στα ίχνη τής Christa Wolf (πόρρω απέχουσα όμως από την εξαίσια “Cassandra” της)

ΕΑΝΕΙΧΕΣΜΙΛΗΣΕΙΔΥΣΔΑΙΜΟΝΑ

 

 

Από τον θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα

ΚΛΥΤΑΙΜΝΗΣΤΡΑ

Ας κρατήσουμε κατ’ αρχήν το θετικό: το ότι, δηλαδή, η αρχαία τραγωδία συνεχίζει να εμπνέει σήμερα ειδικούς και μη, αλληλεπιδρά με το θυμικό των ανθρώπων απανταχού της γης, επιβάλλει διαρκώς νέες ερμηνείες και συγκοινωνεί υπόγεια με τον υδροφόρο ορίζοντα του Συλλογικού Ασυνειδήτου. Οκέι. Καλό αυτό. Όμως η διαρκής αναβίωση του αρχαίου δράματος, κακήν-κακώς τις περισσότερες φορές, προχείρως και χωρίς σοβαρή μελέτη κι έρευνα, δίνει ένα εύκολο [έτσι νομίζουν οι αδαείς] διαβατήριο για την δραματουργική επεξεργασία απωθημένων και πόθων ποιητικών (στην καλύτερη των περιπτώσεων, π.χ. Ρίτσος) ή ψευδοποιητικών («ονόματα δε λέμε, οικογένειες δεν θίγουμε»). Η «Κλυταιμνήστρα;» (με ερωτηματικό) του Ανδρέα Στάικου ήταν αρκετή για να απογειώσει την καριέρα του και να τον καταξιώσει ως νεοέλληνα θεατρικό συγγραφέα. Και καλά οι ομιλούντες την νέαν ελληνικήν και γνωρίζοντες (ακαδημαϊκώς την αρχαίαν ελληνικήν). Οι «φιλέλληνες», αλλοεθνείς, κλασικο-σπουδαγμένοι είναι διπλά αξιέπαινοι που καταγίνονται με τους αρχαίους μας μύθους. Παρά τις παρανοήσεις (το να μιλάς τη συνεχή μέσα στο χρόνο ελληνική γλώσσα είναι ένα απαράμιλλο πλεονέκτημα), παρά τις όποιες τεχνικές τους ατέλειες, τα πρωτόλεια ή μη έργα τους διακρίνονται από την ειλικρινή επιθυμία να προσθέσουν μιαν ψηφίδα έστω στο μωσαϊκό της αναδημιουργίας του Αρχαίου Μύθου.

Αρκετά όμως εδώ ως εισαγωγή. Στο «δια ταύτα». Φιλότιμη η προσπάθεια της Christine Brueckner να αναβιώσει την Κλυταιμνήστρα, μονολογούσα ρεαλιστικώς πάνω από τον σκοτωμένο από αυτήν Αγαμέμνονα (μπρρρρρ!!!!!!) πριν του κλείσει τελειωτικώς τα μάτια. Φεμινιστικές υπερβολές, εκδικητική βεντέτα, ασέβεια στη μνήμη νεκρού, σαδομαζοχιστική σκληρότητα που θα ταίριαζε σε θεατές καψίματος μαγισσών ή κρεμάσματος κακούργων. Οκέεεειιιιι, που λένε οι φίλοι μας οι Αμερικάνοι. Και γιατί όχι; Φτάνει αυτό να υποστηρίζεται υποκριτικώς από την ηθοποιό που αναλαμβάνει να υποστηρίξει αυτόν τον άχαρο κι αντιπαθητικό ρόλο. Κάτι που δεν συνέβη με την Ευαγγελία Βαλσαμά, που μεταπηδούσε από κατάσταση σε κατάσταση ουρλιάζοντας και τσιρίζοντας σαν γιαπωνέζος ηθοποιός του Θεάτρου Καμπούκι, κι άλλοτε ως «Κατίνα» μικροαστή που περίμενε να πεθάνει ο άντρας της για να «του τα ψάλλει». Κρίμα. Η κακογουστιά σε όλο της το μεγαλείο. Όχι αγαπητές μου κυρίες και κύριοι. Η αρχαία τραγωδία δεν έχει σχέση με την μικροαστική μικροπρέπεια. Είναι μεγαλειώδης, προκαλεί «έλεον και τρόμον». Εδώ απλώς ένιωθα ότι δεν ήθελα να είμαι παντρεμένος με αυτή την οπισθόβουλη, δειλή κι ανάξια, φαντασμένη κι ανόητη γυναίκα. Η ηθοποιός Ευαγγελία Βαλσαμά δεν δίστασε να γελοιοποιήσει ακόμα και την εύλογη ωραιοπάθεια της Κλυταιμνήστρας, ως αδελφής της Ωραίας Ελένης του Μενελάου (του Πάρη και του …Ευριπίδη, βεβαίως).

