MOLIEROS_H_PRIGKIPISSA_THS_HLIDAS

 

 

 

 

Tης Παρασκευής Βασιλ.  Μόλαρη Εκπαιδευτικού Ιστορικού Μεταφράστριας ΜΑ

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΜΟΛΑΡΗ

Mια ακόμα δύσκολη θεατρική σεζόν ολοκληρώνει τον κύκλο της φέροντας τα τραύματα της οικονομικής ( και όχι μόνο …) κρίσης που μαστίζει τη χώρα μας επηρεάζοντας και την καλλιτεχνική της ζωή. Το πολυπαθές Φεστιβάλ Αθηνών έζησε και ζει και αυτό μια μεταβατική περίοδο που σημαδεύεται με έντονες πολιτικές παρεμβάσεις. Η καλλιτεχνική ζωή του τόπου στο ικρίωμα και αναζητούνται χειροκροτητές του φτηνού ρωμαϊκού θεάματος ! Ώρα απολογισμού, οργάνωσης θερινών περιοδειών ( όχι πάντα με τα αξιολογότερα θεατρικά έργα της χειμερινής σεζόν…) αλλά και  ζυμώσεων και διερευνήσεων   νέων θεατρικών παραγωγών για την επόμενη περίοδο. Πληροφορούμαι, με λύπη, ότι ούτε το καλοκαίρι αυτό θα έχουμε τελικά τη χαρά να απολαύσουμε την ελληνική πρεμιέρα της άγνωστης  στην Ελλάδα ( αν και με ελληνικό θέμα) μολιερικής κωμωδίας «Η Πριγκίπισσα της Ήλιδας» παρά τις άοκνες  προσπάθειες του καλού και έμπειρου σκηνοθέτη και καταξιωμένου δασκάλου της θεατρικής τέχνης και  αγωγής  Αντώνη Ανδριόπουλου και του άξιου μεταφραστή του έργου στα ελληνικά Δημήτρη Φίλια, Καθηγητή Λογοτεχνικής Μετάφρασης του Ιονίου Πανεπιστημίου. Ας θυμίσουμε ότι ο Αντώνης Ανδριόπουλος είναι η ψυχή της μη κερδοσκοπικής Εταιρείας «ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΤΕΧΝΗ» η οποία  δραστηριοποιείται στην καλλιτεχνική εκπαίδευση και στο ανέβασμα θεατρικών παραστάσεων με ιδιαίτερη καλλιτεχνική αξία. Υπηρετεί, εδώ και χρόνια ,με ζήλο τον πολιτισμό μας, πιστεύοντας  πως το ουσιαστικό πρόσωπο ενός έθνους, ενός λαού, είναι η πολιτιστική του ταυτότητα, που είναι άλλωστε και η  μόνη απόδειξη ότι υπάρχει .

****

«Η πριγκίπισσα της Ήλιδας» παραστάθηκε στις Βερσαλλίες την 8η Μαϊου 1664 στο πλαίσιο οκταήμερου εορταστικού προγράμματος προς τιμήν του «Βασιλιά ήλιου» ο οποίος υπήρξε προστάτης των Τεχνών και των Γραμμάτων. Στην πραγματικότητα βέβαια, επρόκειτο για προσφορά προς την Δίδα  ντε Βαλιέρ, που απολάμβανε τότε τη απόλυτη εύνοια του βασιλιά  και η οποία, πριν πέντε μήνες, είχε γεννήσει τον πρωτότοκο, καρπό της ερωτικής  σχέση τους. Ωστόσο, επισήμως, η εορτή γινόταν προς τιμή δύο βασιλισσών, της Άννας της Αυστρίας και της Μαρίας – Θηρεσίας , που ήταν και οι δύο Ισπανίδες. Οι τρεις πρώτες ημέρες του προγράμματος αφιερώθηκαν στις «Απολαύσεις του μαγεμένου νησιού». Από αυτές, τη δεύτερη, παίχτηκε «Η Πριγκίπισσα της Ήλιδας». Ο Μολιέρος ξεκίνησε να γράφει ένα έμμετρο έργο, αλλά η πίεση του χρόνου δεν τον άφησε να ολοκληρώσει την ποιητική του προσπάθεια. Έτσι, μεγάλο μέρος του έργου γράφτηκε, τελικά, σε πρόζα. Σε συνεργασία με τον Lilly, παρουσίασε μια κωμωδία – μπαλέτο με ανάμικτα στοιχεία χορού και μουσικής, η οποία σημείωσε επιτυχία και επαναλήφθηκε στο Παρίσι αρκετές φορές.

