Από την ταινία «Μεφίστο» στη σκηνή τού πάντα φιλόξενου, ανοικτού και πρωτοπόρου στα πολιτισμικά δρώμενα Ιδρύματος Κακογιάννη.

Από τον ποιητή, θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα

 

Από τότε που είδα την βραβευμένη και άξια πολλά Όσκαρ ταινία «Μεφίστο» με τον ανεπανάληπτο Κλάους Μαρία Μπραντάουερ (https://www.ertnews.gr/ert-protaseis/mefisto-i-vraveymeni-me-oskar-tainia-toy-istvan-zampo-stin-ert2/) ξαναδιάβασα τον Κλάους Μαν με ιδιαίτερη προσοχή εξορύσσοντας πλούτη από το υπό-κείμενο.

Όλα αυτά τα ξαναθυμήθηκα χθες παρακολουθώντας τον διεθνών προδιαγραφών ηθοποιό Νικόλα Βαγιονάκη να ξετυλίγει επί σκηνής με πλήρη μουσική σωματικότητα ένα θεατρικό ποίημα πολλαπλών κωδικοποιήσεων κι ανυπολογίστων συνυποδηλώσεων. Φαντάζομαι αν είχα την χρονική πολυτέλεια να το βλέπω κάθε βραδιά θα ανακάλυπτα, θα πρόσεχα και θα αποκρυπτογραφούσα και κάποια άλλη πτυχή, όχι μόνον λογοτεχνική αλλά και «θεατρική». Η παράσταση, το κάθε παραστασιακό γεγονός είναι ένα άλλο «κείμενο» που συντίθεται από πολλαπλούς «κώδικες» που απευθύνονται και στις πέντε γνωστές αισθήσεις αλλά και στις άδηλες λειτουργίες τού εγκεφάλου, αφού κινητοποιεί την ψυχοσωματική ύπαρξη του θεατή με απρόβλεπτα κι αστάθμητα κάθε φορά αποτελέσματα. Επομένως, λέω και ξαναλέω στα μαθήματά μου, η λογοτεχνική κριτική είναι ένα μικρό ποσοστό τού συνολικώς κρινομένου «προϊόντος». Η «όψις», το ηχητικό τοπίο ή περιβάλλον, η σωματική έκφραση (η συνειδητή), η άδηλη κι αυτόματη εν πολλοίς «γλώσσα του σώματος», η διάδραση όχι μόνον με τον μεμονωμένο θεατή αλλά και με το κοινό και με την απροσδιόριστη «περιρρέουσα ατμόσφαιρα», οι οσμές και οι τεχνητές «παραισθήσεις» δημιουργούν ένα τόσο εκρηκτικό αμάλγαμα πού πολλές φορές ναυαγεί το συνολικό αποτέλεσμα παρά τις όποιες προθέσεις και τα κατάλληλα συστατικά. Ένα σημαντικό θέμα είναι η «ορθή διανομή», ανάλογα με τα εκάστοτε στερεότυπα (αισθητικά, κοινωνικά, πολιτικά, ιδεολογικά) και τις όποιες προκατασκευασμένες αντιλήψεις. Ας μην ξεχνάμε πως το θέατρο είναι ΚΑΙ εικόνα και συχνά (ανάλογα με το είδος) «τα ράσα κάνουν τον παπά», όσο κι αν η αποδόμηση έχει ανατρέψει προσωρινώς και πεπερασμένως τα πάντα.

Στην Ελλάδα των μεμονωμένων επιδόσεων έχουμε παγκόσμιους ποιητές, ζωγράφους, μουσικούς, χορευτές σολίστες, ηθοποιούς σολίστες, τραγουδιστές σολίστες, δεν συνεργάζονται όμως όλοι αυτοί μαζί για την δημιουργία ενός «ολικού καλλιτεχνήματος» (όχι με την έννοια που απέδιδαν στον όρο οι ναζί, αλλά με την ολιστική στόχευση). Η κάθε εποχή έχει τα όρια. «Καθείς και τα όπλα του». «Απορία ψάλτου βηξ». Η οικονομική και υγειονομική κρίση μάς έστρεψαν πάλι προς μονολογικές καταστάσεις σε όλα τα επίπεδα.

