ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΜΠΟΥΡΑ

pappisa-ioanna_685x300

Όταν σε κλέβουν …έχεις κάτι αξιοζήλευτο, όταν σε διασκευάζουν υπάρχεις, όταν ασχολούνται με την ψυχανάλυσή σου έναν και πλέον αιώνα μετά το θάνατό σου, ε, τότε είσαι ή σημαντικός ή …περιπεπλεγμένος (ή και τα δύο). Ο αφορισμένος Εμμανουήλ Ροΐδης αναβιώνει στο Φεστιβάλ Αθηνών χάρη στην εμπνευσμένη πειραματική απόπειρα του δοκιμασμένου και καταξιωμένου Δημήτρη Μαυρίκιου να διαβάσει παράλληλα το έργο και τη ζωή του. Η μυθιστορηματική μητέρα του, η Κορνηλία, μετέπειτα Αϊσέ (και εξιδανικευμένη ως «Πάπισσα Ιωάννα», που ζει παρενδυτικώς ως …Ιωάννης), ερμηνεύτηκε με δωρική απλότητα από τη σημαντική ηθοποιό Ράνια Οικονομίδη. Σε μια «παράσταση εν εξελίξει» [όπως την χαρακτηρίζει ο εμπνευστής της και προάγγελος ενός μελλοντικού ανεβάσματος του πολυθρύλητου βιβλίου που κατάκλεψε ο Λώρενς Ντάρρελ και το κυκλοφόρησε σε όλον τον κόσμο με το όνομά του χωρίς ουδεμία μνεία στον Ροΐδη], ο Δημήτρης Μαυρίκιος συνέπλεξε το πρώτο μέρος της «Πάπισσας Ιωάννας» με τον πρωτότυπα συν-γραμμένο από τον ίδιον μονόλογο της μητέρας του Κορνηλίας. Επιτέλους κι ένα φεστιβαλικό θέαμα που προκύπτει κατόπιν ερευνητικού βασάνου, δεν βγαίνει αβρόχοις ποσί, που οι προθέσεις των εμπνευστών είναι σεμνές και δηλωμένες, ο τόνος χαμηλός, το σύνολο αρμονικά κουρδισμένο, η αισθητική αρτιότητα συμπαγής. Καταπληκτικά τα σκηνικά του Δημήτρη Πολυχρονιάδη, λειτουργικά τα κοστούμια της Εύας Νάθενα, ευθύβολοι οι φωτισμοί του Λευτέρη Παυλόπουλου, αποτελεσματική και ταιριαστή με το όλον ύφος η μουσική σύνθεση κι επιμέλεια που υπογράφει ο Στάθης Σκουρόπουλος. Η Αποστολία Παπαδαμάκη βοήθησε τον σκηνοθέτη να κινήσει με παντομιμική χάρη τον πολυάνθρωπο θίασο. Όμως η έκπληξη ήταν η εκφραστική Έρη Ρίτσου στο φιλμάκι που συνόδευε την παράσταση. Απρόβλεπτη ηθοποιός. Μήπως θα έπρεπε να ασχοληθεί επισταμένως και μ’ αυτήν την καριέρα; Μαζί με την Λένα Κιτσοπούλου και την τυποποιημένη πλέον Εβελίνα Παπούλια (μαϊντανός δαιμονικών κι εξωκοσμικών ρόλων), σχολίασαν κινηματογραφικά την εποχή συγγραφής του έργου, αλλά και την εποχή που εκτυλίσσονται όλα αυτά τα σουρεαλιστικά κι ευτράπελα.  Η πάπισσα Ιωάννα που γεννάει επί σκηνής κι από οθόνης το θνησιγενές τέκνο της και λιθοβολείται ως πόρνη από τους σκανδαλισμένους πιστούς, η ελευθεριότητα των μεικτών μοναστηριών, η εμπορία, κλοπή και καπηλεία λειψάνων, η δεισιδαιμονία κι ο λαϊκισμός ήταν στο στόχαστρο του μεγάλου αναρχικού πνεύματος ενός αδικημένου αλλά νικητή, του διαχρονικού Εμμανουήλ Ροΐδη,  που αμφισβήτησε κάθε αυθεντία και πυροβόλησε με τη σάτιρα του κάθε «κουκουβαγείον» (για να θυμηθούμε έναν άλλον ανένταχτο από την Χαλκίδα, τον Σκαρίμπα). Ο Δημήτρης Μαυρίκιος πλησίασε με πολύ σεμνότητα κι απλότητα το υλικό του. Ίσως γιατί ανήκει στην παλιά γενιά σκηνοθετών (γεννήθηκε το 1948 στην Γκίζα της Αιγύπτου) που δεν φιλοδοξεί να ασχημονήσει πάνω στα κείμενα των άλλων και του αρκεί να τα σχολιάσει διακριτικά εικονογραφώντας τα με ελκυστικό τρόπο και τελετουργοποιώντας το ρηθέν, δομώντας και οικοδομώντας συμπαγή κι αρμονικά παραστατικά σύνολα. Αρκετά πια με την αποδόμηση. Ο πύργος της Πίζας, οι δίδυμοι πύργοι και ο βιβλικός πύργος της Βαβέλ μόνον με το καταστροφικό έργο ενός Σίβα συνάδουν κι ουδεμίαν σχέσιν έχουν με την ψυχ-αγωγόν Τέχνην. Ούτε με τον Λόγον ούτε με τη Λογική. Ας σοβαρευτούμε αμφισβητώντας κι ας καυτηριάσουμε τα κακώς κείμενα προτείνοντας εφικτές και πραγματοποιήσιμες λύσεις. Οικοδομήστε γιατί …χανόμαστε. Εκπληκτικά ειρωνική κι αυτοσαρκαστική η φωνή του σκηνοθέτη «από το ηλεκτρολογείον», επαυξημένη ως φωνή εξ ουρανού, αποκαλυπτικού θεού ή τριτοπρόσωπου παντεπόπτη αφηγητή και συναυτουργού. Ναι, αυτό (ακόμα και δεν συνιστά εύρημα ή πρωτοτυπία) είναι θεμιτό τέχνασμα εκ μέρους ενός σκηνοθέτη που δεν βαυκαλίζεται, που αυτοσαρκάζεται και μετατρέπει τις ελλείψεις του σε προτερήματα, χωρίς να καταφεύγει σε ναρκισσιστικούς σκηνοθετισμούς για να κρύψει ή να υπεραναπληρώσει τις όποιες αδυναμίες του. Ανυπομονώ να δω όλο το σκανδαλώδες αυτό έργο του Ροΐδη σε ενιαία παράσταση με την εμβόλιμη μυθιστορία της μητρός του. Αναμένομεν.