολογικές κατατάξεις, αφού το έργο των μεγάλων ποιητών είναι ενιαίο κι αδιαίρετο, αδιατάρακτα συνδεδεμένο με τη ζωή τους (που δεν είναι πάντα συνώνυμη με τον βίο και την πολιτεία τους), ας ακολουθήσουμε την πεπατημένη του διαχωρισμού κάποιων από τα δημοφιλέστερα έργα του μυστηρίου που κρύβεται κάτω από το όνομα Σαίξπηρ ως εξής:
Τραγωδίες: ΆΜΛΕΤ, ΜΑΚΒΕΘ, ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΛΗΡ, ΤΡΙΚΥΜΙΑ
Ιστορικό δράμα: ΡΙΧΑΡΔΟΣ Γ’,
Κωμωδίες: ΌΝΕΙΡΟ ΘΕΡΙΝΗΣ ΝΥΚΤΟΣ
Και τώρα ας περάσουμε σε έναν κατ’ αρχήν αναγκαστικώς απλοποιητικόν ορισμό του τι θεωρούμε (ως υπόθεσιν εργασίας) «μεταφυσικό»: ό,τι δεν γίνεται άμεσα αντιληπτό από τις πέντε αισθήσεις κι ό,τι δεν καταμετράται από τα σύγχρονα επιστημονικά όργανα. Αυτό και μόνον αυτό. Γενικό αλλά και συγκεκριμένως περιοριστικόν συνάμα. Το γεγονός ότι ο όρος προέρχεται από την κατάταξη του σχετικού έργου του Αριστοτέλη μετά τα «Φυσικά» ουδόλως μας επηρεάζει στη σχετική μας μελέτη κι έρευνα. Οι ορισμοί είναι συμβάσεις κι έτσι πρέπει να τους αντιμετωπίσουμε. Οι όροι που επιλέγουμε δεν διαθέτουν άρρηκτη σύνδεση μορφής-περιεχομένου, σημαίνοντος-σημαινομένου… Μακάρι να ήταν έτσι. Τότε τα πράγματα θα ήταν πιο απλά κι η Φιλοσοφία μας επιστημονικότερη η δε ποίησή μας φτωχότερη. Εξηγούμαι αμέσως για να μην παρεξηγηθώ: σε ένα μακρινό μέλλον που η Φυσική θα έχει ερμηνεύσει το Σύμπαν, τη Δημιουργία, την μετεξέλιξη και τις διάφορες λειτουργίες του, σε μια εποχή όπου η Τεχνολογία κι η Ρομποτική θα έχουν απαντήσει σε ερωτήματα που δεν έχουν καν ακόμα τεθεί, τότε το ΆΓΝΩΣΤΟ, το ΆΡΡΗΤΟ, το ΆΦΑΤΟ θα τείνουν προς το ΜΗΔΕΝ και τότε η Τέχνη ή θα έχει εξαφανισθεί ως περιττόν μουσειακόν είδος ή θα έχει πάρει άλλες λεπτοφυέστερες διαστάσεις, μακριά από τον ΠΟΝΟ, το ΠΑΘΟΣ, το ΦΟΒΟ, την ΑΓΩΝΙΑ, την ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑ, που έθρεψαν το ανθρώπινο είδος από την εποχή των σπηλαίων, τότε που το κυνήγι του βίσωνα προϋπέθετε τη μελέτη αυτού του άγνωστου αλλόμορφου, εξωανθρώπινου όντος και η αναψυχή μετά το κυνήγι και την κατανάλωση τού κρέατός του τροφοδοτούσε την αγωνία για την επανάληψη αυτού του θαύματος κι αυτής της ευωχίας βεβαίως…
Πριν περάσουμε στο κυρίως θέμα μας, ας αναλογιστούμε επίσης τι σημαίνει ο όρος ορθολογισμός-ρασιοναλισμός, γιατί παρατηρήθηκε έξαρση του φαινομένου αυτού στον δυτικοευρωπαϊκό Μεσαίωνα, που διατηρήθηκε βεβαίως και στην Αναγέννηση για να γίνει ο θεμέλιος λίθος της διαμόρφωσης της αστικής τάξης των εμπόρων-μεταπραττών κι όσον ασχολούνται με το σύστημα ανταλλαγής αγαθώς κι υπηρεσιών… Αυτός ο πραγματισμός (αγγλοσαξωνικού κυρίως τύπου) έγινε βεβαίως η βάση τόσο της Βιομηχανικής Επανάστασης όσο και της Κοινωνίας της Πληροφορίας… και να σταματήσουμε εδώ για να μην φτάσουμε σε μελλοντολογικά οργουελικά οράματα εφιαλτικού τύπου…
Επομένως, σε συνδυασμό των δύο πιο πάνω όρων κι εννοιών, όταν θα λέμε στα πλαίσια αυτού του πονήματος «μεταφυσική» στα έργα του Σαίξπηρ θα εννοούμε ο,τιδήποτε δεν είναι ρασιοναλιστικό και μετρήσιμο από τα επιστημονικά όργανα, ότι δεν γίνεται αντιληπτό ή δεν επαληθεύεται από τις πέντε ανθρώπινες αισθήσεις. Κι εδώ αναφύεται το ερώτημα: και γιατί όλοι οι άνθρωποι να προσλαμβάνουμε τον ίδιο μέσον όρο του ορατού-ηχητικού-οσφρητικού-γευστικού-απτικού φάσματος; Μα φυσικά υπάρχει στην επιστήμη Πιθανότητες-Στατιστική η περίφημη «καμπύλη του Gauss», εκεί όπου θριαμβεύει ο περίφημος στατιστικός «μέσος όρος» που δέχεται μεν εκατέρωθεν αποκλίσεις, όμως αυτές δεν αίρουν τη συμβατικότητα της λεγομένης «Κοινής Λογικής».