Μονόλογοι, μονόλογοι, μονόλογοι. Σε μερικές παραστάσεις σού έρχεται (αν είσαι επαρκής θεατής) να σηκωθείς και να διαμαρτυρηθείς προκαλώντας «θεατρικό σκάνδαλο».

Και στην ποίηση και στον σκηνικό μονόλογο ταυτίσαμε το άλογο, άναρχο παραλήρημα με τον άναρχο κι αναιτιολόγητο πειραματισμό δίκην πρωτοπορίας, όμως ο αναγνώστης-θεατής δεν είναι η κωφάλαλη κατάκοιτη γιαγιά μας, μήτε ο εξομολόγος-ψυχαναλυτής μας, μήτε καν ο καθρέφτης μας (που έχει άπλετο χρόνο να ανά-κλάσει τα προβαλλόμενα/εκπεμπόμενα παντοειδή σήματά μας ως είδωλα).

Ο ΝΙΚΟΛΑΣ ΒΑΓΙΟΝΑΚΗΣ ΕΙΝΑΙ ΜΕΓΙΣΤΟΣ ΗΘΟΠΟΙΟΣ ΔΙΕΘΝΩΝ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΩΝ ΓΙΑΤΙ ΠΑΙΖΕΙ ΚΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΙΚΜΑΔΑ ΤΟΥ ΚΟΡΜΙΟΥ ΤΟΥ, ΠΟΥ ΤΟ ΈΧΕΙ ΕΞΕΛΙΞΕΙ ΣΕ ΜΟΥΣΙΚΟ ΌΡΓΑΝΟ ΛΕΠΤΑΙΣΘΗΤΩΝ ΑΠΟΧΡΩΣΕΩΝ. Εκεί, στα οπτικά και ακουστικά «ημιτόνια» κρύβεται η Υψηλή Τέχνη. Στην λεπτομέρεια.

Ο ρόλος τού Μεφιστοφελή, αν και ταυτίστηκε με τον χριστιανικής κοπής Διάβολο, είναι πολυσύνθετος και ανθρώπινος. Υλοποιείται σε αυτό το ιδιοφυές αποκύημα τής Συλλογικής Συνειδητότητας η ανάγκη μας να επιβιώσουμε σε έναν πλανήτη στέρησης, με έναν και μοναδικό ανάδελφο ήλιο, χαμένον κάπου στην άκρη ενός σπειροειδούς γαλαξία. Ο Μεφίστο είναι η περιπέτεια τού Φωτός φυλακισμένου μέσα στην αργή, νωθρή σκοτεινή ή μαύρη Ύλη, όπως το έντομο μέσα στο κεχριμπάρι. Δεν είναι απλά τα πράγματα. Οι μανιχαϊστικές αναλύσεις δεν θα συνάδουν σε λίγο με τους κβαντικούς υπολογιστές τού μέλλοντος. Το ασπρόμαυρο είναι δύσκολο στην διαχείρισή του και οι άπειρη τόνοι του γκρίζου εξομοιούνται και απλοποιούνται από την φτωχή (άνευ ιδιατέρας φαντασίας) μέση ανθρώπινη νόηση. Παρατηρείστε μια ασπρόμαυρη κι έγχρωμη εκδοχή τού ίδιου θαύματος-θεάματος.

Το απείκασμα εξαρτάται από ανυπολόγιστες εκδοχές νοημοσύνης, που οι νευροεπιστήμες δεν έχουν διερευνήσει ακόμη.

