βασισμένο στο ομώνυμο βιβλίο του Άλφρεντ Ντέμπλιν στο Θέατρο της Οδού Κυκλάδων – Λευτέρης Βογιατζής σε σκηνοθεσία Στάθη Λιβαθινού

 

Από τον ποιητή, θεατρολόγο, μεταφρασιολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα

 

Φαίνεται πως ο Μπρεχτ δημιούργησε «σχολή», ακόμα και πέρα από τα συγκεκριμένα ιδεολογικά του συμφραζόμενα. Έναν αιώνα μετά, πολλοί σκηνοθέτες κινούμενη στην ελευθέρια συνθήκη τής μετανεωτερικής μας εποχής, καταφεύγουν ολοένα και περισσότερο στις αποστασιοποιητικές μεθόδους του, οι οποίες – σε συνδυασμό με το περίφημο «παράδοξο τού Diderot» – οδηγούν στην συνδημιουργία παραστασιακών φαινομένων με ρυθμό μεν, χαλαρή δε αιτιοκρατική συνάφεια μεταξύ των συστατικών μερών μιας ούτως ή άλλως ψηφιδωτής δομής.

Ο σολιψισμός, σε συνδυασμό με την καινούργια «καθαρολογία» στην γλωσσολογία τής καθημερινής έκφρασης δημιουργούν – κατά την ταπεινή μου γνώμη – φασιστικά και απολυταρχικά, ρατσιστικά περιβάλλοντα, παρόμοια με εκείνα των πρώτων δεκαετιών του εικοστού αιώνα. Δεδομένης αυτής τής «αναλογίας», Λογοτεχνία και Τέχνη αν-ελίσσονται συστρεφόμενες και – όπως στο ράλλι τού Μονακό – περνούν πάλι από την ίδια «στροφή», όμως αυτή τη φορά ένα κλικ πιο εμπειρότερα / εμπειροτεχνικότερα. Με άλλα λόγια, έχοντας αναπτύξει αντισώματα στις επιδραστικότερες φασιστικές θεωρίες (όπως ο ναζισμός), ελπίζουμε πως θα αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικότερα τις μικροπαραλλαγές γνωστών ιδεολογικών «ιών» που επιβουλεύονται τον Ορθό Λόγο και την νοητική ακεραιότητα μιας Ανθρωπότητας παραζαλισμένης όπως ο κβαντικός κόσμος των υποατομικών σωματιδίων, που μελετούν οι σύγχρονοι Φυσικοί στο CERN.

Και δεν βάλλω κατά τής εποχής μου. Ακόμα και αυτό το «κριτικό» κείμενο θα μπορούσε να θεωρηθεί μεταμοντέρνο, όμως η δυνατότητα να χαράσσουμε ελεύθερα την δική μας «τροχιά» δεν είναι συνώνυμη τής ανευρέσεως τής Αλήθειας, χαμένης μέσα στα fake news. Η Πληροφορική διευκόλυνε κι επιτάχυνε την μετάδοση επί μέρους γνώσεων, όμως η Τέταρτη Ρομποτική Βιομηχανική Επανάσταση απαιτεί επειγόντως την συνεργατική διεπιστημονική στο πλαίσιο της «δια βίου μάθησης», έτσι ώστε να εξασφαλιστεί «αειφόρος ανάπτυξις» ΚΑΙ στον τομέα τού Πολιτισμού.

Στον αντίποδα τής (μεσαιωνικής) άκρας εξειδικεύσεως τής Πρώτης Βιομηχανικής Επανάστασης, τώρα η «δημοκρατία των (ακαδημαϊκών) Papers» απαιτεί ευελιξία και μεγαλύτερη προσβασιμότητα στο βασικό πρώτο επίπεδο όλων σχεδόν των επιστημών προκειμένου η αναγεννησιακή ευρυγνωσία να αποτρέψει καινούργια φασιστικά εκτρώματα (εξ αντιθέτου, αυτή τη φορά).

