Από τον θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα

ekati-11 

Μελετώντας για πολλοστή φορά τον Ίψεν, τον Στρίντμπεργκ, τον Τσέχωφ, τον Γκόρκι, τον Ουίλλιαμς, τον Ευριπίδη, νομίζω ότι ανακάλυψα το μυστικό της αθανασίας τους: είναι από σκηνής φιλόσοφοι! Ο Τσέχωφ λέει στο «Θείο Βάνια» ότι η κανονική κατάσταση του ανθρώπου είναι η τρέλα. Το ίδιο λέει κι ο Ίψεν στην «Αγριόπαπια» εισαγάγοντας την θεωρία του ζωτικού ψεύδους: ότι δηλαδή για να ξεφύγουμε από το υπαρξιακό κενό και την τρέλα της συνειδητοποίησης του Χάους που μας περιβάλλει σε αυτή τη μικρή νησίδα εντροπίας, καταφεύγει ο κάθε ένας από εμάς σε ένα ψευδαισθητικό ου-τοπικό καταφύγιο όπου βρίσκει δημιουργώντας και συντηρώντας την παραμυθίαν της ψυχής του. Κι αλίμονο σ’ αυτόν που θα θελήσει να τον βγάλει από την εθελοτυφλία κι εθελοδουλεία του. Θα γίνει αμέσως ορκισμένος εχθρός του από-μυθοποιητή. Ο γιος του βιομήχανου Γκρέγκερς πάσχει από «οξεία ειλικρινίτιδα» σύμφωνα με τη διάγνωση του άσωτου γιατρού Ρέλλιγκ. Επιμένει στην αποκάλυψη της Αλήθειας, σώνει και καλά, γιατί πιστεύει κατά βάθος στην υγιή φύση του ανθρώπου. Όμως όπως λέει ο Τεννεσσή Ουίλλιαμς δια στόματος Μπλανς Ντυμπουά: «τη μαγεία θέλω, όχι την αλήθεια». Αντίθετα από τη Βιβλική ρήση «Η Αλήθεια θα σας λυτρώσει», φαίνεται ότι οι κυνηγοί της πάσης φύσεως διαφάνειας, διαύγειας, αποκάλυψης της Αλήθειας, παθολογικής ειλικρίνειας (που μόνο τα παιδιά, οι τρελοί κι οι μεθυσμένοι δικαιούνται) προσκρούουν στα καβαφικά «τείχη» των προκαταλήψεων, των ιδεοληψιών, των περιχαρακώσεων των «Μικροαστών» για να θυμηθούμε τον Γκόρκι, που μιλάει πρώτος για τον «βυθό» του ταραγμένου συλλογικού α-συνείδητου, στο οποίο παραπέμπει ευθέως εικονοποιώντας το ως σοφίτα με πουλερικά κι αγριόπαπια ο Ίψεν, βάζοντας τον ατιμασμένο πρώην λοχαγό Έκνταλ να κυνηγάει με περίστροφο κουνέλια και κότες, να περιθάλπτει όμως την τραυματισμένη από τον εργοστασιάρχη και σωσμένη από το κυνηγόσκυλό του αγριόπαπια [η πλήρης σχιζοφρένεια του ανθρωπίνου είδους εικονοποιείται στη θεά Άρτεμη που είναι προστάτης και των κυνηγών και των θηραμάτων ταυτόχρονα!]. Ειδικά σε εποχές Κρίσης σαν αυτήν που είχαμε την ευτυχή ατυχία να ζούμε, το Χάος εντός κι εκτός μας αυξάνει επικίνδυνα και τότε θησαυρίζουν οι κάθε λογής Μεσσίες, προφήτες, μάγοι, τσαρλατάνοι, πολιτικοί και πόρνες των ιδεών.

