ΈΝΤΑΓΚΑΜΠΛΕΡ

Από τον θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα

 Αυτό που διαφοροποιεί την Έντα Γκάμπλερ από τις άλλες δραματικές ηρωίδες είναι η πιστολιά στο τέλος. Η Μήδεια αποδρά, η Φαίδρα όχι, η Ιοκάστη όχι, όμως αναγκάζονται σε αποχώρηση. Μόνον η Αντιγόνη κατεβαίνει οικειοθελώς στον Άδη, αλλά ζωντανή. Θα πεθάνει ίσως από ασιτία – απροσδιόριστο. Η ιψενική ηρωίδα πεθαίνει εκεί ακριβώς που θα άρχιζε η κωμωδία, η ανθρώπινη κωμωδία του ιψενικού τριγώνου, των συμβατικών αστικών γάμων, των αμοιβαίων υποχωρήσεων και συμβιβασμών, της λαθραίας ανθρώπινης επιβίωσης, του «μισή ντροπή δική μου και μισή δική σου»… Η Έντα Γκάμπλερ δεν παίζεται, γιατί δεν είναι πλάσμα του κόσμου τούτου. Είναι ονειρική, είναι αντισυμβατική, είναι τέλεια σαν «αθάνατη θεά» που κατέβηκε κατά λάθος ή από περιέργεια στον κόσμο μας. Η Έντα Γκάμπλερ είναι ασυμβίβαστη γιατί δεν δέχεται ούτε θεό ούτε δαίμονα, γιατί βιάζεται να πάει σε ένα σύμπαν που θα είναι αυτή ο θεός εκεί. Δεν αυτοκτονεί. Δοξάζει τη Ζωή και την Ελευθερία, το Αυτεξούσιο και την Ανεξαρτησία. Είναι μόνη, τραγικά μόνη, σαν θεός πάνω στο σταυρό. Είναι αρχετυπική. Το σίγουρο όμως είναι ότι δεν είναι ρεαλιστική. Πώς παίζεται αυτός ο ρόλος; Δεν παίζεται, παρά μόνον με αφαίρεση στυλιζάρισμα, απόλυτο έλεγχο των εκφραστικών μέσων, σιγή και σιωπή, απόσταση από μανιέρες, ευκολίες, συμβατικούς θεατρικούς κώδικες. Η Έντα Γκάμπλερ ή υπάρχει επί σκηνής ή καλόν είναι να ακούμε τα λόγια της από τον δημόσιο ντελάλη, όπως θα έλεγε ο Άμλετ.

Όταν υποδύθηκε η Ρούλα Πατεράκη την Έντα Γκάμπλερ γνώρισε επιτυχία γιατί ταίριαξε ο ψυχισμός της ηθοποιού με το εσωτερικό πεδίο του μυθικού προσώπου κι εκεί έγινε μια περίεργη αλχημεία ταύτισης και διαφοροποίησης που έδωσε μια ανάγλυφη προοπτική στο κείμενο.

Στην παράσταση του θεάτρου «Σημείο» σε σκηνοθεσία του χορογράφου Κωνσταντίνου Ρήγου η καλή ηθοποιός Δήμητρα Ματσούκα υπερβαίνει τον εαυτό της, πόρρω όμως απέχει από το νεραϊδικό Έντα Γκάμπλερ. Όπως και στον «Πέερ Γκυντ» και στο «Ρόσμερσχολμ», η βαριά σκανδιναβική παράδοση της αφήγησης εκείνες τις μακριές ατέλειωτες νύχτες του χειμώνα, γίνεται με κλειστά μάτια, δίπλα στη φωτιά. Δεν υπάρχει οπτική επαφή με τον ραψωδό, αρκεί το παραμύθιασμα της φωνής του. Η Έντα Γκάμπλερ ακούγεται, δεν βλέπεται. Όχι γιατί είναι ακριβοθώρητη, αλλά γιατί είναι αλλοδιαστασιακό ον. Ορθώς ο σκηνοθέτης Κωνσταντίνος Ρήγος την τοποθετεί πίσω από μαύρα τούλια. Είναι σκοτεινή, σαν τον Θάνατο, σαν την Αστάρτη, τη Νέμεση και τη Μοίρα. Είναι πολεμοχαρής κι αιμοσταγής. Κι αφού ο πολιτισμός δεν της επιτρέπει να ανοιχτεί και να εκτονώσει τα δολοφονικά ένστικτά της, τα στρέφει κατά του εαυτού της. Αυτοκαταστρέφεται γιατί ΔΕΝ ζει, με τους δικούς της όρους, δηλαδή άνευ όρων και ορίων. Χωρίς αιδώ, χωρίς χαλινό, χωρίς να δίνει λογαριασμό σε κανέναν. Αμαζόνα. Αυτή είναι η Έντα Γκάμπλερ.