Το θέμα είναι αντλημένο από τον περίφημη κωμωδία του Ισπανού Augustin Moreto «El Desden con el Desden» ( = Η περιφρόνηση για την περιφρόνηση) που εκδόθηκε το 1645. Πρόκειται για μια απολαυστική μουσικοχορευτική ερωτική κωμωδία της οποίας η υπόθεση εκτυλίσσεται στην Αρχαία Ήλιδα, τη διοργανώτρια πόλη των Ολυμπιακών Αγώνων, και έχει κεντρικούς ήρωες την πριγκίπισσα που περιφρονεί τον έρωτα καθώς και τους πρίγκιπες της Ιθάκης Ευρύαλο, της Μεσσήνης Αριστομένη και της Πύλου Θεοκλή που είναι ερωτευμένοι μαζί της και τους οποίους ο βασιλιάς πατέρας της έχει καλέσει σε γιορτή κυνηγιού με σκοπό να διαλέξει η κόρη του έναν από τους τρεις πιο ονομαστούς άνδρες της Ελλάδας. Την καρδιά της πριγκίπισσας θα κερδίσει τελικά ο πρίγκιπας της Ιθάκης Ευρύαλος με τη βοήθεια του γελωτοποιού  Μόρωνα. Στο έργο, με τις εξαιρετικές βουκολικές σκηνές, τα τραγούδια και τα κωμικά στοιχεία, κυριαρχούν τα εγκώμια για τον έρωτα που αποτελεί τη μόνη «φιλοσοφία» των αισθηματικών έργων.

****

O μεταφραστής Δημήτρης Φίλιας κατέχει πολύ καλά την τεχνική σχετικά με τη μεταφορά του ξένου κειμένου στην ελληνική γλώσσα .Βαθύς γνώστης της γαλλικής γλώσσας και κουλτούρας ,απόλυτα εξοικειωμένος με το έργο του Μολιέρου, επιδεικνύει ανεπτυγμένη διαισθητική κατανόηση της γλώσσας επιλύοντας με ιδανικό τρόπο τα προβλήματα που αναφύονται κατά τη διαδικασία  του περάσματος από τη γλώσσα εκκίνησης στη γλώσσα άφιξης με σεβασμό  στις γλωσσικές  προσδοκίες  των αποδεκτών. Τούτο το πετυχαίνει χάρη κυρίως σε ένα ιδανικό πάντρεμα δύο τάσεων, της «πιστής ιδεώδους» από τη μια και της «δυναμικής» μετάφρασης από την άλλη. Πρόκειται, δηλαδή, για μια μετάφραση που βασίζεται πρωτίστως στο σεβασμό του χαρακτήρα του κειμένου πηγής-εκκίνηση ,δίχως να αποκλείει  την εφαρμογή των σύγχρονων και αναγκαίων δομών του συστήματος  υποδοχής-άφιξης. Αποφεύγει  να υποκύψει σε οποιοδήποτε  πειρασμό εθνοκεντρικής τάσης στη μετάφρασή του αφού αναγνωρίζει ότι το πρωτότυπο κείμενο που καλείται να αποδώσει έχει γραφτεί σε μια άλλη γλώσσα και εποχή και αποτελεί, επομένως, προϊόν μιας άλλης παιδείας και κουλτούρας. Ο Φίλιας δεν μεταφράζει απλώς ένα κείμενο. Πολύ περισσότερο ερμηνεύει τον πολιτισμό που γέννησε το κείμενο της «Πριγκίπισσα της Ήλιδας».

