electra

 

Από τον θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα

 

Η ιδιωτική πρωτοβουλία πάντα ανθούσε κι έσωζε την Ελλάδα από συστάσεως Ελληνικού Κράτους. Εν μέσω εξωτερικού κι εσωτερικού δανεισμού, στο έλεος των «Μεγάλων Δυνάμεων» κι υπό το διεθνές φόβητρο της εξοντώσεως μιας μικρής απειροελάχιστης γλωσσικής μειονότητος διεθνούς ακτινοβολίες, εις το έλεος επίζηλων, επίβουλων «εχθρών» ή καλοθελητών «συμμάχων» ή μνηστήρων της Πηνελόπης-Εξουσίας, εν μέσω όλων αυτών των συμφορών-καταστροφών-ρήξεων-κρίσεων κι επικρίσεων, το μόνο που παράγουμε αρχαιόθεν είναι ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ. Τα μεγαλύτερα δράματα του Παγκόσμιου Θεάτρου παρήχθησαν κατά τη διάρκεια του καταστροφικού εμφύλιου Πελοποννησιακού Πολέμου, που σήμανε και το τέλος του κλασικού Ελληνικού Κόσμου, με την μορφή του Χρυσού Αιώνος του Περικλή, ενός αιώνος που έδωσε τα Φώτα στην Ανθρωπότητα, φιλοσοφία, μαθηματικά, φυσική, λογοτεχνία, Δίκαιο κι Επιστήμη της Οικονομίας, Δημοκρατία και Ελευθερία…        Έτσι και σήμερα, στροβιλιζόμενοι στη δίνη της πολιτισμικής Κρίσης που μαστίζει τον λεγόμενο «Δυτικό» Κόσμο (και όχι μόνον), ξαναγυρίζουμε με σεβασμό στα κείμενα που μας άφησαν παρακαταθήκη οι ομόγλωσσοί μας, τα φωτίζουμε από τη δική μας οπτική γωνία, αναδεικνύουμε το έρεβος της πανανθρώπινης φυλής, ανασύρουμε πετράδια και χρυσάφια από τα κατακάθια του συλλογικού ασυνείδητου, θησαυρούς πειρατών και χωροχρονικά δώρα από άλλες διαστάσεις κι από παράλληλα σύμπαντα (για τα οποία μίλησαν πρώτοι οι Προσωκρατικοί φιλόσοφοι κι επαληθεύονται σήμερα από τα Θεωρητικά Μαθηματικά και την Εφαρμοσμένη Επιστήμη της Φυσικής)…

SAE

Ο Σπύρος Α. Ευαγγελάτος είναι ένα σημαντικό και πλούσιο κεφάλαιο στη ζώσα Ιστορία του Ελληνικού Θεάτρου και του Πανανθρώπινου Πολιτισμού, γενικότερα. Ουμανιστής, χαλκέντερος θεατράνθρωπος, βαθύς γνώστης όχι μόνο του θεάτρου και των γλωσσικών ή παραγλωσσικών κωδίκων του, αλλά και της Ιστορίας, της Φιλοσοφίας, της Λαογραφίας, της Κοινωνιολογίας, της Πολιτικής Επιστήμης. Παν-επιστήμων κι αναγεννησιακός άνθρωπος, ακριβοδίκαιος κι εξωστρεφής, ενεργός και δημιουργικός, έχει ανακαλύψει – ως φαίνεται – την άντληση ενέργειας από τη συμπαντική ζωοδόχο πηγή, της αενάου εν εξελίξει Δημιουργίας, με αποτέλεσμα να είναι ένας δια-δρών ζων Διδάσκαλος, στον οποίο οφείλουμε πολλά όλοι μας – όχι μόνον οι φοιτητές του στο Πανεπιστήμιο, αλλά και το κοινό που διδάσκεται κάθε φορά υψηλόν ήθος, ακεραιτότητα, επαγγελματική επάρκεια, καλλιτεχνικό θάρρος, εκφραστική τόλμη, υγιή εξωστρέφεια… Αλλά πάνω απ’ όλα η γενναιοδωρία του Σπύρου Αντιόχου Ευαγγελάτου έγκειται στην επιλογή αξίων συνεργατών, στην αξιοποίηση των ταλέντων και των δυνατοτήτων τους, στην εναρμόνιση των ιδιαίτερων ηχοχρωμάτων και ιδιοσυχνοτήτων τους σε ένα συμφωνικό σχήμα δυσεύρετου συντονισμού.