ΜΗΝ ΧΑΣΕΤΕ ΑΥΤΗ ΤΗΝ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΠΟΥ ΠΡΟΒΛΕΠΩ ΌΤΙ ΘΑ ΤΑΞΙΔΕΨΕΙ ΠΑΝΤΟΥ ΣΤΟΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΟ ΓΗΪΝΟ ΚΟΣΜΟ ΜΑΣ, ΓΙΑΤΙ ΈΧΕΙ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΑΚΟΜΑ ΚΙ ΑΝ ΔΕΝ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΕΙΣ ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ, ΕΙΔΙΚΑ ΤΟΤΕ, ΓΙΑΤΙ ΠΡΟΣΕΧΕΙΣ ΑΥΤΑ ΠΟΥ ΠΕΡΝΟΥΝ ΑΠΑΡΑΤΗΡΗΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟ ΑΥΤΙ. Άπειροι παραγλωσσικοί και εξωγλωσσικοί κώδικες συνυφαίνονται σε ένα σπαρακτικό πανανθρώπινο «τοπίο» διαχρονικό κι επίκαιρο λόγω της αναβιώσεως των φασισμών εξ αιτίας τής φτώχειας, της ανεργίας, της απαξίωσης των αρίστων και της απανθρωποποίησης που προκαλεί πάντα στην ιστορία η λατρεία κι εξιδανίκευση τού μέσου όρου των ημιμαθών-αμαθών. Είναι άλλο πράγμα η δημοκρατία «εκκλησία τού δήμου», που συζητά, αναλύει, ψηφίζει και συναποφασίζει κι άλλο πράγμα οι τεχνικές ποδηγέτησης τού εκάστοτε λαού όταν αντιμετωπίζεται από τους κάθε φορά ανίσχυρους εξουσιαστές ως «όχλος». Οι σύγχρονες θεωρίες περί «Ηγεσίας» προτάσσουν τον άνθρωπο ως μέτρο, σκοπό και μοναδικός στόχος είναι και πρέπει να είναι η ευτυχία του.

Ο Τόμας Μαν έθεσε με μοναδικό κι ανεξίτηλο τρόπο το θέμα της κατάχρησης εξουσίας, τού πανίσχυρου υπερεγώ, του υπερτιμημένου εγώ, των παθογόνων πλευρών τού ναρκισσισμού, των ορίων τής εξιδανικευμένης από τον Ρομαντισμό προσωπικής «ελευθερίας» κι εν τέλει το αναπάντητο ερώτημα: «Πότε κινητοποιείται η Νέμεσις σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο;».

Σε αυτό το ερώτημα ο κάθε θεατής απαντάει κάθε βραδιά (τότε που τελειώνει ο ζόφος της μέρας και καταλαγιάζει ο κοπετός τής καθημερινής αγωνίας για την επιβίωση).

Συγχαρητήρια σε όλους τους συντελεστές αυτής της αριστουργηματικής μονολογικής αλλά πολυδιάστατης παράστασης.

Συγχαρητήρια επίσης σε όλους τους συντελεστές τού ζωντανού πολιτισμικού κυττάρου «ΊΔΡΥΜΑ ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΚΟΓΙΑΝΝΗΣ» με κορυφαία την πάντοτε εξελικτική, εξελισσόμενη και λειτουργική, αποτελεσματικότατη και συμβατή με τον φιλελεύθερο ουμανισμό ΚΥΡΙΑ ΞΕΝΙΑ ΚΑΛΔΑΡΑ.

Κάποιοι χώροι είναι, γίνονται «πόρτες» γιατί εκεί η ψυχή μας κουρνιάζει κι αναγαλλιάζουμε προσωρινά πριν ξαναβυθιστούμε στην καθημερινή κινούμενη άμμο της συν-κατά-βίωσης.

ΜΙΧΑΛΗ ΚΑΚΟΓΙΑΝΝΗ, που κλείνεις φέτος 100 χρόνια από την γέννησή σου, συνεχίζεις ως πνεύμα να μας εκπολιτίζεις και να μας διδάσκεις μέσα από τους πανάξιους διαδόχους σου.

