ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ ΤΟΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΜΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΦΙΛΙΑ

ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΚΔΟΤΡΙΑ ΑΛΕΞΙΑ ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΥ

για αυτή την τυπογραφική αποτύπωση.

Ελένη

 

Δραματικός μονόλογος,

δια χειρών και νοός   Κωνσταντίνου Μπούρα

 

Μετάφραση στα γαλλικά : Δημήτρης Φίλιας

Hélène

 

Monologue dramatique,

par les mains et l’esprit de Konstantinos Bouras

 

Traduit du grec moderne en français par Dimitri Filias

 

Εισαγωγή:

 

Η Ελένη είναι σύμβολο αδικημένης ομορφιάς. Ως κόρη τής Λήδας και τού Κύκνου συμβολίζει τη χαμένη ουράνια Αρμονία. Κάθε τι εξαιρετικό προκαλεί τον φθόνο των στερημένων ανθρώπων. Οι ταλαίπωροι θνητοί μεμψιμοιρούν κάθε φορά που κάτι ανεβαίνει στη σφαίρα τού Αναλλοίωτου. Η σωκρατική παραβολή τού Σπηλαίου κατά Πλάτωνα είναι χαρακτηριστικά σαφής: εάν κάποιος βγει από τη γήινη φυλακή κι ατενίσει το έξω Φως, όταν επιστρέψει θα τον διαμελίσουν και θα διαμοιράσουν τα ιμάτιά του. Μετά την έξοδο από την ιδεατή Εδέμ, υποφώσκει μία κάποια μνησικακία. Η ουράνια Εστία και η συμβολική Ιθάκη τού Μεγάλου Αλεξανδρινού Ποιητή Καβάφη ταυτίζονται απολύτως.

Η Ελένη είναι προσωποποίηση τού Κάλλους. Η ομορφιά ήταν ιερή για τους αρχαίους Έλληνες. Ακόμη τότε δεν είχε χωριστεί ο άνθρωπος σε σώμα-ψυχή-πνεύμα. Ήταν αδιαίρετη μονάδα, αρμονικά συναρμοσμένη στο Όλον, στο Άπαν.

Η Ελένη είναι αδελφή τής Κλυταιμνήστρας. Η μία σκοτώνει με τον διπλού πέλεκυ (σύμβολο τής παρελθούσης μητριαρχίας των Πελασγών). Για την Ελένη σφάζονται τα παλικάρια διεκδικώντας την. Δεν το θέλει. Δεν το επιδιώκει. Δεν το επιθυμεί. Τρομάζει και φεύγει. Αποσύρεται στον εσωτερικό της κόσμο. Ένα είδωλο αποσπασμένο από τον αιθέρα είναι στην Τροία. Εκείνη προσπίπτει ικέτις στον βωμό τού θεού Πρωτέα, στην Αίγυπτο. Αρνείται – σύμφωνα με τον Ευριπίδη – να ενδώσει στις ερωτικές ορέξεις τού γιου του και διαφεύγει με τον άντρα της στη Σπάρτη τιμώντας το στεφάνι και τους γαμήλιους όρκους της.

Η Ελένη είναι συκοφαντημένη, αδικημένη, κυνηγημένη από θεούς, ανθρώπους και δαίμονες. Τη θυσιάζουν στις μωροφιλοδοξίες τους. Τη μετατρέπουν σε τρόπαιο. Μόνον τα γηρατειά είναι η λύτρωσή της. Τα προσμένει, τα καλοδέχεται, τα απολαμβάνει. Αυτή είναι η δική μου Ελένη: γενναία κι αθώα μέχρι τέλους, αμέτοχη στην περιρρέουσα βαρβαρότητα, δεν συμμετέχει στην κακότητα τού κόσμου. Κι εάν χρησιμοποιεί την πανουργία της, στο ένστικτο τής αυτοσυντήρησης το οφείλει. Η πονηριά τού κυνηγημένου ζώου που δεν καταλαβαίνει γιατί το κατατρέχουν.

