50αποχρώσειςτουγκριAFISSA

Από τον θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα

 

Σε εποχές Κρίσης, σε εποχές μεταβατικές, σε εποχές σκληρές που η Ιστορία μας μαστιγώνει κατά πρόσωπο, ο διάχυτος Τρόμος οδηγεί σε φόβο απώλειας ελέγχου, οι άνθρωποι γυρίζουν σαν τα σαλιγκάρια, σαν χελώνες, προς τα μέσα τους, χώνονται στο καβούκι τους κι αναζητούν τη σχέση εξουσιαζόμενου-εξουσιαστή μέσα στον ίδιο τους τον εαυτό. Ο νους, ο έλλογος νους, η κοινή ή μη κοινή Λογική, είναι πάντα ο δυνάστης του σώματος και των φυσικών ανθρώπινων επιθυμιών του. «Όλα τα αιτήματα των ανθρώπων είναι αιτήματα αγάπης», σύμφωνα με τον αφορισμό του Φρόϋντ. Όμως πώς να ξεχωρίσεις την Αγάπη από το Μίσος, τη Φιλότητα από το Νείκος, το Άσπρο από το Μαύρο, το Καλό από το Κακό, όταν από την πρώιμη τρυφερή ηλικία βιώνεις τη διαμεσολαβημένη βία των καταπιεσμένων-καταπιεστών γονιών σου. Και δεν μιλάμε για τη σεξουαλική ή σωματική βία μόνο, αλλά κυρίως για την ψυχολογική, όπου το κατατρομαγμένο ον όταν γυρίζει από τη δουλειά στο σπίτι του ξεσπάει πάνω στα βλαστάρια του και τους μεταφέρει τα πρότυπα μιας νοσούσης κοινωνίας, όπου όποιος γλείφει καλύτερα, ρουφιανεύει επιδεξιότερα, υποκύπτει ευλυγιστότερα και λέει «σφάξε με Πασά μ’ ν’ αγιάσω», αυτός και μόνον αυτός κερδίζει ένα κόκκαλο από την εξουσία επί γης. Η πλήρης ή μερική αναξιοκρατία των σύγχρονων κοινωνιών σε επίπεδο θεσμών, όπου κυριαρχεί συνήθως το δίκαιον του ισχυροτέρου (με τη ζωώδη του χροιά κι έννοια), η κατασπατάληση των φυσικών πόρων στο βωμό του κέρδους, η κατασπατάληση του ανθρώπινου δυναμικού στο βωμό μωροφιλοδοξιών κι ιδιοτελών συμφερόντων, η οικογενειοκρατία, ο νεποτισμός, ο εγωκεντρικός ατομικισμός, η αδιαφορία για το Σύνολο, του οποίου αποτελούμε άρρηκτους κρίκους… όλ’ αυτά οδηγούν στην παροιμία «τα μεταξωτά σώβρακα θέλουν επιδέξιους κ……!».

