Από τον θεατρολόγο και κριτικό Κωνσταντίνο Μπούρα
Ο Τεννεσσή Ουίλλιαμς μας εκπλήσσει πάντα και μετά θάνατον. Σαν τον Γιάννη Ρίτσο, που ακόμα δημοσιεύονται ανέκδοτα κείμενά του και θεατροποιούνται τα δημοσιευμένα. Τελικά, το πολύπλευρον μιας προσωπικότητος, αλλά και η πληθωρικότητα της γραφής κι η αγωνία της έκφρασης επιβιώνουν κι αυτού του θανάτου, όσο κι αν εγείρουν τον φθόνον των δυσκοίλιων «ανταγωνιστών» όσο είναι εν ζωή οι πολύπαθοι λογοτέχνες. Μόνο που για ανταγωνιστείς κάποιον που αλλάζει θέμα, ύφος, λογοτεχνικό ύφος, ρυθμολογία κι αισθητική από έργου εις έργον πρέπει να είσαι στο επίπεδο, στην ισχύ και στις επιδόσεις του ανάλογος, αλλιώτικα είσαι πρόσωπο βγαλμένο από τον αισώπειο μύθο «όσα δεν φτάνει η αλεπού τα κάνει κρεμαστάρια». Αυτά τα ολίγα για την ώρα, όσον αφορά τους ματαιοκαμάτους της γραφής, τους ματαιοδόξους φληναφηματολόγους, που επιδίδονται στην επιχείρηση καταρράκωσης του έργου των άλλων, αφού αδυνατούν να αντιπαραβληθούν με την προσωπικότητα και το έργο τους.
Ο Τεννεσή Ουίλλιαμς είναι ποιητής, γιατί ανέδειξε το ανικανοποίητο του ανθρώπου στην Κοιλάδα των Δακρύων που μετέτρεψαν κάποιοι τον παράδεισο του πλανήτη Γαία. Είτε είναι μικροαστοί, είτε μεσοαστοί, είτε κινούνται στο περιθώριο του «καλού κόσμου», οι ήρωές του (και για να ακριβολογήσω: οι ηρωίδες του, αφού γράφει κυρίως γυναικείους ρόλους, σαν τον Ευριπίδη), οι ηρωίδες του λοιπόν κραυγάζουν σε όλους τους τόνους, σαν λυσσασμένες γάτες ότι δεν τους αρκεί τόσο λίγη ευτυχία, ότι απαιτούν το φεγγάρι και το θέλουν τώρα, σαν τον «Καλιγούλα» του Αλμπέρ Καμύ, κινούνται ανάμεσα στην Τρέλα και στη Φρονιμάδα, αλλά τα ασθενικά τους νεύρα και μια αγγλοσαξωνική τάση προς το αλκοόλ και το ενοχοποιημένο σεξ γέρνουν τη ζυγαριά προς το μέρος της αμαρτίας, εκεί όπου η Κόλασση ελλοχεύει. Και πού να βρεις χειρότερο κολαστήριο από αυτό που κουβαλάς μέσα σου; Σπανίως γίνεται πολιτικός ο ποιητής Τεννεσσή Ουίλλιαμς. Μόνο στο πρωτόλειό του «Όχι για αηδόνια» παίρνει σαφή θέση κατά της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο. Στα άλλα του (γνωστά) έργα συμβιβάζεται και μοιρολογεί, σαν το αηδόνι με το αγκάθι στο στήθος, που με κάθε νότα μπήγεται ακόμη πιο βαθειά και μόνον ο θάνατος μπορεί να το λυτρώσει. Το αλκοόλ κι ο έρωτας είναι μια τόσο σύντομη ανακούφιση, τόσο ανεπαρκής ανάπαυλα στο θέατρο του κόσμου!
