milivojevits_2015 (1)

Από τον θεατρόλογο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα

 

Με στοιχεία από το θέατρο σκιών και το «Μαύρο Θέατρο της Πράγας», ο Σέρβος σκηνοθέτης Νικίτα Μιλιβόγιεβιτς εικονοποίησε θεαματικά τη σκηνή από το καρναβάλι της Βενετίας, πεδίο μεταμφιέσεων, πλαστοπροσωπιών και διαψεύσεων, οικογενειακών συγκρούσεων και ψυχοδραμάτων. Το διονυσιακό στοιχείο αυτής της πανάρχαιας εορτής ενέχει τη βακχική μανία και το Ά-λογο στοιχείο της ενθουσιώδους εκτονώσεως του θυμικού. Τα ανθρώπινα όντα αίρονται προσωρινώς πέραν του Καλού και του Κακού, δίνουν τόπο στα αρχέγονα ορμέφυτά τους, σμίγουν ζωωδώς τις αντισυμβατικές ορμές τους κι απαλλάσσονται προσωρινώς του κοινωνικού «κορσέ» τους. Η μάσκα λειτουργεί ως μέσον αποπροσωποιήσεως και το καταπιεσμένο συναισθηματικό σώμα του ανθρώπου βρίσκει την κατάλληλη ευκαιρία να εκδηλώσει πλέρια την οργή του.

 milivojevits_2015 (5)ΜΑΥΡΟΘΕΑΤΡΟ

Παιχνίδι εξουσίας, σύγκρουση δράσεων, σύνθεση αντιθέσεων, μάχη, πόλεμος και κουρνιαχτός. «Έρως-Τρύγος-Πόλεμος», όπως έγραφα σε τίτλο ποιήματος της πρώτης μου ποιητικής συλλογής («Ο Πορφυρός Ήλιος του Έρωτα και του Θανάτου», εκδόσεις Τέχνη και Λόγος, Αθήνα 1987).

 milivojevits_2015 (6)

Ο ανθρωπιστής Βίκτωρ Ουγκώ, γράφοντας την «Λουκρητία Βοργία», υπερβαίνει τα στενά πλαίσια των λογοτεχνικών συμβάσεων και της αισθητικής της εποχής του και πλησιάζει τις μεγάλες στιγμές του Ελισαβετιανού Θεάτρου, όπου η σκληρότητα κι ο αμοραλισμός εκθειάζονται και θεοποιούνται, οι άνθρωποι σμίγουν με τα ίδια τα παιδιά τους, χωρίς ίχνος Νεμέσεως και το μόνο που επικρατεί είναι η ακόρεστη δίψα, η λαιμαργία για Εξουσία. Η καταδυνάστευση των άλλων ως απαίτηση ευτυχίας ή υπεραναπλήρωση της μητρικής-πατρικής αγάπης, το μίσος και η εχθρότητα στον αντίποδα της οικογενειακής θαλπωρής και η «τζάμπα κακία» ως αντίπους της φιλανθρωπίας. Η ενσυναίσθηση θετικός πόλος με αρνητικό την εμπάθεια.

milivojevits_2015 (9)

Τελικά, όπως φαίνεται στο έργο των μεγάλων λογοτεχνών, που ο λόγος τους είναι πάντα ένας πρώτης τάξεως δραματικό υλικό, η ανθρώπινη φύση παραμένει σχεδόν αναλλοίωτη από τα σπήλαια μέχρι σήμερα. Όσοι προφήτες, καλλιτέχνες, πνευματικοί άνθρωποι κι αν πάτησαν το πόδι τους στη γη, η μεγάλη πλειοψηφία των ανθρώπων, η αμόρφωτος κι αδιαμόρφωτος μάζα εξακολουθεί να βιάζει ζωωδώς την ίδια της τη φύση, των τέκνων της μη εξαιρουμένων.

milivojevits_2015 (11)

Στην παράσταση του Φεστιβάλ Αθηνών, στον χώρο Η της Πειραιώς 260, είδαμε ένα μεγαλειώδες «μπαρόκ» θέαμα, με πολλά στοιχεία της μετά το μεταμοντέρνο θεατρικής αναζητήσεως.

milivojevits_2015 (13)

Εκπληκτική η Λυδία Φωτοπούλου στο ρόλο του σκληρού κι ανελέητου δούκα της Φερράρα, τελευταίου συζύγου της Λουκρητίας Βοργία. Η συνάντησή τους στη «σέρρα» είναι υποκριτικό ρεσιτάλ. Ερμηνεία για βραβείο.

 milivojevits_2015 (15)

Ο Μάνος Βακούσης, εκπληκτικός καρατερίστας, ένας ηθοποιός αναγνωρίσιμος από τις επιδόσεις του, δεξιοτέχνης, χάρμα αισθητικής ηδονής. Μπράβο του. Σε αυτό το έργο έπλασε με αληθοφάνεια και πληρότητα το ρόλο του συνειδητά ανέντιμου ανθρώπου. Τόσο ρεαλιστικός που δεν γινόταν καν αποκρουστικός, αλλά καθημερινά φυσιολογικός. Με την Κρίση πέσαν οι μάσκες και βλέπουμε τόσους παρόμοιους ανθρώπους γύρω μας, λες και ξεπήδησαν από τους συλλογικούς εφιάλτες ή από τα πλέον μαύρα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Η φτήνια του κοστουμιού με το οποίο τον έντυσε ο σκηνογράφος-ενδυματολόγος Kenny MacLellan.

 milivojevits_2015 (16)