Έτσι λοιπόν ο Μπέρτολτ Μπρεχτ είναι πάλι επίκαιρος, ως ποιητής και ως δραματουργός, διότι οι εποχές μας δεν διαφέρουν ιδιαίτερα ως προς το μήκος κύματος των νοητικών μας ταλαντώσεων, μόνον η συχνότητα παράλλαξε κατά τι.

Παρακολούθησα με ιδιαίτερη προσοχή την χθεσινή (7/12/2022) παράσταση ενός έργου, που είχε γίνει θρύλος την δεκαετία τού 1980 (στα πρώτα φοιτητικά μου χρόνια), χάρη στην τηλεοπτική μετάδοση τής μίνι σειράς σε σκηνοθεσία τού μεγάλου Ράϊνερ Βέρνερ Φασμπίντερ (στο απόγειο τής τέχνης του και τόσο ώριμος που μόνον η πτώσις από το Δέντρο τής Γνώσεως θα μπορούσε να επακολουθήσει).

Το έργο αυτό τού Άλφρεντ Ντέμπλιν φαντάζει πλέον διαχρονικό, αν όχι και κλασικό. Αναφέρεται στην επιβιωτική ανθρώπινη φύση, στον έλεγχο και περιορισμό, στην ανεξέλεγκτη εκτόνωση των βασικών, ζωωδών, κατωτέρων ενστίκτων, που βραχυκυκλώνουν εύκολα ανάμεσα στους δίδυμους πόλους: Έρως-Θάνατος.

Ο έμπειρος σκηνοθέτης Στάθης Λιβαθηνός χρησιμοποιώντας τεχνικές τού βωβού ασπρόμαυρου κινηματογράφου, τού θεάτρου βαριετέ, του πολιτικού θεάτρου και στήνοντας κάποια πολυάνθρωπα tableaux vivants, καταφέρνει να γεμίσει την ανεσκαμμένη σκηνή, που έμοιαζε με εργοτάξιο, διερχόμενος από τα διάφορα επεισόδια τού κειμένου ως οπερατέρ σε travelling.

Βεβαίως, ό,τι χάνεται σε βάθος κερδίζεται σε έκταση. Και τ’ ανάπαλιν. Οι ηθοποιοί και οι εκπληκτικές ηθοποιές του, τόσο πληθωρικά εκφραστικές που ξέφυγαν θαρρείς από ταινίες τού Φελλίνι, άλλαζαν τόσο συχνά ρόλους με τη βοήθεια σκηνικών αντικειμένων, που το ζητούμενο δεν ήταν πια η εξάσκηση τής ενσυναίσθησης αλλά η νοητική εγρήγορσις προκειμένου να απορροφήσεις το εξιστορούμενο αφήγημα.

Τάχιστος ρυθμός, επίδειξις τεχνικής, πλήρους κατοχής των εκφραστικών τους μέσων από ερμηνευτές που είχαν την ευκαιρία να τους διδάξει ένας σκηνοθέτης απόφοιτος τής ρωσικής σχολής τού Κρατικού Ινστιτούτου Θεάτρου τής Μόσχας, όμως κάτι έλειπε: το αργόσυρτο βλέμμα, η μαγεία, η ποίηση τού τηλεοπτικού πρωτοτύπου. Γιατί τα αριστουργήματα λειτουργούν υποσυνείδητα, αφού εντάσσονται στην Παγκόσμια Πολιτιστική Κληρονομιά.

Από αυτή την άποψη, το να κονταροχτυπηθείς με ένα εκτενές παραδοσιακό αφήγημα και με την πρώτη αριστουργηματική κινηματογραφική-τηλεοπτική μεταφορά του ταυτόχρονα, είναι ένας αγώνας δρόμου εξ αρχής απελπιστικός.

