μεφιστο

Από τον κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα

Ο έμπειρος σκηνοθέτης Νίκος Μαστοράκης, ειδικός στο να κινεί με ευελιξία και πλαστικότητα μικρά σύνολα ηθοποιών, αναμετρήθηκε αυτή τη φορά με μια γιγαντιαία παραγωγή της Αριάν Μνουσκίν, που βασίστηκε στο μνημειώδες για το ναζισμό μυθιστόρημα του Κλάους Μαν, που είχαμε δει προ εικοσαπενταετίας και στον κινηματογράφο με τον καταπληκτικό ηθοποιό Κλάους Μαρία Μπραντάουερ, που αφού έπαιξε το ρόλο της ζωής του χάθηκε αμέσως μετά, ακριβώς όπως και το ιστορικό πρόσωπο του μοντέλου για τον μυθιστοριογράφο. Μέσα από πολλαπλές αναγνώσεις του ίδιου μυθοπλαστικού κειμένου, που λειτουργεί όμως ως μαρτυρία της εποχής του συγγραφέα και των ηρώων του, ανα-δημιουργείται ένα πολλαπλό μετά-κείμενο ανοικτό σε κάθε συμπαραδήλωση και ταιριαστό σε ανάλογα συμφραζόμενα. Και σήμερα αναβιώνει ο φασισμός, ως υποπαράγωγο της οικονομικής δυστοκίας αστικών κι αγορτικών κοινωνικών στρωμάτων που μετατρέπονται αυτόχρημα σε λούμπεν και υπό-κοσμος μπαίνοντας για μια γενιά στο περιθώριο της Ιστορίας, αδρανοποιούνται, ανίκανοι να επηρεάσουν το ιστορικό γίγνεσθαι και τρέφονται με ψίχουλα από το τραπέζι των πλουσίων. Αυτές οι παράπλευρες ανθρώπινες απώλειες ενός ακήρυχτου πολέμου ανακατεύουν τον βούρκο στο συλλογικό υποσυνείδητο κι από εκεί αναδύονται κάθε λογής τέρατα: οι Λαιστρυγόνες και οι Κύκλωπες του Φόβου, η Σκύλλα και η Χάρυβδη της Μισαλλοδοξίας και της Δυσανεκτικότητας των άλλων, η ποινικοποίηση του διαφορετικού, η εξάπλωση του κοινωνικού φθόνου ως ψώρας που κατατρώει τον αφυδατωμένο και λυμφατικό κοινωνικό ιστό.

Από αυτή την άποψη, η υπερ-παραγωγή του Εθνικού μας Θεάτρου με τον λακωνικό και σαφή τίτλο «Μεφίστο» μας αφορά όλους, όλους όσους ζούμε σε αυτούς τους δύσκολους καιρούς και προκειμένου να μην επαναλάβει η Ιστορία τον εαυτό της, καλόν είναι να δούμε πώς θα αποφύγουμε τα καινούργια κρεματόρια, τους φούρνουν που πυροδοτούνται και τροφοδοτούνται τακτικά με ανθρώπινη σάρκα, ακόμα κι αν δεν είναι – για την ώρα, όχι ακόμα – η δική μας.

Το φαινόμενο του μικροαστικού εφησυχασμού είναι και η αιτία πολλών παλινωδιών και παλινδρομήσεων του ανθρώπινου πολιτισμού στον άνθρωπο των σπηλαίων, όπου το «δίκαιο του ισχυροτέρου» και το «σώζων εαυτόν σωθήτω» καταργεί ηκαταλύει ουμανιστικά ιδανικά κι ανθρωπιστικούς θεσμούς.

Επειδή οι «καιροί ου μενετοί», ας σπεύσουμε να διαβάσουμε τα κλασικά αριστουργήματα, να δούμε τις παραστάσεις που βασίζονται σε αυθεντικό βιωματικό υλικό, να διδαχθούμε εγκαίρως, ν’ αποφύγουμε τη στραβοτιμονιά που θα εκτρέψει για άλλη μια φορά ολόκληρη την ανθρωπότητα.

Δεν θα κρίνω την παράσταση και τις όποιες ατέλειές της. Ούτε θα εξάρω ούτε θα καταβαραθρώσω ερμηνείες ηθοποιών που κάνουν ό,τι μπορούν κι αποδίδουν τα βέλτιστα. Είναι τόσο επείγουσα η εμπέδωση του νοήματος, που τα παράσιτα στη μετάδοση του μηνύματος περνούν απαρατήρητα.

Σπεύσατε λοιπόν στο «Μεφίστο» του Εθνικού. «Οι Γερμανοί ξανάρχονται» κι όπως έλεγε στην καταπλητκτική αυτή ασπρόμαυρη ταινία ο αείμνηστος ηθοποιός Τσαγανέας: «Άνθρωποι, άνθρωποι, προς τι το μίσος κι ο αλληλοσπαραγμός; Όλοι άνθρωποι ήμεθα. Τέκνα του ιδίου Θεού…». Ας το θυμηθούμε κι ας το εμπεδώσουμε όσο ακόμα είναι καιρός.

Κωνσταντίνος Μπούρας

www.konstantinosbouras.gr