Από τον θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα

ταΠΙΚΡΑΔΑΚΡΥΑΤΗΣΠΕΤΡΑΦΟΝΚΑΝΤ

«Η αγάπη είναι πιο κρύα κι από το θάνατο», «Ο Έλληνας γείτονας», «Η χρονιά με τα 13 φεγγάρια», «Ο καυγατζής της Δρέσδης», “Berlin Alexanderplatz”, είναι μερικά από τα αριστουργήματα του πρόωρα αηδιασμένου από το ανθρώπινο είδος Ράινερ Βέρνερ Φασμπίντερ. Την αγάπη έψαξε σε όλο το έργο του, όχι τη χριστιανική ή βουδιστική αγάπη, αλλά την αγάπη προς τον πλησίον και συγκεκριμένα την αγάπη για τον εγγύς πλησίον, αυτόν που ξαπλώνει γυμνός το βράδυ δίπλα μας κάτω από το ίδιο σεντόνι!!! Όμως πώς να αγαπηθούν τα ταλαίπωρα, τα ευνουχισμένα ανθρώπινα όντα, πώς να απαιτήσουν ή να διεκδικήσουν το πολύτιμο αυτό δώρο, όταν δεν αγαπούν τον ίδιον τον εαυτό τους, όταν είναι τεμαχισμένοι, σαν ψάρια στον πάγκο της ιχθυόσκαλας; Όταν ζουν αλλοτριωμένες ζωές, ξεπουλάνε ό,τι πιο ιερό έχουν και δεν έχουν για μια μικρή άνοδο στην αχανή κλίμακα της κοινωνικής ιεραρχίας; Όταν αντιμετωπίζεις τον εαυτό σου σαν σκουπίδι και τους άλλους ως πτυελοδοχεία, πώς να απαιτήσεις σεβασμό, πώς να εκτιμήσεις τον εαυτό σου, πώς να διεκδικήσεις το μερίδιό σου στην αξιοπρέπεια; Στην εκπληκτική ταινία «Η χρονιά με τα 13 φεγγάρια», η τραβεστί που βοηθάει τον δεσμό της στην καριέρα του ως ηθοποιού, του κρατάει το κείμενο για να μάθει τα λόγια του ενόσω περιπατούν σε ένα σφαγείο με τα κρεμασμένα κρέατα στα τσιγκέλια να αιμάσσουν. Τι καταπληκτική σκηνή! Όταν σκοτώνουμε τα πάντα γύρω μας, όταν καταστρέφουμε τη φύση, όταν δεν σεβόμαστε το ίδιο το σώμα μας, τι περιμένουμε; Έλεος; Χάρι; Όχι, φίλοι μου. Ο νόμος της αιτίας και του αποτελέσματος είναι σκληρός. Αντιπεπονθός, κάρμα, αμαρτία, κρίμα, πείτε το όπως θέλετε. Αν δεν αλλάξουμε συνήθειες, αν δεν χαλιναγωγήσουμε τον εγωισμό, τον ατομοκεντρισμό και το ναρκισσισμό μας, σωτηρία δεν επέρχεται. Κι η Αγάπη είναι κάτι οξύμωρο, ακούγεται ειρωνική, σε έναν κόσμο που αλληλοσπαράσσεται για να κρύψει την αγωνία του, την υπαρξιακή αγωνία για τον Θάνατο, για το Τέλος…

Ο Ράινερ Βέρνερ Φασμπίντερ αυτοκτόνησε όταν συνειδητοποίησε το αδιέξοδο. Πιστός μέχρι τέλους στην αναζήτηση της αγάπης άνευ όρων και άνευ ορίων. Το έργο του είναι βαθιά χριστιανικό, βουδιστικό και σοσιαλιστικό. Η αναρχική ουτοπία της ελευθερίας ζώων, φυτών και γης, ο «φυσικός άνθρωπος» του Ρουσώ, τα ουμανιστικά ιδεώδη υποφώσκουν στα έργα του. Η ζωή του όμως, έργο νε εξελίξει, έργο διακοπέν βιαίως, μάρτυρας χωρίς φωτοστέφανο και θαυματοποιός χωρίς αγιότητα… Θα τον θυμούμαστε πάντα με αγάπη για το σκληρό παράδειγμα της ζωής του.

