aπό τον κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα

ΤΣΑΤΣΟΣευτοπίες 

Το πρόθεμα «ευ» ταιριάζει – ως άσκηση αισιοδοξίας σ’ εποχές Κρίσης. Είναι το αντίστοιχο – σε καλύτερη εκδοχή – του αρνητικού «ου», του πρώτου συνθετικού της λέξης «ου-τοπία». Όχι, μπορούμε να πλάσουμε τους τόπους ανα-ψυχής, ειδικά όταν ο βάλτος της καθημερινότητας με τις αποπνικτικές αναθυμιάσεις του μας επιβάλλει την παρουσία του επί δικαίων και αδίκων. Οι ψυχολόγοι λένε ότι σε μεταβατικές εποχές, όπου το πλοίο φαίνεται σα να βουλιάζει, οι άνθρωποι αντιδρούν σαν τα λυσσασμένα ποντίκια που δαγκώνουν τους πάντες γύρω τους, στην απελπισία τους να ξεφύγουν. Το ένστικτο της αυτοσυντήρησης ενεργοποιεί το παρασυμπαθητικό σύστημα στην σπονδυλική στήλη του ανθρώπινου όντος, η περίφημη ενέργεια της «κουνταλίνι» ανεβοκατεβαίνει ως διπλούν ερπετό του κηρυκείου ενός Ερμού («είδα τα φίδια σταυρωτά με τις οχιές πλεγμένα πάνω στην κακή γενιά, τη μοίρα μας», λέει ο Γιώργος Σεφέρης). Τότε είναι που οι λίγοι (καλλιτέχνες, λογοτέχνες, φιλόσοφοι, Ποιητές) βάζουν τα δυνατά τους να σχηματίσουν την κρίσιμη εκείνη μάζα που θα εξασφαλίσει το «ποιοτικό άλμα» (Σόρεν Κίρκεγκωρ) για όλη την ανθρωπότητα. «Μακάριοι οι ειρηνοποιοί ότι αυτοί υιοί Θεού κληθήσονται» (από τους μακαρισμούς). Ο Γιώργος Τσάτσος είναι ένας από αυτούς. Μετά από μια ταραχώδη επαγγελματική ζωή στα προκεχωρημένα φυλάκια της ελληνικής βιομηχανίας (που κάποιοι αποδυνάμωσαν σκόπιμα για να παραδώσουν τη χώρα μου ως αμνόν επί του θυσιαστηρίου σε κάποιες ξένες δυνάμεις που επιβουλεύτηκαν το καλύτερο οικόπεδο του πλανήτη), ο Γιώργος Τσάτσος γνωρίζει πολύ καλά την αδικία και την απρόκλητη επίθεση του φθόνου των άλλων για τις επιχειρηματικές επιτυχίες του. Όμως δεν έκλινε το γόνυ σε δυνάστες. Επιβίωσε, έγινε σοφότερος και τώρα μας παραδίδει το πνευματικό του έργο, το ζωγραφικό. Εδώ βλέπουμε με έκπληξη και παρατηρούμε έκθαμβοι μιαν αναδίπλωση της ψυχικής ενέργειας προς κόσμους φωτεινότερους, δομημένους ωστόσο και με όρια διακριτά. Οι γραμμές οι διαχωριστικές είναι bold. Ο ιμπρεσσιονισμός δεν έχει καμία θέση εδώ. Πρόκειται για έναν ανα-δομημένο εξπρεσσιονισμό με καταβολές στη γερμανική κουλτούρα και με βαθύ φιλοσοφικό ινδουιστικό υπόβαθρο. Ο κόσμος πλάστηκε σε κεχωρισμένες τάξεις, που μόνον κατόπιν κοινωφελούς υπηρεσίας επιτρέπεται η ανάρρησις (ουχί αναρρίχησις) εις ανώτερα κοινωνικά και πνευματικά στρώματα. Δια του έργου απελευθερωνόμεθα και το έργο μας δικαιώνει αφ’ εαυτού.

Θυμίζει βεβαίως πολλά ρεύματα του εικοστού αιώνα η ζωγραφική του Γιώργου Τσάτσου, είναι όμως πρωτότυπη και μοναδική γιατί αγνοεί επιδεικτικά το “artistical correct”, είναι αν-αρχική στην αντι-συμβατικότητά της και πασιφανώς αυτοδίδακτη κι αυτάρκης, ποτέ όμως ναρκισσιστική. Η πρεσβυωπική ματιά βλέπει μακριά και το Όλον παγιδεύει την όραση του καλλιτέχνη. Φανταστικές αστροπολιτείες και κωμικά διαστημόπλοια, η επίγεια ζωή ως τσίρκο, κουκλοθέατρο και θέατρο σκιών, με το στερέωμα να βαραίνει απειλητικά ή λυτρωτικά πάνω από τα ταλαίπωρα έμβια όντα.

Ο Γιώργος Τσάτσος ποιεί εν έργον εν εξελίξει. Δεν αντιγράφει τον εαυτό του, δεν επαναλαμβάνεται. Στην πρόσφατη δουλειά του που εκθέτει στην γκαλερί Ίρις, επιτείνει το στοιχείο των κόμικς, δυναμώνει την αναδυόμενη χαρά της ζωής, επιβάλλει τη χαρωπή αποδοχή του θανάτου, όχι ως καταστροφέα αλλά ως αναδημιουργού. Ο Σίβα δεν τον φοβίζει και η Κρίση που διανύουμε φαντάζει ως ψηφίδα μελανή στο χαρούμενο ψηφιδωτό του βίου.

Μακάρι να πληθαίνουν οι γαλήνιες ειρηνοποιές ματιές στην περιρρέουσα ατμόσφαιρα. Το χρειαζόμαστε όλοι για να αποφορτίσουμε το βαρύ κλίμα που μας πνίγει, εκόντες άκοντες.

Κωνσταντίνος Μπούρας

www.konstantinosbouras.gr