Είδα με τους τυχερούς θεατές του «Αθηνοράματος», την «Ηλέκτρα» του Ευριπίδη στο θέατρο “Badminton” και συγκινήθηκα μέχρι δακρύων (όχι βέβαια γιατί δεν γνώριζα την πλοκή και μου ήταν άγνωστο το έργο), αλλά στην κεντρική σκηνή της αναγνώρισης των δύο αδελφών, ένιωσα την αποκατάσταση της Συμπαντικής Δικαιοσύνης και τον βαρύ πέλεκυ της Νεμέσεως, που όλοι προσδοκούμε να δράσει επιτέλους και να πέσει παραδειγματικά (αλλά ουχί εκδικητικά) στα κεφάλια των ενόχων για το διασυρμό και την υποδούλωση του ανθρώπινου είδους. Ο Ευριπίδης είναι ο «τραγικότερος των τραγικών», διότι διείδε στα πλαίσια της άσκησης της δημοκρατικής Ελευθερίας και Ισονομίας τα πονηρά τεχνάσματα των αναπήρων εξουσιαστών, των εξαρτημένων συμπλεγματικών-δυστυχισμένων οντοτήτων, που θέλουν να βρίσκονται πάντα ένα σκαλί πάνω από τους κοινούς θνητούς που τους μεταχειρίζονται ως ζώα κι υποζύγια.

Ορθώς η Κλυταιμνήστα (που την ερμήνευσε ιδανικά η κατά πολλά έμπειρη Ρένη Πιττακή) παρέπεμπε στην Άττοσα από τους Αισχύλειους «Πέρσες». Πρόκειται για την ίδια βαρβαρότητα του θεοκρατικού καθεστώτος που μπορεί να επιβιώσει μόνο χάρη στην εκμετάλλευση, στη στυγνή απάνθρωπη, μέχρις εξοντώσεως, απομύζηση ανθρώπου από άνθρωπο. Αυτός ο διαχρονικός βαμπιρισμός, οι ιψενικοί «Βρικόλακες», είναι που επανέρχονται στο προσκήνιο της Ιστορίας από χιλιετία σε χιλιετία, αλλάζοντας απλώς ρούχα, ψιμύθια και διαλέκτους. Ο αυταρχισμός κι η μισανθρωπία τους όμως είναι κοινή κι αναγνωρίζονται από την παντελή απουσία των συναισθημάτων εις όφελος μιας «λογικής» διαστρεβλωμένης και λειψής. Ο Δυτικός, μεσαιωνικός ρασιοναλισμός γέννησε σημεία και τέρατα, ολοκαυτώματα, στρατόπεδα συγκέντρωσης, αυτός άναψε τις πυρές όπου κάηκαν ζωντανές «Μάγισσες» κι επιστήμονες σαν τον Τζιορντάνο Μπρούνο. Στον αντίποδα αυτής της κουτσής «λογική», «Οι Έλληνες και το Παράλογο» κατά Dodds, η ανάγκη επανεύρεσης της χρυσής τομής με γνώμονα το ανθρώπινο μέτρο και διαβήτη την ατομική ελευθερία που δεν πρέπει να υπερβαίνει τα όρια της συλλογικής ανοχής. Το συμφέρον της ομάδας, το Όλον υπερτερεί του ατομικού και το «εγώ» πρέπει να υποκλίνεται και να υπηρετεί το «εμείς», άλλως πως επιστρέφουμε στο νόμο της ζούγκλας και το «σώζων εαυτόν σωθήτω» δεν οδήγησε ποτέ κανέναν στη σωτηρία. Ή όλοι μαζί θα σωθούμε ή όλοι μαζί θα βουλιάξουμε. Αυτό φαίνεται καθαρά στην ευριπίδεια «Ηλέκτρα», που αν και παρωδεί ανοιχτά τη σκηνή της αναγνώρισης από το Σοφόκλειο πρότυπό της, τονίζει όμως για πρώτη φορά την εθνική συνείδηση, μέσα από το σύμβολο του οικογενειακού δικαίου και της Άτης-Κάρμα του οίκου των Ατρειδών. Ο Χορός συμμετέχει ενεργά στην απόκρυψη στοιχείων, συνωμοτεί για την εξόντωση των τυράννων, των σφετεριστών της Εξουσίας από μισαλλόδοξα, χαμερπή κι ανεπαρκή όντα. Όλοι γίνονται μια γροθιά για να πετύχει το σχέδιο της μεγάλης Ανατροπής: πρώην πρίγκιπες, ξεπεσμένοι ευγενείς, τίμιοι αστοί, πρόθυμοι χωρικοί, βοσκοί κι εργάτες, κήρυκες κι εξόριστοι, ενώνουν τις φωνές και την πυγμή τους για να γίνουν μία Δύναμη που θα αποκαταστήσει το Δίκαιο και την Ελευθερία Γης, Ζώων, Ανθρώπων κι αγαθών.

