δουλεςΖΕΝΕεθνικό

Γράφει ο θεατρολόγος και κριτικός Κωνσταντίνος Μπούρας

Ξεκινώντας από το περιγραφικό, μπαρόκ σκηνικό της Άσης Δημητρουλοπούλου, που πρωταγωνιστεί στην παράσταση, ευθύς πριν καν σβήσουν τα φώτα πλατείας, απόλαυσα το κλασικό πλέον κείμενο του Ζαν Ζενέ με τη στέρεα δραματουργική δομή και το διαχρονικό συγκρουσιακό ενδιαφέρον. Πέρα κι από την «πάλη των τάξεων», όπου υπάρχει καταφανής ανισότητα κι αναπτύσσονται – ως εκ τούτου – σχέσεις δουλείας, είναι φυσικό να αναδύεται το μίσος το δολοφονικό εκεί που θα έπρεπε να πρυτανεύει η αρμονία και η Αγάπη. Ίσως η περιπέτεια του ανθρώπου πάνω στη γη, να είναι μια διαρκώς επαπειλούμενη ισορροπία που δυναμιτίζεται από τη «διαφορά δυναμικού» ως εκ της ανισότητος των όντων, που – όπως και τα δάχτυλα του χεριού – διακρίνονται από δεξιότητες και ικανότητες που τα διαφοροποιούν από τη μάζα, τον περίφημο «μέσο όρο», που είναι απλώς και μόνον μια μαθηματική-στατική επινόηση (καμπύλη του Gauss) και δεν συναντάται ποτέ στην πραγματικότητα. Όπως και δεν συναντάται η «Κοινή Λογική» (ειδικά σε περιόδους Κρίσης). Ο Ζαν-Ζενέ απορριγμένος από την κοινωνία σε ορφανοτροφεία-αναμορφωτήρια-φυλακές, μικροπαραβατικός και θρησκευτικά λυρικός, απογειωμένος ρεαλιστής και δραματικός εις το έπακρον, παρατηρεί, συνδέει, αποδομεί κι αποκαλύπτει τις κοινωνικές συμβάσεις για να τονίσει το έρεβος της ανικανοποίητης ανθρώπινης ψυχής, που όλο και παλεύει για μια θέση στον ήλιο κι όλο ο ίσκιος την καταπλακώνει.

          Αυτό το αριστοτεχνικό «θέατρο εν θεάτρω», με τις δούλες να υποδύονται εναλλάξ την Κυρία και να βγάζουν τα εσώψυχά τους σε μια παγανιστική σχεδόν τελετουργία αναδόμησης του καθημερινού σε υπερβατικό δράμα, κατατάσσει τον πεζογράφο και ποιητή Ζαν Ζενέ στους μεγάλους δραματουργούς του εικοστού αιώνα. Όπως και το «Μπαλκόνι» του, μια διαχρονική παραβολή για την Εξουσία του ανθρώπου πάνω στον άνθρωπο, στέκει – σαν το «Σαλό» του Παζολίνι – μνημείο απανθρωπιάς και όνειδος για τους πολιτισμούς που θα έρθουν και θα μας ξεχάσουν. Θα θυμούνται μόνο τις θηριωδίες μας κι από αυτές τις πλέον αποτρόπαιες θα τις χαράξουν εις το διηνεκές κατατάσσοντάς τες στο χώρο του γελοίου. Ναι, καλά διαβάσατε. Αυτό που χάνουν συνήθως οι ερμηνευτές των έργων του Ζενέ είναι το χιούμορ, το στοιχείο του κωμικού, η ματαιότητα και η εναλλαξιμότητα των ρόλων. Δεν πρόκειται για κανενός είδους μεταφυσική, για καμία μετενσάρκωση ή μετεμψύχωση. Για τον κυνικό, ρεαλιστή Ζενέ τα όντα ζούνε μόνο μια φορά και η στιγμή είναι ανεπανάληπτη. Παρ’ όλα αυτά παραπέμπει και στα μυθιστορήματά του και στα θεατρικά του έργα στην κυκλικότητα του Χρόνου κατά τους προσωκρατικούς κι αρέσκεται να ορέγεται «αθάνατες» ηδονές, που είναι επιλήψιμα ωραίες και ποθητές ακριβώς επειδή είναι πρόσκαιρες και «παράνομες».

          Στην παράσταση του Εθνικού μας Θεάτρου, τονίστηκε το κείμενο, ακόμα και η τελευταία του συλλαβή, με θρησκευτική σχεδόν ευλάβεια. Αποφεύχθηκαν οι χυδαιότητες και οι πολιτικοκοινωνικές συγκρούσεις. Όλο το δράμα κινήθηκε στο χώρο της ψυχοπαθολογικής θρησκοληψίας, με τις απονενοημένες δούλες να χορεύουν σαν αναστενάρισσες πάνω σε ροδοπέταλα κρατώντας ορθόδοξες χριστιανικές εικόνες!!! Φαίνεται ότι αποκτήσαμε μεγάλη ανεκτικότητα ως κοινωνία που κανένας δεν διαμαρτύρεται. Κανένα «θεατρικό σκάνδαλο» δεν είναι εφικτό, γιατί όλη μας η πραγματικότητα είναι ένα τεράστιο Σκάνδαλο, ένα μωσαϊκο απαρτισμένο από μικρές ή μεγάλες, εξομολογημένες ή ανομολόγητες παραβάσεις, εκούσιές τε και ακούσιες.