ΠΕΝΗΝΤΑΑΠΟΧΡΩΣΕΙΣΤΟΥΓΚΡΙ

Από την εποχή της Γαλλικής Επανάστασης, με τον Μαρκήσιο ντε Σαντ να κραδαίνει τη σημαία της απόλυτα ζωώδους εγωκεντρικής ελευθεριότητας, της έλλειψης σεβασμού στα άλλα ανθρώπινα όντα, τα οποία θεωρούνται απλώς αναλώσιμα ή παράπλευρες απώλειες στο μυαλό των κακών φεουδαρχών πάσης εποχής και φύσεως… Από τον δέκατο ένατο αιώνα έως σήμερα ελάχιστο διάστημα έχει καλυφθεί στον πνευματικό αγώνα δρόμου προς την Ελευθερία, την Ισότητα, την Δικαιοσύνη, την αδελφοσύνη μεταξύ όλων ανεξαιρέτως των ανθρώπων. Το σύγχρονο Κεφάλαιο (απρόσωπο και πολυεθνικό, επιμεριζόμενο και καταμεριζόμενο, αναδιανεμόμενο και επιφυλλασσόμενο) μπήκε στη θέση των παλαιών αυτοκρατόρων. Ο «Βασιλεύς Ήλιος» κι η αλάθητη εξουσία ζωής και θανάτου πάνω στους υπηκόους του, αντικαταστάθηκε από μια μηχανιστική κρεατομηχανή, με δαχτυλίδια ασφαλείας από τη μαύρη τρύπα, τη χοάνη ανακύκλωσης που εμφιλοχωρεί στο κέντρο. Τώρα όλοι θέλουν να είναι στην κορυφή κι όλοι να περνούν απαρατήρητοι. Οι μεγάλοι, οι έξυπνοι, οι πραγματικά πλούσιοι του κόσμου τούτου, δεν φωτογραφίζονται στα περιοδικά μόδας, στις κοσμικές στήλες, στα φιλανθρωπικά γκαλά. Είναι αόρατοι, γιατί είναι προσεκτικοί. Ξέρουν ότι ο καλύτερος δρόμος για την Πτώση είναι ο Φθόνος που προκαλεί στους μη προνομιούχους ή άσκοπη επίδειξη ματαιοδοξίας των ισχυρών.

50αποχρώσειςτουγκρι2

Σε μια εποχή ιδιαίτερα κρίσιμη και μεταβατική, σαν τη δική μας, το διακύβευμα είναι η ίδια η ύπαρξη του ανθρωπίνου είδους πάνω στον πλανήτη Γη. Ο Μπέκετ το απεικόνισε θεατροποιώντας το πολύ έξυπνα στο «Περιμένοντας το Γκοντό». Στους τρεις ανθρώπους που εμφανίζονται στο ρημαγμένο (από πυρηνική καταστροφή;) τοπίο, οι δύο είναι ενήλικες και ο τρίτος είναι παιδί-άγγελος. Οι μεγάλοι παίζουν οικειοθελώς το ρόλο εξουσιαστή-εξουσιαζόμενου. Ο ένας το παίζει αφεντικό και διατάζει κι ο άλλος το παίζει υποτακτικός κι υπακούει, σέρνοντας αδιαμαρτύρητα τη βαλίτσα του άλλου. Αυτό τα λέει όλα. Η εγγενής αδυναμία, ανεπάρκεια, αναπηρία του ανθρώπινου είδους: η ανάγκη της Εξουσίας προκειμένου να μοιράσουμε δυο γαϊδουριών άχυρα. Γι’ αυτό απέτυχε ο κομουνισμός, ο υπαρκτός σοσιαλισμός, ο χριστιανισμός ως θρησκεία αγάπης, ο βουδισμός και λοιπά. Η ανάγκη για εξουσία, για αυθεντίες, για το αλάθητο, είναι τελείως αντίθετη από την Ισότητα, την Ελευθερία, τη Δικαιοσύνη, την Ισονομία. Ουδείς τέλειος.

 

Στην ταινία «πενήντα αποχρώσεις του γκρι» (τη βασισμένη στο ομώνυμο βιβλίο) δεν υπάρχει αμιγές Καλό κι αμιγές Κακό. Μόνον επιλογές κι επιπτώσεις. Αιτία κι αποτέλεσμα. Αίτιον κι αιτιατόν. Κάτι χάνεις, κάτι κερδίζεις. Η συμφωνία με τον διάβολο ποτέ δεν είναι μονομερής. Η επαφή αλλάζει και τους δύο. Και πώς θα γινόταν αλλιώς;

ΤΟ ΦΩΣ ΌΤΑΝ ΜΠΑΙΝΕΙ ΣΕ ΈΝΑ ΑΝΗΛΙΑΓΟ ΣΠΗΛΑΙΟ, ΤΟ ΑΛΛΑΖΕΙ. ΈΝΑ ΜΥΣΤΙΚΟ ΠΟΥ ΜΙΣΟ-ΕΞΟΜΟΛΟΓΕΙΤΑΙ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΠΛΕΟΝ ΣΚΟΤΕΙΝΟ. Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΕΙΝΑΙ ΠΙΟ ΔΥΝΑΤΗ ΑΠ’ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΦΥΛΑΚΕΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ. ΤΟ ΨΕΜΑ ΕΙΝΑΙ ΑΝΙΣΧΥΡΟ, ΓΙΑΤΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΝΕΙ ΠΟΛΛΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΝΕΙ ΤΟ ΆΣΠΡΟ ΜΑΥΡΟ. Αλλιώς, μην φοβάστε φίλοι μου το σκοτεινό. Αγαπήστε το.