Στο μάλλον άσημο, αλλά όχι ασήμαντο έργο του με τίτλο «Μια υπέροχη Κυριακή για εκδρομή», που ανέβηκε θαυμαστά στο θέατρο Φούρνος από την «Ομάδα 92» σε σκηνοθεσία του Βασίλη Νικολαϊδη, τέσσερις γυναίκες επί σκηνής τρώνε τα σωθικά τους και σώζονται οι τρεις εξ αυτών χάρη στον οίκτο, στη συμπάθεια, στην αλληλεγγύη, στην κατανόηση του άλλου, του διαφορετικού, που δεν είναι και τόσο διαφορετικός από εμάς εν τέλει. Το κλασικό για τον Ουίλλιαμς κονταροχτύπημα της φυγής από την πραγματικότητα με την αποτυχία να φιλοξενηθεί η πρωταγωνίστριά του από το όνειρο μιας ουτοπίας απολύτως μυθικής και κινηματογραφικά ωραιοποιημένης, καταδεικνύεται σε αυτό του το έργο με μια σαφήνεια καθόλου συμβολική, αλλά πραγματιστικά ρεαλιστική…
Καταπληκτικές και οι τέσσερις ηθοποιές στους προκλητικούς ρόλους τους. Η μόνη ένστασή μου: γιατί θα πρέπει να χειρονομούν και να εκφράζονται με τόσο εξωστρεφώς μεσογειακό τρόπο, σα να παίζουν σε μεγάλο θέατρο ή για κωφούς; Εκτός αν παρωδεί ο καλός σκηνοθέτης τον υποκριτικό κώδικα του βωβού κινηματογράφου; Όμως αυτά τα gangs μετατρέπουν το πολυδιάστατο κείμενο σε φαρσοκωμωδία και το φτηναίνουν ασύλληπτα. Υπάρχει πολύ βάθος, έρεβος, θλίψη, κόλαση χωρίς καθαρτήριο… Δεν χρειαζόντουσαν αυτές οι τόσο μεγάλες χειρονομίες. Τονίζουμε τη θεατρικότητα σε ληγμένα ή παλιομοδίτικα κείμενα. Αυτό το έργο όμως είναι απολύτως σύγχρονο κι αυτή του η διαχρονικότητα θα μπορούσε να αναδειχθεί με περισσότερον διακριτικές αναλογίες.
Κατά τα άλλα, μια ενδιαφέρουσα, ηφαιστειακή παράσταση, για τις κρύες νύχτες του αθηναϊκού χειμώνα, σε έναν θεατρικό «φούρνο» χωρίς καμινάδα…
Κωνσταντίνος Μπούρας
info:
Το έργο
Μια υπέροχη Κυριακή για εκδρομή. Ένα παράδοξο, για το ύφος του Τ. Ουίλλιαμς, έργο. Μια γλυκόπικρη κωμωδία. Ένα κουαρτέτο απελπισμένων γυναικών που προσπαθεί να επιβιώσει σε μια σκληρή πραγματικότητα, στην κοινωνία της Αμερικής την εποχή της Μεγάλης Κατάθλιψης (Great Depression) μετά το μεγάλο οικονομικό κραχ.
Οι ηρωίδες του Ουίλλιαμς με τους ανεπίδοτους πόθους, μέσα σε ένα πλαίσιο που θυμίζει πολύ τις κωμικοτραγικές καταστάσεις ενός Αλμαδόβαρ, γραμμένο σε μια εποχή που ο Ισπανός σκηνοθέτης δεν υπήρχε καν.
