ΝΥΧΤΑΣΤΗΝΕΘΝΙΚΗ

 

Από τον θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα

Η Λεία Βιτάλη έχει αναπτύξει με τα χρόνια μια διακριτή, προσωπική θεατρική ιδιόλεκτο. Κινηματογραφικά στοιχεία νουάρ, λαϊκή θεματολογία (κινούμενη μεταξύ λούμπεν και μικροαστισμού), σουρεαλιστικά στοιχεία αναμεμειγμένα με μαγικό ρεαλισμό και γκροτέσκο, αφαιρετικότητα και στυλιζάρισμα σε βαθμό μπρεχτικής αποστασιοποίησης και το αποτρόπαιο στοιχείο των «τερατειών» της αισχύλειας τραγωδίας, συναπαρτίζουν ένα σκηνικό σύμπαν απολύτως καινοφανές και πρωτότυπο. Η αριστοκρατία του φιλολαϊκού, που δεν εκπίπτει ποτέ στον λαϊκισμό, προσιδιάζει τη σκηνική γλώσσα της Λείας Βιτάλη με την ποιητική προσέγγιση των δραματικών προσώπων από τον Γιώργο Χρονά. Μόνον αυτοί οι δύο έσκυψαν βαθιά μέσα στη «νύχτα» και στο «περιθώριο» και το φώτισαν λίγο αιρετικά για τα μικροαστικά και μεσοαστικά στερεότυπά μας (μήτε εξιδανικεύοντας μήτε ωραιοποιώντας) με μια σκληρότητα που αγγίζει τα όρια του κυνισμού, αλλά δεν τα προσπερνάει χάρη στη φιλάνθρωπη ματιά του ποιητή και της συγγραφέως.

Η Λεία Βιτάλη είναι άνιση, όπως οι χαρισματικοί άνθρωποι που δεν αντιγράφουν κανέναν. Αλλού το χάνει κι αλλού το βρίσκει. Αλλού βιάζεται κι αλλού πλατειάζει. Στο συγκεκριμένο έργο της «Νύχτα στην Εθνική», που μοιάζει παραδόξως πρωτόλειο (απαιτεί τέχνη και μαεστρία για να επιτύχεις κάτι τέτοιο), η δράση μοιάζει σχεδόν σχηματική κι αυτοσχεδιαστική σε πολλά σημεία (άλλο κατόρθωμα αυτό, σκηνοθετικό αυτή τη φορά, δια χειρός της ίδιας της συγγραφέως που υπογράφει και τα κοστούμια). Ίσως αν είχε εμπιστευτεί σε άλλον τη σκηνοθεσία να βλέπαμε μια άλλη ρυθμολογία στο αποτέλεσμα. Εδώ είχαμε να κάνουμε με γύρισμα κινηματογραφικών σκηνών, με αμέλεια στη λεπτομέρεια (χυμένα σκηνικά αντικείμενα στο πάτωμα που δεν προλαβαίνει να τα περιμαζέψει κανείς – το περίφημο κόκκινο κουτί με τα λεφτά που βγαίνει από την καταπακτή ξεχνιέται αμέσως μετά σε ένα εμφανές σημείο κ.λπ.). Σε τέτοιου είδους έργα όμως, όπου τονίζεται και δίνεται έμφαση στο ανθρώπινο θηρίο που κρύβουμε μέσα μας, οι λεπτομέρειες κάνουν τη διαφορά.

Ερασιτεχνικό το σκηνοθετικό αποτέλεσμα, σχολικό σχεδόν – ή μάλλον φοιτητικό, για να είμαστε επιεικείς. Έλλειψη βάθους κι εσωτερικότητας στα πρόσωπα. Απουσία εσωτερικής ζωής. Επιδερμική γραφικότητα στα όρια των comics. Ούτως ή άλλως η επιλεγείσα αισθητική από την σκηνοθετούσα καταξιωμένη θεατρική συγγραφή προσιδίαζε στα αγγλοσαξωνικού τύπου κόμικς. Καλό αυτό, φτάνει να είχε υποστηριχθεί δεόντως.

Εν ολίγοις, το αποτέλεσμα θύμιζε τηλεοπτική προχειρότητα (ίσως η τηλεθέαση μολύνει την αισθητική των θεατρανθρώπων), γι’ αυτό ο Κάρολος Κουν αρνιόταν να δει τηλεόραση, απαγόρευε στους ηθοποιούς του να παίζουν στον κινηματογράφο και δεν έβλεπε σχεδόν ποτέ παραστάσεις άλλων σκηνοθετών.