Ακόμα χειρότερη, έως ανεκδιήγητη ήταν η Δυσδαιμόνα της, που ερμήνευσε η καλή ηθοποιός Ευαγγελία Βαλσαμά, με μια υπερβολή σα να παίζει σε κουκλοθέατρο, γκραν-γκινιόλ ένα πράμα, με πεταγμένους έξω τους βολβούς σαν κακό σήριαλ με βρικόλακες. Έλεος, βρε παιδιά. Τι παρανόηση είναι αυτή! Μα αυτό είναι το θέατρο; Όχι βέβαια. Η Ποίηση, μια δυο καλές εικαστικές ή μουσικές ιδέες, σεμνότητα, καλή εκφορά λόγου και μια εμμονή στην ποιότητα, θα αρκούσε… Πού να τα βρεις όμως όλ’ αυτά μαζεμένα σήμερα στην εποχή της Κρίσης και των εκπτώσεων; Απορία ψάλτου, βηξ!

Παρ’ όλα αυτά, δείτε αυτήν την διπλή παράλληλη παράσταση, για να σχηματίσετε τη δική σας γνώμη και να διαφωνήσετε ενδεχομένως μαζί μου.

Κωνσταντίνος Μπούρας

www.konstantinosbouras.gr

Info από το http://www.culturenow.gr/46357/dyo-monologoi-ths-christine-brckner-me-thn-eyaggelia-valsama-sto-theatro-toy-neoy-kosmoy

Η ΤΕΧΝΗ ART PATMOS παρουσιάζει από το Σάββατο 19 Μαρτίου στο Δώμα του Θεάτρου του Νέου Κόσμου σε παράλληλες παραστάσεις, δύο μονολόγους, της Christine Brückner, «ΕΙΣΑΙ ΕΥΤΥΧΙΣΜΕΝΟΣ ΤΩΡΑ, ΝΕΚΡΕ ΑΓΑΜΕΜΝΩΝ;» και«ΕΑΝ ΕΙΧΕΣ ΜΙΛΗΣΕΙ ΔΥΣΔΑΙΜΟΝΑ!» σε σκηνοθεσία Barbara Hoffmann και Till Sterzenbach, με την Ευαγγελία Βαλσαμά.

Ηρωίδες η Κλυταιμνήστρα και η Δυσδαιμόνα αντίστοιχα, δύο διαμετρικά αντίθετες προσωπικότητες, με διαμετρικά αντίθετες συμπεριφορές η μία γεμάτη αγανάκτηση, μίσος βιώνει τη λύτρωση και  μέσα από το φόνο και εξαγνίζεται απ’ αυτόν.

Η Δυσδαιμόνα ξετυλίγει το κουβάρι των αποκαλύψεων μέσα από την αγνότητά, την τρυφερότητα, την αγάπη της στον Οθέλλο, και  κάτω από το ισχυρό ένστικτο της επιβίωσης, η λύση δίνεται μέσα από την ολοκληρωτική παράδοση τους στον έρωτα και σαν πράξη.