Κι εδώ – με αυτή τη διευκρίνιση – μπαίνουμε στο κυρίως θέμα μας: τα αλλοκοσμικά, αλλοδιαστασιακά μη ανθρώπινα όντα στα 7 μελετώμενα έργα του Σαίξπηρ που παίρνουμε ως παράδειγμα παραπέμπουν στην λογοτεχνική-μυθολογική-καλλιτεχνική σύμβαση (κοινώς διαδεδομένη από την Αρχαιότητα) για την ύπαρξη άλλων μορφών ζωής και νόησης που δεν ομοιάζουν με τις Κόρες και τους Κούρους της Κλασικής ή Ρωμαϊκής Αρχαιότητας. Το ένα στοιχείο είναι αυτό: το φάντασμα του νεκρού πατέρα του Άμλετ, που το βλέπουν και οι φρουροί-φύλακες, αλλά μόνον στον γιο και διάδοχό του ομιλεί με καταληπτό τρόπο, οι μάγισσες που απευθύνονται στον Μάκβεθ και τα φαντάσματα των θυμάτων του που εμφανίζονται ως οράματα στον Ριχάρδο τον Γ’ και τους προλέγουν τη μοίρα πολύ πριν στεφθούν βασιλιάδες στη θέση των νομίμων (και δολοφονηθέντων απ’ αυτούς) βασιλέων, τα τελώνια-ξωτικά-δαιμόνια που συνδιαλέγονται με τον μάγο Πρόσπερο στην «Τρικυμία», το νεραϊδοβασίλειο στην συμβολική-αλληγορική, επίκαιρη-σατιρική για την εποχή της κωμωδιούλα πλέον σήμερα, στο παραμυθόδραμα με τον εύηχο νεορομαντικό τίτλο «Όνειρο θερινής νυκτός»… Όλ’ αυτά τα όντα είναι ανθρωποποιημένες έννοιες-ιδέες-συμβάσεις για την κίνηση της δραματικής μηχανής, για δημιουργία συγκρούσεων ή απλώς εξυπηρετούν από δραματουργικής πλευράς την λεγομένη «έκθεση» (exposition) ή πρόλογο του θεατρικού έργου. Το δεύτερο στοιχείο είναι ετούτο: τα προσωποποιημένα-υλοποιημένα πέντε στοιχεία της Φύσεως, του αιθέρος συμπεριλαμβανομένου (quintessence), γη, νερό, φωτιά κι αέρας (γαία-ύδωρ-πυρ-αήρ-αιθήρ). Αυτά έχουν την τιμητική τους στην «Τρικυμία» αφού με τη μαγική ράβδο του Πρόσπερου (που τη σπάει στο τέλος και τη θάβει), τα πέντε αυτά φυσικά στοιχεία καθυποτάσσονται και υπακούουν στον πανίσχυρο μάγο-σοφό-ιερουργό θα λέγαμε σήμερα… Αλλά κι ο προδομένος κι αυτοεξόριστος τέως «Βασιλεύς Ληρ» σε αυτά τα στοιχεία της Φύσης απευθύνεται κι αυτός, συνοδευόμενος από τον Τρελό του Βασιλιά, που είναι πιο λογικός όμως από τον αυταρχικό κι αλαζόνα πρώην μονάρχη σε μια τραγική κατά-στροφή τής Τύχης κι από δική του Ύβριν κι Αλαζονείαν καθίσταται παραδειγματικό θύμα της Νεμέσεως για να πληρώσει όπως όλοι οι αρχαίοι ήρωες σύμφωνα με τον αριστοτελικό ορισμό της τραγωδίας στην «Ποιητική» (το πρώτο σωσμένο αρχαίο κείμενο θεωρίας τού δράματος).
Συγκερνώντας αυτές τις δύο σχηματικώς διαχωρισμένες ομάδες αλλοδιαστασιακών όντων κι ανθρωποποιημένων στοιχείων της Φύσης είναι σαφές ότι ο «μεταφυσικός» Σαίξπηρ είναι μια ακόμα πλευρά του μεγάλου ελισαβετιανού δραματουργού που ελάχιστα έχει μελετηθεί έως τώρα, αφού έχουν προταθεί και ο «πολιτικός» Σαίξπηρ και «ο σύγχρονός μας Σαίξπηρ» στο best-seller δοκίμιο του Jan Kott. Κανείς όμως δεν μιλάει ακόμα στο πλατύ κοινό και με εκλαϊκευμένο τρόπο [χωρίς να διαθέτει απαραιτήτως κι εκλαϊκευτική-απλουστευτική πρόθεση]… κανείς σχεδόν δεν αρθρογραφεί ευρέως για το μη ρασιοναλιστικό στοιχείο στα σαιξπηρικά έργα και ειδικά σε αυτά τα επτά που διαλέξαμε σήμερα να συζητήσουμε. Οι λόγοι πολλοί. Ο απλούστερος: «ποιητική αδεία» μπορεί κανείς να λέει ό,τι λέει. Άλλος λόγος-δικαιολογία: κάπως πρέπει να κινηθεί η δραματική μηχανή χωρίς εκτενείς διαλόγους και σκηνικές οδηγίες, επομένως αυτοί οι «από μηχανής» θεοί-δαίμονες μας λύνουν τα χέρια για λόγους δραματουργικής οικονομίας. Ακριβώς όπως χρησιμοποιεί ο «άθεος», «σοφιστής» Ευριπίδης θεούς και θεές τόσο στους «προλόγους» όσο και στους «επιλόγους» των αθάνατων θεατρικών του έργου και ειδικά στις λεγόμενες «τραγικωμωδίες» του. Υπάρχει όμως κι ένας τρίτος λόγος: ο ΦΟΒΟΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΆΓΝΩΣΤΟ/ΆΡΡΗΤΟ/ΆΦΑΤΟ… Αυτός ο υποδόριος μη ομολογούμενος πανικός είναι που καθιστά ευπώλητο και καλοθέατο, καλοδεχούμενο τον Χάρυ Πόττερ, τον «Άρχοντα των Δαχτυλιδιών», αλλά και την «Σιωπή των Αμνών», το “The Indipendence Day”. Οι εξωγήινοι συναγωνίζονται σε ΤΡΟΜΑΚΤΙΚΟΤΗΤΑ (ας μου επιτραπεί ο όρος αντί για το αδόκιμο «Τρομακτικό δυναμικό ή φορτίο)… Οι εξωγήινοι είναι εφάμιλλοι σε φοβιστική-αγχωτική δύναμη με τα αλλοδιαστασιακά όντα, με νεκρούς και φαντάσματα, με δαιμονοποιημένα στοιχεία της Φύσης κι άλλες απειλές που εγκυμονούν κινδύνους.
Το αντίδοτο σε όλ’ αυτά είναι η γαλήνια φωτεινιά [ας μου επιτραπεί και πάλι ο νεολογισμός] της Ελληνικής Σκέψης που – ως ανθρωπομετρική κι ανθρωποκεντρική] εκμηδενίζει κάθε έρεβος και σκοτεινιά χωρίς απαραιτήτως και να την εξορκίζει, αφού για τους αρχαίους μυημένους και μυσταγωγούς η Ορφική Νυξ ήταν η μήτρα και γενεσιουργός αιτία των πάντων, του Φωτός (του ομηρικού Φάους) συμπεριλαμβανομένου.