Στο θέατρο “Badminton” ο επιχειρηματίας και παραγωγός μόνον επιτυχιών Μιχάλης Αδάμ υποκαθιστά το κράτος, προσφέροντας επί τρεις συνεχείς καλοκαιρινούς μήνες στους επισκέπτες της Αθήνας τον «Κύκλο Αρχαίου Δράματος» που ξεκινά με την «Ηλέκτρα» του Ευριπίδη κατά Κώστα Γεωργουσόπουλο και με δραματουργική επεξεργασία – διασκευή – σκηνοθεσία – διδασκαλία του άξιου Προέδρου της Ακαδημίας Αθηνών Σπύρου Αντίοχου Ευαγγελάτου. Ζώσα και λειτουργική η απόδοση του κλασικού κειμένου, αναπνέουσα χωρίς ασθματικές ακροβασίες. Λιτά κι αφαιρετικά, απολύτως χρηστικά τα σκηνικά του Γιώργου Πάτσα. Διακριτικώς υποτονθορίζουσα η μουσική που συνέθεσε ειδικά για την παράσταση ο Γιάννης Αναστασόπουλος. Κλασικίζουσα και εικαστική η χορογραφία της Αντιγόνης Γύρα, απέφευγε ευφυώς την υπερκινητικότητα του Χορού, όπως μας τον δίδαξε ο Κάρολος Κουν, ειδικά μετά τις ιστορικές «Βάκχες» του. Εδώ οι γυναίκες του Χορού μοιάζουν με τραγικές μαριονέτες, νευρόσπαστα στα χέρια μιας μοίρας άδικης καταρχήν που αποδεικνύει αργότερα το φιλόστοργο πρόσωπό της. Το μακιγιάζ και τα ανα-λυόμενα κοστούμια θύμιζαν περισσότερο το γιαπωνέζικο θέατρο Νο, αλλά και το βορειοευρωπαϊκό κουκλοθέατρο, με αποτέλεσμα να λύνεται το σύνηθες πρόβλημα της διαρκούς παρουσίας του Χορού επί σκηνής, χωρίς να αποσπά τα βλέμματα και την προσοχή του θεατή. Πόσω μάλλων εδώ που ο Χορός εκινείτο στο ίδιο επίπεδο με τους «Υποκριτάς». Η μικρή υψομετρική διαφοροποίηση του μεταλλικού κεκλιμένου δαπέδου, δεν θα έλυνε το πρόβλημα, χωρίς την καίρια κι αποτελεσματική διευθέτηση του σκηνικού χώρου από τον ιδιαίτερα χαρισματικό κι έμπειρο Σπύρο Α. Ευαγγελάτο.

Αφήνω τελευταίες τις ερμηνείες των ηθοποιών, όχι γιατί δεν με συγκλόνισαν, αλλά γιατί χρήζουν ειδικής μνείας κι αναλύσεως.

Κατ’ αρχήν να πω ότι ο ρόλος του Πυλάδη είναι ιδιαίτερα σημαντικός, παρά την επιλεκτική σιωπή του, αν και είναι λαλίστερος του σοφόκλειου κι αισχύλειου προτύπου του. Λειτουργεί ως το alter-ego του Ορέστη, είναι εκεί την ώρα που τον χρειάζονται ως βοηθός-σύμμαχος-αρωγός-ετοιμοπόλεμος, δεν αναλαμβάνει στους ώμους του την οικογενειακή κατάρα, δεν είναι τραγικός, είναι όμως απαραίτητος για την εξέλιξη της Πλοκής. Λειτουργεί ως μάσκα του Λοξία-Απόλλωνα επί σκηνής, με αποτέλεσμα να είναι ένας σημαντικός μοχλός για τη δράση. Ο γιγαντόσωμος Νίκος Ιωαννίδης εξαιρετικός σε αυτόν τον πρωτεύοντα δευτεραγωνιστικό ρόλο του.

Όλη η διανομή ήταν ταιριαστή.

Αυτός που με εξέπληξε όμως ήταν ο Θανάσης Κουρλαμπάς στο ρόλο του Ορέστη. Σεμνός ηθοποιός, χαμηλών τόνων, με μακρά πορεία στο «Αμφι-θέατρο» του Σπύρου Ευαγγελάτου, απέδειξε ότι δεν χρειάζεται πάντα η διαμόρφωση κι εμπορευματοποίηση ενός προκλητικού Image προκειμένου να πείσεις τον θεατή για την καλλιτεχνική επάρκειά σου. Το αντίθετο. Παράδειγμα προς μίμησιν. Τέλειος. Άψογος. Διακριτικός. Φαινόταν εκεί που έπρεπε κι έσβηνε το «εγώ» του εκεί που ήταν σειρά των άλλων να φανούν και να λάμψουν. Ο τρόπος που υποδύεται αυτός ο ηθοποιός τους ρόλους του πρέπει να είναι βασικό υπόδειγμα για το μάθημα της υποκριτικής στις σχολές θεάτρου.