          Όταν «ιατρίζεις» αναφερόμενες σε δράσεις και επιλογές ανθρώπων, τότε τους αφαιρείς το δίκιο τους, τα μεταφέρεις στο χώρο του γραφικού και τα παρατηρείς εκ του ασφαλούς ως περιθωριακά φαινόμενα. Όμως δεν είναι έτσι. «Ουδείς εκών κακός». Η ανέμελη Κυρία με τον ανάλαφρο τρόπο ζωής και την επιπολαιότητα των επιφανειακών όντων, που ούτε καν δυνάστες δεν μπορούν να γίνουν, αφού σκοτώνουν το χρόνο τους και κατασπαταλούν τη ζωή τους στο συρμό της Μόδας, είναι παρ’ όλ’ αυτά η αιτία της βαθιάς καταπίεσης των αδελφών που την υπηρετούν. Άλλως πως, η εσωτερικευμένη ενοχή των δύστυχων αυτών όντων και η καταπιεσμένη μανία στο βωμό ενός Υπερεγώ εξοντωτικού, θα εύρισκε την απαραίτητη εκτόνωση στο γέλιο και στη χαρά της ζωής. Από αυτή την άποψη, η Λένα Παπαληγούρα ήταν πολύ πιο σωστά ενταγμένη στο Ζενεϊκό σύμπαν, ενώ οι δύο άλλες ηθοποιοί, ακολουθώντας τη διδασκαλία του σκηνοθέτη Μπρους Μάγιερς, ξεπήδησαν θαρρείς από μια αισχύλεια τραγωδία, κρατώντας διαρκώς το τραγικό προσωπείο και τον τόνο που ο αριστοτελικός έλεος και φόβος απαιτεί και ορίζει. Μόνο που καμία κάθαρση δεν επιτυγχάνεται στο τέλος. Ο θεατής φεύγει περισσότερο φορτωμένος απ’ ό,τι ήρθε. Όσο κι αν το μπαρόκ σκηνικό τον «διασκεδάζει» οπτικά και μεταφέρει τα τεκταινόμενα στο χώρο του ονειρικού. Εφιαλτικό το αποτέλεσμα, συνειδητό και προγραμματικό – θα έλεγα – εις αναζήτησιν της επανατελετουργοποίησης (reritualisation). Και η Μαρία Κίτσου και η Ραφίκα Σαουίς ήταν άψογες. Ας τις προσέξουν οι σκηνοθέτες αρχαίων δραμάτων. Καταπληκτικά όπως πάντα τα κοστούμια της Ντένης Βαχλιώτη και υποβλητικοί οι φωτισμοί της Εβίνας Βασιλακοπούλου, όσο κι αν στην αρχή και στο τέλος τυφλώνουν τους θεατές με τους χολυγιουντιανούς γλόμπους που στοχεύουν τις ίριδες των ματιών τους. Αδιόρατη η μουσική του Coti K. Μελετημένη η επιμέλεια κίνησης από τον Φοίβο Παπαδόπουλο.

          Δραματουργική συνεργασία και βοηθός σκηνοθέτη ο Αλέξανδρος Βαμβούκος.

          Η μετάφραση που εκπόνησε ο Οδυσσέας Ελύτης μακριά από το Ζενεϊκό πρότυπο, προδίδει αδυναμία ταύτισης με το παραβατικό σύμπαν του Γάλλου αιρετικού συγγραφέα. Όμως ο λόγος του Έλληνα νομπελίστα ποιητή υπηρετήθηκε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Τι κρίμα μόνο που δεν ήταν Ζενέ!

          Η απόδοση μεγάλων λογοτεχνικών έργων προϋποθέτει αν όχι αισθητική ταύτιση, τουλάχιστον πρόσκαιρη συμπόρευση των συν-δημιουργών με την επίτευξη μιας κάποιας «αναλογίας». Όσο για τον λαϊκό θρησκευτική μυστικισμό της Μεσογείου, ναι, έχει κάποια στοιχεία από τον μυστικισμό κι αποκρυφισμό του Δυτικού Μεσαίωνα, αυτό όμως που τον διαφοροποιεί είναι η έλλειψη Ιεράς Εξετάσεως. Σκεφτείτε το!