 

Δρ Κωνσταντίνος Μπούρας, Επισκέπτης Καθηγητής Θεατρικής Κριτικής στο ΕΚΠΑ

https://konstantinosbouras.gr

 

Info:

https://mcf.gr/el/%CE%BC%CE%B5%CF%86%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%B5%CE%BC%CF%80%CE%BD%CE%B5%CF%85%CF%83%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%BF-%CE%B1%CF%80%CF%8C-%CF%84%CE%BF-%CE%AD%CF%81%CE%B3%CE%BF-%CF%84%CE%BF%CF%85/

 

«ΜΕΦΙΣΤΟ» Εμπνευσμένο από το έργο του Κλάους Μανν

Ερμηνεία – Σκηνοθεσία

ΝΙΚΟΛΑΣ ΒΑΓΙΟΝΑΚΗΣ

Από την Πέμπτη 20 Ιανουαρίου 2022

Κάθε Πέμπτη, Παρασκευή και Σάββατο στις 21:30

Για περιορισμένο αριθμό παραστάσεων

Στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης  παρουσιάζεται το πιο συγκλονιστικό, σκοτεινό και αντιφασιστικό μυθιστόρημα του Κλάους Μανν, «ΜΕΦΙΣΤΟ», από την Πέμπτη 20 Ιανουαρίου 2022 και για περιορισμένο αριθμό παραστάσεων, σε ερμηνεία και σκηνοθεσία Νικόλα Βαγιονάκη.

Η ιστορία του ηθοποιού Χέντρικ Χέφγκεν, που ξεκινά την καριέρα του στο θέατρο τέχνης του Αμβούργου το 1926, οραματιζόμενος ένα επαναστατικό ισοδύναμο θέατρο μέχρι το 1936, που αναδείχθηκε το νέο αστέρι του τρίτου Ράιχ.

Η μετάβαση του στο Βερολίνο προκειμένου να καθιερωθεί σαν πρωταγωνιστής στο Θέατρο συμπίπτει με την άνοδο του φασισμού, που εξευτελίζει και χειραγωγεί την ανθρώπινη υπόσταση. Συνάπτοντας λοιπόν συμφωνία με τον διάβολο, προδίδει  όλα τα ιδανικά και τις αξίες του, και στο τέλος μεταμορφώνεται σε μαϊμού της εξουσίας. Ένας παλιάτσος που διασκεδάζει δολοφόνους. Οι συνέπειες θα είναι δραματικές.

Πρόκειται άραγε για κωμωδία, δράμα, ουτοπία, παρωδία, cabaret? Όλα αυτά και πολλά άλλα…

Συντελεστές παράστασης:

Εμπνευσμένο από το έργο του Κλάους Μανν

Κείμενο – μετάφραση: Ειρήνη Δερμιτζάκη

Επεξεργασία κειμένου: Νικόλας Βαγιονάκης

Σχεδιασμός παράστασης – Σκηνοθεσία – Ερμηνεία: Νικόλας Βαγιονάκης

Σκηνικό – Κοστούμι: Εύα Νάθενα

Βοηθός σκηνογράφου: Έλσα Γκογκογλου

Το κοστούμι είναι Sur Mesure by: Takis Giannetos

Χορογραφίες: Νικόλας Βαγιονάκης

Σχεδιασμός φωτισμού: Νικόλας Βαγιονάκης – Παναγιώτης Μπούκας

Επιμέλεια φωτισμού: Παναγιώτης Μπούκας

Μουσική επιμέλεια: Βασίλης Χριστακέας

Στίχοι τραγουδιού “καλωσορίσατε”: Γιάννης Κότσιρας

Τρέιλερ παράστασης: Κωνσταντίνος Οικονόμου

Φωτογραφίες παράστασης: Θανάσης Καρατζάς

Δημόσιες σχέσεις: Αντώνης Κοκολάκης

Ημέρες και ώρες παραστάσεων:

Πέμπτη 21:30

Παρασκευή 21:30

Σάββατο 21:30

Προπώληση εισιτηρίων: https://tickets.mcf.gr/?lang=el

Διάρκεια παράστασης: 75 λεπτά

Υπεύθυνος επικοινωνίας: Αντώνης Κοκολάκης

Εmail: kokolakispr@yahoo.gr και kokolakispr@gmail.com