Ο Γιάννης Βόγλης στο ρόλο του Πρεσβύτη συγκινητικός και ρεαλιστικά αληθοφανής (η ιδιοφυία του Σ. Α. Ευαγγελάτου) τον ανέσυρε και τον ανέδειξε, με όλο το βάρος της μακράς εμπειρίας που διαθέτει.

Ισορροπώντας ανάμεσα στην δραματική ένταση και στην προσγειωτική απομυθοποίηση των γεγονότων από τους απλούς, λαϊκούς ανθρώπους, ο Θοδωρής Κατσαφάδος, μας έδωσε ακριβώς το μέτρο του κοινού μέσου ανθρώπου, που ναι μεν δεν βγάζει το φίδι από τον τρύπα και δεν βάζει το χέρι του στη φωτιά για τίποτα και για κανέναν, επιχαίρει όμως για τις νίκες των ισχυρών όταν συνάδουν με το δικό του αίσθημα επί Δικαίου.

Κινηματογραφικά χαμηλόφωνος και στανισλαβσκικώς ρεαλιστής με μια αχλύ ποιητικού ιμπρεσιονισμού ο Γεωργός του Γιώργου Ψυχογιού. Ορθώς απών στις μεγάλες συγκρούσεις της Ιστορίας, αλλά φιλόξενος, σεβαστικός, τίμιος και ηθικός, διατηρεί την ακεραιότητα παρά την Ανάγκη που η Τύχη και η Φτώχεια τον έχει ρίξει. Ξεπεσμένος αριστοκράτης, ξέρει να επιβιώνει κάνοντας τα ξινά γλυκά.

Άφησα τελευταίους τους δύο ηθοποιούς που υποδύθηκαν τους «από μηχανής» Διόσκουρους, γιατί προσέδωσαν την προσήκουσα ειρωνεία στην θεατρική σύμβαση που χρησιμοποιεί εκών-άκων ο Ευριπίδης προκειμένου το δράμα να βρει την προσήκουσα «λύσιν» του. Ο συνονόματός μου Άγγελος Μπούρας ορθώς απομυθοποιητικός-αναμυθοποιητικός, ακούστηκε σα γάργαρο ρυάκι, επισκιάζοντας ως Κάστορας τον δεύτερο τη τάξει Πολυδεύκη (χιουμοριστικά αυτοσαρκαστικός ο Κωνσταντίνος Ελματζίογλου) και δίνοντας αμφότεροι την απαραίτητη εκτόνωση στο υπερφορτισμένο θυμικό του θεατή. Δουλειά βέβαια κατ’ εξοχήν του Χορού που με τα μουσικοχορευτικά ιντερμέδιά του δίνει το χρόνο στο αριστερό ημισφαίριο του εγκεφάλου να αναπαυθεί παραδίδοντας τα ηνία της παρακολουθήσεως στο δεξί (για τους δεξιόχειρες). Ήταν όλες τους υπέροχες, κορυφαίες και μη, στημένες ορθώς σαν αλλοδιαστασιακά πτηνά, έτοιμες να τσιμοπολογήσουν από την καταστροφή των άλλων, χωρίς όμως και να δηλητηριαστούν από τις τοξίνες τους. Τις αναφέρω μία προς μίαν: Αλίκη Αβδελοπούλου, Γεωργία Ανέστη, Εύα Βάρσου, Φανή Γέμτου, Μαριλού Κατσαφάδου, Ρένα Κυπριώτη, Ειρήνη Κυρμιζάκη, Γιάννα Μαλακατέ, Ελίνα Μάλαμα, Μαρία Μαλλούχου, Σύνθια Μπατσή, Μαριαλένα Ροζάκη, Μαρία Τζάνη, Μαίρη Χάγια, Εύα Χριστοδούλου.

Άφησα τελευταία αλλά όχι έσχατη την εκπληκτική πολυβραβευμένη Μαρίνα Ασλάνογλου γιατί είχε ακριβώς τη γείωση της ισορροπημένης γόνου της κολασμένης οικογένειας των Ατρειδών μετέχοντας ταυτόχρονα και στην κληρονομημένη μανία τους (μια και μιλήσαμε πιο πάνω για τους “Βρικόλακες” του Ίψεν). Η ηρωίδα του Ευριπίδη δεν είναι σαλή, αλλά πανούργα, κινείται μεταξύ των δύο πόλων εκδίκησης-ψυχρής στρατηγικής.  Μαρίνα Ασλάνογλου: τι ηθοποιός!!! Διεθνούς βεληνεκούς, πλήρης κάτοχος των εκφραστικών της μέσων. 

Μην χάσετε αυτή την παράσταση. Τιμάει την Ελλάδα και τον Πολιτισμό.

 

Κωνσταντίνος Μπούρας

www.konstantinosbouras.gr

 

info:

http://abcd.gr/