Τέλος πάντων, ζούμε σε μια Ελλάδα της Κρίσης, όπου ο κοινωνικός ιστός έχει προ πολλού διαρραγεί, συμπαρομαρτούντος του μεταμοντέρνου και της οικονομικής ένδοιας, που οδηγεί αναγκαστικά σε περικοπές, εκπτώσεις, συγκεντρωτισμούς και άλλα απεχθή φαινόμενα.

Από αυτή την άποψη, το θέμα που επέλεξε να διαπραγματευτεί η Λεία Βιτάλη στο επίκαιρο έργο της «Νύχτα στην Εθνική» είναι καυτό, επιδέχεται πολλών ερμηνευτικών προσεγγίσεων και διεγείρει το θυμικό των Ελλήνων, ανασύροντας από το συλλογικό ασυνείδητο την Καταστροφή της Σμύρνης, τον Εμφύλιο, την αναγκαστική προσφυγιά, την οικονομική μετανάστευση, την αυτοεξορία στα χρόνια της Χούντας. Είναι ένα θέμα αβανταδόρικο και σωστά προσεγγισμένο από την έμπειρη θεατρική συγγραφέα. Όμως από αυτό το σημείο και μετά, τα γρήγορα κι εναλλασσόμενα στιγμιότυπα, η απουσία ρυθμού, οι αισθητικές και υφολογικές διακυμάνσεις, η παλινδρόμηση του κειμένου μεταξύ σκληρού ρεαλισμού και μεταφυσικής ποιητικότητας, δείχνουν μια θολούρα που αποκαρδιώνει τον θεατή και το οδηγεί σε κάποιου είδους σύγχυση, που δεν είναι όμως αγχολυτική και κατευναστική. Το αντίθετο. Ίσως αυτό να ήταν η πρόθεση της συγγραφέως: να προκαλέσει την πολιτική αντίδραση του συνδημιουργού θεατή. Από αυτή την άποψη, παρά τις όποιες κριτικές επιφυλάξεις και επισημάνσεις μου, το πείραμα είναι επιτυχημένο.

Ίδωμεν. Και εις τα μεταγενέστερα Βιτάλεια θεάματα, αν αυτή η προβληματική αισθητική εγκαταλειφθεί ή λεπτουργηθεί.

Κωνσταντίνος Μπούρας

www.konstantinosbouras.gr

Info:

Θέατρο Μεταξουργείο, Ακαδήμου 14-16, Αθήνα, μετρό Μεταξουργείο,πίσω από το ΙΚΑ της Πειραιώς
Τηλ: 2105234382 email: diadromi@otenet.gr

websitewww.metaxourgeio.com

Από 1 Φεβρουαρίου 2016
Δευτέρα – Τρίτη στις 21.00
Τιμές εισιτηρίων: Γενική είσοδος 15 ευρώ. Φοιτητικό και Ανέργων 10 ευρώ
Προπώληση 12 ευρώ
Προσφορά: Για προπώληση εισιτηρίων από το θέατρο, πριν την πρεμιέρα, οι 8 πρώτες παραστάσεις στα 10 (γενική είσοδος) και 5 ευρώ (ειδικές ομάδες)

Σκηνοθεσία: ΛΕΙΑ ΒΙΤΑΛΗ
Σκηνικός χώρος: 
ΝΙΚΟΛΑΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ ΓΚΕΣΚΕΡ
Επιμέλεια φωτισμών: 
ΜΕΛΙΝΑ ΜΑΣΧΑ
Κοστούμια: 
Λ.ΒΙΤΑΛΗ
Βίντεο: 
ΝΙΚΟΛΑΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ ΓΚΕΣΚΕΡ
Βοηθός σκηνοθέτη: 
ΤΙΝΑ ΒΑΡΒΑΡΕΣΣΟΥ
Βοηθός σκηνογράφου: 
ΦΟΥΛΗ ΜΙΤΣΙΑΛΗ

Ερμηνεύουν:
ΜΑΙΡΗ ΝΑΝΟΥ, ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΤΣΑΚΟΥΤΣΑΣ, ΝΤΟΜΕΝΙΚΑ ΡΕΓΚΟΥ
Τραγουδά ζωντανά η Ντομένικα Ρέγκου και παίζουν: ακορντεόν ο Χάρης Σταυρακάκης και τουμπερλέκι η Καίτη Αναστασιάδου.

Ακατάλληλο για θεατές κάτω των 15 ετών.