Kαι οι δύο μεταφέρουν ισχυρά μέσα από το λόγο τους πανανθρώπινα  μηνύματα Αγάπης,  Σεβασμού, Ελευθερίας, Ειρήνης.

«Είσαι ευτυχισμένος τώρα, νεκρέ Αγαμέμνων;»

Ο μονόλογος της Κλυταιμνήστρας «Είσαι ευτυχισμένος τώρα, νεκρέ Αγαμέμνων;» (Ο ανέκδοτος λόγος της Κλυταιμνήστρας μπροστά από το νεκροκρέβατο του Βασιλιά των Μυκηνών), έργο της Christine Brückner.

Η Κλυταιμνήστρα μόλις έχει πνίξει στο λουτρό τον σύζυγό της και βασιλιά των Μυκηνών Αγαμέμνονα, ο οποίος είχε σκοτώσει τον πρώτο της άνδρα, το πρώτο της παιδί και θυσίασε την κόρη τους Ιφιγένεια στους θεούς, με «αντάλλαγμα» τον ούριο άνεμο για την εκστρατεία των καραβιών του προς την Τροία. Αυτή η δολοφονία είναι για τη Κλυταιμνήστρα  μια πράξη απελευθέρωσης και χειραφέτησης ενώ συνειδητοποιεί και τον δικό της επικείμενο  θάνατο ακολουθώντας την κατάρα που καταδιώκει το γένος των Ατρειδών: «Στους Ατρείδες υπάρχει μόνο, να σκοτώσεις ή να σκοτωθείς.»

«Ο μονόλογος της Κλυταιμνήστρας είναι ένας αντι-επιτάφιος : ένα χειμαρρώδες κατηγορητήριο ενάντια σ’ έναν άντρα σκληρό, φιλοπόλεμο και τυφλό μπροστά στις απολαύσεις της φύσης και της ειρηνικής ζωής . Η Κλυταιμνήστρα της Γερμανίδας συγγραφέως είναι μια πολύπαθη γυναίκα η οποία έχει γευτεί την αδικία, την ταπείνωση, την καταπίεση και την βία που της έχει «προσφέρει» ο μισαλλόδοξος αρσενικός δυνάστης. Επίσης είναι μία γυναίκα που δεν καταδέχεται να αποδώσει στους Θεούς τις πράξεις των ανθρώπων. Τέλος, είναι μία γυναίκα που, συνοψίζοντας τις δυστυχισμένες στιγμές της πλάι σ’ έναν άντρα-θύτη, δεν μπορεί παρά να νοιώθει πικρία, οργή και μίσος, έστω και αν αυτός είναι πια νεκρός. Ωστόσο η εκδίκηση της Κλυταιμνήστρας σηματοδοτεί αναπόφευκτα και το δικό της τέλος, αφού μετά το μίσος της, δεν κερδίζει τίποτα άλλο από μία ισότιμη θέση στο πλευρό του νεκρού Αγαμέμνονα.» 

Χαρά Μπακονικόλα
Ομότιμη Καθηγήτρια
Τμήματος Θεατρικών Σπουδών, Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ:

ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ: Barbara Hoffmann, Till Sterzenbach  
Μετάφραση: Έφη Funck
Σκηνογράφος: Χρυσηϊς Stroghoff
Κοστούμια: Francoise Dangon
Επιμέλεια Ήχου: Μηνάς Εμμανουήλ
Φωτογραφία: Σάββας Σπυρίδωνος
Βοηθός Σκηνοθέτη: Μαρία Καλαμαρά
Τεχνική Υποστήριξη: Claudia Loeblein

ΕΡΜΗΝΕΙΑ: Ευαγγελία Βαλσαμά

ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ: 60 λεπτά

Από το Σάββατο 19 Μαρτίου μέχρι την Κυριακή 3 Απριλίου

Τετάρτη, Πέμπτη, Παρασκευή & Σάββατο στις 21:15