Εν κατακλείδι και για να θέσουμε τις βάσεις μιας υγιούς συζητήσεως επ’ αυτού του ακανθώδους θέματος, θα τολμήσω να προβώ σε κάποια χονδροειδή, εξ αρχής (αλλά όχι κι εκ του ασφαλούς) συμπεράσματα: η επιτυχία του «αθάνατου» Σαίξπηρ στον αγγλοσαξωνικό κόσμο είναι ανάλογη του γερμανικού ρομαντισμού και του γαλλικού συμβολισμού και βασίζεται σε βαθιά ριζωμένες μεσαιωνικές καταβολές για τη Μοίρα, για την Αμαρτία-Αστοχία που επιφέρει πάντα δίκαιη τιμωρία στο τέλος. Έχουν μεν τη βάση τους στην αρχαία τραγωδία και γι’ αυτό κάποια από τα θεατρικά έργα του Σαίξπηρ θεωρούνται σύγχρονες «τραγωδίες», είναι όμως κατά τη γνώμη μου μεσαιωνικά αιματόβρεκτα δράματα ελισαβετιανού τύπου (είτε έχουν απαιτήσεις ιστορικότητος είτε λειτουργούν ως βορειοευρωπαϊκά παραμυθοδράματα-ονειροδράματα). Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις πρόκειται για δραματοποιημένες μεσαιωνικές «μυθιστορίες» με αναγεννησιακό επίχρισμα. Αλλιώς όλο αυτό το τρομακτικό “gothic” στοιχείο, μακριά πολύ και ξένο για την μεσογειακή ανεμελιά κι επικούρεια απόλαυση της ζωής, δεν θα είχε κανένα νόημα και καμία θεατρική ή λογοτεχνική λειτουργικότητα. Στο χώρο του φαντασιακού εμφιλοχωρούν πολλές αιτίες κι αφορμές για ενεργοποίηση ψυχώσεων-νευρώσεων και η χρήση τοξικών ουσιών σε συνδυασμό με το βαρύ κλίμα και την έλλειψη ηλιοφάνειας που βυθίζει τον εγκέφαλο και το ανθρώπινο ορμονικό σύστημα στην κατάθλιψη ή και στην μόνιμη ή παροδική παράνοια (Άμλετ) ενισχύει τον Μηδενισμό-Πεσσιμισμό εις βάρος της Αναγεννησιακής περι-έργειας κι εκ του σύνεγγυς μελέτης ανθρωπίνων και φυσικών φαινομένων. Η «ανθρώπινη κατάσταση», από τη «Θεία Κωμωδία» του Δάντη και μετά την «Τρικυμία» του Σαίξπηρ έχει δεχθεί ένα βαρύ ιρρασιοναλιστικό-παράλογο (μη νοησιαρχικό και λογοκρατούμενο) πλήγμα, απόληξη του οποίου είναι το «Περιμένοντας τον Γκοντό» και τα άλλα δράματα του λακωνικού και παραβολικού νομπελίστα Σάμιουελ Μπέκετ. Κι όσο διαρκεί ο «Δυτικός ελληνορωμαϊκός πολιτισμός» μας, με τον βαθιά κρυμμένο μεσαιωνικό μυστικισμό-αποκρυφισμό του, θα είμαστε πάντα δέσμιοι του θαυμασμού και της μαγείας που μας ασκεί αυτό το μυθικό ον με το κατά κόσμον όνομα «Γουίλλιαμ Σαίξπηρ». Όσο για τον ηθοποιό από το Stratford upon Avon, που έμενε σε ένα cottage και δεν είχε καμία συστηματική παιδεία μήτε βιβλιοθήκη για να δικαιολογεί και να στηρίζει όλες αυτές τις γνώσεις επί παντός επιστητού και υπέγραψε τη διαθήκη σα να ήταν μάλλον ημιμαθής παρά μορφωμένος… εεε, ας αφήσουμε την παραμυθοποιητική διάσταση του ανθρωπίνου εγκεφάλου να κάνει κι εκεί τη δουλειά του ενισχύοντας το «μυστήριο» που είναι στη βάση κάθε φοβικού, φοβισμένου, παραλο(γ)ϊσμένου ψυχισμού. Αλλά και χωρίς αυτούς τους ελαφροΐσκιωτους θεατές-αναγνώστες-συνδημιουργούς του καλλιτεχνικού φαινομένου, ο Πολιτισμός μας θα ήταν καθαρά τεχνοκρατικός και θα ανήκε στις μηχανές (κάτι που μπορεί να συμβεί βεβαίως στο μέλλον). Όμως για την ώρα, όλ’ αυτά τα (συμβατικά ή μη) εξωανθρώπινα, αλλοδιαστασιακά, υλοποιημένα όντα στα δράματα του Σαίξπηρ εξακολουθούν να μας θέλγουν και να τροφοδοτούν τη νοσταλγία μας για άλλες μακρινές εποχές, που δεν ήταν ούτε καλύτερες ούτε δικαιότερες ούτε ασφαλέστερες από τη δική μας. Ομοιοπαθητική τού Φόβου; Ξορκίζουμε φανταστικούς και πιθανούς κινδύνους με τη νοσηρή φοβική εμμονή μας στο ερεβώδες και σκοτεινό που γίνεται – εις την καλυτέρα των περιπτώσεων – “chiaroscuro” όπως στο «Όνειρο θερινής νυκτός»; Ερωτήματα που θα απαντηθούν ίσως πολλές δεκαετίες μετά, αιώνες ίσως, όταν πλέον κι η δική μας αβέβαιη, ασταθής μεταβατική εποχή της Πολιτισμικής Κρίσης θα έχει μπει στο χρονοντούλαπο της Ιστορίας δίνοντας τη θέση της σε δικαιότερες «Πολιτείες» εκεί που – ελπίζω να – κυριαρχεί η ΙΣΟΤΗΤΑ-ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ-ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ για όλους. Αμήν! Γέγονε!!! Τότε θα βλέπουν ίσως οι μεταπληροφοριακοί άνθρωποι τα δράματα του Σαίξπηρ όπως εμείς το ινδικό θέατρο σκιών με θεούς-ημιθέους-δαΐμονες και βροτούς/θνητούς. Αλήθεια, ποιος τους έτρωγε τους «βροτούς» στην αρχαία ελληνική Μυθολογία; Μήπως οι Γίγαντες, οι Δράκοντες, ο «κατηραμένος όφις» ίσως; Κάθε εποχή φτιάχνει τη Λογοτεχνία-Τέχνη που της αξίζει και θεραπεύει προσωρινώς ή απαλύνει την εγγενή υπαρξιακή αγωνία για το Αύριο, το φόβο του Θανάτου αλλά και το άγχος της επιβίωσης. Όταν θα έχουν λυθεί όλ’ αυτά, ναι, τότε δεν θα χρειαζόμαστε ούτε τον Σαίξπηρ κι ο Μάγος Πρόσπερος δεν θα χρησιμοποιεί πια τη (θαμμένη προ πολλού) ράβδο του και θ’ απολαμβάνει τη ζωή με όλη την απομυθοποιημένη απλότητα του αιώνιου «τώρα»… Σκέψεις πάνω σε σκέψεις και το αποτέλεσμα; Μηδέν στο πηλίκο, τουτέστιν άπειρον, για την ώρα…
Κωνσταντίνος Μπούρας
Ένα ποίημά μου για τον αγαπημένο μου Γιώργο Σεφέρη αφιερωμένο στον αξιοσέβαστο Καθηγητή Παναγιώτη Α. Ροϊλό
Ο Σεφέρης μακριά από την αράχνη τού Χρόνου την «κυκλοδίωκτον»
Στον καθηγητή Παναγιώτη Α. Ροϊλό
«Κι όμως κερδίζει κανείς το θάνατό του,
το δικό του θάνατο,
που δεν ανήκει σε κανέναν άλλον
και τούτο το παιχνίδι είναι η ζωή»[1] (μας),
Όμως εσύ Γιώργο Σεφέρη
Είσαι τώρα μακριά από την
Αράχνη τού Χρόνου
Την «κυκλοδίωκτον»[2] κατά Ανδρέαν Κάλβον,
Εκείνον που έλεγες πως δεν έγραφε σωστά
Τα ελληνικά…
Μα τι είναι πρέπον
Και τι πέρα από το μέτρο.