Ανομολόγητα πάθη, ανεκπλήρωτα όνειρα, σχέδια ζωής, ανεπίδοτοι έρωτες, βασικά στοιχεία της γραφής του Ουίλλιαμς, συναντιούνται και στο έργο αυτό, μ’ έναν τρόπο όμως που ρέπει προς το γκροτέσκ, κάνοντας το ιδιαίτερο αυτό κείμενο, να μοιάζει ως μοναδική περίπτωση στο έργο του συγγραφέα. Καταλυτικό χιούμορ, συγκίνηση, ανατροπές και μια απρόσμενη λύση…
«Ο Ουίλιαμς έγραψε το δίπρακτο αυτό έργο το 1979. Ο τίτλος στα αγγλικά είναι: «A lovely Sunday for “Creve Coeur”». “Creve Coeur”(Ραγισμένη Καρδιά) ονομάζεται μια παραλίμνια περιοχή, κοντά στο Σαιντ Λιούις, όπου δύο από τις ηρωίδες του έργου θα καταλήξουν, μεσημέρι Κυριακής, για πικ-νικ. Η δράση τοποθετείται στην Αμερική, στο Σαιντ Λιούις, στο τέλος της δεκαετίας του ΄30, λίγο πριν την έναρξη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, εποχή ζυμώσεων έντονων αδιεξόδων και μεγάλης κατάθλιψης. Τέσσερις γυναικείους ρόλους έχει το έργο, τέσσερις μοναχικές γυναίκες, γύρω στα 40, που προσπαθούν, η καθεμιά με τον τρόπο της, να υπάρξουν. Η Ντόττυ, θυμίζει σε πολλά σημεία την Μπλανς Ντυμπουά, μια Μπλανς όμως, που, παρόλο που αρέσκεται να ζει με φαντασιώσεις, τελικά επιλέγει το ρεαλισμό για να επιβιώσει. Η Μπόντυ, η συγκάτοικός της, ζει κι αυτή με όνειρα, αλλά είναι πολύ πιο δυνατή και τελικά παρασύρει και τη Ντόττυ στον τρόπο της δικής της ζωής.
Η Έλενα είναι η «ξένη», που εισδύει αποφασιστικά στο χώρο των δύο γυναικών και προσπαθεί, μάταια, να πάρει στον δικό της κόσμο τη Ντόττυ. Ο τέταρτος ρόλος, η Σόφι, η μανιοκαταθλιπτική γειτόνισσα, λειτουργεί ως καταλύτης. Στο πρόσωπό της προβάλλεται ο εφιάλτης, η πιθανή κατάληξη των άλλων γυναικών, που ούτως ή άλλως φλερτάρουν, σαν αυθεντικές ηρωίδες του Ουίλιαμς, με την κατάθλιψη και την παράνοια… Τα βασικά στοιχεία της γραφής του Ουίλιαμς, συναντιούνται και στο έργο αυτό, μ΄έναν τρόπο όμως που ρέπει προς το γκροτεσκ, κάνοντας την «Κυριακή…» μια μοναδική ίσως περίπτωση στο έργο του συγγραφέα. Αφεθήκαμε στη ροή του έργου, χωρίς προκαταλήψεις, και προσπαθήσαμε να κρατήσουμε ακέραια, το καταλυτικό χιούμορ, τη συγκίνηση, τις συνεχείς ανατροπές καθώς και την απρόσμενη λύση. Δεν ξέρω αν είναι τυχαίο, πάντως οι καταστάσεις και η ατμόσφαιρα του έργου μας θύμισαν το κλίμα ενός άλλου λάτρη των γυναικών, του Αλμοδόβαρ. Έχουμε δηλαδή έντονα την αίσθηση πως η συγκεκριμένη Μπλανς της «Κυριακής…» υπήρξε και η ηρωίδα μιας από τις ταινίες του Αλμοδόβαρ! Ο «θιάσος ΄92», στο φιλόξενο περιβάλλον του «Φούρνου», σας προσκαλεί και φέτος, αυτή τη φορά για ένα «κωμικογλυκόπικρο» πικ-νικ, στο ειδυλλιακό και εξιδανικευμένο “Creve Coeur”» σημειώνει ο σκηνοθέτης Βασίλης Νικολαϊδης.
Μετάφραση: Ερρίκος Μπελιές
Σκηνοθεσία: Βασίλης Νικολαϊδης
Βοηθός Σκηνοθέτη: Νίκος Φιλιμέγκας
Σκηνικός χώρος-Κοστούμια: Γιάννης Μετζικώφ
Επιμέλεια κίνησης: Κική Σελιώνη
Φωτογραφίες: Γεωργία Σιέττου, Στέλλιος Δανιήλ
Παίζουν: Μαρία Καρακίτσου, Ευγενία Μαραγκού, Θεοδώρα Σιάρκου, Στέλλα Χατζημιχελάκη
Θέατρο Φούρνος
Μαυρομιχάλη 168 | 210-6460748
Κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 21.15 | Έως 26 Ιανουαρίου
Τιμή εισιτηρίων: 12€ , φοιτητικό 8€, ανέργων 5€