Κωνσταντίνος Μπούρας

www.konstantinosbouras.gr

info από τον επίσημο διαδικτυακό τόπο του Εθνικού Θεάτρου

http://www.n-t.gr/el/news/?nid=1585

«Οι δούλες» του Ζαν Ζενέ

Από τις 6 Μαρτίου στο Μικρό REX – Σκηνή «Κατίνα Παξινού»

Το  θεατρικό έργο – σταθμός του Ζαν Ζενέ, εμπνευσμένο από την αληθινή ιστορία των αδελφών Papin που γοήτευσε το συγγραφέα θα παρουσιάσει το Εθνικό Θέατρο στο Μικρό REX – Σκηνή «Κατίνα Παξινού», από τις 6 Μαρτίου, σε σκηνοθεσία του Bruce Myers, του παγκοσμίου ακτινοβολίας συγγραφέα, ηθοποιού, σκηνοθέτη, διανοητή και στενού συνεργάτη του Peter Brook για περισσότερο από τριάντα χρόνια.

«Οι δούλες» είναι το έργο που βασίστηκε στο «έγκλημα του αιώνα στη Γαλλία» στην παράξενη περίπτωση των αδελφών Christine και και Léa Papin που είναι ξεχωριστή όχι μόνο για τη συγκλονιστική βία της, αλλά επειδή και οι δράστες και τα θύματα ήταν γυναίκες. Το 1933 όταν ο λαός της Γαλλίας είχε διχασμένες απόψεις για την εκδίκηση των δύο κοριτσιών της εργατικής τάξης κατά των αφεντικών τους ο γάλλος συγγραφέας και δραματουργός Ζαν Ζενέ, έκανε λόγο για «παράδειγμα ταξικού πολέμου».

Υπόθεση
Προσπαθώντας να αποδράσουν από την καταπίεση που αισθάνονται στο πλούσιο μεγαλοαστικό  σπίτι της Κυρίας τους, δύο υπηρέτριες, οι αδερφές Κλαιρ και Σολάνζ, παίζουν καθημερινά ένα παιχνίδι αλλαγής ταυτότητας: η Κλαιρ υποδύεται την Κυρία τους και η Σολάνζ παριστάνει την Κλαιρ. Αυτή τη φορά, το τελετουργικό αυτό παιχνίδι γίνεται ακόμη πιο ερεθιστικό, καθώς οι δύο αδελφές πιστεύουν πως ήρθε η ώρα να απαλλαγούν από το ζυγό της Κυρίας τους, αφού, μετά από ψεύτικες καταγγελίες τους, ο σύζυγος της Κυρίας είναι στη φυλακή και εκείνη μένει ανυπεράσπιστη. Έτσι, αποφασίζουν να τη δηλητηριάσουν. Όμως οι προσδοκίες τους διαψεύδονται. Μαθαίνουν πως ο Κύριος έχει αφεθεί ελεύθερος και, καθώς βρίσκονται σε πανικό, αποκαλύπτουν άθελά τους το νέο στην Κυρία, που φεύγει για να τον συναντήσει. Οι δύο κοπέλες μένουν μόνες τους και επιστρέφουν ξανά στο παιχνίδι τους. Μόνο που αυτή τη φορά το τέλος θα είναι επώδυνο.

Ταυτότητα παράστασης
Μετάφραση: Οδυσσέας Ελύτης
Σκηνοθεσία: Μπρους Μάγιερς
Δραματουργική συνεργασία –
Βοηθός σκηνοθέτης: Αλέξανδρος Βαμβούκος
Σκηνικά:  Άση Δημητρολοπούλου
Κοστούμια: Ντένη Βαχλιώτη
Φωτισμοί:  Εβίνα Βασιλακοπούλου
Μουσική: Coti K.
Επιμέλεια κίνησης: Φοίβος Παπαδόπουλος

Διανομή
Κλαίρη: Μαρία Κίτσου
Σολάνζ: Ραφίκα Σαουίς
Κυρία: Λένα Παπαληγούρα

Φωτογραφίες παράστασης: Πάτροκλος Σκαφίδας

Εθνικό Θέατρο-Μικρό REX Σκηνή «Κατίνα Παξινού», Πανεπιστημίου 48, τηλ. 210.3305074, 210.3301881, 210.7234567 (μέσω πιστωτικής κάρτας) στοhttp://www.ticketservices.gr/ και στο www.n-t.gr

Σημείωση: λόγω εναλλασσόμενου ρεπερτορίου με την παράσταση «Ευτυχισμένες  μέρες» του Σάμουελ Μπέκετ, το πρόγραμμα παραστάσεων για τις «Δούλες» διαμορφώνεται ως εξής:

Τετάρτη (22/4, 6/5, 20/5) 18:00 και 21:00
Πέμπτη (23/4, 7/5, 21/5) στις 21:00
Παρασκευή (3/4, 17/4, 15/5) στις 21:00
Σάββατο (4/4, 18/4, 2/5, 16/5) 18:00 και 21:00
Κυριακή (5/4, 19/4, 3/5, 17/5) στις 19:00

Tιμές εισιτηρίων: 15Euro, 10Euro (φοιτητικό)
Τετάρτη απογευματινή και Πέμπτη 13Euro ενιαία τιμή

https://www.facebook.com/EthnikoTheatro