Ποιος ορίζει τι
Σ’ αυτή τη χώρα
Πέρα από τη Δίκη και τη Νέμεση βεβαίως,
Έλα μου όμως που είναι γεμάτη Κρέοντες
Κι Ετεοκλείδες και Πολυνείκες φυσικά…
Σφύζει το έδαφος
Από το φιδίσιο λύγισμα
Τών Ερινύων
Κι όλα τής γης τα τρωκτικά
Εδώ μαζεύτηκαν
Να ροκανίζουν φρέσκια σάρκα
Ζεστό αίμα να πιούν
Άγουρα σώματα να κατασπαράξουν,
Κακή ώρα όπως στους αιμοβόρρους γίγαντες
Τού Γκόγια,
Τους αινιγματικούς «Γίγαντες τού Βουνού»
Κατά Πιραντέλλο
Κι όχι εκείνους τους ροδοπέταλους κορμούς
Τών Τιτάνων από τη Γιγαντομαχία
Που η Αθηνά τους απειλεί
Με τα ερπετά-βέλη που τους εξαπολύει…
Μακριά από την αράχνη
Του χωροχρόνου,
Κέρδισες τώρα τη δική σου αθανασία
Και συνεχίζεις αγχέμαχος να μας εμπνέεις
Με τη σοβαρότητα θλίψης
Απελπισμένης…
Και πώς να ευελπιστείς
Σε μια Ελλάδα
Συνώνυμη τής Κρίσης
Από τα πανάρχαια χρόνια
Πριν καν διαμορφωθεί
Τής ελληνικότητας συνείδηση.
Αθήνα, 8/7/2017, εγκαίνια της έκθεσης Γιώργου Σεφέρη με τίτλο «Οταν το φως χορεύει, μιλάω δίκαια»
στο Ίδρυμα Θεοχαράκη, όπου μίλησε ο εμπνευσμένος κι ευλογημένος από τις Μούσες Παναγιώτης Α. Ροϊλός.
Κωνσταντίνος Μπούρας
[1] Γιώργος Σεφέρης, από το ποίημα «Η τελευταία μέρα».
[2] Ανδρέα Κάλβου, «Ωδή Τρίτη. Εις Θάνατον»: Υιέ μου πνέου σαν μ’ είδες / ο ήλιος κυκλοδίωκτος, / ως αράχνη, μ’ εδίπλωνε / και με φως και με θάνατον / ακαταπαύστως.
η δεύτερη ωριαία εκπομπή μας “ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ” παραγωγής του ΣΕΚΒ στην ΕΡΤ2 Κυριακή 29/10/2017
http://webvMER&uuf1qAOZ&m67vF*LSwItv.ert.gr/ert2/to-biblio/29okt2017-to-vivlio-neos-kyklos/
η πρώτη μας ωριαία εκπομπή για ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ στη νέα παραγωγή της ΕΡΤ2
http://webtv.ert.gr/ert2/to-biblio/22okt2017-to-vivlio-neos-kyklos/
Χάρις στον Γιώργο Χρυσικό και στην εταιρεία του madlink μπορούμε να επικοινωνούμε σήμερα μέσω του επίσημου διαδικτυακού τόπου μου
χάρη στον επαγγελματισμό και την άψογη εξυπηρέτηση, την ηρεμία, την ευγένεια και την αποτελεσματικότητα, εκμηδενίζει το άγχος όλων όσων σπουδάσαμε στην προ-Διαδικτυακή εποχή…
Δείτε πόσο περίλυπος και βυθισμένος σε βαθιά περισυλλογή ήμουνα πριν επισκεφθώ τα γραφεία της madlink στην οδό Ορφέως 5 στο Γαλάτσι. Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφθείτε το:
Κωνσταντίνος Μπούρας, «Η αρχαία τραγωδία σήμερα»
ΟΜΙΛΙΑ ΣΤΗΝ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΛΗΝΩΝ ΛΟΓΟΤΕΧΝΩΝ ΤΗ ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2017. ΕΠΑΚΟΛΟΥΘΗΣΕ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΆΚΡΩΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΑ ΚΙ ΕΠΟΙΚΟΔΟΜΗΤΙΚΗ, ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΌΤΙ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΣΕΒΑΣΜΟΥ ΤΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ ΕΙΝΑΙ ΦΛΕΓΟΝΤΑ…
Παρ’ όλο που ζούμε σε κρίσιμους καιρούς, με δραματικές εξελίξεις να διαφοροποιούν τις μεταιχμιακές κοινωνίες μας κι αναρωτιόμαστε για το μέλλον του ελληνορωμαϊκού και χριστιανικού Δυτικού Πολιτισμού μας, όπως τον μάθαμε τους τελευταίους είκοσι αιώνες… παρ’ όλες τις καταστροφολογικές Σειρήνες, τους ψευδοπροφήτες και τους δήθεν «Μεσσίες», είμαστε δυστυχώς ακόμα πολύ μακριά από την Κατά-στροφήν τής αρχαίας Τραγωδίας. Την Ύβριν βεβαίως και την έχουμε διαπράξει. Η «Κοινωνία της Αφθονίας» κατά Μαρκούζε έγινε «Κοινωνία της Πληροφορίας» για να φτάσει κάποτε να γίνει τερατώδης «Κοινωνία της Τεχνητής Νοημοσύνης». Κι η Ζωή ναι μεν αντιστέκεται όπως φαίνεται στη «Μεταμόρφωση» του Κάφκα και στο «1984» του Όργουελ, όμως το ένστικτο της επιβίωσης επιφέρει κάποτε απρόβλεπτα δεινά στον ανθρώπινο ψυχισμό και διάνοια.
Εξηγούμαι: είμαστε τόσο καταναλωτικοί που καταντήσαμε «βροτοί», καταναλώσιμοι, προβλέψιμοι, χειραγωγήσιμοι… Όσο κι αν επαιρόμεθα για τη σωρεία τών γνώσεών μας, τη Σοφία (ως είδος) δεν την έχουμε δυστυχώς ακόμα κατακτήσει. Η «Γνώσις», η αρχαία, η απόλυτος, δεν ισούται με το άθροισμα επί μέρους γνώσεων και οι κατακερματισμένες εξειδικεύσεις που επέφερε η Βιομηχανική Επανάσταση απεμάκρυνε τον «αναγεννησιακό» άνθρωπο από κάθε δημοκρατική αυτάρκεια και περιόρισε την οντότητά του σε χρηστικούς ρόλους, ως ένα ακόμα «γρανάζι» της «Δαιμόνιας Μηχανής» που διείδε ο ιδιοφυής Κοκτώ.