Φυσικά κι έβαλα πολλά αυτοβιογραφικά στοιχεία ΚΑΙ σε αυτό μου το έργο. Ο φθόνος κι ο ανταγωνισμός των δήθεν οικείων ήταν και η μόνη μεγάλη εχθρότητα που αντιμετώπισα (αμήχανος στην αρχή, αμυντικός μετά, φευγάτος στο τέλος). Έτσι ταυτίζομαι με εκείνη τη δόλια ευριπίδεια Ελένη που δεν έχει «πού την κεφαλήν κλίναι» και γυρίζει ταπεινωμένη εκεί ακριβώς απ’ όπου θέλησε κάποτε να ξεφύγει. Δεν είναι συνένοχη, αφήνεται ως άθυρμα στο ρεύμα των καιρών. Ακριβώς όπως πράττουν οι εξαρχής νικημένοι.

Η Ελένη είναι θύμα. «Υπέρ αδυνάμου» ο Λόγος, πάντα.

Κ. Μπ.

 

Introduction

 

Hélène est un symbole de beauté discreditée.  En tant que fille de Léda et du Cygne, elle symbolise l’Harmonie céleste perdue. Tout ce qui est extraordinaire suscite la haine des personnes non dotées. Les mortels malheureux chicanent  chaque fois que quelque chose s’élève vers le champ  de l’Immuable. La parabole socratique de la Caverne selon Platon est particulièrement claire: si quelqu’un sort de la prison terrestre et regarde la Lumière extérieure, à son retour, il sera démembré et ses vêtements seront dechirés. Après avoir quitté l’Eden idéal, une certaine rancune est sous-jacente. La Demeure céleste et l’Ithaque symbolique du grand poète alexandrin Cavafy sont absolument identiques.

Hélène est la personnification de la Beauté. La beauté était sacrée pour les anciens Grecs. Alors, l’homme n’était pas encore divisé en corps-âme-esprit. Ιl constituait une unité indivisible, harmonieusement intégrée au Tout, à l’ Εntité.

Hélène est la sœur de Clytemnestre. L’ une tue avec une hache à double trenchant (symbole du matriarcat passé des Pélasges). Les jeunes gaillards se massacrent pour Hélène en la réclamant. Elle ne veut pas. Elle n’ y vise pas. Elle ne le desire pas. Elle a peur et s’en va. Elle se retire dans son monde intérieur. Une idole tirée de l’éther se trouve à Troie. Elle implore à l’autel du dieu Protée, en Egypte. Elle refuse – selon Euripide – de céder aux appétits amoureux de son fils et s’enfuit avec son mari à Sparte honorant sa couronne et ses serments de mariage.

Hélène est calomniée, lésée, pourchassée par les dieux, les hommes et les démons. Ils la sacrifient à leurs ambitions enfantines. Ils la transforment en trophée. Seule la vieillesse est sa rédemption. Elle l’ attend, l’ accueille, elle s’en réjouit. Voici mon Hélène: courageuse et innocente jusqu’au bout, non impliquée dans la barbarie environnante, indifférante à la méchanceté du monde. Et si elle use de ruse, elle le doit à son instinct de conservation. La ruse de l’animal traqué qui ne comprend pas pourquoi on le poursuit.

Bien sûr, j’ai mis beaucoup d’éléments autobiographiques dans  à ce livre AUSSI. La haine et la concurrence des soi-disant intimes étaient la seule grande hostilité à laquelle j’ai été confronté (maladroit au début, sur la défensive plus tard, fuyant à la fin). C’est ainsi que je m’identifie à cette Hélène euripidienne trompeuse qui n’a pas « où reposer la tête » et se retrouve humiliée exactement là où elle voulait autrefois s’échapper. Elle n’est pas complice, elle est laissée comme une proie dans le courant du temps. Tout comme le font les perdants dès le début.