Όμως το αποτέλεσμα δικαιώνει τον Έλληνα σκηνοθέτη και καθηλώνει τον / την / το θεατή τής τρίωρης παράστασης (με ένα δεκάλεπτο διάλειμμα) τόσο που κάθε υπόνοια αντίρρησης πέφτει στο κενό ανάμεσα στα σάπια σανίδια μιας επικριτικής διάθεσης που δεν ανακαλύπτει πεδίον δόξης λαμπρόν σε αυτή την επαγωγική και αναγωγική θεατρική παραγωγή. Κι ο νοών νοείτω!

Για να γυρίσουμε όμως στο γενικότερο πλάνο τής ταραγμένης, μεταβατικής, μεταιχμιακής εποχής μας, με την υπολανθάνουσα Λογοκρισία υπό τον μανδύαν τής «πολιτικής ορθότητος» (“political correct”), το να επανερμηνεύουμε εμβληματικά έργα που επηρέασαν την «περιρρέουσα ατμόσφαιρα» τού παρελθόντος, δεν είναι πράξη απογνώσεως, απελπισίας ή αμηχανίας, αλλά συνειδητή επαν-επ-ενέργεια τού μη Επιστητού επί του θεωρουμένου ως γνωστού.

Με άλλα λόγια, η ισορροπία ανάμεσα στο δεξί και αριστερό ημισφαίριο τής Πανανθρώπινης Συνειδητότητας είναι η ικανή κι αναγκαία συνθήκη προκειμένου να διέλθουμε αλώβητοι από τις Συμπληγάδες πολεμικού παρόντος και κβαντικού μέλλοντος. Κι ας κραυγάζουν οι Σειρήνες τής παραπλανήσεως. Αυτή είναι η δουλειά τους άλλωστε!

Κι εμείς, ατάραχοι / ατάραχες / ατάραχα, ας οξύνουμε το κριτικό μας Πνεύμα, ας γυμναστούμε καθημερινώς στην Κριτική Σκέψη, δίχως ίχνος επικριτικής διαθέσεως, αλλά με την σαφή πρόθεση να συμβάλλουμε στο να λάμψει ο Ανέσπερος Ήλιος τής Α-ληθείας.

Αυτή ας είναι η συνεισφορά μας. Κι είναι το μόνο ιδανικό που απέμεινε ακόμα όρθιο και για το οποίο μπορούμε – αν θέλουμε, αν το επιλέξουμε ελευθέρα και οικεία βουλήσει – να θυσιαστούμε συμβολικά.

Η αποκωδικοποίηση τής Μυθολογίας παραμένει ακόμη (εσαεί) ένα βασικό desireratum τής έρευνας για την Αλήθεια. Η κάθε εποχή αποπειράται την δική της ερμηνεία. Ο κάθε σκηνοθέτης βιώνει το δικό του αυτοθυσιαστικό δράμα.

Στο συγκεκριμένο «αστικό δράμα», οι αυτοκαταστροφικές τάσεις καταβάλλουν τις ερωτικο-αναπαραγωγικές κι ο Άνθρωπος εκπίπτει περισσότερο στο λασπωμένο λάκκο που ο ίδιος ανέσκαψε αναζητώντας χρυσάφι.

Μόνο που το χρυσάφι το αληθινό, είναι εκείνο που οι πραγματικοί αλχημιστές αναζητούσαν, με πρώτον τον Διογένη (που το βρήκε στον Ήλιο που ανέτελλε πάνω κι έξω από το πιθάρι-καβούκι του). Κι αυτό το χρυσάφι κανένας αυτοκράτορας δεν μπορεί μήτε να σου το προσφέρει μήτε να σου το αφαιρέσει.

Είναι ο μόνος πλούτος που κουβαλάμε (που επιτρέπεται να κουβαλήσουμε) αντίπερα, συντροφιά με την Αντιγόνη (τού Σοφοκλή και της Ελευθερίας).