Χάσαμε την αυτοδυναμία του πολίτη της δημοκρατικής Αθήνας του πέμπτου προ Χριστού Αιώνα όταν λησμονήσαμε πως «νους υγιής εν σώματι υγιή», όταν διαχωρίσαμε το ενιαίο κι αδιαίρετο ον σε σώμα-ψυχή-πνεύμα. Η νοησιαρχία του Μεσαίωνα επέβαλε μία παράλογη «Λογική» του αριστερού ημισφαιρίου του εγκεφάλου (για τους δεξιόχειρες – οι αμφιδέξιοι ήταν πάντοτε περισσότερον προνομιούχοι, βλέπε παραδείγματος χάριν τον πολυμήχανο Λεονάρντο ντα Βίντσι)…. Όμως δεν χρειάζεται να είμαστε όλοι γίγαντες του πνεύματος και τέρατα ευφυΐας για να κατανοήσουμε την δουλική προσήλωσή μας σε υλιστικές αξίες που μας απεμάκρυναν από την ανθρωπομετρική κι ανθρωποκεντρική φιλοσοφία (και Τέχνη) των αρχαίων Ελλήνων.
Η τραγωδία ήταν ψυχή κι έκφραση της πόλεως-κράτους που εδιοικείτο από τον Δήμο σε μία τόσο «άμεση δημοκρατία» που πουθενά αλλού δεν εφαρμόστηκε μέχρι τώρα για μεγάλο χρονικό διάστημα, εκτός ίσως από μερικές βραχύβιες ουτοπικές νησίδες αντιστροφής του θερμοδυναμικού νόμου της εντροπίας.
Σχολείο, προπαγάνδα (με την καλή έννοια), μοχλός διαιώνισης κι αποκρυστάλλωσης (ανακρυστάλλωσης, αν προτιμάτε) αρχών και αξιών, ηθών κι εθίμων, το αρχαίο δράμα έτσι όπως θεσμοθετήθηκε να παριστάνεται στα Μεγάλα και Μικρά Κατ’ αγρούς Διονύσια (καθώς και σε άλλες περισσότερο περιφερειακές αλλά όχι λιγότερο θεσμοθετημένες εκδηλώσεις-διοργανώσεις, ανάλογες των σημερινών κατά τόπους φεστιβάλ που επιτελούν μία τελείως διαφορετική πολυπολιτισμική, πολυθρησκευτική, πολυσυλλεκτική λειτουργία.
Χάσαμε για πάντα το τυπικό καθώς και το τελετουργικό των αρχαίων δραματικών αγώνων αφού ήταν άρρηκτα συνυφασμένα με τα πολιτικά-κοινωνικά-ιστορικά-γλωσσικά συμφραζόμενα που το γέννησαν.
Επομένως σήμερα «χανόμαστε στη μετάφραση» των αρχαίων τραγωδιών που έφτασαν έως εμάς, λίγο έως πολύ παραφθαρμένες, παραχαραγμένες, πλαστογραφημένες, παλίμψηστες, πετσοκομμένες (και άλλα συναφή συμφραζόμενα)…
Και καλά να είναι μετάφραση σε σεβασμό στο πνεύμα (ΚΑΙ στο γράμμα του πρωτοτύπου). Συνήθως όμως δεν είναι. Διάφοροι συμπλεγματικοί δικτατορίσκοι της Τέχνης, ενίοτε και διδάκτορες, ακόμα και ομότιμοι καθηγητές πανεπιστημίων επιδίδονται με ζήλο στην πλήρη αποδόμηση, απαξίωση του αρχαίου δράματος με πρόσχημα τον «εκσυγχρονισμό» του και χρησιμοποιώντας ως άλλοθι (ή ως δεκανίκι) τις ελευθερίες που τους προσπορίζει το λεγόμενο «μεταμοντέρνο» και οι κάθε είδους ληγμένες «νεωτερικότητες». Συνήθως παρατηρείται μια «διαφορά φάσεως» τουλάχιστον τριών δεκαετιών από ανάλογα πειράματα του «Εξωτερικού». Αυτή η χρονοκαθυστέρηση οφείλεται στην πάλαι ποτέ μαθητεία των πανεπιστημιακών και μη φωστήρων μας σε κολλέγια και «πρωτοποριακά» δήθεν σχήματα της αλλοδαπής, των οποίων τους νεωτερισμούς εισάγουν καθυστερημένα και μέχρι να επιδοθούν στο εγχώριο «παιχνίδι εξουσίας» (κοινώς ελληνιστί “power game”) χαλάνε άλλα είκοσι με τριάντα χρόνια της φτενής και φρούδας ζωής τους σε δημόσιες σχέσεις. Έτσι μόλις ανοιχθεί το σελοφάν της τάχαμου καινοτομίας, το πολιτιστικό προϊόν έχει σαπίσει σαν τα σάπια ψάρια της αρχαίας αγοράς που διακωμωδεί ο Αθήναιος στους «Δειπνοσοφιστές» τα οποία απαγορευόταν (δια νόμου, αυστηρού) στους ιχθυοπώλες να τα περιχύνουν με φρέσκο θαλασσινό νερό από το Φάληρο προκειμένου να τα ξαναζωντανέψουν.
Κι αν χρησιμοποιώ αυτόν τον δηκτικό αριστοφανίζοντα τρόπο, είναι γιατί τα τελευταία είκοσι χρόνια στα προγράμματα των φεστιβαλικών πανηγύρεων πρώτα γράφεται με bold και κεφαλαία το όνομα του σκηνοθέτη-θεού-διασκευαστή-μεταφραστή (από ποια γλώσσα και με ποιες γνώσεις;), ακολουθεί ο τίτλος της τραγωδίας και μετά με ψιλά γράμματα: Ευριπίδης, Σοφοκλής, Αισχύλος…
Το ερώτημα που αίφνης αναφύεται απρόσκοπτον είναι: μα γιατί δεν μπαίνουν στον κόπο αυτοί οι φιλόδοξοι νεαροί και νεαραί να συγγράψουν σύγχρονες τραγωδίες όπως έκανε ο Ανούιγ, ο Ο’Νηλ, ο Ανδρέας Στάικος; Μα γιατί κάτι τέτοιο θέλει κότσια, μελέτη, συνθετική ικανότητα, λογοτεχνική χρήση της ελληνικής γλώσσας με βιωμένη βαθιά γνώση της μουσικής της, καθώς και δραματουργική επάρκεια. Σπάνια πράγματα, θα μου πείτε. Και όλα μαζί; Περισσότερον απίθανα κι από το δεκαπλό τζακ-ποτ του τζόκερ! Όμως, ιδού η Ρόδος ιδού το οίδημα!
Και για να είμαι δίκαιος, θα πρέπει ευθύς να παραδεχτώ ότι ευτυχώς υπάρχουν ζωντανά κύτταρα πολιτισμού που συν-γράφουν χωρίς να αντιγράφουν ή να κλέβουν προγενέστερες μεταφράσεις, φιλοτεχνούν από μόνοι τους με γνώση, μεράκι, αυτοέλεγχο και πλήρη δεξιοτεχνία στη χρήση των εκφραστικών τους μέσων παραστάσεις-διαμάντια, πειραματικές μεν, βραχύβιες όχι, αφού αποδίδουν καρπούς σε μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα πλαίσια.