Στην παράσταση τώρα. Η Άντζελα Μπρούσκου είναι αιρετική, δυναμική, αμφισβητίας, αναγνωρίζει ως «ενός ανδρός αρχή» την δουλειά του σκηνοθέτη. Παίζει κιόλας. Ο κουκλοπαίκτης μπαίνει και μέσα στο παιχνίδι, γίνεται κινούν και κινούμενο, ενεργών κι ενεργούμενο. Η ιδεολογία είναι πέρα κι από τον αναρχισμό. Βυθίζεται στο απόλυτο Μηδέν, στο Τίποτα κι έτσι αντλεί ενέργεια από το άπειρο, δωρεάν. Τρέμε Τέσλα!!! Δεν αστειεύομαι. Αναδεικνύει κάθε φορά την ενεργειακή ουσία και το ενεργειακό δυναμικό των έργων που σέβεται απολύτως. Στην «Πέτρα φον Καντ» έδειξε όλη την απάνθρωπη βιαιότητα ενός συστήματος που βασίζεται στην εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, στην υποδούλωση των όντων στο βωμό του κέρδους, στη λατρεία του Χρήματος ως της μόνης ανώτερης οντότητας. Η βίαιη σκηνή του τέλους θα προκαλούσε ίσως την επιδοκιμασία του Φασμπίντερ. Όχι όμως κι η παντελής έλλειψη αληθούς τρυφερότητος μεταξύ των ηρώων. Για να είναι αληθοφανείς οι ήρωες, για να φαίνονται ανάγλυφοι στη συνείδηση του συνδημιουργού θεατή, πρέπει να κινούνται και στην άλλη άκρη του εκκρεμούς, πρέπει να δανείζονται κι από τα θερμά χρώματα του ενεργειακού φάσματος. Εδώ ήταν επίπεδοι και μονοδιάστατοι, σχηματικοί, πασιφανείς και διάφανοι από την αρχή μέχρι το τέλος. Ουδέν απρόοπτον, ουδεμία εσωτερική κλιμάκωσις ή διαφοροποίησις. Όλα εξωτερικά, εξωστρεφή, δεικνυόμενα και μηδέποτε υποδηλούμενα, τόσο σαφή που κάθε σχόλιο περίττευε. Τι να σου κάνουν κι οι ταλαίπωροι εξαίρετοι ηθοποιοί όταν δέχονται και πρέπει να δώσουν γροθιά στο στομάχι και στο υπογάστριο; Παλεύουν, πολεμούν, αλλά δεν μας πείθουν. Λείπει το συναίσθημα, η αληθής αναζήτησις της αληθούς αγάπης. Σχόλιο της σκηνοθέτιδος για το ανέφικτο; Ναι, αλλά τότε ακυρώνει εξαρχής την αγωνία του συγγραφέα, την περιπέτεια της αναζήτησης, τη συνειδητοποίηση του αδιεξόδου, την παραδοχή και τον θάνατο της ψυχής.

Στην αντίστοιχη σκηνοθεσία της Ρούλας Πατεράκη με την δυσεξιχνίαστη Μπέτυ Αρβανίτη στον επώνυμο ρόλο, η απαθής κουκλίστικη μάσκα της πρωταγωνίστριας υποδήλωνε πολύ περισσότερα από την εξπρεσιονιστική, πληθωρική έκφραση της Καρυοφιλιάς Καραμπέτη. Οι Γερμανοί δεν είναι μεσογειακός λαός, κάθε απόπειρα μετατροπής τους σε ευκόλως εξωτερικευμένα όντα είναι εκ προοιμίου καταδικασμένη.

Οι ηθοποιές ήταν όλες τους υπέροχες, της σκηνοθέτιδος συμπεριλαμβανομένης, το έργο αποκαλύφθηκε στον πιο βίαιο πυρήνα του, χάθηκε όμως η ρομαντική δραματικότητα, η ιδεαλιστική αναζήτηση του ουτοπικού, χωρίς την οποία τα πράγματα είναι μονομερή, μονότονα και μονοδιάστατα.

Ένα ενδιαφέρον πείραμα, αιρετική και ρηξικέλευθη ανάγνωση. Η Άντζελα Μπρούσκου είναι σημαντική και δεν μιμείται κανέναν. Ίδωμεν!

Κωνσταντίνος Μπούρας

www.konstantinosbouras.gr

Πληροφορίες από το επίσημο site του Εθνικού Θεάτρου:

 

Η Πέτρα φον Καντ, καταξιωμένη σχεδιάστρια μόδας, πρόσφατα χωρισμένη από τον άντρα της, μετά από μια άτυχη συμβίωση, ερωτεύεται την Κάριν, ένα νέο κορίτσι, που εκτός από ερωμένη γίνεται και μοντέλο της. Η Πέτρα, εγκαταλείποντας τους πάντες γύρω της, επενδύει απόλυτα σε μια άνιση σχέση, καθώς η κοπέλα δεν μοιράζεται τα ίδια συναισθήματα με εκείνη. Έτσι, αφού ξεκινήσει μια επιτυχημένη καριέρα, η Κάριν δεν θα αργήσει να εγκαταλείψει την Πέτρα και να επιστρέψει στον άντρα της. Για την Πέτρα φον Καντ το σοκ είναι ισχυρό. Όμως η εμπειρία αυτή θα της δώσει την ευκαιρία να αναθεωρήσει τις αντιλήψεις της για την αγάπη και για τους ανθρώπους που την περιβάλλουν.

Το έργο του σπουδαίου Γερμανού καλλιτέχνη Ρ. Β. Φασμπίντερ πάνω στην γυναικεία νεύρωση μέσα από την ιστορία μιας φιλόδοξης, εγωιστικής γυναίκας, που οδηγεί στην κατάρρευση του σύμπαντός τη

Μετάφραση Γιώργος Δεπάστας

Σκηνοθεσία- Κοστούμια Άντζελα Μπρούσκου

Σκηνικά Σταύρος Λίτινας

Μουσική σύνθεση Nalyssa Green

Φωτισμοί Νίκος Βλασόπουλος

Βοηθός σκηνοθέτη Χριστίνα Παπαδοπούλου

 

Διανομή:

Πέτρα Φον Καντ Καρυοφυλλιά Καραμπέτη

Μαρλένε Παρθενόπη Μπουζούρη

Σιντονί Φον Γκράζεναμπ Άντζελα Μπρούσκου

Κάριν Τιμμ Γιούλικα Σκαφιδά

Γκάμπι Κωνσταντίνα Αγγελοπούλου

Βαλερί Φον Καντ Ρίκα Διαλυνά