oresteia-12 oresteia1

 

 

 

Από τον θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα

Είμαστε τραγικός λαός, ανυπέρβλητος, αυτοκαταστροφικός. Οι εχθροί περιττεύουν, κάνουμε μόνοι μας το θεάρεστο έργο της αποδομητικής αυτοεξόντωσης. Ό,τι δεν κατάφεραν σε δύο επεκτατικούς πολέμους οι βάρβαροι Πέρσες το επέτυχαν οι Έλληνες με τον ολέθριο Πελοποννησιακό Πόλεμο. Κι ο φθόνος καλά κρατεί… Τελικά, πού πάει ο περίφημος «Δυτικός Πολιτισμός μας» δομημένος πάνω στα γερά θεμέλια του ελληνορωμαϊκού ανθρωποκεντρικού ιδεώδους; Μήπως περάσαμε από την τραγωδία στο μελόδραμα κι από εκεί στο αστικό δράμα για να καταλήξουμε – με γέφυρα το «παράλογο» – στην πλήρη αναρχία του μεταμοντερνισμού; «Μωραίνει Κύριος όν βούλεται απολέσαι». Δεν θα υπερασπιστώ εδώ τον Γιάννη Χουβαρδά. Δεν το χρειάζεται. Είναι απολύτως ισορροπημένος, συγκροτημένος και καλός διαχειριστής του εαυτού του. Ο ντόρος που προκάλεσε από την ηθελημένη κακοποίηση της «Ορέστειας» προκάλεσε κοσμοσυρροή στο Ηρώδειο (ρωμαϊκό το ωδειάκι, τι περιμένεις;). Όλοι έσπευσαν να πάρουν μέρος στο κουτσομπολιό και στον λιθοβολισμό του ασεβούς. Και πώς να «θάψεις» κάτι που αγνοείς; Μέχρι και οι διάδρομοι κατελήφθησαν από περιέργους. Δεν ήταν το σύνηθες θεατρόφιλο κοινό αυτό. Στην παράσταση τώρα. Καλή η mise-en-place, δε λέω. Καλύτερη από άλλες που έχουμε «απολαύσει» μέχρι κορεσμού στην Επίδαυρο. Καλή και η αναλογία της χρονικής μεταφοράς στον Μεσοπόλεμο. Θεμιτή και η ενδυματολογία. Όσο για το σκηνικό, λειτουργικά κακόγουστο. Όμως οι ηθοποιοί κραύγαζαν τα λόγια τους – σαν τους καμποτίνους θεατρίνους του Αμλέτου – χτυπιόντουσαν και παραδέρνονταν στη σκηνή χωρίς ίχνος συναισθήματος. Ο απόλυτος δια-νοουμενισμος. Κι αν η πρόθεση «διά» παρηχεί με την λέξη «Δίας» καμία σχέση. Τα ρήματα «διανοούμαι», «διαισθάνομαι» και «διαλογίζομαι» δεν είναι – δυστυχώς – συνώνυμα. Αφού χάσαμε τα κοινωνικοπολιτικά συμφραζόμενα του αρχαίου θεάτρου κι αφού η πίστη στο Δωδεκάθεο έχει ήδη κλονιστεί από την εποχή του Ευριπίδη, το μόνο που μένει είναι να διαλογισθούμε σκηνικώς πάνω σε αυτά τα μεγάλα έργα του Λόγου και της Τέχνης, χρησιμοποιώντας την τεχνική της Αναλογίας χωρίς να αγνοούμε την «χρυσή τομή», καθότι η υπέρβαση του μέτρου επισύρει την τραγικήν Ύβριν, που γεννά με τη σειρά της την καταστροφή. Είναι οξύμωρο να ασχολείσαι επαγγελματικά με την αρχαία τραγωδία και ταυτόχρονα να διαπράττεις τα ίδια τραγικά λάθη με τους ήρωες. Με τη διαφορά ότι εκείνοι συνειδητοποιούν κατά την πτώση τους τα λάθη και αποκτούν την πολυπόθητη αυτογνωσία. Εκείνο το «γνώθι σαυτόν» είναι που λείπει από την πλειονότητα των σύγχρονων σκηνοθετών που κακοποιούν εμπροθέτως κι ασυνειδήτως την αρχαία μας κληρονομιά. Και ναι μεν το θράσος περισσεύει και το σταρ-σύστεμ βασίζεται κυρίως στην αρνητική διαφήμιση και στα κουτσομπολιά, όμως το «μισή ντροπή δική τους και μισή δική μας» παραείναι αρρίβιστικο και οθωμανικό και δεν έχει καμία σχέση με την αρχαία ελληνική κοσμοαντίληψη και Ηθική δεοντολογία. Όσο περνούν τα χρόνια και λούζομαι μέσα στο κατακαλόκαιρο όλα αυτά τα ανοσιουργήματα πάνω στο σώμα της αρχαίας τραγωδίας, νοσταλγώ εκείνα τα ιερά τέρατα της Τέχνης που έλαμψαν την δεκαετία του ᾽60 με μεράκι, γνώση, τέχνη, εμβρίθεια, τόλμη και Αισθητική. Επιμένω σ’ αυτό. Δεν είναι όλα ίδια, δεν είναι χύμα και τσουβαλάτα, δεν επικροτώ το «μπάτε σκύλοι αλέστε κι αλεστικά μη δώσετε!».

Γι’ αυτό, αγαπητοί φίλοι, συνάνθρωποι, συνοδοιπόροι στο Πνεύμα, ας βασανίσουμε λίγο το υλικό και τις τεχνικές μας πριν τις παραδώσουμε στην κρίση του κοινού. Γιατί μπορεί αυτό να είναι ευγενικό και μιλημένο, μπορεί να το έχουμε καλοπιάσει από πριν για να εξασφαλίσουμε τη συναίνεσή του, μπορεί να στήσουμε το δικό μας δίχτυ αράχνης (αυτό που κάποιοι ονομάζουν «διαπλοκή»), όμως η Ιστορία κι ο Χρόνος θα είναι αμείλικτοι και θα μας ανακυκλώσουν μαζί με άλλα σκουπίδια αναλώσιμα. Εκτός αν το γνωρίζουμε αυτό προκαταβολικά και λειτουργούμε με την αρχή: «μετά την απομάκρυνσιν από το ταμείον ουδέν λάθος αναγνωρίζεται». Σε αυτή την περίπτωση προσομοιάζουμε με τους ληστές των ταχυδρομικών αμαξών στο μακρινό Ουέστ. Όμως σε αυτή την περίπτωση ας μην δηλώνουμε πνευματικοί άνθρωποι ούτε θεατράνθρωποι ούτε καν άνθρωποι. Αυτά για σήμερα. Σεμνά και ταπεινά. Και χωρίς την πρόθεση να ενοχλήσουμε κανέναν. «Ονόματα δεν λέμε οικογένειες δεν θίγουμε». Απλώς προβληματιζόμαστε για τα τεκταινόμενα και για τις συνέπειες της πολύπλευρης πολιτισμικής Κρίσης που βιώνουμε εκόντες-άκοντες. «Μαζί με τα ξερά καίγονται και τα χλωρά». Δυστυχώς.

 

 

Κωνσταντίνος Μπούρας

www.konstantinosbouras.gr