****

Θεωρώ ότι  σκηνική διδασκαλία του έργου αυτού δεν πρέπει να αργήσει άλλο, αφού, μετά τις πολλαπλές ( και όχι πάντα επιτυχημένες… ) παραστάσεις των τελευταίων δεκαετιών κυρίως  του «Κατά  φαντασία ασθενή» του «Μισάνθρωπου», του «Φιλάργυρου» και   του «Αρχοντοχωριάτη», το ανέβασμα  της «Πριγκίπισσας της Ήλιδας»  θα  παράσχει το μέγα πλεονέκτημα της μοναδικότητας να καταγραφεί ως ιστορικό θεατρικό γεγονός, αφού θα παρασταθεί σε ελληνική πρεμιέρα  και θα αποτελέσει γεγονός που θα τιμήσει ιδιαίτερα την Ελλάδα, λόγω, κυρίως, της  ξεχωριστής μνείας στην Αρχαία Ήλιδα και στις πόλεις της Μεσσήνης, της Πύλου και της Ιθάκης. Ας ελπίσουμε λοιπόν ότι, ενστερνιζόμενοι τον σκοπό αυτό και συνειδητοποιώντας ότι είναι αδύνατον να πραγματοποιηθούν με αυτοχρηματοδότηση παραγωγές τέτοιου μεγέθους,  δημόσιοι και ιδιωτικοί φορείς  δεν θα αργήσουν να ανταποκριθούν σύντομα συμβάλλοντας με την πολύτιμη αρωγής τους  με την μορφή πολιτιστικής χορηγίας. Μέσα στην δίνη των καιρών, το Φεστιβάλ Αθηνών οφείλει να εντάξει σύντομα στο πρόγραμμά του  μια τέτοια μοναδική παράσταση κάνοντας, έτσι, ένα σημαντικό βήμα προς τα εμπρός.

****

Κλείνουμε τη σύντομη αυτή αναφορά στην μολιερική αυτή κωμωδία, παραθέτοντας τον μονόλογο της Πριγκίπισσας στο τέλος της έκτης σκηνής  της τέταρτης Πράξης :

«Από ποιο άγνωστο συναίσθημα βλέπω να κυριεύεται η καρδιά μου, ποια ανησυχία μυστική ήρθε να αναστατώσει ξαφνικά την  ησυχία της ψυχής μου; Να ΄ναι αυτό που μόλις άκουσαν τα αφτιά μου; Και χωρίς να το ξέρω, ν’ αγαπώ το νεαρό πρίγκιπα ; Aχ ! Αν ήταν έτσι, θα ήμουν απελπισμένη. Μα αδύνατον να συμβαίνει κάτι τέτοιο γιατί ξέρω καλά πως δεν μπορώ να τον αγαπήσω. Λες ; Θα ήμουν άραγε ικανή να γίνω τόσο λιγόψυχη ; Eίδα όλον τον κόσμο να πέφτει  στα πόδια μου και τον αντιμετώπισα με την πιο μεγάλη αδιαφορία : σεβάσματα, προσφωνήσεις και υποταγές δεν κατάφεραν ποτέ να αγγίξουν την καρδιά μου .Θριάμβευε πάντα η περηφάνια και η καταφρόνια ! Περιφρόνησα όλους όσους με αγάπησαν κι αγάπησα τον μοναδικό που με περιφρονεί ! Όχι, όχι, ξέρω καλά πως δεν τον αγαπώ. Δεν υπάρχει λόγος να τον αγαπώ. Μα αν δεν είναι έρωτας αυτό που νιώθω, τι θα μπορούσε άραγε να είναι ; Πούθε να ‘ ρχεται το δηλητήριο τούτο που τρέχει μέσα σ’ όλες μου τις φλέβες και δεν με αφήνει να γαληνέψω; Έξω από την καρδιά μου, όποιος και να είσαι, αφανέρωτε εχθρέ ! Βγες απ’ την κρυψώνα σου και όρμα, πάρε στα μάτια μου τη μορφή του πιο τρομερού ζώου που ζει στα δάση μας, ώστε τ’ ακόντιο και τα βέλη μου να με απαλλάξουν από σένα. Κι εσείς, θαυμαστές μου συντρόφισσες, που με τη γλύκα του τραγουδιού σας ξέρετε να απαλύνετε τις πιο αλγεινές έγνοιες, πλησιάστε, παρακαλώ και προσπαθήστε να ξορκίστε τη θλίψη μου.’’

 

.