ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΜΠΟΥΡΑ

Φαίνεται ότι πέρασε η εποχή τών μεγάλων ηρώων, των μεγάλων ηθοποιών, του μεγάλου μυθιστορήματος. Από την αρχαία τραγωδία εξέλιπαν οι πρωταγωνιστές κι απέμεινε ο Χορός. Εποχή πλουραλισμού, ελευθερίας, ανοχής, πειραματισμών, αλλαγής, αλλά και ταυτόχρονα εποχή λαϊκισμού, απλοπλοιήσεων, «αρπαχτής», αλαζονείας, ωχαδερφισμού, «ξερολισμού» και δοκησισοφίας. Διαλέξτε αν θέλετε να δείτε το ποτήρι μισογεμάτο ή μισοάδειο. Νοσταλγώ τον Δημήτρη Παπαμιχαήλ δεμένον στον σκηνικό βράχο στην επιτυχημένη παράσταση του σημαντικού σκηνοθέτη και δασκάλου Σπύρου Ευαγγελάτου. Τότε υπήρχε και λόγος και αντίλογος στο αρχαίο δράμα. Σήμερα κυριαρχεί η πολτοποίηση, η απαξίωση και η διαφοροποίηση τών πάντων. Παρά τις όποιες προγραμματικές δηλώσεις τών συντελεστών τής παράστασης του Αισχύλειου δράματος «Προμηθέας Δεσμώτης» σε «προσαρμογή μετάφρασης – διασκευή – σκηνοθεσία» τού Έκτορα Λυγίζου (μπράβο του για την ακρίβεια της διατύπωσης) και στη λειτουργική μετάφραση του Παναγιώτη Μουλλά, είδαμε αντί για την επιχειρούμενη «συλλογικότητα» έναν κβαντικό δυισμό, μία κακόγουστη ηχώ συνεκφωνήσεων-αντιφωνήσεων και σύγχυσης. Αυτοί οι πειραματισμοί γίνονταν στην Ευρώπη τη δεκαετία τού 1970 και του 1980. Πώς μας προέκυψαν με χρονοκαθυστέρηση τριάντα ετών στην Ελλάδα; Χρηματοκιβώτιο είναι η Τέχνη και τα αισθητικά ρεύματά της; Μπορεί και να είναι. Οκτώ καλοί ηθοποιοί μοιράστηκαν τους ρόλους με τρόπο που θα διατύπωνα (ποιητική αδεία): «βλέπεις αλλά δεν κοιτάς, κοιτάς αλλά δεν βλέπεις, ακούς χωρίς να προσέχεις και προσέχεις χωρίς ν’ ακούς». Βεβαίως, το αποτέλεσμα ήταν καλύτερο από την ευριπίδεια (;) «Ελένη» των Δημήτρη Δημητριάδη-Δημήτρη Καραντζά, αλλά ο προβληματισμός παραμένει. Μήπως η σύγχρονη νέα γενιά σκηνοθετών επιχειρεί να ενεργοποιήσει τα αντανακλαστικά και των δύο ημισφαιρίων του εγκεφάλου μας εναλλάξ και ταυτοχρόνως; Μήπως ο τριτοπρόσωπος σχολιασμός του εκφωνούμενου λόγου και ο «ψηφιακός» διαμοιρασμός των ρόλων αποδομεί την «αναλογικότητα» των κλασικών κειμένων; Είναι αυτή μια ακόμα παρενέργεια της χρήσης υψηλής τεχνολογίας από την προνηπιακή ηλικία; Υπερκινητικότητα, αδυναμία συγκέντρωσης προσοχής, μαθησιακές δυσκολίες; Απορία ψάλτου βηξ. Στην παράσταση του Έκτορα Λυγίζου με αφορμή τον «Προμηθέα Δεσμώτη» του Αισχύλου, ακούσαμε κάποιες στιγμές ανάγλυφο τον Λόγο, προβλήθηκαν εντόνως ορισμένες μυθολογικές πλευρές που συνήθως δεν προσέχουμε στις αναβιώσεις του αρχαίου δράματος, αποφεύχθηκε η μαζική αποχώρηση θεατών. Επομένως το πείραμα πέτυχε. Όμως η απορία παραμένει: όταν έχεις εξαίρετους ηθοποιούς όπως η Στεφανία Γουλιώτη και η Άννα Μάσχα, όταν παίρνεις στα βέβηλα χέρια σου ένα κείμενο που επιβίωσε αιώνες πριν γεννηθείς, γιατί καταστρέφεις αντί να χτίζεις και γιατί διασκευάζεις αντί να συγγράφεις το δικό σου πρωτότυπο θεατρικό έργο; Ο σκηνοθετισμός έβλαψε και το νεοελληνικό θέατρο και τον νεοελληνικό κινηματογράφο κι απόδιωξε το κοινό στρέφοντας το σε πιο συντηρητικά θεάματα με σαφή πρόθεση την ψυχ-αγωγία του κοινού. Ας δώσουμε βήμα στους νέους, ας στήσουμε ευήκοον ους στις ιδέες τους, ας κρατήσουμε τα μάτια ορθάνοικτα στις επιδόσεις τους. Κάτι καινούργιο γεννιέται που ακόμα δεν έχει διαμορφωθεί. Ίδωμεν και …πλήττομεν μέχρι νεωτέρας «καινοτομίας».