Ξεκίνησα από την Πειραματική Σκηνή του Εθνικού, αμέσως μόλις πήρα με άριστα το δεύτερο πτυχίο μου, αυτό της Θεατρολογίας. Δίδαξα αρχαία τραγωδία εμπειρικά, εργαστηριακά, πειραματικά. Συνέχισα στις σχολές ξεναγών Αθήνας και Μυτιλήνης. Συνέχισα στη Νέα Σορβόννη στο Παρίσι για πέντε χρόνια. Φέτος έλαβα μέρος ως δραματουργός στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα “Write” της Σικελίας γράφοντας το δικό μου «Αισχύλο στη Σικελία» και τον δικό μου «Πυθαγόρα στην Αίτνα». Καρπός αυτής της περιπέτειας «Ο Θάνατος του Ευριπίδη» που παίχτηκε στο ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Βορείου Αιγαίου το 2002 σε σκηνοθεσία Κωνσταντίνου Μάριου, ο «Θέσπις» που ανέβηκε την ίδια χρονιά στο «Άλεκτον» σε σκηνοθεσία Παναγιώτη Ζαγανιάρη, με τον ίδιον και τον εξαίρετο ηθοποιό Χρήστο Γεωργίου. Μα πάνω απ’ όλα, ο τόμος που εκδόθηκε το 1997 από τη «Δωδώνη» με τίτλο «Στον αστερισμό της Εκάτης» και συστεγάζει όλα τα μονόπρακτα που βασίζονται στις αρχαίες τραγωδίες, τις οποίες ξαναέγραψε με σύγχρονο τρόπο σε μοντέρνα σκηνικά και με απολύτως ρεαλιστικούς διαλόγους, είχα την ευτυχία να δω αυτό το έργο μου να ανεβαίνει αποσπασματικά εδώ και είκοσι συναπτά έτη από τη Θεατρική Σκηνή Ηγουμενίτσας (με διάφορες επωνυμίες) σε σκηνοθεσία του εξαίρετου ηθοποιού και δασκάλου Θωμά Λιώλιου. Ένα έργο κάθε χρόνο σχεδόν, με συνεχείς παραστάσεις σε αρχαιολογικούς χώρους, σε ανοικτά και κλειστά θέατρα, σε φεστιβάλ των γειτονικών χωρών και με αξιοσημείωτη θετική ανταπόκριση από το κοινό (όπως φαίνεται από τα δημοσιεύματα στον Τύπο, αλλά κι από τον ηλεκτρονικό τους απόηχο στο Διαδίκτυο).
Φέτος, το 2017, μετά την επιστροφή μου από την εκπληκτικής εμπειρίας δραματουργική επίδοσή μου στη Σικελία, έδωσα στη δημοσιότητα και τυπώθηκε από τις εκδόσεις «Τάδε Έφη» του καλού λογοτέχνη και φίλου Σωτήρη Νικολακόπουλου η «Κρίσιμη Δεκαλογία» μου που περιέχει συν τοις άλλοις τα μονόπρακτα:
ΌΛΗ Η ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΣΕ ΜΙΑ ΩΡΑ
(θεατρικό αυτοσχεδιαστικό διαδραστικό έργο για δύο ηθοποιούς ανεξαρτήτως φύλου)
ΌΛΗ Η ΚΩΜΩΔΙΑ ΣΕ ΜΙΑ ΩΡΑ
(θεατρικό αυτοσχεδιαστικό διαδραστικό έργο για δύο ηθοποιούς ανεξαρτήτως φύλου)
Ο ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ ΣΤΗ ΣΙΚΕΛΙΑ
(ποιητικός διάλογος για έναν άντρα και μία γυναίκα)
Ο ΑΙΣΧΥΛΟΣ ΣΤΗΝ ΑΙΤΝΑ
(ποιητικός διάλογος για έναν άντρα και μία γυναίκα)…κ.λπ.
Ταυτόχρονα, ολοκλήρωσα μόλις (και θα εκδοθεί το 2018) μεγάλης διάρκειας θεατρικό έργο με έξι ηθοποιούς συνεχώς επί σκηνής, όπου δίδεται με παραστατικά διδακτικά κι αυτοσχεδιαστικό εν πολλοίς τρόπο όλη η σύγχρονη προβληματική αναβίωσης ή αναδόμησης του αρχαίου δράματος. Σε αυτό συγκεντρώνω όλη τη μέχρι τώρα τριαντάχρονη εμπειρία μου ως συγγραφέας-θεατρολόγος-κριτικός Λογοτεχνίας και Θεάτρου κι επιχειρώ να προβληματίσω θεατρανθρώπους και θεατρόφιλους για την λειτουργία και την προβληματική του αρχαίου θεάτρου σήμερα.
Στα πλαίσια αυτής της αέναης έρευνας είμαι κι εδώ μαζί σας απόψε, Δευτέρα 23 Οκτωβρίου 2017, στα φιλόξενα γραφεία της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών κι ανυπομονώ να συνδιαλεχθώ και να ανταλλάξω απόψεις μαζί σας. Ευχαριστώ τους Αξιότιμους και Αξιοσέβαστους Πρόεδρο και Γενικό Γραμματέα της Εταιρείας Λογοτεχνών, τους πανάξιους συναδέλφους Παύλο Ναθαναήλ και Γιώργο Μαρινάκη, καθώς και όλους εσάς για τη ζεστή υποδοχή, το αγκάλιασμα και τη θετική διάθεση. Εξαιρετικές ευχαριστίες επίσης οφείλω στη θεατρική συγγραφέα και υπέροχη πεζογράφο Κωνσταντίνα Δούκα για το εμπνευσμένο προλόγισμά της.
Διατελώ ταπεινώς ως τελευταίος όλων μεταξύ υμών,
Κωνσταντίνος Μπούρας
χίλια ευχαριστώ για την παρουσίαση του 30κοστού μου βιβλίου στον Ιανό 2 Οκτωβρίου 2017
ΜΕ ΕΥΓΝΩΜΟΣΥΝΗ ΠΡΟΣ ΌΛΟΥΣ ΕΣΑΣ ΠΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΑΓΑΠΗ ΣΑΣ ΜΕ ΣΤΗΡΙΖΕΤΕ ΤΡΙΑΝΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΩΡΑ ΣΤΗ ΔΥΣΒΑΤΗ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΑΤΡΑΠΟ ΠΟΥ ΠΟΡΕΥΟΜΑΙ ΥΠΗΡΕΤΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΜΕ ΣΕΜΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΑΠΕΙΝΟΣΥΝΗ ΆΠΕΙΡΗ…
ΟΙ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΦΙΛΩΝ παρουσίασαν στις 2 Οκτωβρίου 2017, ημέρα Δευτέρα και ώρα 20:00
το τριακοστό βιβλίο μου
«Τρία Άλφα μία Ήττα κι ένα Ωμέγα»
στο χώρο εκδηλώσεων του βιβλιοπωλείου Ιανός (Σταδίου 24, Αθήνα).