Οι υπόλοιποι ηθοποιοί (της πρωταγωνίστριας συμπεριλαμβανομένης) ήταν επαρκείς, αλλά δεν με εξέπληξαν. Κράτησαν καλά το ρόλο τους και υπάκουσαν στις προσταγές του σκηνοθέτη. Συνέβαλαν στη διαμόρφωση μιας παράστασης με ενιαία αισθητική, ρυθμό κι απήχηση στο κοινό. Δεν είναι και λίγο. Η δουλειά του ηθοποιού είναι να ερμηνεύει και να μη λάμπει υπέρ το δέον «κλέβοντας την παράσταση». Τουλάχιστον, όχι σε τέτοιου είδους παραστάσεις που ο θεατής πρέπει να βυθιστεί στην ατμόσφαιρα προκειμένου να προβληματιστεί και να φιλοσοφήσει.

 milivojevits_2015 (17)

Και υπήρχε πολύ υλικό για διαλογισμό, πολλές αναλογίες με την ταραγμένη εποχή μας. Όπως είπε κι ο τωρινός Πάπας, που πόρρω απέχει από τον πάπα Βοργία, «η απληστία των ισχυρών καταδικάζει τους αδυνάτους σε μια ιδιότυπη σκλαβιά», κι αυτό δεν είναι σύμφωνο με τις διδασκαλίες του Χριστού, που ήρθε να ελευθερώσει τον άνθρωπο από τον Θάνατο της ψυχής.

Ακόμα μία σημαντική παράσταση, επιτυχία του Φεστιβάλ Αθηνών. Μην τη χάσετε. Μπορεί τα atm να δίνουν 60 ευρώ, όμως εδώ που φτάσαμε, ό,τι επενδύουμε σε διαλογισμό-αυτοβελτίωση-αυτογνωσία είναι η μόνη περιουσία που διαθέτουμε και θα διαρκέσει ίσως περισσότερο από πολλά επίσημα νομίσματα που χρησιμοποιούνται σήμερα. Δεν υπονοώ τίποτα και δεν κινδυνολογώ. Λέω απλώς το αυτονόητο: αυτό που είμαστε κι αυτό που διδασκόμεθα είναι διαρκέστερο από τα προσωρινά αποκτήματά μας. Το «είναι» κατισχύει του «έχειν» και του «φαίνεσθαι». Μορφωθείτε γιατί χανόμαστε. Διαμορφώστε υπεύθυνες και στέρεες, ρεαλιστικές απόψεις, υπερασπίστε τις από το πόστο σας ο καθένας, θυσιαστείτε για τα πανανθρώπινα ουμανιστικά ιδανικά, για να σωθούμε όλοι μας. Ας σχηματίσουμε την κρίσιμη εκείνη μάζα που απαιτείται για το «ποιοτικό άλμα» της Ανθρωπότητας, εκείνο που οραματιζόταν ο χριστιανός φιλόσοφος Σόρεν Κίρκεγκααρντ. Αποκαλυφθείτε κι αποκαλύψτε. Το καρναβάλι είναι υποκρισία και συγκάλυψη. Η Νέμεσις βγήκε και παίρνει κεφάλια. Ο Σίβα ξύπνησε κι αλλάζει πλευρό. Η Κάλι τρέφεται από το αίμα των αθώων. Όπως η Λουκρητία Βοργία, που πληρώνει στο τέλος, αλλά τη γλιτώνει φτηνά – στο γήινο επίπεδο – αναλογικά με τα αποτρόπαια εγκλήματά της.

Εμείς που συνωθούμεθα στις σκοτεινές αίθουσες των θεάτρων και παρακολουθούμε με κομμένη την ανάσα τους θεατρίνους να πάσχουν, ας συμπάσχουμε με ολόκληρη την Ανθρωπότητα σε αυτή την κρίσιμη καμπή της Ιστορίας και του Πολιτισμού της. Ας προασπίσουμε το δικαίωμα να είμαστε άνθρωποι κι ας ζήσουμε τις σύντομες ζωές μας περιεκτικά και ουσιαστικά, χωρίς υποκρισία και κρυμμένα μυστικά. Το κακό με τα «πτώματα στη ντουλάπα» είναι ότι σαπίζουν γρήγορα και βρωμάνε.

Όπως βλέπετε, οι προβληματισμοί από αυτή την παράσταση είναι πλούσιοι και μπορούν να συνεχισθούν εις το διηνεκές. Το προνόμιο των μεγάλων λογοτεχνών. Τα έργα τους είναι ανοικτά σε άπειρες αναγνώσεις.

Κωνσταντίνος Μπούρας

www.konstantinosbouras.gr

info από τον επίσημο διαδικτυακό τόπο του Φεστιβάλ Αθηνών

http://greekfestival.gr/gr/events/view/nikita-milivogievits-2015

Νικίτα Μιλιβόγεβιτς, από τους πιο σημαντικούς Σέρβους σκηνοθέτες, αναμετριέται με τη Λουκρητία Βοργία του Βικτόρ Ουγκό – επιλογή διόλου τυχαία: «Το επίθετο Βοργία συνδέεται με φρικτά εγκλήματα για την κατάκτηση της εξουσίας και τις άμετρες προσωπικές φιλοδοξίες. Ανέκαθεν ο πόθος της ισχύος συνδεόταν με ανήθικες, αν όχι εγκληματικές μεθοδεύσεις», επισημαίνει ο ίδιος. Η δική του ανάγνωση του ρομαντικού δράματος του Ουγκό δεν αποπειράται μιαν επιφανειακή ανανέωση των στοιχείων που συνθέτουν την παράσταση, αλλά μια θαρραλέα και νεωτερική ερμηνεία του κλασικού.