Δεν θα ξεχάσω ποτέ ότι σε μια παρουσίαση φιλοσοφικού βιβλίου για τον κοινωνικό σαδομαζοχισμό, η εκπρόσωπος του BDSM βρήκε το βιβλίο μη ρομαντικό!!! Δεν ξέρω αν την καθαίρεσαν ή την αντικατέστησαν την επόμενη μέρα. Εκείνο που κατάλαβα είναι ότι τα πράγματα δεν είναι ποτέ όπως φαίνονται κι ότι δεν χρειάζεται να τα απλοποιούμε-σχηματοποιούμε. Οι προκαταλήψεις και τα στερεότυπα δεν εφαρμόζονται στην αληθινή ζωή.

Αυτό που κομίζει αυτή η ταινία είναι ότι το κακοποιημένο παιδί γίνεται κακοποιός ενήλιξ, αλλά η ανάγκη του για αληθινή αγάπη, στοργή, τρυφερότητα είναι τόσο δυνατή που παραδίδει τα οχυρά του οικειοθελώς, έστω και για ένα μικρό διάλειμμα αγνότητας.

Όταν αποχαιρετιούνται στο ασανσέρ οι δύο παρ’ ολίγον συνένοχοι-συνεταίροι, έχουμε την αίσθηση ότι το πραγματικό παιχνίδι εξουσίας τώρα αρχίζει. Ο πιο ισχυρός είναι αυτός που θα λησμονήσει πρώτος. Και λησμονεί μόνον όποιος συγχωρεί. Ο άλλος είναι πάντα δέσμιος του μίσους του, που είναι – πάντα – δυνατότερο κι από τον Έρωτα, γιατί ακριβώς πάνω σ’ αυτό το γενετήσιο ένστικτο βασίζεται, το αντίπαλον δέος του Θανάτου.

Αυτές οι ταινίες και τα αναγνώσματα λειτουργούν ομοιοπαθητικώς. Θεραπεύουν δια της καθάρσεως. Γι’ αυτό και είναι ηλίθιο κι ανιστόρητο να τα λογοκρίνουμε. Αν δεν υπήρχε η κοινωνική νόσος δεν θα γράφονταν τέτοια βιβλία, δεν θα γυρίζονταν τέτοιες ταινίες. Μην μπερδεύουμε το σύμπτωμα με την αιτία της αρρώστειας. «Η Σιωπή των Αμνών» και «Οι πενήντα αποχρώσεις του γκρι» δεν θα ακούγονταν αν δεν υπήρχε η διαστροφή του Ανθρώπου που, όντας απομακρυσμένος από τη Φύση, και την αληθή αγαθή φύση του, επιδίδεται σε κάθε αγριότητα και σκαιότητα προκειμένου να καταλαγιάσει ο αρχικός Φόβος της Μοναξιάς, του Κρύου, του Θανάτου, της Αρρώστειας, της Ανημπόριας, των Γηρατειών εντός του.

Δείτε αυτή την ταινία. Είναι πολύ κατώτερη των προσδοκιών σας. Πολύ Light, πολύ ωραιοποιημένη, σε σχέση με την σκληρή πραγματικότητα έξω που αντανακλά μέσα μας. Αφορμή για ενδοσκόπηση, συζήτηση, βελτίωση, πνευματική ανέλιξη.

Μετά λόγου γνώσεως,

 

Κωνσταντίνος Μπούρας

www.konstantinosbouras.gr