Με τίμησαν με τις ομιλίες τους: ο Καθηγητής και συγγραφέας Θεοδόσης Πελεγρίνης, η καθηγήτρια και συγγραφέας Φωτεινή Τσαλίκογλου, ο Καθηγητής και συγγραφέας Δημοσθένης Δαββέτας, ο Καθηγητής και δοκιμιογράφος Σωτήρης Νικολακόπουλος, η Διδάκτωρ Φιλολογίας-κριτικός Ανθούλα Δανιήλ, η ερευνήτρια τής Ακαδημίας Αθηνών Διδάκτωρ Αλεξάνδρα Ροζοκόκη, ο συγγραφέας Γιώργος Μανιώτης, η ψυχολόγος-συγγραφέας Μαριέττα Πεπελάση, ο βραβευμένος ποιητής Γιώργος Χρονάς (εκδότης και διευθυντής του περιοδικού «Οδός Πανός»), ο συγγραφέας και εκδότης του περιοδικού «Σίσυφος» Γρηγόρης Τεχλεμετζής, η μεταφράστρια-ερευνήτρια Χριστίνα Χούτα, ο ποιητής, διευθυντής και εκδότης λογοτεχνικών περιοδικών κι εφημερίδων Αντώνης Σκιαθάς, ο ποιητής Θάνος Φωσκαρίνης, ο συγγραφέας, κριτικός Λογοτεχνίας και δημοσιογράφος Διονύσης Μαρίνος και η ποιήτρια Τζίνα Ξυνογιαννακοπούλου…. και η βραβευμένη από την Ακαδημία Αθηνών ποιήτρια Ελένη Ζαχαροπούλου.
Ποιήματα διάβασαν οι: Γεωργία Ζώη, Ντίνος Καρύδης, Μάνος Χατζηγεωργίου.
ΤΟΥΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ ΌΛΟΥΣ ΑΠΟ ΚΑΡΔΙΑΣ…
ΓΙΟΡΤΑΖΟΥΜΕ ΤΑ 30 ΧΡΟΝΙΑ ΜΟΥ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΜΕ ΤΟ ΤΡΙΑΚΟΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Π Ρ Ο Σ Κ Λ Η Σ Η
ΟΙ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΦΙΛΩΝ παρουσιάζουν
το τριακοστό βιβλίο του Κωνσταντίνου Μπούρα
«Τρία Άλφα μία Ήττα κι ένα Ωμέγα»
στο χώρο εκδηλώσεων του βιβλιοπωλείου Ιανός (Σταδίου 24, Αθήνα 105 64, τηλέφωνο: 21 0321 7917) στις 2 Οκτωβρίου 2017, ημέρα Δευτέρα και ώρα 20:00.
Για το βιβλίο ομιλούν: ο Καθηγητής και συγγραφέας Θεοδόσης Πελεγρίνης, η καθηγήτρια και συγγραφέας Φωτεινή Τσαλίκογλου, ο Καθηγητής και συγγραφέας Δημοσθένης Δαββέτας, ο Καθηγητής και δοκιμιογράφος Σωτήρης Νικολακόπουλος, η Διδάκτωρ Φιλολογίας-κριτικός Ανθούλα Δανιήλ, η ερευνήτρια τής Ακαδημίας Αθηνών Διδάκτωρ Αλεξάνδρα Ροζοκόκη, ο συγγραφέας Γιώργος Μανιώτης, η ψυχολόγος-συγγραφέας Μαριέττα Πεπελάση, ο βραβευμένος ποιητής Γιώργος Χρονάς (εκδότης και διευθυντής του περιοδικού «Οδός Πανός»), ο συγγραφέας και εκδότης του περιοδικού «Σίσυφος» Γρηγόρης Τεχλεμετζής, η μεταφράστρια-ερευνήτρια Χριστίνα Χούτα, ο ποιητής, διευθυντής και εκδότης λογοτεχνικών περιοδικών κι εφημερίδων Αντώνης Σκιαθάς, ο ποιητής Θάνος Φωσκαρίνης, ο βραβευμένος πεζογράφος κι εκδότης του ηλεκτρονικού περιοδικού diastixo Μάκης Τσίτας, ο συγγραφέας, κριτικός Λογοτεχνίας και δημοσιογράφος Διονύσης Μαρίνος και η ποιήτρια Τζίνα Ξυνογιαννακοπούλου….
Ποιήματα θα διαβάσουν οι: Γεωργία Ζώη, Ντίνος Καρύδης, Μάνος Χατζηγεωργίου.
Θα ακολουθήσει συζήτηση με το κοινό.
“Βάκχες” στο όριο του ειρωνικού, με τρομακτική ισορροπία τραγικού και κωμικού στοιχείου
Η συνεκφώνηση ταιριάζει στις «Βάκχες» από τον Έκτορα Λυγίζο και το ΔΗΠΕΘΕ Λάρισας στο ανεμοδαρμένο Ηρώδειο στις 11/9/2017 που έδωσε μια άλλη προοπτική στα μαινόμενα στοιχεία της Φύσης με τα οποία παίζουν οι Μαινάδες ομοιοπαθητικώ τω τρόπω…
Από τον ποιητή, θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα
Τελικά, είμαστε τυχεροί σ’ αυτή τη χώρα, μιλώντας μια πανάρχαια γλώσσα, κάτοχοι ενός μουσικού γλωσσικού κώδικα με μαθηματική πειθαρχία και κλειδιά που ανοίγουν ενεργειακές πύλες… Τα στοιχεία της Φύσης, τρομακτικά και αντίξοα, πρωταγωνίστησαν στην …ηρωδιακή παράσταση των «Βακχών» ανασπώντας το αντιαισθητικό μωβ χαλί που είχε καλύψει προηγουμένως την ορχήστρα της Επιδαύρου και την ιερά της θυμέλη, μειώνοντας την ακουστική του αργολικού θεάτρου στο ελάχιστο. Αυτό το δαιμονικό αγέρι που σήκωσε ακόμα και τα ορφανά καθίσματα του άνω διαζώματος, τη μέρα που ο τρομερός τυφώνας χτυπούσε τη Φλόριντα, λίγες μέρες μετά τον καταστροφικό σεισμό του Μεξικού και στην επέτειο της πτώσης των δίδυμων πύργων κατέδειξε το τραγικό θεματικό υπόβαθρο, αφού με αυτά τα ακαταλόγιστα, ανεξέλεγκτα κι εν πολλοίς άγνωστα σκοτεινά σημεία της Ανθρώπινης Φύσης παλεύουν οι πρωταγωνιστές αυτού του αρχετυπικού δράματος.