Η παράσταση του θεάτρου «Σημείο» ήταν αριστουργηματική, γιατί αποτελούσε νόμιμη και σεμνή ανάγνωση του ιψενικού μυθιστορήματος.  Ευτυχώς, ο Κωνσταντίνος Ρήγος, κρατήθηκε για πρώτη φορά μακριά από το αγαπημένο του κιτς και την παρώδησή του. Όλα ήταν άψογα και μεσογειακώς σκανδιναβικά. Οι δύο πολιτισμοί συγκοινωνούν μέσω της Υπερβορείας από την οποία κατέρχεται (ή ανέρχεται;) ο Απόλλωνας.

Λίγο ακόμα πιο ανέκφραστη κι ακίνητη η πρωταγωνίστρια, χωρίς σχολιασμούς με τα μάτια και τη μιμική του προσώπου, χωρίς καθόλου περιττούς ακκισμούς και θα αγγίξουμε το υποδειγματικό.

Δεν το περίμενα. Το εύγε ανήκει σε όλους, στην παραγωγή της People, αλλά κυρίως στην Ιωάννα Μακρή και στο Νίκο Διαμαντή, με την υψηλή αισθητική και οι δύο, που μόνον επιτυχίες στεγάζουν και φιλοξενούν στον θεατρικό ναό τους.

Κωνσταντίνος Μπούρας

www.konstantinosbouras.gr

 

Info:

Το έργο-αίνιγμα του Ερρίκου Ίψεν, Έντα Γκάμπλερ, ανεβάζει από τις 6 Μαρτίου στο Θέατρο Σημείο, ο Κωνσταντίνος Ρήγος. 

Η  Έντα Γκάμπλερ είναι ανέτοιμη να «υποστεί» τη ζωή που η ίδια επέβαλε στον εαυτό της λέγοντας «ναι» στον γάμο με τον ακαδημαϊκό Γιέργκεν Τέσμαν. Λίγες, μόνο, ώρες μετά την επιστροφή τους από το γαμήλιο ταξίδι, η Έντα έχει την ευκαιρία να διασκεδάσει την πλήξη της παίζοντας με τις τύχες των ανθρώπων γύρω της. Τα περιθώρια στενεύουν, ωστόσο, και για την ίδια, όταν έρχεται αντιμέτωπη με τις μεγαλύτερες φοβίες της. Η τραγική κατάληξη φαντάζει ως μόνη επιλογή…

Εξάμβλωμα της φαντασίας, τέρας, παρανοϊκή, ατομίστρια, άτεγκτη, ζηλιάρα, οραματίστρια, φεμινίστρια, ιδεαλίστρια, θύμα των περιστάσεων…, είναι μερικοί μόνο από τους χαρακτηρισμούς που έχουν χρησιμοποιήσει οι κριτικοί για να περιγράψουν την αμφιλεγόμενη ηρωίδα του Ίψεν. Από την πρώτη παρουσίασή του το 1891 μέχρι σήμερα, το έργο έχει επισύρει την αποδοκιμασία και την εκτίμηση, τον αποτροπιασμό και τον θαυμασμό, χωρίς ποτέ να αφήσει περιθώρια για εύκολες απαντήσεις.

Σκηνοθεσία – Σκηνικό: Κωνσταντίνος Ρήγος

Μετάφραση: Έρι Κύργια

Συνεργάτης Σκηνογράφος: Μαίρη Τσαγκάρη

Κοστούμια: Γιώργος Σεγρεδάκης

Φωτισμοί: Χρήστος Τζιόγκας

Βοηθός σκηνοθέτη: Άγγελος Παναγόπουλος, Έλενα Σκουλά

Διεύθυνση προβών: Άγγελος Παναγόπουλος

Ειδικά Εφέ: Μιχάλης Σαμιώτης

 

Ερμηνεύουν (αλφαβητικά): 

Κατερίνα Διδασκάλου (Γιουλάνε Τέσμαν), Ακύλλας Καραζήσης (Δικαστής Μπρακ), Δήμητρα Ματσούκα (Έντα Τέσμαν), Μαριέττα Σγουρδαίου (Μπέρτε), Γιάννης Στάνκογλου (Άιλερτ Λέβμποργκ), Βασιλική Τρουφάκου (Τέα Έλβστεντ), Γιάννης Τσεμπερλίδης (Γιέργκεν Τέσμαν)

 

Ημέρες και ώρες παραστάσεων:

Τετάρτη, Κυριακή  – 19:00

Πέμπτη, Παρασκευή – 21:00

Σάββατο – 18:00 & 21:00

 

Τιμή εισιτηρίου:

18 ευρώ – Κανονικό

15 ευρώ – Μαθητικό / Νεανικό (έως 22 ετών) / Φοιτητικό / Ανέργων / Πολυτέκνων / ΑμΕΑ / Άνω των 65 ετών

 

Προπώληση:

Viva.gr, τηλ. 11876 και σε όλα τα καταστήματα PUBLIC, ΠΑΠΑΣΩΤΗΡΙΟΥ, SEVEN SPOTS, IANOS, RELOAD.

 

Θέατρο Σημείο – Χαριλάου Τρικούπη 4, Καλλιθέα (πίσω από το Πάντειο)

 

Πληροφορίες: 211 80 000 80