agriopapia1

            Εκπληκτική η παράσταση της Βαλεντίνης Λουρμπά στο υπόγειο ατμοσφαιρικό θεατράκι της πλατείας Κυψέλης με το σαφές συμβολικό όνομα «Θέατρο Εκάτη», επί της οδού Εκάτης 11. Επιτέλους είδα καλό θέατρο! Απλό, ποιητικό, καλοερμηνευμένο, με σεβασμό στο κείμενο και στο συγγραφέα, με ηθοποιίες που θα έπρεπε να βραβευθούν, ειδικά αυτή του πολύ σημαντικού και σεμνού ηθοποιού Μάνου Χατζηγεωργίου, που δημιουργεί όλ’ αυτά τα χρόνια μακριά από τα φώτα της εκπορνευμένης κι εξόφθαλμα αναξιοκρατικής διαφήμισης. Τι σπουδαίος ηθοποιός! Είδα έναν Γιάλμαρ ανθρώπινο, χαμένο μέσα στις αντιθέσεις του, αληθοφανή, ουδέποτε σχηματικό, γεμάτο. Η εκφραστικότητα αυτού του ανθρώπου και όλων των άλλων ηθοποιών μου θύμισε τις παλιές καλές στιγμές του υπογείου του Θεάτρου Τέχνης, με τα υποφωτισμένα σκηνικά, την ποιητική σεμνότητα, την ακριβολογία, το σεβασμό σε κείμενα και συγγραφείς, την ανάδειξη νέων άφθαρτων ταλέντων. Η Δέσποινα Αποστολίδη καταπληκτικά κινηματογραφική μέσα στην εσωτερικότητά της. Δεν υπερέβη ούτε προς στιγμήν το μέτρο της θαμμένης μοναξιάς και του αποδεκτού αδιεξόδου. Τη θαύμασα, όπως επίσης και τον Ηλία Μαζιώτη στο ρόλο του ιδεαλιστή Γκρέγκερς. Φαινόταν σα να ήμουνα στη χιονισμένη Σκανδιναβία και παρακολουθούσα «θέατρο δωματίου». Τόσο πειστικός ήταν κι ακριβοδίκαιος στο ρόλο του. Η Αλεξάνδρα Μαρθαλαμάκη απολύτως ρεαλιστική στην τυφλωνόμενη νεαρά [το δραματουργικό δίδυμο του νεαρού κυρίου Άλβινγκ] πάσχει κι αυτή από κληρονομική πάθηση που αποδεικνύει την κεκρυμμένη πατρότητά της («αμαρτίες γονέων παιδεύουσιν τέκνα»). Άφησα τελευταίο τον Ξενοφώντα Χαντζή που επωμίστηκε επαξίως κι αληθοφανώς δύο ρόλους: και του ιατροφιλοσόφου Ρέλλιγκ και του ξεπεσμένου και συμβιβασμένου λοχαγού Έκνταλ! Εύγε του. Τόσο εκφραστικός και τίμιος ηθοποιός, χωρίς να προβάλλει ούτε μια στιγμή το εγώ του είναι σπάνιο στο ελληνικό θέατρο. Όμως τα πολλά συγχαρητήρια ανήκουν στην Βαλεντίνη Λουρμπά που με γνώση, ταλέντο, μεράκι, γενναιότητα κι αυτοθυσία εμψυχώνει αυτό το θεατράκι όπου ανεβαίνουν τα μεγάλα έργα με τον πιο σεμνό και υγιώς καθημερινό τρόπο, αφού διασκευάζονται πάντα στα καθ’ ημάς και προσαρμόζονται στο μικρό υπόγειο, που θυμίζει ξεπεσμένο αρχοντικό, διαχρονικό κι επιβλητικό. Αυτή η γυναίκα, χωρίς επιχορηγήσεις, χωρίς πληρωμένες καταχωρήσεις, χωρίς ναρκισσισμούς, χωρίς σκανδαλοθηρία, χωρίς καμιά βοήθεια από την «επίσημη κριτική» [υπάρχει ακόμα τοιούτον τι;], επέτυχε το ακατόρθωτο: να είναι συνεπής με την αισθητική της και το «πνεύμα» των συγγραφέων που ανεβάζει χωρίς εκπτώσεις και τυμπανοκρουσίες. Το θεωρείτε λίγο αυτό στους καιρούς που ζούμε; Το αντίθετο. Είναι η νησίδα της εντροπίας που λέγαμε όταν όλα γύρω μας καταρρέουν. Ανακαλύψτε την πριν από το Χρόνο. Στην Ιστορία του Θεάτρου θα έχει τη δική της σεμνή θέση, ως πρώτη μεταξύ πρώτων. Και το εννοώ και το υπογράφω μετά λόγου γνώσεως.

            Για λόγους θεατρικής δικαιοσύνης θα αναφέρω και τους εκτός σκηνής συντελεστές, αυτούς τους άξιους καλλιτέχνες που ιερουργούν χωρίς να τους αντιλαμβανόμεθα: Μετάφραση: Βάσος Δασκαλάκης. Φωτισμοί: Νύσος Βασιλόπουλος. Μουσική επιμέλεια [διακριτική κι απολύτως σεβαστική]: Ουρανία Αργυροπούλου. Ενδυματολόγος-Σκηνογράφος [άθλος λιτότητος και διαχρονικότητος!]: Σώση Πάλου, Ηχολήπτης: Ευρυδίκη Γεωργίου, Φωτογραφία: Σταυρούλα Παναγοπούλου.

 Κωνσταντίνος Μπούρας

www.konstantinosbouras.gr

Θέατρο Εκάτη

Υακίνθου & Εκάτης 11,Κυψέλη
Τηλ : 2106401931
Πληροφορίες : Απόγ.: Κυρ. 7 μ.μ. Βραδ.: Παρ., Σάβ. 9 μ.μ.
Τιμη : € 12, 8.