Ο Θάνατος μέσα μας που μετατρέπεται εύκολα από ερωτική σε καταστροφική μανία, η οργόνη του Βίλχεμ Ράιχ, τα παγανιστικά έθιμα που βασίζονταν στην ομοιοπαθητική μαγεία και είχαν γονιμολατρική βάση κι επιδίωξη, αυτό είναι το διακύβευμα που γέννησε την ανάγκη της εισαγωγής του φρυγικού θεού Βάκχου-Διόνυσου και την πολιτογράφησή του στο Δωδεκάθεο με αριθμό μητρώου 13 (ο Θάνατος στην ταρώ). Η αρχή και το τέλος της βασιλείας του Δία είναι αυτός ο γιος που απέκτησε από την ερπετοειδή Σεμέλη, την κατακαημένη (κυριολεκτικώς), εκείνη που ήταν απόγονος του Εχίονα, από τη γενιά των σπαρτών Θηβαίων, που είχαν το ίδιο DNA με τον μυθικό δράκοντα (μυθολογικός απόηχος της εισβολής αποίκων από τον Αστερισμό του Δράκοντα ή του Οφιούχου σύμφωνα με έγκυρους μελετητές). Αυτή την έλευση προφητεύει ο «Προμηθέας Δεσμώτης»; Τι συνέβαινε στον χαμένο «Προμηθέα Λυόμενο»; Πόσα και ποια στοιχεία από τα απόκρυφα αρχαία μυστήρια συνηχούν μέσα από την αρχαία τραγωδία στο Συλλογικό Ασυνείδητο;
Κορυφαία παράσταση, σημαντική. Η συνεκφώνηση υπερβαίνει τα εσκαμμένα του Χορού κι ολόκληρος ο θίασος αναλαμβάνει εκ περιτροπής και σε δυάδες ή τριάδες ή συνολικά όλους τους ρόλους με την απαραίτητη εισαγωγή «αν ήμουν ο/η θα έλεγα…». Μεταμοντέρνα εκδοχή; Ναι. Αλλά όχι άκριτη κι αστάθμητη. Όχι απλώς και μόνον για δημιουργία εντυπώσεων. Με σεβασμό στο κείμενο και στο πνεύμα του Ευριπίδη (που νομίζω ότι θα χαμογελούσε παιχνιδιάρικα πάνω από τις Καρυάτιδες) με γνώση και συμμόρφωση απάντων στο σκηνοθετικό πλάνο είδαμε κάτι σύντομο, νόμιμο και σεμνό που δεν μας κούρασε, μας προβλημάτισε, παρά την κακή ακουστική του Ηρωδείου συνεπικουρούντος του αγέρα που τα πήρε όλα και τα σήκωσε. Θαύμασα τον ηρωισμό και την αυτοθυσία των επαγγελματικών καλλιτεχνών που έφεραν εις πέρας αυτόν τον άθλο. Άκομψη και πεζολογική, διανοουμενίστηκη και στείρα η «μετάφραση» δια χειρός του προώρως εκλιπόντος Γιώργου Χειμωνά. Μα τι θέλουν και βουτάνε σε τόσο βαθιά νερά χωρίς σκάφανδρο και χωρίς την απαραίτητη τεχνική κατάρτιση; Τελικά, η αρχαία τραγωδία έχει μετατραπεί σε κολυμβήθρα του Σιλωάμ όπου ο κάθε επιτυχημενο-αποτυχημένος δοκιμάζει την τύχη του στο one night stand με την Ιστορία, αφού έχει προηγηθεί ραντεβού που κάθε άλλο παρά «στα τυφλά» είναι, αλλά πολύχρονο, σταδιακό και μεθοδευμένο, για να μην πω «προμελετημένο» και παρεξηγηθώ…
Ό,τι κι αν πούμε, το πενιχρό μας έργο θα σβήσει, ακόμα και οι μεταφράσεις, εκείνων, των κλασικών, που είχαν τη διορατικότητα και τη σοφία να συνδυάσουν την ελαφρότητα και το έρεβος της ανθρώπινης ατελούς κωμικοτραγικής κατάστασης.
Κωνσταντίνος Μπούρας
www.konstantinosbouras.gr
Info:
http://greekfestival.gr/gr/events/view/ektoras-lugizos-%E2%80%93-dipethe-larisas-2017
Έκτορας Λυγίζος – ΔΗΠΕΘΕ Λάρισας
Βάκχες / Ευριπίδη
Ο θεός Διόνυσος φτάνει στην πόλη με ανθρώπινη μορφή και ο βασιλιάς Πενθέας παλεύει να οχυρώσει εαυτόν και το άστυ απέναντι στην έλευση μιας θρησκείας που εξισώνει τους πάντες –νυν και πρώην βασιλιάδες, θεούς και δούλους, μάντεις και αγγελιοφόρους, γυναίκες και άνδρες– σε έναν κόσμο συμφιλίωσης του ανθρώπου με τα πιο ζωώδη, αλλά και αγνά του ένστικτα. Πρόκειται για τη μοναδική σωζόμενη τραγωδία όπου ο Διόνυσος συμμετέχει ως πρόσωπο του δράματος, αλλά και ως παντεπόπτης σκηνοθέτης- συγγραφέας. Η παράσταση εξερευνά τη σύγκρουση ανάμεσα στην ατομικότητα του ήρωα και την πολυφωνικότητα του χορού: οκτώ αφηγητές, εντάσσοντας τα χορικά στη βασική πλοκή, παρακολουθούν τη διαδικασία της σταδιακής σύνθεσης και αποσύνθεσης ενός μικτού συνόλου, την αντίσταση των μελών του, αλλά και τη λαχτάρα τους να ανέβουν φαντασιακά στο ιερό βουνό ως μαινάδες και να μετατραπούν σε βάκχες. Μια τελετή μύησης στη λατρεία του «άλλου», της οποίας πρώτο στάδιο είναι να σταθούν δύο άτομα αντιμέτωπα υπό το βλέμμα ενός θεατή-μάρτυρα.
Με αγγλικούς υπέρτιτλους
Μετάφραση: Γιώργος Χειμωνάς
Διασκευή – Σκηνοθεσία: Έκτορας Λυγίζος
Σκηνικό – Κοστούμια: Κλειώ Μπομπότη
Φωτισμοί: Δημήτρης Κασιμάτης
Μακιγιάζ: Ιωάννα Λυγίζου
Αγγλικοί υπέρτιτλοι: Λύο Καλοβυρνάς
Βοηθός σκηνοθέτις: Εύα Βλασσοπούλου
Βοηθός σκηνογράφου: Στεφανία-Ηλέκτρα Πανταβού
Δραματολογική συνεργασία: Κατερίνα Κωνσταντινάκου
Σωματική προετοιμασία-Τεχνική Alexander: Βίκυ Παναγιωτάκη
Φωνητική προετοιμασία: Ρηνιώ Κυριαζή
Παίζουν: Ανθή Ευστρατιάδου, Έκτορας Λυγίζος, Βασίλης Μαγουλιώτης, Άρης Μπαλής, Αργύρης Πανταζάρας, Ανέζα Παπαδοπούλου, Μαρία Πρωτόπαππα, Χρήστος Στέργιογλου
Συμπαραγωγή: Φεστιβάλ Αθηνών & Επιδαύρου και ΔΗΠΕΘΕ Λάρισας