Hélène est une victime. La Parole, toujours «en faveur des faibles».

 

 

Konstantinos Bouras

Δρ Κωνσταντίνος Μπούρας

Ο Κωνσταντίνος Μπούρας γεννήθηκε το 1962 στην Καλαμάτα κι από το 1977 ζει στην Αθήνα. Συγγραφέας 45 εκδοθέντων βιβλίων, κριτικός θεάτρου και βιβλιοκριτικός. Αριστούχος διδάκτωρ τού Τμήματος Μετάφρασης και Διερμηνείας τού Ιονίου Πανεπιστημίου (2019). Είναι διπλωματούχος μηχανολόγος μηχανικός τού Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (1985), αριστούχος τού Τμήματος Θεατρικών Σπουδών τού Πανεπιστημίου Αθηνών (1994) και κάτοχος μεταπτυχιακού διπλώματος θεατρολογίας τού γαλλικού Πανεπιστημίου Paris III – La nouvelle Sorbonne (D.E.A. Etudes Théâtrales). Μεταδιδακτορικός ερευνητής στο ΕΚΠΑ και στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Δίδαξε το 2020 και το 2021 θεατρική κριτική στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών. Διδάσκει πολιτιστική διαχείριση, καθώς και διαχείριση ανθρώπινου δυναμικού στη Σχολή Δημόσιας Διοίκησης. Εμπνεύστηκε, συντόνισε και καθιέρωσε το ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ που συνεχίζει αδιάλειπτα τις εργασίες του από το 2022. Αρθρογραφεί σε εφημερίδες και σε πάμπολλα λογοτεχνικά περιοδικά. Θεατρικά του έργα με αρχαιοελληνικά θέματα και για την Κρίση έχουν παρασταθεί σε θέατρα τής Ελλάδας και του εξωτερικού.

E-mail: kbouras8@gmail.com

Web-site: https://konstantinosbouras.gr

 

Ο Δημήτρης Φίλιας γεννήθηκε το 1959 στην Αθήνα. Είναι πτυχιούχος του

Τμήματος Γαλλικής Γλώσσας και Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του

Πανεπιστημίου Αθηνών (1981) και Διδάκτωρ Γενικής και Συγκριτικής

Γραμματολογίας του Πανεπιστημίου της Σορβόννης ( 1986). Από το 1989 έως

σήμερα, δίδαξε στα Πανεπιστήμια Ιωαννίνων ( 1989-1993) και στη συνέχεια στο

Πάντειο Πανεπιστήμιο Αθηνών ( 1993-2000). Από το 2001, διδάσκει

Λογοτεχνική Μετάφραση και Θέατρο στο Τμήμα Ξένων Γλωσσών, Μετάφρασης

και Διερμηνείας του Ιονίου Πανεπιστημίου. Έχει μεγάλο και πολύπλευρο

διδακτικό, ερευνητικό και μεταφραστικό έργο, (δύο μονογραφίες και δεκατρείς

δημοσιευμένες μεταφράσεις κυρίως θεατρικών έργων). Ασχολείται ιδιαίτερα με

τη μεθοδολογία στην έρευνα διευθύνοντας πολλές πτυχιακές, διπλωματικές

εργασίες καθώς και διδακτορικές διατριβές (επόπτευσε 14 διατριβές) και είναι

μέλος πολλών Εταιρειών, Σωματείων και Συλλόγων. Το 2018 του απονεμήθηκε ο

τίτλος του ‘’Ιππότη του Τάγματος του Ακαδημαϊκού Φοίνικα’’ σε εφαρμογή της

Υπουργικής απόφασης της 17 ης Ιουλίου 2018 του Γαλλικού Υπουργείου

Παιδείας. Aπό το 2019, είναι διορισμένο μέλος της Επιτροπής για την κρίση και

απονομή των Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης του Υπουργείου

Πολιτισμού.