 

 

Δρ Κωνσταντίνος Μπούρας

https://konstantinosbouras.gr

 

info:

 

https://www.ticketservices.gr/event/berlin-alexanderplatz/?lang=el

 

Berlin Alexanderplatz

 

Βασισμένο στο ομώνυμο βιβλίο του Άλφρεντ Ντέμπλιν

 

Θέατρο της Οδού Κυκλάδων – Λευτέρης Βογιατζής

 

Σκηνοθεσία: Στάθης Λιβαθινός

Το Θέατρο της Οδού Κυκλάδων και ο Στάθης Λιβαθινός, μετά τη σπάνιας ομορφιάς παράσταση «Συμφορά από το πολύ μυαλό» του Αλεξάντρ Γκριμπογέντοφ, και τη διάκρισή της ανάμεσα στις καλύτερες της χρονιάς, συνεχίζουν τη συνεργασία τους παρουσιάζοντας το «BERLIN ALEXANDERPLATZ».

 

Η παράσταση βασίζεται στο ομώνυμο μυθιστόρημα-σημείο αναφοράς του Άλφρεντ Ντέμπλιν, ενός από τους σημαντικότερους Γερμανούς συγγραφείς του εικοστού αιώνα, η διασκευή του οποίου σε μίνι σειρά από τον Fassbinder τη δεκαετία του 1980 έχει αφήσει εποχή.

 

Οι αλλεπάλληλοι κύκλοι της ζωής ενός προσφάτως αποφυλακισθέντα. Ο κύκλος του έρωτα, ο κύκλος της τιμιότητας, ο κύκλος της επιβίωσης, ο κύκλος του θανάτου, μέσα από μια αλυσίδα από συναρπαστικά γεγονότα που συνθέτουν τον τραγικό βίο του Φραντς.

 

Η παράσταση του Στάθη Λιβαθινού αναδεικνύει την εποποιία ενός μικρού ανθρώπου στο Βερολίνο του Μεσοπολέμου.

 

Με το «BERLIN ALEXANDERPLATZ» συμπληρώνονται περισσότερα από 20 χρόνια της ιστορικής πορείας που διαγράφει για το ελληνικό θέατρο η δημιουργική συνεργασία του Στάθη Λιβαθινού με τη σταθερή ομάδα ηθοποιών και συντελεστών που καθοδηγεί από το 2001 και με την οποία υπογράφει και αυτό το ανέβασμα.

 

 

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ:

Σκηνοθεσία: Στάθης Λιβαθινός

Διασκευή: Έλσα Ανδριανού, Στάθης Λιβαθινός με τη συμβολή των ηθοποιών της παράστασης

Στίχοι τραγουδιών: Άρης Τρουπάκης

Σκηνικά / Κοστούμια: Ελένη Μανωλοπούλου

Φωτισμοί: Αλέκος Αναστασίου

Μουσική: Μιχάλης Λατουσάκης

Βοηθός Σκηνοθέτη: Θωμαΐς  Τριανταφυλλίδου

Βοηθός Σκηνογράφου / Ενδυματολόγου: Έμιλυ Κουκουτσάκη

BΆ Βοηθός Σκηνογράφου / Ενδυματολόγου: Μαρία Ντάρμου

Φωτογραφίες: Ελίνα Γιουνανλή

Video Trailer: Χρήστος Δήμας

Οπτική Ταυτότητα Παράστασης: busybuilding

Διεύθυνση Παραγωγής: Κατερίνα Μπερδέκα

 

Παίζουν: Βασίλης Ανδρέου, Γιώργος Δάμπασης, Νίκος Καρδώνης,  Στάθης Κόικας, Λίλλυ Μελεμέ, Πολυξένη Παπακωνσταντίνου, Δημήτρης Παπανικολάου, Μαρία Σαββίδου,  Θεόβη Στύλλου, Άρης Τρουπάκης, Δημήτρης Φιλιππίδης

 

ΠΑΡΑΓΩΓΗ: Πολιτιστικός Οργανισμός «Λυκόφως» Γιώργου Λυκιαρδόπουλου & POLYPLANITY productions

 

Η παράσταση Berlin Alexanderplatz πραγματοποιείται με την οικονομική υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού